Коми тӧданін - Вӧлысьлӧн чӧжӧс [kv]

AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30

2026-08-26T13:39:56Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-07-30
Надя Кокшарова олӧ да велӧдчӧ Интаын, но гожся каникулъяс дырйи локтіс Визингаӧ Галя Кокшарова дорӧ.
Пӧдругаяс зэв ёна радейтӧны ветлыны вӧрӧ.
Тайӧ лунъясӧ Надяӧс да Галяӧс частӧ позьӧ аддзыны том пуяс быдтан питомникысь.
Снимок В. ЯЧМЕНЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-07-30
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Электроутюгӧн позьӧ вӧдитчыны и кыдзи вулканизаторӧн.
Весалӧминас пуктӧны уль резина, выліас ёнджык кабала, личкӧны утюгӧн.
Медым топалісджык, пуктӧй сы вылӧ мыйкӧ сьӧкыдджыкӧс.
Утюгыс мед доналас 140–150 градусӧдз (терморегуляторсӧ бергӧдӧй «шӧвк» вылӧ).
Тадзи видзны минут 10–15. Но пыр колӧ видзӧдны утюг бӧрсяыс.
Кутас кӧ тшынавны, выключитлӧй.
☼ ☼ ☼
Надфильӧ бур вороп артмӧ сифонса ичӧт баллонысь.
Колӧ сӧмын надфильсӧ неуна дженьдӧдыштны да баллон помсӧ сюйӧм бӧрас топӧдыштны.
☼ ☼ ☼
Фанера вылӧ сотӧмӧн серпас вӧчан электроприбор, кодӧн вӧдитчӧны челядь, бура туйӧ и пластмасса листысь мыгӧръяс вундалӧм вылӧ.
Вундӧм бӧрас мыгӧр дорышъяссӧ кольӧ сӧмын лӧсьӧдыштавны напилокӧн либӧ наждачнӧй бумагаӧн.
Электровыжигательнас жӧ позьӧ йитлыны и полиэтиленӧвӧй плёнка.
Шуам, автобусӧ проезднӧй билет плёнканас эжигӧн.
Кыдзи тайӧс вӧчны, бура тыдалӧ серпас сертиыс.
☼ ☼ ☼
Потіс кӧ фарфорӧвӧй чайник вевтныд, жугаліс блюдныд, ёна эн шогсьӧй.
Донӧдыштӧй чегӧм-потӧминсӧ, пуктӧй сэтчӧ полиэтиленӧвӧй плёнка да крепыда топӧдӧй.
Кӧдзалӧм бӧрас плёнкаыс йитас торъяссӧ.

#Коми_му_1992-07-30
«ПОВТӦМ ГӦТЫРЪЯС»
Мирса уна странаын котырталӧны интересъяс серти быд сикас клубъяс да ассоциацияяс.
Лос-Анджелесын, шуам, эм «Некодлы ковтӧмъяс» клуб.
Сэтчӧ пырӧны сӧмын мужичӧйяс, кодъяс вермасны висьтавны либӧ петкӧдлыны, мый налӧн мыйсюрӧ оз тырмы.
«Збыльысь прамӧй мужичӧйяс» ӧтувтчисны обществоӧ, коді Австралияса Сидней карын.
Сэтчӧ пырны вермас сӧмын сійӧ, коді петкӧдлас асьсӧ збыльысь мужичӧйӧн: шуам ассьыс зэв гӧна морӧссӧ.
Збыльысь мужичӧйясӧн чайтӧны асьнысӧ и, кыв шутӧг, «Пещернӧй йӧзлӧн союзса» членъяс.
Тайӧ клубыс Колорадоын.
Ассьыныс быд отпуск найӧ коллялӧны каменнӧй нэмся предокъясыс моз.
Штатысь гӧраясын союз ньӧбис му участок, кӧні эм ыджыд пещера.
Зверь куясӧ пасьтасьӧм мужичӧйяс босьтӧны ньӧввужъяс да корсьӧны аслыныс сёянсӧ дикӧй животнӧйяс вылӧ кыйсьӧмӧн.
США-ын тырмымӧн и мича нывбабаяслӧн клубъяс.
Сэні, торйӧн кӧ, дорйӧны ассьыныс интересъяссӧ нывбаба-служащӧйяс, кодъяслы лоӧ тышкасьны асланыс шефъяслӧн лебезитчӧмлы паныд.
Эмӧсь клубъяс, кӧні мужичӧйяс дорйӧны ассьыныс асшӧрлунсӧ нывбабаясысь.
Чикагоын, шуам, эм «Нӧйтӧм верӧсъяс» клуб.
Нью-Йоркын «Вӧвлӧм куритчысьяс» клуб такӧдӧ мужичӧйясӧс, кодъяслы гӧтыръясыс тшӧктӧны эновтчыны куритчӧмысь.
Но нывбабаяс оз кольччыны.
Чикагоын эм «Тьӧщаяслӧн союз», а Миланын — «Ми суклясьысьяс» клуб.
Нималӧ Римысь «Кыз нывбабаяс» клуб.
Найӧ шуӧны: сёйны позьӧ ставсӧ, мый налы кажитчӧ да мыйта колӧ.
Лондонын эм «Пета верӧс сайӧ шеф сайӧ» союз.
Клубӧ пырысь нывбабаяс отсалӧны ӧта-мӧдныслы «корсьны» озыр верӧсӧс.
Дзик мӧд видзӧдласыс «Независимӧйяс» французскӧй клубса нывбабаяслӧн.
Найӧ клянитчисны, мый некор оз петны верӧс сайӧ, но та дырйи зільӧны вӧчны лёктор налӧн туй вылын паныдасьысь быд мужичӧйлы.
Медым тӧдасны, мый сэтшӧмыс лоны эновтӧмаӧн!
Барселонаысь «Повтӧм гӧтыръяс» клублӧн мӧд мог.
Найӧ ӧтув тышкасьӧны верӧсъяслӧн гуляйтӧмлы паныд.
На пиысь кӧ кодлӧнкӧ верӧсыс лӧсьӧдас пӧдруга, клубса членъяс нӧйтасны сійӧс.
Сетӧны-ӧ пӧльза «Войын увтысь понъяслы паныд» (Милуоки) да «Трамвайлӧн врагъяс» (Англия) клубъяс, позьӧ вензьыны.
Но сэки жӧ «Вӧч ачыд» американскӧй клуб, кыв шутӧг, пӧлезнӧй.
Сэтысь быд мортлы колӧ тӧждысьны аслад ёрт вӧсна.
Гусясьысьяслӧн лига, ним вылас видзӧдтӧг, ӧтувтӧ зэв озыр семьяясысь нывбабаясӧс.
Налы аслыссикас спортӧн лоис Нью-Йоркса гырысь магазинъясысь гусясьӧм.
Правление быть вештас воштӧмсӧ да корас прӧща фирмалысь.
А лигалӧн ӧчереднӧй заседание вылын «гусясьысьяс» стӧча висьталасны, кыдзи тайӧс вӧчисны.
Г. ФРОЛОВ.
(«Меркурий» журнал).

#Коми_му_1992-07-30
ПЫРМУНІГМОЗ
Радлӧны Барселонаса таксистъяс: Олимпиадаса оргкомитет тшӧктіс аслас водительяслы, медым эз ветлӧдлыны туйвывса сійӧ костӧдыс, кодӧс вӧлі торйӧдӧма налы.
Автомобильяс, кодъяслы вӧлі сетӧма право ветлӧдлыны тайӧ костӧдыс, вермисны дон босьттӧг новлӧдлыны спортсменъясӧс, ыджыд гӧстьясӧс да оргкомитетса уджалысьясӧс.
Таксистъяс жӧ, кодъясӧс ёна дӧзмӧдіс татшӧм конкуренцияыс, медводдза лунъяссяньыс кутісны «тышкасьны» асланыс правояс вӧсна.
Найӧ быд ногыс видлісны «привилегированнӧйясӧс», повзьӧдлісны неминучаясӧн.
И оргкомитетлы ковмис сетчыны...
* * *
Немецкӧй спортсменъясӧс дӧзмӧдіс торъя статус, кодӧс сетӧма налӧн американскӧй коллегаяслы.
Сідз, США-са спортсменъясӧс, тренеръясӧс новлӧдлӧны торйӧн мукӧдъясысь.
«Американецъяс шуӧны, мый быттьӧкӧ мыйкӧ грӧзитӧ налӧн безопасностьлы.
Ми лыддям, мый тайӧ абу ёртъяс ногӧн.
Колӧ мерайтны быдӧнӧс ӧти мераӧн», — шуӧ Германияысь делегацияса представитель Райнер Климке.
* * *
Тунисысь 62 арӧса Бешир Мануби быд нёль во мысти волывлӧ Олимпиадалӧн столицаӧ.
Та дырйи сійӧ юрсяньыс кок улӧдзыс ӧшлӧ олимпийскӧй значокъяс.
Кыдзи висьталӧ ачыс «медалист», тайӧ пӧрйӧ сылӧн 3.600 значок.
Таысь ӧтдор, Мануби снимайтӧ нималана спортсменъясӧс.
Сылӧн коллекцияын эмӧсь Мухаммед Али, Пеле, Франц Беккенбауэр, Диего Марадона, Бобби Чарльтон да Бобби Мур.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
ВЫЛЬ НИМЪЯС, ВЫЛЬ ГЕРОЙЯС
Быд Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи спорт радейтысьяс тӧдмалӧны выль нимъяс, выль геройясӧс.
Барселонаын медводдза лунас жӧ испанецъяс пӧся чолӧмалісны Хосе Мореноӧс, коді гитлӧн финалын (велосипеднӧй спорт) 1 километр муніс медся ӧдйӧ.
Тайӧ жӧ лунас москвич Юрий Федькин (пневматическӧй винтовка) да Ростов-на-Донуысь Марина Логвиненко (спортивнӧй пистолет) лоисны олимпийскӧй чемпионъясӧн.
А наысь водзджык ӧтувъя командалы зарни медаль шедӧдіс Гродноысь лыйсьысь Константин Лукашик.
Ӧтувъя командалы шудаӧн вӧлі и олимпийскӧй бассейн.
200 метр вӧльнӧя медся ӧдйӧ варччис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой.
Мӧдысь олимпийскӧй чемпионӧн сійӧ лоис и эстафетаын, кӧні вӧліны тшӧтш Санкт-Петербургысь Дмитрий Лепиков, Ростовысь Владимир Пышненко да Самараысь Вениамин Таянович, 4 × 200 метр эстафетаын найӧ шедӧдісны мирӧвӧй рекорд — 7 минут 11,95 секунд.
10 метр судта вышкасянь ваӧ чеччалігӧн эзысь медаль босьтіс Москваысь Елена Мирошина.
А чемпионкаӧн тані лоис Китайысь Фу Минься.
Дзюдоистъяс пиысь зарни медаль босьтіс Кутаисиысь Давид Хахалейшвили.
Ӧтувъя команда медводдза лунсяньыс жӧ босьтіс медальяс.
Июль 29 лун кежлӧ сылӧн вӧлі 8 зарни, 5 эзысь да 2 бронза медаль.
Мӧд местаын КНР-са да коймӧдын — Венгрияса олимпиецъяс.
Июль 29 лунӧ Барселонаса Олимпиада вылын спортсменъяс тышкасисны медальяслӧн 17 комплект вӧсна.

#Коми_му_1992-07-30
ДӦЗМИС ВЕСИГ АВЪЯ ПРЕЗИДЕНТ
«Каре дойчланд» благотворительнӧй организацияса президент Клаус Нельднер, ортсыса мыгӧр да оласног сертиыс аристократ, оз дзеб дӧзмӧмсӧ.
Сійӧ нӧшта ӧтчыд казяліс, кыдзи Россияысь служивӧй йӧз бара кӧсйисны сӧрвитны «озыр пирӧг» коньӧр йӧзлысь, кодъяслы отсалӧ тайӧ германскӧй благотворительнӧй организацияыс.
Таво тӧлын «Каре дойчланд» сідзжӧ ваяліс Москваӧ сёян-юан европейскӧй сообществолӧн складъясысь.
Ньӧбліс найӧс и ачыс.
Став сёян-юансӧ российскӧй столицаӧ вайӧм бӧрын меститлісны складъясӧ.
Июнь помын организацияса представительяс чуймисны — склад ӧдзӧсын, кӧні вӧлі кольӧма на 40 тонна кос йӧв да 18 тонна макарон, ӧшалісны томан да печать.
Складса кӧзяева корисны грузсӧ видзӧмысь США-са 5 тысяча доллар.
Ковмис мынтыны, шуӧ К. Нельднер, медым босьтны сёян-юансӧ арест улысь да юклыны налы, кодъяслы сійӧ зэв ёна колӧ.
Ме ог кӧсйы пырӧдчыны пыдӧ, но тӧда ӧтитор, мый московскӧй властьяслы, кодъяс кывлісны та йылысь, колӧ вӧлі ёнджыка тӧждысьны сёян-юансӧ видзӧм вӧсна да ӧдйӧджык юклыны сійӧс.
Чорыда шуа, мый лоас кӧ тадзи водзӧ, «Каре дойчланд» ни ӧти килограмм прӧдукта оз мӧдӧд сэсся Москваӧ, тӧдчӧдӧ сійӧ.
Либӧ со мӧдтор.
'''Россияса некымын дас карын челядьлы онкологическӧй клиникаяс выльмӧдӧмкӧд тшӧтш благотворительнӧй организация кӧсйӧ стрӧитны Москва дорса Деденёво посёлокын реабилитационнӧй центр.'''
1992 во помын нин сэні вӧлі колӧ бурдӧдны челядьӧс, кодъяслысь вундӧма ки-коксӧ.
Найӧс татчӧ кутас мӧдӧдны Шумскӧй нима Московскӧй ортопедо-хирургическӧй детскӧй клиника.
Тайӧ больничаыслы, шуӧ К. Нельднер, «Каре дойчланд» сетіс дон босьттӧг став хирургическӧй оборудованиесӧ, но ӧнӧдз на эз волы аттьӧалана кыв.
Германскӧй организация шуис стрӧитны 60 места вылӧ кык судта вит стрӧйба, спортивнӧй да терапевтическӧй залъяс, рентген кабинет, лаборатория, аптека, протезнӧй мастерскӧйяс да велӧдчан комнатаяс, пусянін, врачьяслы олан керка да мукӧдтор.
Проектлӧн доныс 22,8 миллион марка.
Российскӧй предприятиеяс кӧсйисны вӧчны стрӧйбалысь став «нулевӧй циклсӧ».
Нёль тӧлысь мысти ми казялім, водзӧ висьталӧ организацияса президент, мый стрӧитчыны эз на заводитлыны.
Сэки «Каре дойчланд» шуис босьтны ас вылас тайӧ рӧскодъяссӧ, содтіс 3,2 миллион марка да корис вӧчны уджсӧ немецкӧй пӧдрадчикъяслы.
Выль договорсӧ вӧлі кырымалӧма тавося март 18 лунӧ, сы улӧ кырымпас пуктісны милосердие фондӧн веськӧдлысь Владимир Меньшиков да К. Нельднер.
Соглашение улын эм кырымпасыс и Московскӧй областьса администрацияӧн веськӧдлысь А. С. Тяжловлӧн, Москваса правительствоын премьерӧс первой вежысь В. И. Ресинлӧн, а сідзжӧ Москапстройса веськӧдлысьясысь ӧти Ю. А. Гурецкийлӧн.
Эм нӧшта ӧти документ, кодӧс кырымалӧма тавося июнь 29 лунӧ.
Сэні Москваса правительство кӧсйысис сетны 25 миллион шайт, медым дасьтыны местасӧ стрӧйба улӧ.
Июль шӧрын воис юӧр Москваысь «Штрайф АГ» фирмасянь, коді лоӧ генеральнӧй пӧдрадчикӧн.
Тайӧ уджъяссӧ нуӧдӧм могысь сылысь корӧны 300 тысяча марка, сы пиысь джынсӧ пыр жӧ.
Российскӧй стрӧительясӧс позьӧ гӧгӧрвоны.
Мартын кырымалӧм соглашениеын индӧма, мый найӧ тшӧтш пуктасны пай стрӧйбаас, а сыысь кындзи Россияысь лоӧ ньӧбӧма ӧткымын оборудование, а тайӧ, кыв шутӧг, донтӧммӧдас проектсӧ.
Но ӧд став тайӧ уджъяссӧ колӧ финансируйтны Москваса правительстволы.
Шайтъясӧн мынтысигӧн ӧдвакӧ бурджыка уджаласны стрӧительяс.
Тайӧн, тыдалӧ, и висьтавсьӧ 300 тысяча марка дзайгӧмыс.
Ми дӧзмим нин помся деньга корӧмысь, шуис К. Нельднер ИТАР-ТАСС-са корреспондентлы.
Ӧд стрӧительство вылӧ деньгасӧ чукӧртісны Германияса граждана да сетісны сійӧс Россиялы отсалан фондӧ.
Миян асланым деньга абу.
«Каре дойчландса» быд сотрудник уджалӧ общественнӧй подув вылын.
Тайӧ мортсӧ зэв ёна дӧзмӧдіс культуралысь, шойччӧмлысь, спортлысь да здравоохранениелысь объектъяс проектируйтан Московскӧй НИИ-са сотрудникъяслӧн взятка корӧмыс.
Таво заводитчигӧн найӧ корисны 90 тысяча доллар, медым вынсьӧдны проектсӧ, кодӧс лӧсьӧдісны немецкӧй специалистъяс.
Интереснӧ, мый соглашениелӧн проектын тайӧ деньгасьыс 50 тысяча долларсӧ вӧлі колӧ видзны сы вылӧ, медым «сёрнитчыны» проект кузяыс ФРГ-ын.
«Каре дойчландлы» колӧ вӧлі видзны немецкӧй гостиницаын московскӧй институтса нёль специалистӧс, вердны найӧс, гажӧдны да быд лун сетны 150 доллар.
Дыр-ӧ кутасны найӧ овны ФРГ-ын, эз вӧв индӧма.
«Партнёръяс» сӧмын клянитчисны, мый найӧ оз видзны унджык 50 тысяча долларсьыс.
Гӧгӧрвоана, тӧдчӧдӧ К. Нельднер, ми пыр жӧ ӧткажитчим тадзи грабитӧмсьыс, грӧзитчим норасьны российскӧй правительствоӧ либӧ весиг президентлы.
Та бӧрын проектсӧ вӧлі вынсьӧдӧма некымын лунӧн.
«Ме ог сет взяткаяс челядь-инвалидъяслӧн тшӧт весьтӧ.
Миянсянь нинӧм оз вичмы и бӧръя корӧм вылас, ӧд сетам кӧ ми взятка, ковмас ӧткажитчыны проектлӧн юкӧнысь.
Центрыс оз нин ло сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн вӧлі думыштӧма», — шуис «Каре дойчландса» веськӧдлысь.
Мӧд ног мӧвпалӧны, донъявны кӧ письмӧ серти, «Штрайф АГ» фирмаса веськӧдлысьяс.
Найӧ кӧсйӧны дзикӧдз помавны бетоннӧй уджъяссӧ кӧдзыдъяс заводитчытӧдз сы могысь, медым объектыс вӧлі дась локтан воын.
Фирма кӧсйӧ сетчыны, но...
«Каре дойчландлӧн» тшӧт весьтӧ.
Кӧть кыдзи эз вӧв, а медбӧръя кывсӧ век жӧ колӧ шуны российскӧй властьяслы.
Н. КАЛИНЦЕВ.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
МЫЙЛА ТРУМЭН ЭЗ СУ СТАЛИНӦС ВИДЗЧЫСЬТӦГ
Ловъя йӧз да архивнӧй документъяс висьталӧны: сӧветскӧй веськӧдлысьяслы ас кадӧ волісны американскӧй атомнӧй бомба вӧчӧм йылысь стӧч юӧръяс.
— Анатолий Антонович, «Правда» лыддьысьяс тӧдӧны тіянӧс сӧмын ов сертиыд — Яцков — кыдзи газетӧ «Лэдзӧй спокойнӧя овны Сахаровлы» письмӧ гижысьӧс.
Та вӧсна медводз неуна ас йывсьыныд.
— Ставыс заводитчис кыдзи и мукӧдлӧн.
Шӧр школа помалӧм бӧрын ми другкӧд мунім Москваӧ — асьнымӧс петкӧдлыны да йӧзсӧ видзӧдлыны.
Петкӧдлім.
Ковмис стрӧйба вылын сьӧд удж вӧчысьӧн, киын тачкаӧн ноксьыны.
Ӧнӧдз тайӧ чӧжӧм опытыс шогмӧ дачаын.
Сэсся помалі полиграфическӧй институт да куті уджавны Дунаев нима картографическӧй фабрикаын.
Помнита, сэки шензьылі — мыйла печатайтам Воронежскӧй, Тамбовскӧй да странапытшкӧсса мукӧд областьлысь военно-топографическӧй картаяс?
Ӧд воюйтны кӧ ковмас, то йӧзлӧн муын да этша вирӧн.
Но вочасӧн олӧмыс кежӧдіс челядь руысь.
'''— Сідзкӧ, со татшӧм томӧн и веськалінныд ті разьведкаас?'''
— Артмӧ, сідзи.
1939 воын парткомса секретарь (ме вӧлі нин партияын) шуис меным: «Менӧ корисны вӧзйыны сюсь том мортӧс специальнӧй удж вылӧ, ме шуи тэнӧ.
Аски ветлы ЦК-ӧ».
Локті.
Ыджыд залын пызан гӧгӧрыс пукалӧны йӧз, а кыкӧн — бокынджык стендорса улӧсъяс вылын.
На пиысь ме некодӧс эг тӧд и бӧрынджык эг аддзыв.
А кыкыскӧд мойвиис тӧдмасьны.
'''Ӧтиыс Павел Михайлович Фитин, разьведкаса начальник.'''
Буретш сійӧ Фитиныс, кодӧс война заводитчӧм водзвылын корис Сталин да юаліс, кутшӧм юӧръяс эмӧсь немецъяслӧн уськӧдчӧм йылысь?
Фитин висьталіс весиг лунсӧ, эскӧдіс, мый юӧрыслы позьӧ эскыны.
Но сэки Сталин такӧдліс асьсӧ сійӧн, мый Гитлер водзджык уськӧдчас Англия вылӧ и Фитинлӧн доклад вылӧ пасйис некымын кыв: «Немецъяс пиысь позьӧ эскыны сӧмын Вильгельм Пиклы».
Но тайӧ сідзи, дум вылӧ усис...
Но, а сэки муніс прӧстӧй сёрни сы йылысь, кӧні чужи да быдми.
Сӧмын ӧти юалӧм менӧ повзьӧдыштіс — кыдзи велала иностраннӧй кывйӧ.
«Мыйла тайӧ?»
— думайта.
— Бӧрынджык гӧгӧрвоинныд?
— Эг пыр жӧ.
Ӧд кыдзи сэки вӧлі?
Рубеж сайысь миянӧ ыстӧны шпионъясӧс, а ми найӧс куталам.
Со ме и чайтлі, мый менӧ кутасны велӧдны эрдӧдавны шпионъясӧс.
'''Школаын велӧдчигӧн ставыс лои гӧгӧрвоана: миян эм жӧ разьведка, и зэв активнӧй.'''
Школа бӧрын менӧ шуисны мӧдӧдны США-ӧ, Нью-Йоркын миян консульствоӧ.
— Сійӧ кад кежлас вӧлі нин стӧч индӧд?
— Кӧсйи эськӧ казьтыштны ӧтиӧс.
'''Но первой неуна научно-техническӧй разьведка йылысь.'''
Сійӧ уджалӧ приказ либӧ заказ серти.
'''Но 40-ӧд воын научно-техническӧй разьведкалӧн подразделениеса том начальник Леонид Романович Квасьников, вӧвлӧм аспирант-химик, аслас водзмӧстчӧм серти мӧдӧдіс ӧткымын резидентлы индӧд — тӧдмавны, вӧчсьӧ-ӧ мыйкӧ атомнӧй оружйӧ лӧсьӧдӧм могысь.'''
'''— Лыддьӧны, мый разьведкалысь тайӧ уджсӧ курируйтіс веськыда Берия...'''
'''— Сійӧ первойсӧ чайтіс, мый разьведкаысь воӧм юӧръясыс ылӧдчӧны.'''
Лыддис, мый прӧтивник зільӧ, медым ми уна рӧскод видзим нинӧм абу вылас.
Тадзи жӧ сылы висьталісны консультация дырйи физикъяс, кодъяс уджалісны пӧдса объектъясын.
Найӧ кыв кӧрталісны, мый атомнӧй оружие кӧ позяс вӧчны, сӧмын дыр мысти.
Дзик мӧд ногӧн ставсӧ тайӧс донъяліс И. В. Курчатов, кор тӧдмасис миян медводдза материалъясӧн.
США-ын медводдза атомнӧй бомба бура испытайтӧм да Хиросима да Нагасаки бомбитӧм бӧрын Берия кутіс эскыны атомнӧй программалы да босьтіс сійӧс ас вылас.
'''— Колӧ чайтны, кутіс тэрмасьны и разьведка...'''
— Ми кутім корсьны физикъяскӧд йитӧдъяс.
И со 1941 вося сентябрын миян ӧти морт юӧртіс: сылысь ёртсӧ, физик-атомщикӧс, корисны нуӧдны гуся уджъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь ядернӧй энергиякӧд.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны, мый сійӧ нарошнӧ юксис гуся, сылӧн олӧмлы грӧзитана юӧръясӧн морткӧд, коді, кыдзи сійӧ тӧдіс, кутіс миянкӧд йитӧд.
— Тешкодь, мыйла сійӧ вӧчис тадзисӧ — деньга вӧсна али вӧліны кутшӧмкӧ мукӧд помкаяс?
— Пыр жӧ шуа: быдӧн, коді корсис атомнӧй гусяторъяс, уджаліс сӧмын идея подув вылын.
Найӧ чайтісны, мый сэтшӧм страшнӧй оружие, кыдзи атомнӧй бомба, сійӧ кӧ лоӧ ӧти киын, бырӧдас налысь бур олӧм вылӧ надеясӧ, кодӧс найӧ йитлісны социализмкӧд.
Да, пансис кӧ нин та йылысь сёрни, содта, мый и ӧні Рытыввылын абу этша йӧз, кодъяс эскӧны социализмлы, аддзӧны сыын аскиа лунсӧ.
Да и ӧткымын капиталистическӧй странаын Октябрь бӧрын босьтісны социалистическӧй идеяяссӧ.
— Тіянлы ӧдйӧ удайтчис аддзыны гуся юӧр сетысьӧс...
— Абу ставыс зэв кокни.
Сигнал сетӧм бӧрын сійӧ мортыс дугдіс кутны миянкӧд йитӧд.
Но 1941 вося сентябрын на Англияын миян резидентуралы удайтчис судзӧдны «Уранӧвӧй Комитетлысь» гуся доклад.
Зэв нимкодь миянлы вӧлі, кор США-ӧ воис Клаус Фукс, кодӧс бура тӧдісны Рытыввылын сылӧн процесс кузя.
Англияын нин сійӧ вӧзйис миянлы ассьыс услугаяссӧ, и Штатъясын ми пароль серти лӧсьӧдім сыкӧд йитӧд.
Но кокни шуны — йитӧд, Лос-Аламос пустыняын вӧлі позьӧ бура контролируйтны сэні олысьясӧс, ог нин сёрнитӧй сэтчӧ воысьяс йылысь.
Сідзкӧ, колӧ вӧлі корсьны бур связнӧйясӧс.
— Кыдзи жӧ тайӧ вӧчсис?
— Ассьыным ӧти связнӧйӧс ми мӧдӧдім автобусӧн.
Артыштім: сійӧ локтас водз асылын, контрольыс сэки омӧльджык.
Но эз ло тадзи!
Сы бӧрся пыр жӧ кутісны видзӧдны безопасность кузя агентъяс.
Но помкаыс сэтчӧ волӧм вылӧ связнӧйлӧн вӧлі бур — сійӧс корис местнӧй университет.
Сэк жӧ судзӧдӧм гуся материалсӧ восьсӧн вайны эз лысьт.
Пӧльзуйтчис гуся гижӧдӧн.
А сэні вӧліны зэв сьӧкыд схемаяс.
Ставсӧ гижаліс газетӧ, гартыштіс сыӧ индейскӧй серпасъяса лампа и тадзи сетіс миянлы.
Ёна ковмис мучитчыны миянлы, медым тӧдмавны гуся гижӧдсӧ.
— Но ӧд тайӧс вӧчны абу сьӧкыд...
— Ми тӧдім, мый миянлысь уджсӧ вылӧ донъялӧны сійӧ индӧдъяс сертиыс, кодъяс волісны Москваысь.
Сэні, колӧ шуны, кужисны видзны гусяторъяссӧ.
'''Разьведкаӧ аслас быд гижӧдын Курчатов быть пасйыліс: «Дзик ӧти экземпляр.'''
Чернӧвиксӧ сетӧма Васинлы».
1945 вося мартын нин ми юӧртім Москваӧ, кутшӧмӧн лоас американскӧй бомба.
А июньын кык морт ӧта-мӧдсьыс торйӧн юӧртісны миянлы, мый испытаниеясыс лоасны июль 10 лунӧ.
Кыдзи тӧдса, американецъяс вуджӧдісны испытаниеяссӧ июль 16 лун кежлӧ.
А тайӧ кад кежлас воссис нин Потсдамскӧй конференция.
Трумэнлы воис телеграмма: «Чужис бура.
Кагаыс ён да здоров».
Кыдзи казьтылӧны сылӧн матысса йӧз, сійӧ сэки зэв ёна радліс.
«Меным сюрис бур дубинка рочьяслы паныд», — шуліс президент сійӧ лунъясас.
Американецъяс радейтӧны да кужӧны нуӧдны сёрнитчӧмъяс вын отсӧгӧн.
Со и шуӧма вӧлі юӧртны выль, вӧвлытӧм на оружие йылысь Сталинлы.
Быттьӧ пӧ союзникъяслысь обязательствояс олӧмӧ пӧртӧм могысь, а збыльысьсӧ тӧдмавны СССР-лысь чорыд туйвизьсӧ.
Тӧдса, кыдзи жугыльмисны Трумэн да Черчилль, кор аддзисны, мый Сталинлы тайӧ веськодь.
Збыль вылас миян странаса веськӧдлысьяс бура нин тӧдісны американскӧй бомба йылысь да и сӧветскӧй бомба лӧсьӧдӧм йылысь.
'''Сӧветскӧй разьведка тӧдмаліс, мый сэки американечьяс и думыштлыны эз кужны, мый налысь вӧлі эрдӧдӧма медся гуся проектсӧ.'''
'''— Разьведчикъяслысь уджсӧ ёна пыдди пуктӧмӧн оз-ӧ ло сідзи, мый найӧ вӧчисны главнӧйсӧ, а миян учёнӧйяс босьтісны «славасӧ»...'''
'''— Ме казьтылі нин «Правдаӧ» письмӧын, кодӧс йӧзӧдӧма юль 9 лунӧ, наука да разьведка костын йитӧдъяс йылысь.'''
Ог кӧсйы, да и оз ков, медым миян гижӧдъясын вӧлі омӧльтӧма сӧветскӧй учёнӧйясӧс, чинтӧма налысь пайсӧ странаын атомнӧй щит лӧсьӧдӧмын.
'''Бомбасӧ вӧчӧны учёнӧйяс да специалистъяс, а оз разьведка — натӧг разьведывательнӧй юӧръясыс нинӧм оз сулавны.'''
'''А. ПОКРОВСКӦЙ.'''
«Правда» газет.
1992 вося юль 16 лун.
****************************************
ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-07-30
ОТСӦГ ЛОАС И ВОДЗӦ
Кольӧм лунъясӧ республикаӧ воліс Войвыв социально-экономическӧя сӧвмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияысь государственнӧй комитетса юралысь, Российскӧй Федерацияса министр В. П. Курамин.
Сыктывкарысь кындзи ыджыд гӧсть ветліс Ухтаӧ.
Сыкӧд тшӧтш вӧлі Комиысь Министръяс Сӧветса юрнуӧдысь В. И. Худяев.
Печатьын уджалысьяскӧд сёрниын сійӧ, торйӧн кӧ, тӧдчӧдіс, мый Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧвет да веськӧдлан котыр зэв бура гӧгӧрвоӧны Войвывлысь вывті ыджыд тӧдчанлунсӧ.
Сӧмын таво петіс президентлӧн некымын индӧд да веськӧдлан котырлӧн некымын постановленньӧ, кодъясӧс сиӧма Коми мулы.
Унатор тані вӧчсьӧ Госкомсевер отсӧгӧн.
Торйӧн кӧ, комитет вичмӧдіс торъя стрӧйбаяс кыпӧдӧм могысь 100 миллион шайт.
Тайӧ отсӧгыс, кыдзи пасйис министр, и водзӧ лоас.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-07-30
МЫРПОМЛА
Водз тулыс да бур гожӧм важысянь гажӧдлывлісны сьӧлӧмсӧ коми войтырлысь.
Миян пӧльяс шулӧмаӧсь: ваӧн-йиӧн кӧ пальӧдас ойбыр дзормӧм Эжвалысь Егорей лун, турун козьналас Микӧла лун.
Тайӧ воас дзик сідзи и лоис.
Егорейӧдз Эжва воссис.
Тулыс мичаа пасьтӧдіс видзьяс, расъяс, ставнас парма.
Сувтіс гожӧм.
Петыр лунӧдз сиктса уджач йӧз петісны пуктыны турун ректасъяс вылысь.
Шань да мелі бур гожӧмӧ ӧдйӧ сӧвмӧ-воӧ вотӧс.
Петыр лунӧдз воис мырпом.
А мырпомыд, ок и чӧскыд вотӧс, чӧсмасянтор гырысьяслӧн и челядьлӧн.
Но оз быд во ӧтмоза артмы тайӧ чӧскыд вотӧсыс.
Ӧти гожӧмӧ — вӧраджык нюръясын, мӧд воӧ — эрд вылынджык.
Нывбабаяс норасисны:
— Ыджыд нюрын таво мырпом тусь абу.
Кысь нин бара сюрыштас-а.
— Ме тӧда, кӧні артмӧма таво чӧскыд вотӧсыд, — ошйысис Матрос Ӧлик.
— Но верма нуӧдлыны сӧмын Петыр лунӧ.
Дерт, праздник лунад грек уджавны, а нӧшта грек вотӧстӧ чукӧртны, шуалісны аньяс.
— Но мый, видзьяс вылӧ ог мунӧй жӧ-а, ветламӧй мырпомла, — корис Ӧликлӧн суседыс — Ном Маш.
Грездысь чукӧрмис дас-кызь нывбаба, ставныслӧн ӧти дум: чӧсмасьны войвывса чӧскыд да юмов вотӧсӧн.
Вит час асылын Ӧликлӧн бригада петіс туйӧ.
Вуджисны нин Расаёль, Небъёль.
Асылыс лӧнь.
Весиг расъяс оз варовитны, а чӧла виччысьӧны гожся лун сувтӧм.
Ёна дӧзмӧдчӧны номъяс.
Номъясысь оз кольччыны и лӧдзьяс, вирӧдз сӧрвитлӧны аньяслысь восьсаинъяссӧ.
Бригада муніс верст дас кымын, а туйыслӧн оз на тыдав помыс.
— Регыд, регыд нин воам, шаньяс, — вочавидзліс вожак.
Недыр мысьти бригадир петкӧдіс вотӧсла мунысьясӧс вӧвлӧм делянка вылӧ.
Гӧгӧр гырысь мыръяс.
— Но вот и воим, сьӧлӧм нормӧдысьяс, гырысь мырпома местаӧ, ӧктысьӧй, — сералігтыр шуис мужик.
А ачыс лыйыштіс расӧ да быттьӧ му пырыс муніс.
Ёна и скӧралісны бабаяс, мисьтӧм кывъясӧн видісны Матрос Ӧликӧс.
— Ме жӧ шулі, грек Петыр лунад вотӧстӧ ӧктыны, бурджык вӧлі, Петыр праведнӧйыслы кӧ пернапасъяс чӧвтім вичкоын, — висьталіс олӧмакодь нин нывбаба.
Александр НЕКРАСОВ. (Гамса).
Гам сикт.
Емдін район.

#Коми_му_1992-07-30
ВАЙӦ «ГУЛЯЙТЧАМӦЙ»
Юль 7 лунӧ пошта кудйысь кыски «Би кинь» журналлысь юнься номерсӧ.
Ачым медводз видзӧдлі: мый, мися, татысь бурсӧ босьтасны менам нукъясӧй.
И мый жӧ?
Лыддянторйыс пӧшти нинӧм абу, куш рисунок — унджыкыс омӧлик да гӧгӧрвотӧм.
Да и «Чушканзіса» серпасъясысь нинӧмӧн оз торъявны.
Ни ӧти прамӧй чужӧм абу.
Челядь вылас смекайтчӧм кодь лоӧма.
Бӧръя лист бокас эськӧ и статя серпасъяс, но мый нӧ сэсь гӧгӧрвоасны посни челядьыс?
Ӧд мед найӧс гӧгӧрвоны, колӧ водзджык лыддьыны Смоленцевлысь романъяссӧ.
На серти художникыс вӧчӧма серпасъяссӧ.
Садикӧ котралысьясыс да 1–3 классӧ ветлысьясыс нӧ кыдз лыддясны татшӧм кыз книгаяссӧ?
Буретш ӧд посни арлыдаяслы индӧма журналсӧ.
Но медся нин шензьӧдӧ со мый.
А. Мошевлӧн тайӧ жӧ серпасъясысь куимыс петісны нин «Войвыв кодзув» журналын апрельын.
Мый нӧ кутам лыддьыны да видзӧдны, кык коми журнал кӧ кутасны йӧзӧдавны ӧти и сійӧ жӧ материалъяс?
Абу ёна колантор татшӧм «Би киньыд» ни челядьлы, ни верстьӧлы.
Журнал шӧрас кык лист бок вылас шлапкӧмаӧсь серпасалӧм ворсантор.
Нимыс сылӧн — «Гуляйтчӧм».
Вель уна во нин ола свет вылас, но татшӧм мисьтӧм дивӧ-кывсӧ коминад первойысь кылі.
Вайӧ, ёртъяс, энӧ тешитчӧй коми челядь вылас.
Мича коми кывйӧн колӧ гижнытӧ, «гуляйтчӧмъястӧг».
Сёрнитны кӧ нин гижӧдъяс йылысь, найӧ нинӧмӧ оз велӧдны, оз висьтавны некутшӧм выльтор.
Мӧдарӧ на, журнал пӧрйӧдлӧ челядьӧс.
Коми-пермякъяслысь оланінсӧ шуӧма национальнӧй округӧн.
А ӧд сійӧ важӧн нин автономнӧй округ!
«Бужӧдъяс» висьтын учительницаыс коминас лоӧма велӧдчысьӧн.
Абу кужӧмаӧсь комиӧдны и Сыктыв район.
«Заводитчӧмыс 5-ӧд номерын» пыдди журнал кыдъя рочалӧ: «Заводитчӧмыс № 5».
Юалан предложенньӧ бӧрад юалан пас и пуктылӧны, а «Би кинь» весиг статьяыслӧн юргижӧдас татшӧм пассӧ оз пукты.
Первой лист бокас, обложка вылас, юнь тӧлысьсӧ важ коми ног тшӧтш шуӧмаӧсь.
Мед эськӧ, но и сэні бара ӧшыбка вӧчӧмаӧсь.
«Лӧддза-номъя» пыдди мунӧ «Лӧдза-номъя».
Сідзи и кӧсйыссьӧ юавны: Коми муас ӧмӧй бырисны коми кыв тӧдысь журналистъясыс, кодъяслы позьӧ дӧверитны журналсӧ?
Ном ныр кызта «Би киньӧс» кырымавны сатшкысьӧмаӧсь ӧкмыс морт, овъяснысӧ со сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн тэчӧма 11-ӧд лист бокас (нырщикыс Н. Белых), а этатшӧм коньӧр журнал лэдзӧны.
Некод ӧмӧй абу найӧс ӧлӧдысьыс?
Кытчӧ нӧ видзӧдӧны народнӧй образованньӧ минисьтерствоыс, коми гижысьяслӧн котырыс, кодъясӧс шуӧма журналсӧ лэдзысьясӧн.
Сэсся и печать да массӧвӧй информация минисьтерство на эм.
Со ӧд, дас кык видзысьлӧн каганыс синтӧм и коктӧм!
«Коми му» гижліс, кыдзи Верхсӧветса вель уна депутат ӧти сессия вылын корӧмаӧсь дугӧдны сетны сьӧм коми газет-журналъяслы.
Татшӧм ыршасьӧмыс нин тшӧктӧ вӧчны коми изданньӧяссӧ кыдз позьӧ бурджыкӧн.
Но кыдзи нӧ лоӧ бурыс, кор весиг «Коми му» — республикаын медся важ да опытнӧй газет — чӧв олӧ коми изданньӧяс йылысь, некор оз овлыны сэні найӧс видыштана либӧ ошкыштана статьяяс.
А ӧд позьӧ и колӧ паськыдджыка сёрнитны и «Войвыв кодзув», и «Би кинь», и «Чушканзі», и «Йӧлӧга» йылысь.
Сэк эськӧ этшаджык шӧйтісны «гуляйтчӧм» сяма кывъясыд.
Этшаджык эськӧ петіс сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны вермытӧм газет-журналыд.
Гашкӧ, чӧв олӧм вӧснаыс и ичӧт коми изданньӧяслӧн тиражыс?
Абу гусятор, мый найӧс кутӧны миян удждонысь босьтӧм налогъяс тшӧт весьтӧ.
Асьнысӧ вердны-юктавны найӧ оз вермыны.
Сідзкӧ, лыддьысьысьяслӧн эм тыр право корны тыр вир-яя газет-журнал.
В. ПОПВАСЕВ.

#Коми_му_1992-07-30
Век жӧ том йӧз сайын
МИЯН АСКИА ЛУНЫС.
И ёнджыкасӧ налы ковмас бырӧдны олӧмас ӧнія ӧшыбкаяссӧ
Неважӧн Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс том йӧзлӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетса юрнуӧдысьӧн ВЛАДИМИР ЛЕБЕДЕВӦС.
Тайӧ уджыс сылы тӧдса — вель дыр секретараліс Сыктывкарса да Сыктывдін районса комсомол организацияясын, ныв-зонлысь талунъя олӧм-вылӧмсӧ, тӧждъяссӧ бура гӧгӧрвоӧ.
Неважӧн сыкӧд аддзысьліс миян корреспондент.
— Водзті, кыдз тӧдса, том йӧзӧс «петкӧдліс» комсомол — быдлаын да быдторйын.
Талун сійӧ вежсис, коркӧ зумыд, юксис-разаліс уна пельӧ.
Вылісянь индӧдтӧг ас туйӧ петіс.
Ӧні чужӧ том йӧзлӧн выль союз.
Сійӧ ӧтувтӧ разнӧй видзӧдласа ныв-зонмӧс.
Но кӧть кыдз эз вӧв, кутшӧм олӧм эз пуксьы, томъяс сайын миян аскиа луныс, шуда олӧмыс, кыдзи важӧн гораа шулывлім.
Тыдалӧ, налы, ӧні быдмысь, кок йылӧ сувтысь войтырлы, ковмас «веськӧдны» миянлысь ӧтарӧ-мӧдарӧ шыбласьӧмсӧ, бырӧдны ӧшыбкаяссӧ.
Сідз кӧть этадз, на вӧсна колӧ тӧждысьны, медводз — государстволы.
Та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма том йӧзкӧд уджын политика нуӧдан Коми Республикаса госкомитет.
Ми тані абу медводдзаяс.
Российскӧй Федерацияса унджык областяс татшӧмыс эм нин.
Но медвылісасӧ, коді эськӧ вӧлі став Россияса, лӧсьӧдны эз на удайтчы.
Кӧть эськӧ сэтчӧс веськӧдлан котырын уджалӧ том йӧзлӧн делӧяс кузя морт, сылӧн эмӧсь экспертъяс, мукӧд специалист.
— Вайӧй век жӧ косалам бӧр асланым республикаӧ.
Тіян комитет вӧчӧ олӧмыслӧн зэв тӧдчана юкӧнын оз кутшӧмкӧ, а государственнӧй политика.
Мый, таӧдз некодлы делӧ эз вӧв том йӧзӧдз?
— Ме эськӧ тадз эг шу.
Найӧс эз вунӧдлыны водзті, и ӧні ас визув вылас уджсӧ абу лэдзӧма.
Вӧлі Верховнӧй Сӧветлӧн торъя комиссия.
Сійӧ ӧні абу нин, но шуны, мый парламент том йӧзлӧн делӧясысь ӧвтыштчис, оз позь.
Комиссияса членъяс, депутатъяс вуджисны мукӧдъясӧ, шуам, мамӧс, кагаӧс, челядьдыр видзан да доръян комиссияӧ, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Дмитриевна Дубова.
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, татшӧм комиссияясыс дасьтӧны, видлалӧны, вынсьӧдӧны том йӧз кузя парламентӧн примитӧм документъяссӧ.
Бара жӧ, видзӧдлыны кӧ, ми тані абу ордымсӧ первойӧн талялысь-восьтысьяс.
Мый инмӧ комитетлы, инмӧ уналы: народнӧй образованньӧ, культура, здравоохраненньӧ минисьтерствояслы, право видзысь органъяслы.
Да и ставнас обществолы.
Кыдз торйӧдан томъясӧс быдтан-велӧдан делӧсӧ кутшӧмкӧ стӧча мурталӧм юкӧнъяс вылӧ, со пӧ тайӧ — тэнад, тайӧ — менам?
Сӧмын ставнас уджсӧ ӧтувтысь торъя орган ӧнӧдз эз вӧв, сійӧн лоас буретш комитетыс, кодӧн веськӧдла.
— Оз-ӧ позь стӧчджыка висьтавны могъяс йывсьыд, кутшӧмджык туйӧд мӧдӧдчӧ выль комитет?
— Казьтышті нин тай — кутам збыльмӧдны парламентӧн примитӧм документъяс.
Но налы подувсӧ ковмас дасьтыны аслыным жӧ.
Лӧсьӧдам программа, чайта, арӧдзыс, кодӧс вынсьӧдас Верховнӧй Сӧветлӧн сессия.
Но таӧдз колӧ на видзӧдлыны да донъявны, мый ӧні вӧчсьӧ том йӧзыскӧд, кутшӧм мӧвпъясӧн олӧны, шуам, сійӧ жӧ школа помалысьыс, либӧ коммерцияӧ пырӧдчысьыс, армияысь воӧм морт.
Да, гашкӧ, артыштны-донъявны татшӧм ныв-зонмыслысь олӧмас водзӧ вылӧ воськовсӧ, кӧсйӧмъяссӧ.
Дженьыда кӧ, тайӧ социологическӧй корсьысьӧм.
Кӧть эськӧ, олӧмыс сэтшӧм, он тӧд, мый лоас аски.
— Тыдалӧ, он жӧ кутӧй куш донъявны да видзӧдны...
— Оланпасъяслы, веськӧдлан котыр решенньӧяслы подув дасьтӧм, дерт, сӧмын уджыслӧн кутшӧмкӧ юкӧн.
Чайта, главнӧй могыс сыын, медым кыдзкӧ делӧ вылын отсавны томъяслы пыр сьӧктаммысь олӧмас.
Уджтӧмалӧм, а сійӧ кучкас и найӧс, пырис-вужъясис миян олӧмӧ.
Помнитанныд, кутшӧм сьӧкыда таво велӧдчӧмсӧ помалысьяс аддзисны уджсӧ.
Аски кокниджык оз ло.
Ӧнія сьӧкыдлунъясыс пӧрысьӧс да томӧс, асшӧр олӧмӧ петысьӧс медъёна дойдӧны.
— Кыв вылад, шулӧмаӧсь, отсавны кокни, а кыдзи тіян комитет мӧвпалӧ збыльысь збыльмӧдны тайӧ зэв колана могсӧ...
— Кутам корсьны ныв-зонлы содтӧд уджалан местаяс, мед лоис позянлун велӧдчыны налы и шӧр школаясын кындзи сідз шусяна гимназияын, лицейын, бизнесменӧс, предпринимательӧс, менеджерӧс дасьтан центръясын, школаясын.
Кӧнсюрӧ татшӧмыс эм.
Но велӧдчӧны сэні томъяс пиысь зэв на этшаӧн, а унаӧн прӧста оз вермыны — дона.
Діӧн-діӧн татшӧм выльторйыс вужъясьӧ.
Ми сюркнялам опытсӧ, тшӧтш и мукӧд республика-регионысь да кутам паськӧдны бурсӧ тані, гортын.
— Но ӧні кӧть кутшӧм делӧӧ эн босьтчы, колӧ медводз сьӧм.
— Закон оз лэдз сідз шусяна государственнӧй управленньӧ структураяслы босьтчыны хозрасчётнӧй уджӧ.
Госкомитетлы сьӧм сетӧны госбюджетысь, а сійӧ, кыдзи век, оз тырмы.
Эз кӧ вӧв тайӧ законыс, позис, дерт, восьтны том йӧзлысь уджаинъяс, кодъяс эськӧ нажӧвитісны сьӧм, медым ми вермим збыльмӧдны ассьыным программаяс.
Но петан туй колӧ корсьны.
Думайта, комитет бердын коркӧ кутшӧмкӧ хозрасчётнӧй делӧ лоас.
Сы вӧсна, мый том йӧзӧс доръян асланым фондтӧг некыдз.
Гарышті тай: томъяс пиысь оз ставӧн вермыны пырны сійӧ жӧ бизнес-школаӧ.
Коркӧ комсомоллӧн вӧліны коммерческӧй уджаинъяс, ӧні найӧ ас кежысь уджалӧны-нажӧвитчӧны.
Гежӧдика лишӧдлӧны сьӧм кутшӧмсюрӧ мероприяттьӧ вылӧ.
Сідз шусяна спонсор отсӧг вылӧ надейтчыны сьӧкыд жӧ — экономика ӧдва дзуртӧ, уджаинъяс картотека вылынӧсь.
И найӧс колӧ гӧгӧрвоны.
— Кымын морт тіян комитетын?
— Колӧ дас кык, но татчӧ локтысьыс этша.
Кысь корсян, шуам, юристӧс, кор сійӧ кӧнкӧ мӧдлаын босьтӧ миянын серти некымын пӧв унджык.
Колӧны и социологъяс, куим отделӧ йӧз.
Но ми корсьысям, вочасӧн сувтам кок йылӧ.
Неважӧн республикаса веськӧдлан котыр шыӧдчис районъясса да каръясса администрацияясӧ, корис мӧвпыштлыны, оз-ӧ позь лӧсьӧдны сэні, места вылын, том йӧзлӧн делӧяс кузя отделъяс.
Ӧткымынлаын, шуам, Кӧрткерӧс, Сыктыв районъясын, Сыктывкарын татшӧмъясыс эмӧсь нин.
Шусьӧны оз ӧти ногӧн, но, главнӧйыс, локтісны сэтчӧ йӧз, кодъяс вермӧны уджавны ныв-зонкӧд, налӧн тӧждъясӧн висьӧны, эм опыт.
Татшӧм отделъястӧгыс, йӧзтӧгыс выль госкомитет этша мый вермас вӧчны.
Кӧть век кабалаястӧ республикалӧн быд пельӧсӧ ыстав.
— А оз-ӧ комитетыд веж том йӧз союзлысь Коми рескомӧс?
— Оз.
Сійӧ, каръясын да районъясын ичӧтик аппарат, вӧчӧ том йӧз пӧвстын быд лунъя удж.
Сійӧ, дерт, торъялӧ сыысь, кутшӧм вӧлі комсомол дырйи.
Ныв-зонлӧн вежӧрыс вежсис.
Но ӧд эз на ставсӧ пӧдты коммерция, преступность, ас вӧсна куш тӧжд.
Томъяс, лёка ли бура ли, век жӧ кыдзкӧ коллялӧны прӧст кад, эз на дзикӧдз кус культура, спорт, физкультура.
А сэні нелючкияссӧ бырӧдны кодӧс чуйдан, он кӧ ныв-зонмӧс?
А миян комитет, кыдзи пасйи вылынджык, нуӧдӧ томъясӧс быдтан-велӧдан, найӧс доръян государственнӧй политика.
Мӧд ногӧн, государство асладорсяньыс кыдз вермӧ отсалӧ налы, кодъяс воасны миян пыдди.
Позьӧ-ӧ тайӧ зэв кыв кутана делӧсӧ лэдзны ас визув вылас?
Ӧні томъяслы сьӧкыд, кокни олӧм налы некод оз мыччы.
Миян комитет мый вермас вӧчас, мед найӧ сэні, олӧмас, эз лоны бокӧвӧйӧн, ковтӧмӧн.
Сёрнитіс А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
СЭТШӦМ БУР СОРАС
Сыктывкарса Човьюын «Эжваагропромхимия» уджаинын лэдзисны «Прогресс» установка.
Сійӧ вӧчӧ натрий хлоридлысь электрохимия ногӧн «ловзьӧдӧм» (активизируйтӧм) ва сорас (ЭАР).
Овлӧ кык сикас — кислотнӧй да щелочнӧй, используйтсьӧ силосуйтігӧн консервант пыдди да кыдзи дезинфицируйтчан средство.
Абу омӧльджык асланым муын и суйӧр сайын лэдзӧм медбур консервантъясысь.
ЭАР вӧчигӧн оз няйтӧссьы вӧр-ва, некутшӧм лёк вещество сэтысь оз вудж видз-му овмӧсса бӧръя продукцияӧ.
Оз веськав некутшӧм лёктор йӧзлы ни гортса пемӧсъяслы, миянӧс кытшалысь сынӧдӧ.
Артыштӧма, мый татшӧм ва сорасыс сувтас овмӧсъяслы воддза консервантъясысь 4 пӧв донтӧмджык.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧчны бур силос химическӧй консервантъястӧг, дезинфицируйтны скӧт картаяс, чипан видзан жыръяс, мыськавны фермаясын да переработайтысь уджаинъясын йӧв проводъяс да мукӧд технологическӧй оборудованньӧ.
А сідзжӧ обработайтны вредительясысь теплицаын мусӧ, картупель да град выв пуктас, быдмӧгъяс, фруктӧвӧй пуяс.
Татшӧм ва сорассӧ используйтӧны ветеринаръяс и зоотехникъяс, медым видзны скӧтӧс кынӧм пытшкӧсса висьӧмъясысь, содтыны налысь продуктивность.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧдитчыны вӧчӧмсяньыс 7 лунысь оз дырджык, та бӧрын сійӧ сэсся бӧр лоӧ прӧстӧй ва сорас.
Воис тыр ӧдӧн силосуйтчан, скӧт картаяс дезинфицируйтан кад.
Матыс районъясысь овмӧсъясса веськӧдлысьяслы колӧ лӧсьӧдны тырмымӧн полиэтиленӧвӧй либӧ пластмассӧвӧй дозмук, сёрнитчыны «Эжваагропромхимияса» веськӧдлысьяскӧд, мед вайны аслыныс колана мында тайӧ ва сорассӧ, тыр вынӧн уджӧдны Човьюын «Прогресс» установка.
С. ДЁМИН.

#Коми_му_1992-07-30
ОЗ УДЖАВНЫ, КӦТЬ ВЕРДӦНЫ НАЙӦС ЛУННАС КУИМЫСЬ
Сыктывкар бердса Вылыс Човйын стрӧг режима кык колония, кӧні кык сюрс гӧгӧр морт, унакодь и Коми Республикаысь.
Дзескыдінын пукалысьяс вӧчӧны мебель, пиломатериал, дачникъяслы керка да пуысь мукӧд эмбур.
Мыйтакӧ лэдзӧны и кӧрта кӧлуй.
А ӧні джынсьыс унджык пукалысьыс лун-лун ворсӧны футболӧн, видзӧдӧны телевизор.
Но вердӧны найӧс луннас куимысь.
Рынокӧ пыригӧн колонияяс оз вермыны «ордйысьны» мукӧд уджаинъяскӧд.
Чинӧ заказ, а вӧчӧмторсӧ сьӧкыд инавны ыджыд донъяс вӧсна.
Шуам, дачнӧй керка сулалӧ 130 сюрс гӧгӧр шайт.
Нажӧвитӧны, дерт, этша жӧ.
Судитӧм войтыр пиысь кодсюрӧлӧн тшӧт вылас абу весиг кӧпейка.
Оз кӧ примитны мераяс, вермас лоны, колонияясын пукалысьяс бастуйтны жӧ заводитасны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: Вылыс Човса колонияын пукалысьяс оз тӧдны, кытчӧ воштыны кадсӧ; столӧвӧйын; тайӧ мужичӧйыс пукалӧма 17 во нин.
Ыджыд опыта токарь, та вӧсна сылӧн пыр эм уджыд.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-07-30
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Гожӧмнас да арнас волывла поездӧн Сыктывкарӧдз — чери кыйны.
Вагонын вина дукнас ӧвтӧ, няйт.
Петан да кокыд гартласьӧ, быттьӧ ачыд курыдторсӧ «исыштін».
Радио оз кыв, сы пыдди кывзан гажмӧм войтырлысь больгӧмсӧ.
А общӧй вагонын Сосногорсксянь Сыктывкарӧдз билетлӧн доныс содіс вит шайтсянь 42-ӧдз.
Бӧръяысьсӧ сэтчӧ муні 655 номера поездын.
Войбыд шляйтчисны-кодалісны устӧм-тоштӧм на зонъяс.
Кысь водкасӧ судзӧдӧны?
Сюрӧ тай небось, а пӧсь ва босьтны некысь.
Бӧрсӧ локті 656 номера поездлӧн первой номера вагонын.
Ва шонтан пачсӧ эськӧ ломзьӧдны босьтчылісны да нинӧм эз артмы.
Кыткӧ пӧ торксьӧма.
Ен отсаліс, кӧть код йӧзыс тайӧ пӧрйӧ эз вӧвны.
Дона редакция, отсыштӧй кыдзкӧ ветлысь-мунысьлы татшӧм нелючкияссӧ бырӧдны колӧ.
Мераяс кӧ оз примитны, пассажиръяс асьныс кутасны тодмышкавны вагонысь гажмыштӧм да матькысь войтырсӧ.
Став сикас транспорт вылын пӧрадок лӧсьӧдӧм йылысь гижӧны газетъяс му пуксьӧмсяньыс.
Во-мӧд сайын кӧть неуна бурджык вӧлі, ӧні нинӧм некод оз тӧд, ставлы веськодь, проводниксянь министрӧдз.
Ме, чайта, видзчысьыштӧны сӧмын сыысь, мед поездыс эз путкыльтчы, да и сэк на пӧрлӧны корсюрӧ.
Регыд мысьти, тыдалӧ, расписанньӧ вылад оз и кутны видзӧдны, коді кыдз кӧсъяс, сідз и ветлас.
Тадзнад кутшӧм нин делӧ вагонын шляйтчысь код йӧзӧдзыд.
А Сыктывкарса кӧрт туй вокзал йылысь и сёрнитны нинӧм — сэн виччысигӧн тшыгла верман кувны.
Муртса юмов, гӧрдӧдыштӧм ваыд, коді шусьӧ морс, сулалӧ вит шайт.
Смекайтчӧны али мый йӧз вылас.
Ме эськӧ сьӧрысь ватӧ да няньтӧ век босьта, а мукӧдыс?
Мыйӧдз вайӧдӧмаӧсь сыктывкарсаӧс столицаса юралысьяс!
Коньӧр пенсионерлысь йӧзыс милӧстыня корӧны.
Бӧрд кӧть серав сэсся татшӧм олӧмтӧ аддзигӧн.
Г. МАКСИМОВ.
Сосногорск кар.

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСЬКӦДАМ АРТМӦМ ӦШЫБКАСӦ...
Кольӧм вося декабрь 10 лунӧ газетлӧн 147 номерын петавліс С. Пысьтинлӧн «Гашкӧ, пушка сетны...» фельетон сяма гижӧд.
Авторсӧ бура тӧдӧны республикаса быд сиктын и грездын комын воысь дырджык нин.
Серафим Филимонович мудзлытӧг петкӧдліс сиктса йӧзлысь уджсӧ да олӧмсӧ сӧмын республиканскӧй коми газетын 25 во.
А таӧдз вель дыр уджаліс и Печӧра районса газетын.
Ёсь перӧа, принципиальнӧй журналист.
Сійӧ эрдӧдліс лыдтӧм-тшӧттӧм нелючки, повтӧг чирыштліс наысь мыжа радӧвӧй уджалысьӧс кӧть ыджыд чина мортӧс.
Вылынджык казьтыштӧм гижӧдын автор став сьӧлӧмсяньыс кӧсйӧма видзны республикаын заводитчӧм фермеръяс ӧтмунӧмлысь сӧстӧмлунсӧ.
Казьтыштны кӧ дженьыдика гижӧдыслысь сюрӧссӧ, сійӧ заводитчӧ со кыдзи: «Миян кыдъя демократия аслас гыӧн ӧтпырйӧ кыпӧдіс тшӧтш став нюйтсӧ, лӧп-ёгсӧ.
Самӧй му пуксьӧмсяньыс коньӧр Россия эз на аддзыв ӧнія мында шпанасӧ...
Жулик сяма ӧткымын морт весиг фермеръяс дінӧ мӧдіс сирасьны...
Неважӧн на республикаын котыртчис налӧн союз, муртса кыксё гӧгӧр мортӧс на ӧтувтӧ...
Но кодсюрӧ союзсӧ пежалӧны нин, нюжӧдчӧны государственнӧй шаньга дорӧ».
И водзӧ С. Пысьтин казьтыштӧ Косланса олысь В. С. Ванеевӧс, коді пӧ первойсӧ весиг фермеръяслӧн союз правленньӧӧ сюйсьылӧма.
Быдӧн пӧ тӧдӧ, кутшӧм сьӧкыда талун чуктӧ налы тракторыд, видз-му овмӧсса мукӧд техникаыд.
«Аттьӧавны колӧ Б. Ельцинӧс: кыдзи кӧсйысис, республикаса фермеръяслы 45 трактор сетіс.
Во помӧдзыс содтӧд дас трактор воас.
Владимир Сьтепанович майбыр, эз дыр виччысь, медводдзаяс лыдын трактортӧ «нетшыштіс».
Чайтанныд, пыр жӧ гӧрны-кӧдзны петіс?
Лун-вой мырсьӧ, пӧсьсӧ чышкыштны некор весиг?
Виччысь!
Кослансаяс, кывсьӧ, ӧнӧдз на садяс абу воӧмаӧсь тайӧ мортыслӧн мудеритӧмысь.
Во гӧгӧр дзайгӧма: ӧтилысь му пычкӧма, мӧдлысь — техника.
Райцентрас некодлы туйсӧ абу сетлӧма.
Но ньӧбис техника («фермер» ӧд) и... вайигмозыс вузаліс лесхозлы.
Висьталӧны, ӧні лесхозлы кукань видзны босьтчӧма.
Сӧмын бара дзизгӧ-элясьӧ.
Этша пӧ, лешакъясыд, турунсӧ вузалӧны.
Крестьянинӧн шусьӧ...
Ванеевӧс фермеръяслӧн союзсьыс тодмышкалісны.
Но ӧд техникатӧ он бергӧд».
Водзӧ фельетонас Серафим Филимонович петкӧдлӧ нӧшта кык мортӧс, ӧтисӧ ошкӧ, мӧдсӧ бара пинялӧ.
Но талун ми бергӧдчим тайӧ гижӧд дорас сӧмын В. С. Ванеев вӧсна, кодӧс, вӧлӧмкӧ, весьшӧрӧ вӧйпӧма миян серти ёна ыджыд журналистскӧй стажа ёртным.
Сӧмын, дерт, ассяньыс нинӧм абу лӧсьӧдлӧма, а тадзисӧ гижӧма республикаысь крестьянскӧй (фермерскӧй) овмӧсъяслӧн ассоциацияын (союзын) сёрнитӧм бӧрын.
Косланӧ С. Пысьтин кольӧм вося арын эз ветлы да Владимир Сьтепановичлысь фермерскӧй (крестьянскӧй) овмӧссӧ эз аддзыв.
А мый В. С. Ванеев збыль вылас некутшӧм абу «жулик», лои тӧдса декабрь шӧрын «Куратовскӧй» совхозса кукань видзысь А. Д. Куратовлӧн редакцияӧ воӧм письмӧысь.
Со мый вӧлі Александр Дмитриевичлӧн тайӧ гижӧдас, кодӧс ми сідзжӧ дженьыдика вайӧдам: «Пыдди пуктана «Коми му» газетса журналист Пысьтин ёрт!
Шыӧдча ме Тіян дорӧ со кутшӧм вопросӧн.
Лыдди ме декабрь 10 лунся номерысь Тіянлысь фельетонтӧ да нинӧм эг гӧгӧрво.
Гашкӧ, и случайнӧя, но лун кыкӧн водзджык лыдди бара жӧ фермер Ванеев йылысь «Крестьянка» журналысь дзик мӧд гижӧд.
Вот сэсся и думайта ӧні, кодлы эскыны.
Ог тӧд Ванеевӧс да ог кӧсйы мыжавны Тіянӧс ни «Крестьянкаса» журналистӧс.
Но мед эг ло нинӧм абусӧ сёрнитысьӧн, мӧдӧда Тіянлы кыкнан гижӧдсӧ да виччыся воча кыв».
Редакцияын тӧдмасисны А. Д. Куратовлӧн письмӧӧн, «Крестьянка» журналын В. С. Ванеев йылысь очеркӧн.
Кывсис и, мый Владимир Сьтепанович дӧзмӧма миян газетын сы йылысь гижӧдсьыс.
Быть колӧ вӧлі редакциялы пыдісянь тӧдмасьны коді прав тайӧ пӧрйӧ.
Та могысь меным тшӧктісны аддзысьлыны В. С. Ванеевкӧд.
* * *
Волі ме сы ордӧ юнь 23 лунӧ.
Олӧ сійӧ райцентр кывтыдладорын, дзик помас, сылы торйӧдӧм Тыйыв нима хутор кодьын.
Владимир Сьтепановичлы 43 арӧс, лэдзӧма кузь сьӧд тош, вежавидзысь, варов морт, ачыс Косланысь.
1961–1964 воясӧ, армияӧдзыс, уджавлӧма Удора леспромхозса Кослан вӧрпунктын слесарӧн, трактористӧн.
Велӧдчӧма связистӧ Сыктывкарса 6 номера ГПТУ-ын, помалӧма райцентраныс рытъя школа.
Служба бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧс районысь Мордін сиктса радиоузелын, АТС-ын.
Бӧрынджык — Удораын уджалысь болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн Междуреченск посёлокын.
Сэсся видзлӧма «Кослан» совхозлысь куканьяс райцентрсянь 24 километр бокын, Разгорт грездын...
Гӧтырыс, Галина Владимировна, Мордінысь, том дырйиыс велӧдчылӧма Ижмаса видз-му овмӧс техникумын осеменаторӧ.
Но быдтысигад специальность сертиыс абу и удайтчылӧма уджавны, вӧлӧма уборщицаӧн, больничаын санитаркаӧн.
Ӧні гортса кӧзяйка, верӧсыслы отсасьӧ, ыджыд крестьянскӧй овмӧсад уджыд бара тырмӧ.
Гозъялӧн куим ныла-пиа.
Ольга помаліс нин шӧр школа 1990 воын да эз мун пока некытчӧ бокӧ.
Игорь таво вуджис дасӧд классӧ.
Лена — квайтӧдӧ, куимнан чоя-вока мый вермӧны отсасьӧны бать-мамыслы.
Со тадзи В. С. Ванеевлӧн семьякӧд дженьыдика тӧдмасьӧм бӧрын видзӧдлам сылӧн талунъя удж да олӧм вылас.
Некымын во сайын Владимир Сьтепанович уволитчис совхозысь, пырис больничаӧ слесарӧн.
Окотитіс лоны фермерӧн, кӧсйис быдтыны да тшӧгӧдны ачыс уна ӧшпи да порсь.
Дыр корис район и республика властьяслысь видз-му угоддьӧ, мед отсалісны ссудаӧн.
Во куим сайын Тыйыв хуторын паніс синмӧсь бетон блокысь 21 метр кузьта да 10 метр пасьта стрӧйба.
Ӧти вевт улын олан керка и скӧт видзан гид, мед кӧдзыд дырйи кӧть зэригӧн ывлаӧ эз ковмы петавны.
Некодӧс эз медавлы, ӧтнас воӧн-джынйӧнӧн и эштӧдіс эта ыджда короминатӧ, ӧти тӧв сэні тӧвйисны нин.
Но скӧт дорын да видз-му вылын сы мында удж лоӧ бергӧдны, мый некор вӧчны кильчӧсӧ, олан жыръясын отделка.
— 1990 вося августын Удора мехлесхозкӧд сёрнитчӧмӧн босьтчим быдтыны медводдза сизим ӧшпи, — висьталӧны Ванеев гозъя.
— Сдайтім яйсӧ да та бӧрын быдтім налы нӧшта вит бычӧпи, тшӧгӧдім кызь сайӧ порсьӧс.
Сизим ӧшпи да кукань быдтім Удора леспромхозлы, та дырйи кыкнан уджаиныс судзӧдісны миянлы сэки донтӧм на комбикорм, сдайтігас колисны миянлы витӧд пай яй.
Кольӧм во районнӧй администрация лишӧдӧма Ванеевлы 17,1 гектар видз-му угоддьӧ.
Эм тавося май 5 лунсянь сетӧм свидетельство, мый участоксӧ Владимир Сьтепановичлы вичмӧдӧма нэм кежлас рӧдвужлы колян правоӧн.
Бумагасӧ кырымалӧма му реформа да му ресурсъяс кузя районнӧй комитетса юрнуӧдысь П. Ф. Демченков.
Кӧні ӧні сулалӧ керкаыс да пуктӧма картупель, коркӧ вӧлӧма вӧр пилитан цех, мукӧд стрӧйба, важ оборудованньӧ коляс.
Став семья лун и вой зырйӧн, лӧмӧн и тракторӧн весалісны да перъялісны, новлісны бокӧ лӧп-ёгсӧ.
В. С. Ванеев ачыс нюжӧдіс хуторӧ электричество, сувтӧдіс юысь ва качайтан электронасос, лӧсьӧдіс керка да гид пытшкӧс шонтан автономнӧй сисьтема.
А ӧні сы йылысь, кыдзи вӧлӧма збыль делӧыс государствосянь фермерлы лишӧдӧм тракторӧн, кодӧс Владимир Сьтепанович быттьӧкӧ вузалӧма лесхозлы.
Т-40 трактор, сы дорӧ 4 тонна груз новлӧдлан прицеп да куртан машина, ӧтлаынсӧ 14,8 сюрс шайт дон, воисны 1991 вося юньын «Косланремтехпредснабхимия» уджаинӧ В. С. Ванеев ним вылӧ.
Но мортыдлы сэки дзик нинӧмӧн вӧлі мынтысьны техникасьыс да вӧчис договор Удора мехлесхозса директор М. А. Белянинкӧд.
Сы серти тракторсьыс да оборудованньӧсьыс «Ремтехпредснабхимиялы» вештысис лесхоз да сетіс сійӧс накладнӧй серти уджавны «арендаторлы» (тадзи гижӧма документас.
— A. Б.).
А Владимир Сьтепанович мед сдайтіс мехлесхозлы аслас фермерскӧй овмӧсысь яй сёрнитчӧм донӧн.
Таысь ӧтдор, мукӧдлаӧ вузалан продукцияысь босьтӧм сьӧмӧн вочасӧн мед мынтіс уджаинлы бӧр 14,8 сюрс шайтсӧ.
В. С. Ванеевлы воштысьны вӧлі некытчӧ, ковмис сӧгласитчыны тайӧ кабальнӧй условйӧ вылас, но техникаыд лоис сы киын.
А мед ӧдйӧджык мынтӧдчыны джаггӧрӧдсьыс, фермер шыӧдчис финансӧвӧй отсӧгла районнӧй администрацияса юралысь А. И. Елисеев дорӧ.
Алексей Иванович, зэв ыджыд аттьӧ сылы Ванеев гозъясянь, лишӧдіс налы 20 сюрс шайт ссуда.
Декабрь заводитчигӧн лесхозлӧн расчётнӧй счёт вылӧ вуджӧдісны 14,3 сюрс шайт, 21 шайт 91 кӧпейка Владимир Сьтепанович мынтіс кассаас.
Лоины тракторыс да оборудованньӧыс сы киын, ставыс тайӧ бура тыдалӧ мехлесхозкӧд кырымалӧм договорысь да сэсянь сетӧм справкаысь.
Техникаыс B. С. Ванеевлӧн ӧшинь улас, уна удж нин во чӧжнад бергӧдіс крестьянскӧй овмӧсас, райцентрын тӧдӧны та йылысь.
Воддза мостыс тшӧтш ведущӧй да со мыйла тракторыс вель вынйӧра, тэрыб, некыті зэв оз буксуйт.
Му вылын кӧть видз вылын бур уджавны, груз кыскавны, кытчӧкӧ ылӧджык кутшӧмкӧ могӧн ветлыны вермӧ.
Владимир Сьтепановичлӧн эм нин и бензопилалӧн кодь мотора ытшкан машина, лунтырӧн пӧ гектар дас позьӧ вольсовтны.
Кольӧм во семьяыскӧд чукӧртіс 10 тонна кымын турун, таво думайтӧны унджык кӧрым заптыны.
Видзӧдлім некымын гектар ыджда картупель мусӧ, нуӧдліс тракторнас турун пуктан да скӧт йирӧдан участокъясӧ.
Сэтысь колӧ на керавны да сотны бадьсӧ, шактарсӧ, абу этша на лӧп-ёгыс керкадорса участокас.
Окотапырысь петкӧдліс В. С. Ванеев ыджыд гидсӧ, кытӧн налӧн ӧні лысьтан мӧсъяс да арӧса нин квайт кукань.
Таысь ӧтдор, тӧлысь кыкся кукань да ӧшпи, ар джынъя кымын дас сайӧ порсь.
А таӧдз сизимӧс сдайтлісны.
Воддза воас лесхоз вайліс фермерлы быдтынысӧ зэв жебиник да висьлӧс ӧшпиянӧс.
Гозъя войяссӧ прамӧя узьлытӧг дӧзьӧритісны томулов пемӧсъяссӧ.
Ни ӧти эз кув, ставныс зумыда сувтісны кок йылӧ да ӧдйӧ кутісны ёнмыны, яйсявны.
Ӧні гиданыс баксысь-руксысь став скӧтыс жӧ зэв вердаса, но водзӧ вылӧ порсь тшӧгӧдӧмысь думайтӧны эновтчыны.
— 1991 воын на комбикорм килограммыс вӧлі 40 кӧпейка, а ӧні содіс 12–13 шайтӧдз, — шуӧ Владимир Сьтепанович.
Мед тшӧгӧдны порсьӧс 150 гӧгӧр килограммӧдз, колӧ быдса во видзны, вердны 1.000 килограмм озырмӧдӧм кӧрым.
А порсь яйсӧ «Мясомолпром» объединенньӧлӧн татчӧс заводӧ босьтӧны донтӧг да мед кӧть эг рӧзӧритчӧй, вузалім нин асьным Усогорскын начкӧмӧн и коптитӧмӧн 4–5 порсь.
Быдтыны ӧшпиянӧс, куканьясӧс выгӧднӧджык, сы вӧсна мый найӧс позьӧ вердны турунӧн, картупельӧн.
Таво сійӧс пуктісны кольӧм вося дорысь куим пӧв унджык да тырмас аслыныс сёйны и скӧтӧс вердны.
А мехлесхозлы обязательствоысь таво мынісны нин да ӧні кытчӧ кӧсйӧны, сэтчӧ иналӧны яйсӧ.
Йӧв бокӧ оз вузавлыны, сы вӧсна мый аслыныс вит мортыдлы сёйны и том пемӧсъяслы юктавны колӧ.
Ставыс ӧні донасьыс-дона, солярка килограмм сулалӧ 8 шайт, ог нин сёрнитӧй запаснӧй часть да мукӧд эмбур йылысь.
Кытысь мый чуктыштас деньгаыс, кызвыннас видзӧны овмӧс водзӧ сӧвмӧдӧм вылӧ, а сёян-юансьыд ас йӧв-яйнад, нянь да чай-сакар сӧмын и ньӧбыштлӧны.
Эскӧны Ванеев гозъя, мый асьныс ӧні каттьысясны-петасны судзсьытӧм олӧмсьыс, мый правдаыс на сайын.
Галина Владимировналӧн арталӧм серти, талун кежлӧ вузалісны нин фермеравны босьтчӧмсянь этша пыдди 10 тонна яй.
А ёна ӧд и майшасьны ковмыліс, кор техникатӧ судзӧдӧм могысь «сиравлісны юрнысӧ» мехлесхозӧ.
Сэсся со кольӧм во помланьыс нин «Коми муад» этадзи славитісны.
Райцентрас кӧ быттьӧ йӧзыс найӧс эз тӧдны эськӧ, яндзимысла кӧть му пырыс вӧлі мун.
И сӧмын сы вӧсна медсясӧ, кыдзи лыддьӧ Владимир Сьтепанович, мый сійӧ ёсьджыка сёрнитіс фермер союзлӧн учредительнӧй съезд дырйи Сыктывкарын.
Шуӧма, мый бӧр петас татшӧм ассоциациясьыд, кӧні сьӧм да техника юклӧны кодлы кӧсйӧны.
Мый тайӧ союзыс лоас нӧшта ӧти бюрократическӧй организацияӧн, коді некодлы оз вай прамӧй пӧльзасӧ.
Абу кажитчӧма татшӧм сёрниыд ассоциацияса веськӧдлысьяслы, да на отсӧгӧн декабрь 10 лунӧ петіс «Коми муын» чорыд кывъясӧн печласян гижӧдыс.
Шемӧсмӧдліс сійӧ сэки районнӧй газетса журналистъясӧс да йӧзӧдлісны «Выль туйӧдын» опроверженньӧ кодьӧс.
Збыль вылас кутшӧм морт Косланса фермер В. С. Ванеев, бура петкӧдліс «Крестьянкаса» корреспондент Татьяна Лучкова.
Владимир Сьтепанович оз лӧгав С. Пысьтин вылӧ гижӧдын сійӧс весьшӧрӧ вӧйпӧмсьыс.
Олӧмад мыйыс оз овлы.
Но редакциялы колӧ вӧлі веськӧдны артмӧм ӧшыбкасӧ.
Гижи, мый аддзылі фермерлӧн овмӧсысь ас синмӧн...
А. БЕЛЫХ.
Удора район

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСИГ ОЗ ЭСКЫССЬЫ, МЫЙ ОЛА КОМИ МУЫН
Неважӧн Коми муса парламент примитіс «Коми Республикаын государственнӧй кывъяс йылысь» закон.
Нимкодь лоис сьӧлӧм вылын.
Тайӧ документ сертиыс ыджыдджык тӧдчанлун шуӧма сетны коми войтырлӧн чужан кывлы.
Сідзкӧ, и государственнӧй учрежденньӧын, тшӧтш и медся вылісаас, тшӧкыдджыка кутас кывны коми сёрниыд.
Ӧд ӧні, шуам, сэтчӧ пыралігӧн он кывлы сійӧс.
Кӧть дзик коми морт уджалӧ тайӧ учрежденньӧас, но быттьӧ нарошнӧ рочалас.
Тадзи пӧ колӧ.
А ӧні, тыдалӧ, пыддиджык кутасны пуктыны коми кывтӧ.
Со татшӧм мӧвпъяс бергалісны юрын.
Чайті, мый и коми газет лыддьысьясыд ӧні чиновникъяс пӧвстад лоасны унджыкӧн да оз нин кутны корны миянӧс вуджӧдны «Коми муысь» сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
Но абу на тай сідз вӧлӧма.
Вежон кык сайын кымын звӧнитлісны республикаысь Министръяс Сӧветсянь.
Корисны гижны рочӧн неыджыд справка, кыдзи миян газет петкӧдлӧ видз-му овмӧслысь тӧждъяссӧ, могъяссӧ, майшасьӧмъяссӧ.
Донъялам пӧ тшӧтш и тіян редакциялысь тайӧ кыв кутана тема кузя уджсӧ.
Мый вӧчан.
Босьтчи листавны газетсӧ выль восянь.
Быдтор ӧд юрад он кут.
Сэсся и гижи справкатӧ...
Регыд мысьти бара звӧнитлісны, тайӧ пӧрйӧ Верховнӧй Сӧветсянь нин.
Корисны роч кыв вылӧ вуджӧдны «Воча кыв пыдди» гижӧд, коді петаліс «Коми муын» тавося юль 7 лунӧ.
Колӧ пӧ бурджыка тӧдмасьны, кыдзи олӧ коми национальнӧй печать (та йылысь муніс сёрниыс гижӧдас).
Бара жӧ вуджӧді материалсӧ роч вылӧ да мӧдӧді Верховнӧй Сӧветын пукалысь войтырлы.
Но сэк жӧ яндзим лои Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын да Министръяс Сӧветын пукалысь войтыр вӧсна.
Збыльысь ӧмӧй сэні коми кывсӧ некод оз тӧд?
И законыд налы пӧсь ни кӧдзыд?
Кыдзи нӧ кутасны донъявны «Коми мулысь» да ставнас национальнӧй печатьлысь тӧждъяссӧ, оз кӧ кӧть нин кутшӧмакӧ гӧгӧрвоны коми кывсӧ?
Тадзитӧ ӧдвакӧ кутас пӧртсьыны олӧмӧ кывъяс йылысь закон.
Весиг аслым оз эскыссьы ӧні, мый ола Коми муын, а ог кӧнкӧ мӧдлаын.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-07-30
«ЮКНЫТӦ», ВӦЛӦМКӦ, СЬӦКЫД
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум бӧръяысьсӧ чукӧртчылігӧн кузь лунтыр «юкліс» республикаса эмбур.
Федеративнӧй договор да «Коми Республикаса эмбур йылысь» закон вылӧ мыджсьӧмӧн, Российскӧй Федерацияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм постановленньӧ серти (кодӧс заседанньӧ дырйи прамӧя пинялісны) Президиумлы колӧ вӧлі видзӧдлыны да стӧча шуны, кутшӧм государственнӧй эмбур лоӧ Россиялӧн, асланым республикалӧн да мый вуджӧ сідз шусяна муниципалитетъяслы — каръяслы да районъяслы, мӧд ногӧн, кутшӧм уджаин, организация, учрежденньӧ босьтас борд улас местнӧй власть.
Президиумса членъяс медся дыр вензисны, колӧ али оз сетны кутшӧмкӧ пай Российскӧй Федерациялы.
Республикаысь государственнӧй эмбур фондса юрнуӧдысь пыдди А. Шихвердиев пасйис, мый Верхсӧвет кольӧм во примитіс постановленньӧ, кӧні шуӧма: ставыс, мый эм Комиын, миян.
Кодкӧдкӧ юксьыны пӧ нинӧмла.
Россия важ моз нуӧдӧ «имперскӧй политика».
Помаліс сійӧн, мый Россияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм зэв кузь нима постановленньӧсӧ колӧ киритны — сійӧ оз лӧсяв Россиякӧд кырымалӧм федеративнӧй договорлы.
Либӧ пӧ оз ков водзӧ пыдди пуктыны асланым жӧ медвылысса властьӧн вынсьӧдӧм документ, кӧні шуӧма, мый став эмбурыс сӧмын миян.
Верхсӧветысь комиссияса юрнуӧдысь Н. Боброва, мӧдарӧ, тӧдчӧдіс, мый оз ков паныд мунны Россиялы, быть артыштны сылысь и миянлысь корӧмъяснымӧс.
А вуджас кӧ республикаса эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн «ыджыд батьлы», сідзкӧ, тадз и колӧ — Коми пырӧ Россияӧ.
Сёрнитіс и мукӧд депутат.
Налӧн мӧвпъясыс эз сэтшӧма торъявны вылынджык казьтыштӧм кык мортыслӧн моз.
Сӧмын, тыдалӧ, нӧшта петкӧдлісны, кутшӧм уна на тайӧ «юксьӧмас» гӧгӧрвотӧмторйыс.
Вель дыр нин тайӧ делӧсӧ тӧлк выйӧдз вайӧдӧ государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан комитет, кӧні юрнуӧдысьыс В. Кузнецов.
Нюжӧдчӧмсьыс мыждыны сійӧс и мукӧдӧс оз позь — вывті уна минисьтерство, ведомство ыджыдаліс республикаын.
Помсӧ корсьны збыльысь сьӧкыд.
Сёрнитам государстволысь завод, фабрика, магазин, быт керка, мукӧдтор ньӧбӧм йылысь, а босьтчасны акционер котыр лӧсьӧдны либо уджаин приватизируйтны да, овлӧ, пыр и джӧмдасны — кысянь заводитны.
Ӧд ӧнӧдз абу стӧча шуӧма, кодлӧн сійӧ либӧ мӧд собственностьыс, кодлы сійӧ вичмас.
Татшӧм мытшӧдыс падмӧдӧ экономикаын выльторъяссӧ, «дзуртӧмӧн» мунӧ республикаын приватизация.
Век жӧ, медбӧрын, Президиум воис ӧти кывйӧ: государственнӧй эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн (а ставнас кӧ артыштны, сійӧ абу нин и сэтшӧм ыджыд) лоӧ федеральнӧйӧн.
Со син водзын вель кыз журнал, кӧні лыддьӧдлӧма, каръясын да районъясын кутшӧм государственнӧй уджаин, организация, учрежденньӧ, кооператив, акционер котыр, ёрт котыр (кодъяслӧн эм государственнӧй эмбур) лоӧ республикалӧн.
Заседанньӧ кежлӧ нин сэтчӧ вӧчисны содтӧдъяс, лоисны вежсьӧмъяс.
И, кыдз пырджык овлӧ, найӧс видлалігӧн эз ставыс мун гылыда.
Шуам, мыйла Коми пединсьтитут — республикалӧн, а Сыктывкарса госуниверситет — Россиялӧн.
Сӧмын сы вӧсна, мый найӧ разнӧй минисьтерство борд улын?
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны Верхсӧветса юралысьӧс вежысь В. Потолицынлысь майшасьӧмсӧ.
Ӧд кольӧм во нин Москвасянь тшӧктылісны 30 процент вылӧ чинтыны университетӧ пырысьяссӧ.
А водзӧ, гашкӧ, индасны этшаджык примитны йӧзӧс отделенньӧясӧ да факультетъясӧ, кӧні дасьтӧны сӧмын республикалы специалистъясӧс, а оз Россияса Рытыв-Войвывлы.
Российскӧй Федерациялы жӧ «вичмис» и Коми научнӧй центр.
Вермас лоны, сылӧн ӧткымын инсьтитут либӧ сектор Москвалы оз жӧ кут ковны?
Дерт, университетлы, наукалы, Россия бордувса мукӧд учрежденньӧлы да заведенньӧлы республика кутас отсавны и водзӧ, сӧмын оз-ӧ кык мамлӧн кага тшыгла бӧрдны кут?
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, «юкны», мед кӧть и государственнӧй эмбур, колӧ кужны да вӧчны тайӧс думайтӧмӧн.
Да, газ мӧдӧдан трубаыд Коми мутӧ вомӧналӧ помсянь помӧдз.
Кывйыд оз жӧ бергӧдчы шуны, сійӧ пӧ миян куш — и ставыс.
Мӧд область либӧ республика сэсся тадз жӧ крапкас.
Дыр кадӧн лӧсьӧдӧм-ладитӧм ӧтувъя энергетика комплекстӧ разі-пели, сӧмын асланьӧ нетшкӧмыс бурӧдз оз вайӧд.
Тадз асныралӧмыд бара кучкас сідз нин ӧдва ловъя экономикасӧ.
Та вӧсна ставнас «Севергазпром» объединенньӧ шуӧма федеральнӧй (Российскӧй Федерациялӧн) собственностьӧн, сідз жӧ, кыдзи «Интауголь» концерн да «Воркутауголь» объединенньӧ.
Тан колӧ стӧчмӧдны — буретш сӧмын эмбурсӧ, став сикас стрӧйбасӧ да с. в.
А мупытшса озырлуныс — асланым, республикалӧн, став войтырыслӧн, Воркутасянь Луз ю бокӧдз олысьясӧс босьтӧмӧн, пасйис Верховнӧй Сӧветса юралысь Ю. Спиридонов.
Налӧн могыс — видзӧдны, медым эмбурсӧ кутысьыс, озырлунсӧ, вӧр-васӧ видзӧмӧн перйис, сетіс республикаса бюджетӧ законодательствоӧн урчитӧм мында налог да с. в.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс Коми Республикаса государственнӧй эмбур торйӧдӧм йылысь постановленньӧ.
Уджаинъяслысь, организацияяслысь, учрежденньӧяслысь сы дорӧ лӧсьӧдӧм списоксӧ мӧдӧдасны государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан Россияса комитетлы.
Сы бӧрын ассьыс кыв шуас Российскӧй Федерацияса веськӧдлан котыр.
Верхсӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс сідзжӧ мӧд постановленньӧ, код серти республикалӧн государственнӧй эмбурысь ыджыдджык юкӧн лоӧ сетӧма Сыктывкарлы, Вӧркуталы, Инталы, Вуктыллы, Сосногорсклы, Печӧралы, Койгорт, Емдін, Удора, Мылдін районъяслы — тайӧ уджаин и организация, учрежденньӧ и стрӧйба, буретш сідз шусяна муниципальнӧй эмбур.
Сӧмын Сыктывкарын татшӧмыс витсё гӧгӧр.
Президиум сідзжӧ стӧчмӧдіс, мый оз веськав муниципальнӧй эмбур лыдӧ.
Шуам, историческӧй памятникъяс, важ моз на вӧсна кутас тӧждысьны государство.
Дерт, эз став юалӧм вылас сюр воча кыв заседанньӧ вылын.
Збыльысь, эмбуртӧ «юкны», вӧлӧмкӧ, сьӧкыд, та вӧсна Президиумлы та дорӧ ковмас бергӧдчывны оз на ӧтчыд.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
ДОНЫС ТӦДСА
«Коми му» юӧртліс нин воддза номерас, мый август 1 лунсянь позяс гижӧдчыны республикаса, тшӧтш и каръясса да районъясса, газет-журналъяс вылӧ.
Юӧртам, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт.
Тайӧ доныс таво серти ыджыдджык.
Но артыштны кӧ ӧнія инфляциясӧ да ӧткымын тӧвар вылӧ донсӧ (нянь тупӧсь, шуам, сулалӧ 15 шайт, а водка сулея — 170–180 шайт), содтӧдыс быттьӧ абу нин сэтшӧм ёна ыджыд.
Дерт, не кӧ босьтны тӧд вылӧ гӧльджыка олысьясӧс, кодъяс лыдӧ ӧні пырӧны пыр унджыкӧн.
Республикаса ӧткымын мукӧд газетъяслӧн во кежлӧ гижӧдчан донъясыс татшӧмӧсь: «Республика» — 234 шайт, «Войвыв том йӧз» — 336 шайт, «Гӧрд дӧрапас» — 390 шайт.

#Коми_му_1992-07-30
ВЫВТІ НЬӦЖЙӦ
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти тавося юль 27 лунӧдз совхозъясын да колхозъясын заптӧма 309.545 центнер турун.
Тайӧ план дінӧ сӧмын на 17 процент мында.
Кольӧм во тайӧ жӧ кадын вӧлі нин зорӧдалӧма 1 миллион сайӧ центнер кӧрым.
Бӧръя кадӧ тӧдчымӧн ӧддзӧдісны уджсӧ «Ыбскӧй», «Палевицкӧй», «Сторожевскӧй», «Пригороднӧй» совхозъяс.
А Сыктывкарса сельхозтехникумлӧн учебнӧй овмӧсын чукӧрмис нин джынсьыс унджык кӧрымыс.
Вывті ньӧжйӧ гожся страда мунӧ войвыв районъясын.
Республикаса совхозъясын да колхозъясын абу бурджыкӧсь делӧясыс и сенаж да силос вӧчӧм кузя.

#Коми_му_1992-07-30
РУБЕЖСАЙСА ОБОРУДОВАННЬӦ
Сыктывкарса ЛПК-ын вочасӧн вежӧны важмӧм оборудованньӧ.
Сідз, ӧні бумага вӧчысьяс сувтӧдӧны «Камюр» котёл, кодӧс Шведмуысь вайис «Альстрём» фирма.
Тайӧ котёлыс луннас кутас «нуны» 700 тонна целлюлоза.
Сідзкӧ, лоӧ унджык вӧчӧма быдӧнлы зэв колана бумага.
Сэсся и экология боксянь рубежсайса выль оборудованньӧ ёна сӧстӧмджык.
М. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-07-30
ЛӦСЬӦДӦМА КОМИССИЯ
Сосногорскын карса администрация бердын лӧсьӧдӧма районнӧй комиссия.
Сійӧн кутас веськӧдлыны районас «Мемориал» котырса юрнуӧдысь Г. И. Усьтиловскӧй.
Тайӧ комиссияыс мӧдас отсавны реабилитируйтӧм войтырлы, кодъяс странаын мунысь репрессияяс дырйи некутшӧм мыжтӧг веськавлісны НКВД-лӧн «ёсь» гыжъясӧ.
М. ВАЛИН.
Сосногорск.

#Коми_му_1992-07-30
КЫПТӦНЫ ВЫЛЬ КЕРКАЯС
Вуктылын бӧръя кадӧ уна стрӧитчӧны.
Сідз, ёна старайтчӧ «Универсал» аренднӧй уджаин.
Дзик на неважӧн сійӧ кыпӧдіс 48 патераа куим судта керка.
Сэні муртса на овмӧдчисны карса войтыр.
Ӧні со бара нин лэптӧ 18 патераа выль оланін.
А сыкӧд орччӧн стрӧительяс бара нин дасьтӧны подув нӧшта ӧти стрӧйбалы.
М. ЛИСИН.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30

2026-08-26T11:08:38Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-07-30
Надя Кокшарова олӧ да велӧдчӧ Интаын, но гожся каникулъяс дырйи локтіс Визингаӧ Галя Кокшарова дорӧ.
Пӧдругаяс зэв ёна радейтӧны ветлыны вӧрӧ.
Тайӧ лунъясӧ Надяӧс да Галяӧс частӧ позьӧ аддзыны том пуяс быдтан питомникысь.
Снимок В. ЯЧМЕНЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-07-30
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Электроутюгӧн позьӧ вӧдитчыны и кыдзи вулканизаторӧн.
Весалӧминас пуктӧны уль резина, выліас ёнджык кабала, личкӧны утюгӧн.
Медым топалісджык, пуктӧй сы вылӧ мыйкӧ сьӧкыдджыкӧс.
Утюгыс мед доналас 140–150 градусӧдз (терморегуляторсӧ бергӧдӧй «шӧвк» вылӧ).
Тадзи видзны минут 10–15. Но пыр колӧ видзӧдны утюг бӧрсяыс.
Кутас кӧ тшынавны, выключитлӧй.
☼ ☼ ☼
Надфильӧ бур вороп артмӧ сифонса ичӧт баллонысь.
Колӧ сӧмын надфильсӧ неуна дженьдӧдыштны да баллон помсӧ сюйӧм бӧрас топӧдыштны.
☼ ☼ ☼
Фанера вылӧ сотӧмӧн серпас вӧчан электроприбор, кодӧн вӧдитчӧны челядь, бура туйӧ и пластмасса листысь мыгӧръяс вундалӧм вылӧ.
Вундӧм бӧрас мыгӧр дорышъяссӧ кольӧ сӧмын лӧсьӧдыштавны напилокӧн либӧ наждачнӧй бумагаӧн.
Электровыжигательнас жӧ позьӧ йитлыны и полиэтиленӧвӧй плёнка.
Шуам, автобусӧ проезднӧй билет плёнканас эжигӧн.
Кыдзи тайӧс вӧчны, бура тыдалӧ серпас сертиыс.
☼ ☼ ☼
Потіс кӧ фарфорӧвӧй чайник вевтныд, жугаліс блюдныд, ёна эн шогсьӧй.
Донӧдыштӧй чегӧм-потӧминсӧ, пуктӧй сэтчӧ полиэтиленӧвӧй плёнка да крепыда топӧдӧй.
Кӧдзалӧм бӧрас плёнкаыс йитас торъяссӧ.

#Коми_му_1992-07-30
«ПОВТӦМ ГӦТЫРЪЯС»
Мирса уна странаын котырталӧны интересъяс серти быд сикас клубъяс да ассоциацияяс.
Лос-Анджелесын, шуам, эм «Некодлы ковтӧмъяс» клуб.
Сэтчӧ пырӧны сӧмын мужичӧйяс, кодъяс вермасны висьтавны либӧ петкӧдлыны, мый налӧн мыйсюрӧ оз тырмы.
«Збыльысь прамӧй мужичӧйяс» ӧтувтчисны обществоӧ, коді Австралияса Сидней карын.
Сэтчӧ пырны вермас сӧмын сійӧ, коді петкӧдлас асьсӧ збыльысь мужичӧйӧн: шуам ассьыс зэв гӧна морӧссӧ.
Збыльысь мужичӧйясӧн чайтӧны асьнысӧ и, кыв шутӧг, «Пещернӧй йӧзлӧн союзса» членъяс.
Тайӧ клубыс Колорадоын.
Ассьыныс быд отпуск найӧ коллялӧны каменнӧй нэмся предокъясыс моз.
Штатысь гӧраясын союз ньӧбис му участок, кӧні эм ыджыд пещера.
Зверь куясӧ пасьтасьӧм мужичӧйяс босьтӧны ньӧввужъяс да корсьӧны аслыныс сёянсӧ дикӧй животнӧйяс вылӧ кыйсьӧмӧн.
США-ын тырмымӧн и мича нывбабаяслӧн клубъяс.
Сэні, торйӧн кӧ, дорйӧны ассьыныс интересъяссӧ нывбаба-служащӧйяс, кодъяслы лоӧ тышкасьны асланыс шефъяслӧн лебезитчӧмлы паныд.
Эмӧсь клубъяс, кӧні мужичӧйяс дорйӧны ассьыныс асшӧрлунсӧ нывбабаясысь.
Чикагоын, шуам, эм «Нӧйтӧм верӧсъяс» клуб.
Нью-Йоркын «Вӧвлӧм куритчысьяс» клуб такӧдӧ мужичӧйясӧс, кодъяслы гӧтыръясыс тшӧктӧны эновтчыны куритчӧмысь.
Но нывбабаяс оз кольччыны.
Чикагоын эм «Тьӧщаяслӧн союз», а Миланын — «Ми суклясьысьяс» клуб.
Нималӧ Римысь «Кыз нывбабаяс» клуб.
Найӧ шуӧны: сёйны позьӧ ставсӧ, мый налы кажитчӧ да мыйта колӧ.
Лондонын эм «Пета верӧс сайӧ шеф сайӧ» союз.
Клубӧ пырысь нывбабаяс отсалӧны ӧта-мӧдныслы «корсьны» озыр верӧсӧс.
Дзик мӧд видзӧдласыс «Независимӧйяс» французскӧй клубса нывбабаяслӧн.
Найӧ клянитчисны, мый некор оз петны верӧс сайӧ, но та дырйи зільӧны вӧчны лёктор налӧн туй вылын паныдасьысь быд мужичӧйлы.
Медым тӧдасны, мый сэтшӧмыс лоны эновтӧмаӧн!
Барселонаысь «Повтӧм гӧтыръяс» клублӧн мӧд мог.
Найӧ ӧтув тышкасьӧны верӧсъяслӧн гуляйтӧмлы паныд.
На пиысь кӧ кодлӧнкӧ верӧсыс лӧсьӧдас пӧдруга, клубса членъяс нӧйтасны сійӧс.
Сетӧны-ӧ пӧльза «Войын увтысь понъяслы паныд» (Милуоки) да «Трамвайлӧн врагъяс» (Англия) клубъяс, позьӧ вензьыны.
Но сэки жӧ «Вӧч ачыд» американскӧй клуб, кыв шутӧг, пӧлезнӧй.
Сэтысь быд мортлы колӧ тӧждысьны аслад ёрт вӧсна.
Гусясьысьяслӧн лига, ним вылас видзӧдтӧг, ӧтувтӧ зэв озыр семьяясысь нывбабаясӧс.
Налы аслыссикас спортӧн лоис Нью-Йоркса гырысь магазинъясысь гусясьӧм.
Правление быть вештас воштӧмсӧ да корас прӧща фирмалысь.
А лигалӧн ӧчереднӧй заседание вылын «гусясьысьяс» стӧча висьталасны, кыдзи тайӧс вӧчисны.
Г. ФРОЛОВ.
(«Меркурий» журнал).

#Коми_му_1992-07-30
ПЫРМУНІГМОЗ
Радлӧны Барселонаса таксистъяс: Олимпиадаса оргкомитет тшӧктіс аслас водительяслы, медым эз ветлӧдлыны туйвывса сійӧ костӧдыс, кодӧс вӧлі торйӧдӧма налы.
Автомобильяс, кодъяслы вӧлі сетӧма право ветлӧдлыны тайӧ костӧдыс, вермисны дон босьттӧг новлӧдлыны спортсменъясӧс, ыджыд гӧстьясӧс да оргкомитетса уджалысьясӧс.
Таксистъяс жӧ, кодъясӧс ёна дӧзмӧдіс татшӧм конкуренцияыс, медводдза лунъяссяньыс кутісны «тышкасьны» асланыс правояс вӧсна.
Найӧ быд ногыс видлісны «привилегированнӧйясӧс», повзьӧдлісны неминучаясӧн.
И оргкомитетлы ковмис сетчыны...
* * *
Немецкӧй спортсменъясӧс дӧзмӧдіс торъя статус, кодӧс сетӧма налӧн американскӧй коллегаяслы.
Сідз, США-са спортсменъясӧс, тренеръясӧс новлӧдлӧны торйӧн мукӧдъясысь.
«Американецъяс шуӧны, мый быттьӧкӧ мыйкӧ грӧзитӧ налӧн безопасностьлы.
Ми лыддям, мый тайӧ абу ёртъяс ногӧн.
Колӧ мерайтны быдӧнӧс ӧти мераӧн», — шуӧ Германияысь делегацияса представитель Райнер Климке.
* * *
Тунисысь 62 арӧса Бешир Мануби быд нёль во мысти волывлӧ Олимпиадалӧн столицаӧ.
Та дырйи сійӧ юрсяньыс кок улӧдзыс ӧшлӧ олимпийскӧй значокъяс.
Кыдзи висьталӧ ачыс «медалист», тайӧ пӧрйӧ сылӧн 3.600 значок.
Таысь ӧтдор, Мануби снимайтӧ нималана спортсменъясӧс.
Сылӧн коллекцияын эмӧсь Мухаммед Али, Пеле, Франц Беккенбауэр, Диего Марадона, Бобби Чарльтон да Бобби Мур.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
ВЫЛЬ НИМЪЯС, ВЫЛЬ ГЕРОЙЯС
Быд Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи спорт радейтысьяс тӧдмалӧны выль нимъяс, выль геройясӧс.
Барселонаын медводдза лунас жӧ испанецъяс пӧся чолӧмалісны Хосе Мореноӧс, коді гитлӧн финалын (велосипеднӧй спорт) 1 километр муніс медся ӧдйӧ.
Тайӧ жӧ лунас москвич Юрий Федькин (пневматическӧй винтовка) да Ростов-на-Донуысь Марина Логвиненко (спортивнӧй пистолет) лоисны олимпийскӧй чемпионъясӧн.
А наысь водзджык ӧтувъя командалы зарни медаль шедӧдіс Гродноысь лыйсьысь Константин Лукашик.
Ӧтувъя командалы шудаӧн вӧлі и олимпийскӧй бассейн.
200 метр вӧльнӧя медся ӧдйӧ варччис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой.
Мӧдысь олимпийскӧй чемпионӧн сійӧ лоис и эстафетаын, кӧні вӧліны тшӧтш Санкт-Петербургысь Дмитрий Лепиков, Ростовысь Владимир Пышненко да Самараысь Вениамин Таянович, 4 × 200 метр эстафетаын найӧ шедӧдісны мирӧвӧй рекорд — 7 минут 11,95 секунд.
10 метр судта вышкасянь ваӧ чеччалігӧн эзысь медаль босьтіс Москваысь Елена Мирошина.
А чемпионкаӧн тані лоис Китайысь Фу Минься.
Дзюдоистъяс пиысь зарни медаль босьтіс Кутаисиысь Давид Хахалейшвили.
Ӧтувъя команда медводдза лунсяньыс жӧ босьтіс медальяс.
Июль 29 лун кежлӧ сылӧн вӧлі 8 зарни, 5 эзысь да 2 бронза медаль.
Мӧд местаын КНР-са да коймӧдын — Венгрияса олимпиецъяс.
Июль 29 лунӧ Барселонаса Олимпиада вылын спортсменъяс тышкасисны медальяслӧн 17 комплект вӧсна.

#Коми_му_1992-07-30
ДӦЗМИС ВЕСИГ АВЪЯ ПРЕЗИДЕНТ
«Каре дойчланд» благотворительнӧй организацияса президент Клаус Нельднер, ортсыса мыгӧр да оласног сертиыс аристократ, оз дзеб дӧзмӧмсӧ.
Сійӧ нӧшта ӧтчыд казяліс, кыдзи Россияысь служивӧй йӧз бара кӧсйисны сӧрвитны «озыр пирӧг» коньӧр йӧзлысь, кодъяслы отсалӧ тайӧ германскӧй благотворительнӧй организацияыс.
Таво тӧлын «Каре дойчланд» сідзжӧ ваяліс Москваӧ сёян-юан европейскӧй сообществолӧн складъясысь.
Ньӧбліс найӧс и ачыс.
Став сёян-юансӧ российскӧй столицаӧ вайӧм бӧрын меститлісны складъясӧ.
Июнь помын организацияса представительяс чуймисны — склад ӧдзӧсын, кӧні вӧлі кольӧма на 40 тонна кос йӧв да 18 тонна макарон, ӧшалісны томан да печать.
Складса кӧзяева корисны грузсӧ видзӧмысь США-са 5 тысяча доллар.
Ковмис мынтыны, шуӧ К. Нельднер, медым босьтны сёян-юансӧ арест улысь да юклыны налы, кодъяслы сійӧ зэв ёна колӧ.
Ме ог кӧсйы пырӧдчыны пыдӧ, но тӧда ӧтитор, мый московскӧй властьяслы, кодъяс кывлісны та йылысь, колӧ вӧлі ёнджыка тӧждысьны сёян-юансӧ видзӧм вӧсна да ӧдйӧджык юклыны сійӧс.
Чорыда шуа, мый лоас кӧ тадзи водзӧ, «Каре дойчланд» ни ӧти килограмм прӧдукта оз мӧдӧд сэсся Москваӧ, тӧдчӧдӧ сійӧ.
Либӧ со мӧдтор.
'''Россияса некымын дас карын челядьлы онкологическӧй клиникаяс выльмӧдӧмкӧд тшӧтш благотворительнӧй организация кӧсйӧ стрӧитны Москва дорса Деденёво посёлокын реабилитационнӧй центр.'''
1992 во помын нин сэні вӧлі колӧ бурдӧдны челядьӧс, кодъяслысь вундӧма ки-коксӧ.
Найӧс татчӧ кутас мӧдӧдны Шумскӧй нима Московскӧй ортопедо-хирургическӧй детскӧй клиника.
Тайӧ больничаыслы, шуӧ К. Нельднер, «Каре дойчланд» сетіс дон босьттӧг став хирургическӧй оборудованиесӧ, но ӧнӧдз на эз волы аттьӧалана кыв.
Германскӧй организация шуис стрӧитны 60 места вылӧ кык судта вит стрӧйба, спортивнӧй да терапевтическӧй залъяс, рентген кабинет, лаборатория, аптека, протезнӧй мастерскӧйяс да велӧдчан комнатаяс, пусянін, врачьяслы олан керка да мукӧдтор.
Проектлӧн доныс 22,8 миллион марка.
Российскӧй предприятиеяс кӧсйисны вӧчны стрӧйбалысь став «нулевӧй циклсӧ».
Нёль тӧлысь мысти ми казялім, водзӧ висьталӧ организацияса президент, мый стрӧитчыны эз на заводитлыны.
Сэки «Каре дойчланд» шуис босьтны ас вылас тайӧ рӧскодъяссӧ, содтіс 3,2 миллион марка да корис вӧчны уджсӧ немецкӧй пӧдрадчикъяслы.
Выль договорсӧ вӧлі кырымалӧма тавося март 18 лунӧ, сы улӧ кырымпас пуктісны милосердие фондӧн веськӧдлысь Владимир Меньшиков да К. Нельднер.
Соглашение улын эм кырымпасыс и Московскӧй областьса администрацияӧн веськӧдлысь А. С. Тяжловлӧн, Москваса правительствоын премьерӧс первой вежысь В. И. Ресинлӧн, а сідзжӧ Москапстройса веськӧдлысьясысь ӧти Ю. А. Гурецкийлӧн.
Эм нӧшта ӧти документ, кодӧс кырымалӧма тавося июнь 29 лунӧ.
Сэні Москваса правительство кӧсйысис сетны 25 миллион шайт, медым дасьтыны местасӧ стрӧйба улӧ.
Июль шӧрын воис юӧр Москваысь «Штрайф АГ» фирмасянь, коді лоӧ генеральнӧй пӧдрадчикӧн.
Тайӧ уджъяссӧ нуӧдӧм могысь сылысь корӧны 300 тысяча марка, сы пиысь джынсӧ пыр жӧ.
Российскӧй стрӧительясӧс позьӧ гӧгӧрвоны.
Мартын кырымалӧм соглашениеын индӧма, мый найӧ тшӧтш пуктасны пай стрӧйбаас, а сыысь кындзи Россияысь лоӧ ньӧбӧма ӧткымын оборудование, а тайӧ, кыв шутӧг, донтӧммӧдас проектсӧ.
Но ӧд став тайӧ уджъяссӧ колӧ финансируйтны Москваса правительстволы.
Шайтъясӧн мынтысигӧн ӧдвакӧ бурджыка уджаласны стрӧительяс.
Тайӧн, тыдалӧ, и висьтавсьӧ 300 тысяча марка дзайгӧмыс.
Ми дӧзмим нин помся деньга корӧмысь, шуис К. Нельднер ИТАР-ТАСС-са корреспондентлы.
Ӧд стрӧительство вылӧ деньгасӧ чукӧртісны Германияса граждана да сетісны сійӧс Россиялы отсалан фондӧ.
Миян асланым деньга абу.
«Каре дойчландса» быд сотрудник уджалӧ общественнӧй подув вылын.
Тайӧ мортсӧ зэв ёна дӧзмӧдіс культуралысь, шойччӧмлысь, спортлысь да здравоохранениелысь объектъяс проектируйтан Московскӧй НИИ-са сотрудникъяслӧн взятка корӧмыс.
Таво заводитчигӧн найӧ корисны 90 тысяча доллар, медым вынсьӧдны проектсӧ, кодӧс лӧсьӧдісны немецкӧй специалистъяс.
Интереснӧ, мый соглашениелӧн проектын тайӧ деньгасьыс 50 тысяча долларсӧ вӧлі колӧ видзны сы вылӧ, медым «сёрнитчыны» проект кузяыс ФРГ-ын.
«Каре дойчландлы» колӧ вӧлі видзны немецкӧй гостиницаын московскӧй институтса нёль специалистӧс, вердны найӧс, гажӧдны да быд лун сетны 150 доллар.
Дыр-ӧ кутасны найӧ овны ФРГ-ын, эз вӧв индӧма.
«Партнёръяс» сӧмын клянитчисны, мый найӧ оз видзны унджык 50 тысяча долларсьыс.
Гӧгӧрвоана, тӧдчӧдӧ К. Нельднер, ми пыр жӧ ӧткажитчим тадзи грабитӧмсьыс, грӧзитчим норасьны российскӧй правительствоӧ либӧ весиг президентлы.
Та бӧрын проектсӧ вӧлі вынсьӧдӧма некымын лунӧн.
«Ме ог сет взяткаяс челядь-инвалидъяслӧн тшӧт весьтӧ.
Миянсянь нинӧм оз вичмы и бӧръя корӧм вылас, ӧд сетам кӧ ми взятка, ковмас ӧткажитчыны проектлӧн юкӧнысь.
Центрыс оз нин ло сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн вӧлі думыштӧма», — шуис «Каре дойчландса» веськӧдлысь.
Мӧд ног мӧвпалӧны, донъявны кӧ письмӧ серти, «Штрайф АГ» фирмаса веськӧдлысьяс.
Найӧ кӧсйӧны дзикӧдз помавны бетоннӧй уджъяссӧ кӧдзыдъяс заводитчытӧдз сы могысь, медым объектыс вӧлі дась локтан воын.
Фирма кӧсйӧ сетчыны, но...
«Каре дойчландлӧн» тшӧт весьтӧ.
Кӧть кыдзи эз вӧв, а медбӧръя кывсӧ век жӧ колӧ шуны российскӧй властьяслы.
Н. КАЛИНЦЕВ.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
МЫЙЛА ТРУМЭН ЭЗ СУ СТАЛИНӦС ВИДЗЧЫСЬТӦГ
Ловъя йӧз да архивнӧй документъяс висьталӧны: сӧветскӧй веськӧдлысьяслы ас кадӧ волісны американскӧй атомнӧй бомба вӧчӧм йылысь стӧч юӧръяс.
— Анатолий Антонович, «Правда» лыддьысьяс тӧдӧны тіянӧс сӧмын ов сертиыд — Яцков — кыдзи газетӧ «Лэдзӧй спокойнӧя овны Сахаровлы» письмӧ гижысьӧс.
Та вӧсна медводз неуна ас йывсьыныд.
— Ставыс заводитчис кыдзи и мукӧдлӧн.
Шӧр школа помалӧм бӧрын ми другкӧд мунім Москваӧ — асьнымӧс петкӧдлыны да йӧзсӧ видзӧдлыны.
Петкӧдлім.
Ковмис стрӧйба вылын сьӧд удж вӧчысьӧн, киын тачкаӧн ноксьыны.
Ӧнӧдз тайӧ чӧжӧм опытыс шогмӧ дачаын.
Сэсся помалі полиграфическӧй институт да куті уджавны Дунаев нима картографическӧй фабрикаын.
Помнита, сэки шензьылі — мыйла печатайтам Воронежскӧй, Тамбовскӧй да странапытшкӧсса мукӧд областьлысь военно-топографическӧй картаяс?
Ӧд воюйтны кӧ ковмас, то йӧзлӧн муын да этша вирӧн.
Но вочасӧн олӧмыс кежӧдіс челядь руысь.
'''— Сідзкӧ, со татшӧм томӧн и веськалінныд ті разьведкаас?'''
— Артмӧ, сідзи.
1939 воын парткомса секретарь (ме вӧлі нин партияын) шуис меным: «Менӧ корисны вӧзйыны сюсь том мортӧс специальнӧй удж вылӧ, ме шуи тэнӧ.
Аски ветлы ЦК-ӧ».
Локті.
Ыджыд залын пызан гӧгӧрыс пукалӧны йӧз, а кыкӧн — бокынджык стендорса улӧсъяс вылын.
На пиысь ме некодӧс эг тӧд и бӧрынджык эг аддзыв.
А кыкыскӧд мойвиис тӧдмасьны.
'''Ӧтиыс Павел Михайлович Фитин, разьведкаса начальник.'''
Буретш сійӧ Фитиныс, кодӧс война заводитчӧм водзвылын корис Сталин да юаліс, кутшӧм юӧръяс эмӧсь немецъяслӧн уськӧдчӧм йылысь?
Фитин висьталіс весиг лунсӧ, эскӧдіс, мый юӧрыслы позьӧ эскыны.
Но сэки Сталин такӧдліс асьсӧ сійӧн, мый Гитлер водзджык уськӧдчас Англия вылӧ и Фитинлӧн доклад вылӧ пасйис некымын кыв: «Немецъяс пиысь позьӧ эскыны сӧмын Вильгельм Пиклы».
Но тайӧ сідзи, дум вылӧ усис...
Но, а сэки муніс прӧстӧй сёрни сы йылысь, кӧні чужи да быдми.
Сӧмын ӧти юалӧм менӧ повзьӧдыштіс — кыдзи велала иностраннӧй кывйӧ.
«Мыйла тайӧ?»
— думайта.
— Бӧрынджык гӧгӧрвоинныд?
— Эг пыр жӧ.
Ӧд кыдзи сэки вӧлі?
Рубеж сайысь миянӧ ыстӧны шпионъясӧс, а ми найӧс куталам.
Со ме и чайтлі, мый менӧ кутасны велӧдны эрдӧдавны шпионъясӧс.
'''Школаын велӧдчигӧн ставыс лои гӧгӧрвоана: миян эм жӧ разьведка, и зэв активнӧй.'''
Школа бӧрын менӧ шуисны мӧдӧдны США-ӧ, Нью-Йоркын миян консульствоӧ.
— Сійӧ кад кежлас вӧлі нин стӧч индӧд?
— Кӧсйи эськӧ казьтыштны ӧтиӧс.
'''Но первой неуна научно-техническӧй разьведка йылысь.'''
Сійӧ уджалӧ приказ либӧ заказ серти.
'''Но 40-ӧд воын научно-техническӧй разьведкалӧн подразделениеса том начальник Леонид Романович Квасьников, вӧвлӧм аспирант-химик, аслас водзмӧстчӧм серти мӧдӧдіс ӧткымын резидентлы индӧд — тӧдмавны, вӧчсьӧ-ӧ мыйкӧ атомнӧй оружйӧ лӧсьӧдӧм могысь.'''
'''— Лыддьӧны, мый разьведкалысь тайӧ уджсӧ курируйтіс веськыда Берия...'''
'''— Сійӧ первойсӧ чайтіс, мый разьведкаысь воӧм юӧръясыс ылӧдчӧны.'''
Лыддис, мый прӧтивник зільӧ, медым ми уна рӧскод видзим нинӧм абу вылас.
Тадзи жӧ сылы висьталісны консультация дырйи физикъяс, кодъяс уджалісны пӧдса объектъясын.
Найӧ кыв кӧрталісны, мый атомнӧй оружие кӧ позяс вӧчны, сӧмын дыр мысти.
Дзик мӧд ногӧн ставсӧ тайӧс донъяліс И. В. Курчатов, кор тӧдмасис миян медводдза материалъясӧн.
США-ын медводдза атомнӧй бомба бура испытайтӧм да Хиросима да Нагасаки бомбитӧм бӧрын Берия кутіс эскыны атомнӧй программалы да босьтіс сійӧс ас вылас.
'''— Колӧ чайтны, кутіс тэрмасьны и разьведка...'''
— Ми кутім корсьны физикъяскӧд йитӧдъяс.
И со 1941 вося сентябрын миян ӧти морт юӧртіс: сылысь ёртсӧ, физик-атомщикӧс, корисны нуӧдны гуся уджъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь ядернӧй энергиякӧд.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны, мый сійӧ нарошнӧ юксис гуся, сылӧн олӧмлы грӧзитана юӧръясӧн морткӧд, коді, кыдзи сійӧ тӧдіс, кутіс миянкӧд йитӧд.
— Тешкодь, мыйла сійӧ вӧчис тадзисӧ — деньга вӧсна али вӧліны кутшӧмкӧ мукӧд помкаяс?
— Пыр жӧ шуа: быдӧн, коді корсис атомнӧй гусяторъяс, уджаліс сӧмын идея подув вылын.
Найӧ чайтісны, мый сэтшӧм страшнӧй оружие, кыдзи атомнӧй бомба, сійӧ кӧ лоӧ ӧти киын, бырӧдас налысь бур олӧм вылӧ надеясӧ, кодӧс найӧ йитлісны социализмкӧд.
Да, пансис кӧ нин та йылысь сёрни, содта, мый и ӧні Рытыввылын абу этша йӧз, кодъяс эскӧны социализмлы, аддзӧны сыын аскиа лунсӧ.
Да и ӧткымын капиталистическӧй странаын Октябрь бӧрын босьтісны социалистическӧй идеяяссӧ.
— Тіянлы ӧдйӧ удайтчис аддзыны гуся юӧр сетысьӧс...
— Абу ставыс зэв кокни.
Сигнал сетӧм бӧрын сійӧ мортыс дугдіс кутны миянкӧд йитӧд.
Но 1941 вося сентябрын на Англияын миян резидентуралы удайтчис судзӧдны «Уранӧвӧй Комитетлысь» гуся доклад.
Зэв нимкодь миянлы вӧлі, кор США-ӧ воис Клаус Фукс, кодӧс бура тӧдісны Рытыввылын сылӧн процесс кузя.
Англияын нин сійӧ вӧзйис миянлы ассьыс услугаяссӧ, и Штатъясын ми пароль серти лӧсьӧдім сыкӧд йитӧд.
Но кокни шуны — йитӧд, Лос-Аламос пустыняын вӧлі позьӧ бура контролируйтны сэні олысьясӧс, ог нин сёрнитӧй сэтчӧ воысьяс йылысь.
Сідзкӧ, колӧ вӧлі корсьны бур связнӧйясӧс.
— Кыдзи жӧ тайӧ вӧчсис?
— Ассьыным ӧти связнӧйӧс ми мӧдӧдім автобусӧн.
Артыштім: сійӧ локтас водз асылын, контрольыс сэки омӧльджык.
Но эз ло тадзи!
Сы бӧрся пыр жӧ кутісны видзӧдны безопасность кузя агентъяс.
Но помкаыс сэтчӧ волӧм вылӧ связнӧйлӧн вӧлі бур — сійӧс корис местнӧй университет.
Сэк жӧ судзӧдӧм гуся материалсӧ восьсӧн вайны эз лысьт.
Пӧльзуйтчис гуся гижӧдӧн.
А сэні вӧліны зэв сьӧкыд схемаяс.
Ставсӧ гижаліс газетӧ, гартыштіс сыӧ индейскӧй серпасъяса лампа и тадзи сетіс миянлы.
Ёна ковмис мучитчыны миянлы, медым тӧдмавны гуся гижӧдсӧ.
— Но ӧд тайӧс вӧчны абу сьӧкыд...
— Ми тӧдім, мый миянлысь уджсӧ вылӧ донъялӧны сійӧ индӧдъяс сертиыс, кодъяс волісны Москваысь.
Сэні, колӧ шуны, кужисны видзны гусяторъяссӧ.
'''Разьведкаӧ аслас быд гижӧдын Курчатов быть пасйыліс: «Дзик ӧти экземпляр.'''
Чернӧвиксӧ сетӧма Васинлы».
1945 вося мартын нин ми юӧртім Москваӧ, кутшӧмӧн лоас американскӧй бомба.
А июньын кык морт ӧта-мӧдсьыс торйӧн юӧртісны миянлы, мый испытаниеясыс лоасны июль 10 лунӧ.
Кыдзи тӧдса, американецъяс вуджӧдісны испытаниеяссӧ июль 16 лун кежлӧ.
А тайӧ кад кежлас воссис нин Потсдамскӧй конференция.
Трумэнлы воис телеграмма: «Чужис бура.
Кагаыс ён да здоров».
Кыдзи казьтылӧны сылӧн матысса йӧз, сійӧ сэки зэв ёна радліс.
«Меным сюрис бур дубинка рочьяслы паныд», — шуліс президент сійӧ лунъясас.
Американецъяс радейтӧны да кужӧны нуӧдны сёрнитчӧмъяс вын отсӧгӧн.
Со и шуӧма вӧлі юӧртны выль, вӧвлытӧм на оружие йылысь Сталинлы.
Быттьӧ пӧ союзникъяслысь обязательствояс олӧмӧ пӧртӧм могысь, а збыльысьсӧ тӧдмавны СССР-лысь чорыд туйвизьсӧ.
Тӧдса, кыдзи жугыльмисны Трумэн да Черчилль, кор аддзисны, мый Сталинлы тайӧ веськодь.
Збыль вылас миян странаса веськӧдлысьяс бура нин тӧдісны американскӧй бомба йылысь да и сӧветскӧй бомба лӧсьӧдӧм йылысь.
'''Сӧветскӧй разьведка тӧдмаліс, мый сэки американечьяс и думыштлыны эз кужны, мый налысь вӧлі эрдӧдӧма медся гуся проектсӧ.'''
'''— Разьведчикъяслысь уджсӧ ёна пыдди пуктӧмӧн оз-ӧ ло сідзи, мый найӧ вӧчисны главнӧйсӧ, а миян учёнӧйяс босьтісны «славасӧ»...'''
'''— Ме казьтылі нин «Правдаӧ» письмӧын, кодӧс йӧзӧдӧма юль 9 лунӧ, наука да разьведка костын йитӧдъяс йылысь.'''
Ог кӧсйы, да и оз ков, медым миян гижӧдъясын вӧлі омӧльтӧма сӧветскӧй учёнӧйясӧс, чинтӧма налысь пайсӧ странаын атомнӧй щит лӧсьӧдӧмын.
'''Бомбасӧ вӧчӧны учёнӧйяс да специалистъяс, а оз разьведка — натӧг разьведывательнӧй юӧръясыс нинӧм оз сулавны.'''
'''А. ПОКРОВСКӦЙ.'''
«Правда» газет.
1992 вося юль 16 лун.
****************************************
ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-07-30
ОТСӦГ ЛОАС И ВОДЗӦ
Кольӧм лунъясӧ республикаӧ воліс Войвыв социально-экономическӧя сӧвмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияысь государственнӧй комитетса юралысь, Российскӧй Федерацияса министр В. П. Курамин.
Сыктывкарысь кындзи ыджыд гӧсть ветліс Ухтаӧ.
Сыкӧд тшӧтш вӧлі Комиысь Министръяс Сӧветса юрнуӧдысь В. И. Худяев.
Печатьын уджалысьяскӧд сёрниын сійӧ, торйӧн кӧ, тӧдчӧдіс, мый Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧвет да веськӧдлан котыр зэв бура гӧгӧрвоӧны Войвывлысь вывті ыджыд тӧдчанлунсӧ.
Сӧмын таво петіс президентлӧн некымын индӧд да веськӧдлан котырлӧн некымын постановленньӧ, кодъясӧс сиӧма Коми мулы.
Унатор тані вӧчсьӧ Госкомсевер отсӧгӧн.
Торйӧн кӧ, комитет вичмӧдіс торъя стрӧйбаяс кыпӧдӧм могысь 100 миллион шайт.
Тайӧ отсӧгыс, кыдзи пасйис министр, и водзӧ лоас.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-07-30
МЫРПОМЛА
Водз тулыс да бур гожӧм важысянь гажӧдлывлісны сьӧлӧмсӧ коми войтырлысь.
Миян пӧльяс шулӧмаӧсь: ваӧн-йиӧн кӧ пальӧдас ойбыр дзормӧм Эжвалысь Егорей лун, турун козьналас Микӧла лун.
Тайӧ воас дзик сідзи и лоис.
Егорейӧдз Эжва воссис.
Тулыс мичаа пасьтӧдіс видзьяс, расъяс, ставнас парма.
Сувтіс гожӧм.
Петыр лунӧдз сиктса уджач йӧз петісны пуктыны турун ректасъяс вылысь.
Шань да мелі бур гожӧмӧ ӧдйӧ сӧвмӧ-воӧ вотӧс.
Петыр лунӧдз воис мырпом.
А мырпомыд, ок и чӧскыд вотӧс, чӧсмасянтор гырысьяслӧн и челядьлӧн.
Но оз быд во ӧтмоза артмы тайӧ чӧскыд вотӧсыс.
Ӧти гожӧмӧ — вӧраджык нюръясын, мӧд воӧ — эрд вылынджык.
Нывбабаяс норасисны:
— Ыджыд нюрын таво мырпом тусь абу.
Кысь нин бара сюрыштас-а.
— Ме тӧда, кӧні артмӧма таво чӧскыд вотӧсыд, — ошйысис Матрос Ӧлик.
— Но верма нуӧдлыны сӧмын Петыр лунӧ.
Дерт, праздник лунад грек уджавны, а нӧшта грек вотӧстӧ чукӧртны, шуалісны аньяс.
— Но мый, видзьяс вылӧ ог мунӧй жӧ-а, ветламӧй мырпомла, — корис Ӧликлӧн суседыс — Ном Маш.
Грездысь чукӧрмис дас-кызь нывбаба, ставныслӧн ӧти дум: чӧсмасьны войвывса чӧскыд да юмов вотӧсӧн.
Вит час асылын Ӧликлӧн бригада петіс туйӧ.
Вуджисны нин Расаёль, Небъёль.
Асылыс лӧнь.
Весиг расъяс оз варовитны, а чӧла виччысьӧны гожся лун сувтӧм.
Ёна дӧзмӧдчӧны номъяс.
Номъясысь оз кольччыны и лӧдзьяс, вирӧдз сӧрвитлӧны аньяслысь восьсаинъяссӧ.
Бригада муніс верст дас кымын, а туйыслӧн оз на тыдав помыс.
— Регыд, регыд нин воам, шаньяс, — вочавидзліс вожак.
Недыр мысьти бригадир петкӧдіс вотӧсла мунысьясӧс вӧвлӧм делянка вылӧ.
Гӧгӧр гырысь мыръяс.
— Но вот и воим, сьӧлӧм нормӧдысьяс, гырысь мырпома местаӧ, ӧктысьӧй, — сералігтыр шуис мужик.
А ачыс лыйыштіс расӧ да быттьӧ му пырыс муніс.
Ёна и скӧралісны бабаяс, мисьтӧм кывъясӧн видісны Матрос Ӧликӧс.
— Ме жӧ шулі, грек Петыр лунад вотӧстӧ ӧктыны, бурджык вӧлі, Петыр праведнӧйыслы кӧ пернапасъяс чӧвтім вичкоын, — висьталіс олӧмакодь нин нывбаба.
Александр НЕКРАСОВ. (Гамса).
Гам сикт.
Емдін район.

#Коми_му_1992-07-30
ВАЙӦ «ГУЛЯЙТЧАМӦЙ»
Юль 7 лунӧ пошта кудйысь кыски «Би кинь» журналлысь юнься номерсӧ.
Ачым медводз видзӧдлі: мый, мися, татысь бурсӧ босьтасны менам нукъясӧй.
И мый жӧ?
Лыддянторйыс пӧшти нинӧм абу, куш рисунок — унджыкыс омӧлик да гӧгӧрвотӧм.
Да и «Чушканзіса» серпасъясысь нинӧмӧн оз торъявны.
Ни ӧти прамӧй чужӧм абу.
Челядь вылас смекайтчӧм кодь лоӧма.
Бӧръя лист бокас эськӧ и статя серпасъяс, но мый нӧ сэсь гӧгӧрвоасны посни челядьыс?
Ӧд мед найӧс гӧгӧрвоны, колӧ водзджык лыддьыны Смоленцевлысь романъяссӧ.
На серти художникыс вӧчӧма серпасъяссӧ.
Садикӧ котралысьясыс да 1–3 классӧ ветлысьясыс нӧ кыдз лыддясны татшӧм кыз книгаяссӧ?
Буретш ӧд посни арлыдаяслы индӧма журналсӧ.
Но медся нин шензьӧдӧ со мый.
А. Мошевлӧн тайӧ жӧ серпасъясысь куимыс петісны нин «Войвыв кодзув» журналын апрельын.
Мый нӧ кутам лыддьыны да видзӧдны, кык коми журнал кӧ кутасны йӧзӧдавны ӧти и сійӧ жӧ материалъяс?
Абу ёна колантор татшӧм «Би киньыд» ни челядьлы, ни верстьӧлы.
Журнал шӧрас кык лист бок вылас шлапкӧмаӧсь серпасалӧм ворсантор.
Нимыс сылӧн — «Гуляйтчӧм».
Вель уна во нин ола свет вылас, но татшӧм мисьтӧм дивӧ-кывсӧ коминад первойысь кылі.
Вайӧ, ёртъяс, энӧ тешитчӧй коми челядь вылас.
Мича коми кывйӧн колӧ гижнытӧ, «гуляйтчӧмъястӧг».
Сёрнитны кӧ нин гижӧдъяс йылысь, найӧ нинӧмӧ оз велӧдны, оз висьтавны некутшӧм выльтор.
Мӧдарӧ на, журнал пӧрйӧдлӧ челядьӧс.
Коми-пермякъяслысь оланінсӧ шуӧма национальнӧй округӧн.
А ӧд сійӧ важӧн нин автономнӧй округ!
«Бужӧдъяс» висьтын учительницаыс коминас лоӧма велӧдчысьӧн.
Абу кужӧмаӧсь комиӧдны и Сыктыв район.
«Заводитчӧмыс 5-ӧд номерын» пыдди журнал кыдъя рочалӧ: «Заводитчӧмыс № 5».
Юалан предложенньӧ бӧрад юалан пас и пуктылӧны, а «Би кинь» весиг статьяыслӧн юргижӧдас татшӧм пассӧ оз пукты.
Первой лист бокас, обложка вылас, юнь тӧлысьсӧ важ коми ног тшӧтш шуӧмаӧсь.
Мед эськӧ, но и сэні бара ӧшыбка вӧчӧмаӧсь.
«Лӧддза-номъя» пыдди мунӧ «Лӧдза-номъя».
Сідзи и кӧсйыссьӧ юавны: Коми муас ӧмӧй бырисны коми кыв тӧдысь журналистъясыс, кодъяслы позьӧ дӧверитны журналсӧ?
Ном ныр кызта «Би киньӧс» кырымавны сатшкысьӧмаӧсь ӧкмыс морт, овъяснысӧ со сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн тэчӧма 11-ӧд лист бокас (нырщикыс Н. Белых), а этатшӧм коньӧр журнал лэдзӧны.
Некод ӧмӧй абу найӧс ӧлӧдысьыс?
Кытчӧ нӧ видзӧдӧны народнӧй образованньӧ минисьтерствоыс, коми гижысьяслӧн котырыс, кодъясӧс шуӧма журналсӧ лэдзысьясӧн.
Сэсся и печать да массӧвӧй информация минисьтерство на эм.
Со ӧд, дас кык видзысьлӧн каганыс синтӧм и коктӧм!
«Коми му» гижліс, кыдзи Верхсӧветса вель уна депутат ӧти сессия вылын корӧмаӧсь дугӧдны сетны сьӧм коми газет-журналъяслы.
Татшӧм ыршасьӧмыс нин тшӧктӧ вӧчны коми изданньӧяссӧ кыдз позьӧ бурджыкӧн.
Но кыдзи нӧ лоӧ бурыс, кор весиг «Коми му» — республикаын медся важ да опытнӧй газет — чӧв олӧ коми изданньӧяс йылысь, некор оз овлыны сэні найӧс видыштана либӧ ошкыштана статьяяс.
А ӧд позьӧ и колӧ паськыдджыка сёрнитны и «Войвыв кодзув», и «Би кинь», и «Чушканзі», и «Йӧлӧга» йылысь.
Сэк эськӧ этшаджык шӧйтісны «гуляйтчӧм» сяма кывъясыд.
Этшаджык эськӧ петіс сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны вермытӧм газет-журналыд.
Гашкӧ, чӧв олӧм вӧснаыс и ичӧт коми изданньӧяслӧн тиражыс?
Абу гусятор, мый найӧс кутӧны миян удждонысь босьтӧм налогъяс тшӧт весьтӧ.
Асьнысӧ вердны-юктавны найӧ оз вермыны.
Сідзкӧ, лыддьысьысьяслӧн эм тыр право корны тыр вир-яя газет-журнал.
В. ПОПВАСЕВ.

#Коми_му_1992-07-30
Век жӧ том йӧз сайын
МИЯН АСКИА ЛУНЫС.
И ёнджыкасӧ налы ковмас бырӧдны олӧмас ӧнія ӧшыбкаяссӧ
Неважӧн Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс том йӧзлӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетса юрнуӧдысьӧн ВЛАДИМИР ЛЕБЕДЕВӦС.
Тайӧ уджыс сылы тӧдса — вель дыр секретараліс Сыктывкарса да Сыктывдін районса комсомол организацияясын, ныв-зонлысь талунъя олӧм-вылӧмсӧ, тӧждъяссӧ бура гӧгӧрвоӧ.
Неважӧн сыкӧд аддзысьліс миян корреспондент.
— Водзті, кыдз тӧдса, том йӧзӧс «петкӧдліс» комсомол — быдлаын да быдторйын.
Талун сійӧ вежсис, коркӧ зумыд, юксис-разаліс уна пельӧ.
Вылісянь индӧдтӧг ас туйӧ петіс.
Ӧні чужӧ том йӧзлӧн выль союз.
Сійӧ ӧтувтӧ разнӧй видзӧдласа ныв-зонмӧс.
Но кӧть кыдз эз вӧв, кутшӧм олӧм эз пуксьы, томъяс сайын миян аскиа луныс, шуда олӧмыс, кыдзи важӧн гораа шулывлім.
Тыдалӧ, налы, ӧні быдмысь, кок йылӧ сувтысь войтырлы, ковмас «веськӧдны» миянлысь ӧтарӧ-мӧдарӧ шыбласьӧмсӧ, бырӧдны ӧшыбкаяссӧ.
Сідз кӧть этадз, на вӧсна колӧ тӧждысьны, медводз — государстволы.
Та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма том йӧзкӧд уджын политика нуӧдан Коми Республикаса госкомитет.
Ми тані абу медводдзаяс.
Российскӧй Федерацияса унджык областяс татшӧмыс эм нин.
Но медвылісасӧ, коді эськӧ вӧлі став Россияса, лӧсьӧдны эз на удайтчы.
Кӧть эськӧ сэтчӧс веськӧдлан котырын уджалӧ том йӧзлӧн делӧяс кузя морт, сылӧн эмӧсь экспертъяс, мукӧд специалист.
— Вайӧй век жӧ косалам бӧр асланым республикаӧ.
Тіян комитет вӧчӧ олӧмыслӧн зэв тӧдчана юкӧнын оз кутшӧмкӧ, а государственнӧй политика.
Мый, таӧдз некодлы делӧ эз вӧв том йӧзӧдз?
— Ме эськӧ тадз эг шу.
Найӧс эз вунӧдлыны водзті, и ӧні ас визув вылас уджсӧ абу лэдзӧма.
Вӧлі Верховнӧй Сӧветлӧн торъя комиссия.
Сійӧ ӧні абу нин, но шуны, мый парламент том йӧзлӧн делӧясысь ӧвтыштчис, оз позь.
Комиссияса членъяс, депутатъяс вуджисны мукӧдъясӧ, шуам, мамӧс, кагаӧс, челядьдыр видзан да доръян комиссияӧ, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Дмитриевна Дубова.
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, татшӧм комиссияясыс дасьтӧны, видлалӧны, вынсьӧдӧны том йӧз кузя парламентӧн примитӧм документъяссӧ.
Бара жӧ, видзӧдлыны кӧ, ми тані абу ордымсӧ первойӧн талялысь-восьтысьяс.
Мый инмӧ комитетлы, инмӧ уналы: народнӧй образованньӧ, культура, здравоохраненньӧ минисьтерствояслы, право видзысь органъяслы.
Да и ставнас обществолы.
Кыдз торйӧдан томъясӧс быдтан-велӧдан делӧсӧ кутшӧмкӧ стӧча мурталӧм юкӧнъяс вылӧ, со пӧ тайӧ — тэнад, тайӧ — менам?
Сӧмын ставнас уджсӧ ӧтувтысь торъя орган ӧнӧдз эз вӧв, сійӧн лоас буретш комитетыс, кодӧн веськӧдла.
— Оз-ӧ позь стӧчджыка висьтавны могъяс йывсьыд, кутшӧмджык туйӧд мӧдӧдчӧ выль комитет?
— Казьтышті нин тай — кутам збыльмӧдны парламентӧн примитӧм документъяс.
Но налы подувсӧ ковмас дасьтыны аслыным жӧ.
Лӧсьӧдам программа, чайта, арӧдзыс, кодӧс вынсьӧдас Верховнӧй Сӧветлӧн сессия.
Но таӧдз колӧ на видзӧдлыны да донъявны, мый ӧні вӧчсьӧ том йӧзыскӧд, кутшӧм мӧвпъясӧн олӧны, шуам, сійӧ жӧ школа помалысьыс, либӧ коммерцияӧ пырӧдчысьыс, армияысь воӧм морт.
Да, гашкӧ, артыштны-донъявны татшӧм ныв-зонмыслысь олӧмас водзӧ вылӧ воськовсӧ, кӧсйӧмъяссӧ.
Дженьыда кӧ, тайӧ социологическӧй корсьысьӧм.
Кӧть эськӧ, олӧмыс сэтшӧм, он тӧд, мый лоас аски.
— Тыдалӧ, он жӧ кутӧй куш донъявны да видзӧдны...
— Оланпасъяслы, веськӧдлан котыр решенньӧяслы подув дасьтӧм, дерт, сӧмын уджыслӧн кутшӧмкӧ юкӧн.
Чайта, главнӧй могыс сыын, медым кыдзкӧ делӧ вылын отсавны томъяслы пыр сьӧктаммысь олӧмас.
Уджтӧмалӧм, а сійӧ кучкас и найӧс, пырис-вужъясис миян олӧмӧ.
Помнитанныд, кутшӧм сьӧкыда таво велӧдчӧмсӧ помалысьяс аддзисны уджсӧ.
Аски кокниджык оз ло.
Ӧнія сьӧкыдлунъясыс пӧрысьӧс да томӧс, асшӧр олӧмӧ петысьӧс медъёна дойдӧны.
— Кыв вылад, шулӧмаӧсь, отсавны кокни, а кыдзи тіян комитет мӧвпалӧ збыльысь збыльмӧдны тайӧ зэв колана могсӧ...
— Кутам корсьны ныв-зонлы содтӧд уджалан местаяс, мед лоис позянлун велӧдчыны налы и шӧр школаясын кындзи сідз шусяна гимназияын, лицейын, бизнесменӧс, предпринимательӧс, менеджерӧс дасьтан центръясын, школаясын.
Кӧнсюрӧ татшӧмыс эм.
Но велӧдчӧны сэні томъяс пиысь зэв на этшаӧн, а унаӧн прӧста оз вермыны — дона.
Діӧн-діӧн татшӧм выльторйыс вужъясьӧ.
Ми сюркнялам опытсӧ, тшӧтш и мукӧд республика-регионысь да кутам паськӧдны бурсӧ тані, гортын.
— Но ӧні кӧть кутшӧм делӧӧ эн босьтчы, колӧ медводз сьӧм.
— Закон оз лэдз сідз шусяна государственнӧй управленньӧ структураяслы босьтчыны хозрасчётнӧй уджӧ.
Госкомитетлы сьӧм сетӧны госбюджетысь, а сійӧ, кыдзи век, оз тырмы.
Эз кӧ вӧв тайӧ законыс, позис, дерт, восьтны том йӧзлысь уджаинъяс, кодъяс эськӧ нажӧвитісны сьӧм, медым ми вермим збыльмӧдны ассьыным программаяс.
Но петан туй колӧ корсьны.
Думайта, комитет бердын коркӧ кутшӧмкӧ хозрасчётнӧй делӧ лоас.
Сы вӧсна, мый том йӧзӧс доръян асланым фондтӧг некыдз.
Гарышті тай: томъяс пиысь оз ставӧн вермыны пырны сійӧ жӧ бизнес-школаӧ.
Коркӧ комсомоллӧн вӧліны коммерческӧй уджаинъяс, ӧні найӧ ас кежысь уджалӧны-нажӧвитчӧны.
Гежӧдика лишӧдлӧны сьӧм кутшӧмсюрӧ мероприяттьӧ вылӧ.
Сідз шусяна спонсор отсӧг вылӧ надейтчыны сьӧкыд жӧ — экономика ӧдва дзуртӧ, уджаинъяс картотека вылынӧсь.
И найӧс колӧ гӧгӧрвоны.
— Кымын морт тіян комитетын?
— Колӧ дас кык, но татчӧ локтысьыс этша.
Кысь корсян, шуам, юристӧс, кор сійӧ кӧнкӧ мӧдлаын босьтӧ миянын серти некымын пӧв унджык.
Колӧны и социологъяс, куим отделӧ йӧз.
Но ми корсьысям, вочасӧн сувтам кок йылӧ.
Неважӧн республикаса веськӧдлан котыр шыӧдчис районъясса да каръясса администрацияясӧ, корис мӧвпыштлыны, оз-ӧ позь лӧсьӧдны сэні, места вылын, том йӧзлӧн делӧяс кузя отделъяс.
Ӧткымынлаын, шуам, Кӧрткерӧс, Сыктыв районъясын, Сыктывкарын татшӧмъясыс эмӧсь нин.
Шусьӧны оз ӧти ногӧн, но, главнӧйыс, локтісны сэтчӧ йӧз, кодъяс вермӧны уджавны ныв-зонкӧд, налӧн тӧждъясӧн висьӧны, эм опыт.
Татшӧм отделъястӧгыс, йӧзтӧгыс выль госкомитет этша мый вермас вӧчны.
Кӧть век кабалаястӧ республикалӧн быд пельӧсӧ ыстав.
— А оз-ӧ комитетыд веж том йӧз союзлӧн Коми рескомӧс?
— Оз.
Сійӧ, каръясын да районъясын ичӧтик аппарат, вӧчӧ том йӧз пӧвстын быд лунъя удж.
Сійӧ, дерт, торъялӧ сыысь, кутшӧм вӧлі комсомол дырйи.
Ныв-зонлӧн вежӧрыс вежсис.
Но ӧд эз на ставсӧ пӧдты коммерция, преступность, ас вӧсна куш тӧжд.
Томъяс, лёка ли бура ли, век жӧ кыдзкӧ коллялӧны прӧст кад, эз на дзикӧдз кус культура, спорт, физкультура.
А сэні нелючкияссӧ бырӧдны кодӧс чуйдан, он кӧ ныв-зонмӧс?
А миян комитет, кыдзи пасйи вылынджык, нуӧдӧ томъясӧс быдтан-велӧдан, найӧс доръян государственнӧй политика.
Мӧд ногӧн, государство асладорсяньыс кыдз вермӧ отсалӧ налы, кодъяс воасны миян пыдди.
Позьӧ-ӧ тайӧ зэв кыв кутана делӧсӧ лэдзны ас визув вылас?
Ӧні томъяслы сьӧкыд, кокни олӧм налы некод оз мыччы.
Миян комитет мый вермас вӧчас, мед найӧ сэні, олӧмас, эз лоны бокӧвӧйӧн, ковтӧмӧн.
Сёрнитіс А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
СЭТШӦМ БУР СОРАС
Сыктывкарса Човьюын «Эжваагропромхимия» уджаинын лэдзисны «Прогресс» установка.
Сійӧ вӧчӧ натрий хлоридлысь электрохимия ногӧн «ловзьӧдӧм» (активизируйтӧм) ва сорас (ЭАР).
Овлӧ кык сикас — кислотнӧй да щелочнӧй, используйтсьӧ силосуйтігӧн консервант пыдди да кыдзи дезинфицируйтчан средство.
Абу омӧльджык асланым муын и суйӧр сайын лэдзӧм медбур консервантъясысь.
ЭАР вӧчигӧн оз няйтӧссьы вӧр-ва, некутшӧм лёк вещество сэтысь оз вудж видз-му овмӧсса бӧръя продукцияӧ.
Оз веськав некутшӧм лёктор йӧзлы ни гортса пемӧсъяслы, миянӧс кытшалысь сынӧдӧ.
Артыштӧма, мый татшӧм ва сорасыс сувтас овмӧсъяслы воддза консервантъясысь 4 пӧв донтӧмджык.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧчны бур силос химическӧй консервантъястӧг, дезинфицируйтны скӧт картаяс, чипан видзан жыръяс, мыськавны фермаясын да переработайтысь уджаинъясын йӧв проводъяс да мукӧд технологическӧй оборудованньӧ.
А сідзжӧ обработайтны вредительясысь теплицаын мусӧ, картупель да град выв пуктас, быдмӧгъяс, фруктӧвӧй пуяс.
Татшӧм ва сорассӧ используйтӧны ветеринаръяс и зоотехникъяс, медым видзны скӧтӧс кынӧм пытшкӧсса висьӧмъясысь, содтыны налысь продуктивность.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧдитчыны вӧчӧмсяньыс 7 лунысь оз дырджык, та бӧрын сійӧ сэсся бӧр лоӧ прӧстӧй ва сорас.
Воис тыр ӧдӧн силосуйтчан, скӧт картаяс дезинфицируйтан кад.
Матыс районъясысь овмӧсъясса веськӧдлысьяслы колӧ лӧсьӧдны тырмымӧн полиэтиленӧвӧй либӧ пластмассӧвӧй дозмук, сёрнитчыны «Эжваагропромхимияса» веськӧдлысьяскӧд, мед вайны аслыныс колана мында тайӧ ва сорассӧ, тыр вынӧн уджӧдны Човьюын «Прогресс» установка.
С. ДЁМИН.

#Коми_му_1992-07-30
ОЗ УДЖАВНЫ, КӦТЬ ВЕРДӦНЫ НАЙӦС ЛУННАС КУИМЫСЬ
Сыктывкар бердса Вылыс Човйын стрӧг режима кык колония, кӧні кык сюрс гӧгӧр морт, унакодь и Коми Республикаысь.
Дзескыдінын пукалысьяс вӧчӧны мебель, пиломатериал, дачникъяслы керка да пуысь мукӧд эмбур.
Мыйтакӧ лэдзӧны и кӧрта кӧлуй.
А ӧні джынсьыс унджык пукалысьыс лун-лун ворсӧны футболӧн, видзӧдӧны телевизор.
Но вердӧны найӧс луннас куимысь.
Рынокӧ пыригӧн колонияяс оз вермыны «ордйысьны» мукӧд уджаинъяскӧд.
Чинӧ заказ, а вӧчӧмторсӧ сьӧкыд инавны ыджыд донъяс вӧсна.
Шуам, дачнӧй керка сулалӧ 130 сюрс гӧгӧр шайт.
Нажӧвитӧны, дерт, этша жӧ.
Судитӧм войтыр пиысь кодсюрӧлӧн тшӧт вылас абу весиг кӧпейка.
Оз кӧ примитны мераяс, вермас лоны, колонияясын пукалысьяс бастуйтны жӧ заводитасны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: Вылыс Човса колонияын пукалысьяс оз тӧдны, кытчӧ воштыны кадсӧ; столӧвӧйын; тайӧ мужичӧйыс пукалӧма 17 во нин.
Ыджыд опыта токарь, та вӧсна сылӧн пыр эм уджыд.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-07-30
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Гожӧмнас да арнас волывла поездӧн Сыктывкарӧдз — чери кыйны.
Вагонын вина дукнас ӧвтӧ, няйт.
Петан да кокыд гартласьӧ, быттьӧ ачыд курыдторсӧ «исыштін».
Радио оз кыв, сы пыдди кывзан гажмӧм войтырлысь больгӧмсӧ.
А общӧй вагонын Сосногорсксянь Сыктывкарӧдз билетлӧн доныс содіс вит шайтсянь 42-ӧдз.
Бӧръяысьсӧ сэтчӧ муні 655 номера поездын.
Войбыд шляйтчисны-кодалісны устӧм-тоштӧм на зонъяс.
Кысь водкасӧ судзӧдӧны?
Сюрӧ тай небось, а пӧсь ва босьтны некысь.
Бӧрсӧ локті 656 номера поездлӧн первой номера вагонын.
Ва шонтан пачсӧ эськӧ ломзьӧдны босьтчылісны да нинӧм эз артмы.
Кыткӧ пӧ торксьӧма.
Ен отсаліс, кӧть код йӧзыс тайӧ пӧрйӧ эз вӧвны.
Дона редакция, отсыштӧй кыдзкӧ ветлысь-мунысьлы татшӧм нелючкияссӧ бырӧдны колӧ.
Мераяс кӧ оз примитны, пассажиръяс асьныс кутасны тодмышкавны вагонысь гажмыштӧм да матькысь войтырсӧ.
Став сикас транспорт вылын пӧрадок лӧсьӧдӧм йылысь гижӧны газетъяс му пуксьӧмсяньыс.
Во-мӧд сайын кӧть неуна бурджык вӧлі, ӧні нинӧм некод оз тӧд, ставлы веськодь, проводниксянь министрӧдз.
Ме, чайта, видзчысьыштӧны сӧмын сыысь, мед поездыс эз путкыльтчы, да и сэк на пӧрлӧны корсюрӧ.
Регыд мысьти, тыдалӧ, расписанньӧ вылад оз и кутны видзӧдны, коді кыдз кӧсъяс, сідз и ветлас.
Тадзнад кутшӧм нин делӧ вагонын шляйтчысь код йӧзӧдзыд.
А Сыктывкарса кӧрт туй вокзал йылысь и сёрнитны нинӧм — сэн виччысигӧн тшыгла верман кувны.
Муртса юмов, гӧрдӧдыштӧм ваыд, коді шусьӧ морс, сулалӧ вит шайт.
Смекайтчӧны али мый йӧз вылас.
Ме эськӧ сьӧрысь ватӧ да няньтӧ век босьта, а мукӧдыс?
Мыйӧдз вайӧдӧмаӧсь сыктывкарсаӧс столицаса юралысьяс!
Коньӧр пенсионерлысь йӧзыс милӧстыня корӧны.
Бӧрд кӧть серав сэсся татшӧм олӧмтӧ аддзигӧн.
Г. МАКСИМОВ.
Сосногорск кар.

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСЬКӦДАМ АРТМӦМ ӦШЫБКАСӦ...
Кольӧм вося декабрь 10 лунӧ газетлӧн 147 номерын петавліс С. Пысьтинлӧн «Гашкӧ, пушка сетны...» фельетон сяма гижӧд.
Авторсӧ бура тӧдӧны республикаса быд сиктын и грездын комын воысь дырджык нин.
Серафим Филимонович мудзлытӧг петкӧдліс сиктса йӧзлысь уджсӧ да олӧмсӧ сӧмын республиканскӧй коми газетын 25 во.
А таӧдз вель дыр уджаліс и Печӧра районса газетын.
Ёсь перӧа, принципиальнӧй журналист.
Сійӧ эрдӧдліс лыдтӧм-тшӧттӧм нелючки, повтӧг чирыштліс наысь мыжа радӧвӧй уджалысьӧс кӧть ыджыд чина мортӧс.
Вылынджык казьтыштӧм гижӧдын автор став сьӧлӧмсяньыс кӧсйӧма видзны республикаын заводитчӧм фермеръяс ӧтмунӧмлысь сӧстӧмлунсӧ.
Казьтыштны кӧ дженьыдика гижӧдыслысь сюрӧссӧ, сійӧ заводитчӧ со кыдзи: «Миян кыдъя демократия аслас гыӧн ӧтпырйӧ кыпӧдіс тшӧтш став нюйтсӧ, лӧп-ёгсӧ.
Самӧй му пуксьӧмсяньыс коньӧр Россия эз на аддзыв ӧнія мында шпанасӧ...
Жулик сяма ӧткымын морт весиг фермеръяс дінӧ мӧдіс сирасьны...
Неважӧн на республикаын котыртчис налӧн союз, муртса кыксё гӧгӧр мортӧс на ӧтувтӧ...
Но кодсюрӧ союзсӧ пежалӧны нин, нюжӧдчӧны государственнӧй шаньга дорӧ».
И водзӧ С. Пысьтин казьтыштӧ Косланса олысь В. С. Ванеевӧс, коді пӧ первойсӧ весиг фермеръяслӧн союз правленньӧӧ сюйсьылӧма.
Быдӧн пӧ тӧдӧ, кутшӧм сьӧкыда талун чуктӧ налы тракторыд, видз-му овмӧсса мукӧд техникаыд.
«Аттьӧавны колӧ Б. Ельцинӧс: кыдзи кӧсйысис, республикаса фермеръяслы 45 трактор сетіс.
Во помӧдзыс содтӧд дас трактор воас.
Владимир Сьтепанович майбыр, эз дыр виччысь, медводдзаяс лыдын трактортӧ «нетшыштіс».
Чайтанныд, пыр жӧ гӧрны-кӧдзны петіс?
Лун-вой мырсьӧ, пӧсьсӧ чышкыштны некор весиг?
Виччысь!
Кослансаяс, кывсьӧ, ӧнӧдз на садяс абу воӧмаӧсь тайӧ мортыслӧн мудеритӧмысь.
Во гӧгӧр дзайгӧма: ӧтилысь му пычкӧма, мӧдлысь — техника.
Райцентрас некодлы туйсӧ абу сетлӧма.
Но ньӧбис техника («фермер» ӧд) и... вайигмозыс вузаліс лесхозлы.
Висьталӧны, ӧні лесхозлы кукань видзны босьтчӧма.
Сӧмын бара дзизгӧ-элясьӧ.
Этша пӧ, лешакъясыд, турунсӧ вузалӧны.
Крестьянинӧн шусьӧ...
Ванеевӧс фермеръяслӧн союзсьыс тодмышкалісны.
Но ӧд техникатӧ он бергӧд».
Водзӧ фельетонас Серафим Филимонович петкӧдлӧ нӧшта кык мортӧс, ӧтисӧ ошкӧ, мӧдсӧ бара пинялӧ.
Но талун ми бергӧдчим тайӧ гижӧд дорас сӧмын В. С. Ванеев вӧсна, кодӧс, вӧлӧмкӧ, весьшӧрӧ вӧйпӧма миян серти ёна ыджыд журналистскӧй стажа ёртным.
Сӧмын, дерт, ассяньыс нинӧм абу лӧсьӧдлӧма, а тадзисӧ гижӧма республикаысь крестьянскӧй (фермерскӧй) овмӧсъяслӧн ассоциацияын (союзын) сёрнитӧм бӧрын.
Косланӧ С. Пысьтин кольӧм вося арын эз ветлы да Владимир Сьтепановичлысь фермерскӧй (крестьянскӧй) овмӧссӧ эз аддзыв.
А мый В. С. Ванеев збыль вылас некутшӧм абу «жулик», лои тӧдса декабрь шӧрын «Куратовскӧй» совхозса кукань видзысь А. Д. Куратовлӧн редакцияӧ воӧм письмӧысь.
Со мый вӧлі Александр Дмитриевичлӧн тайӧ гижӧдас, кодӧс ми сідзжӧ дженьыдика вайӧдам: «Пыдди пуктана «Коми му» газетса журналист Пысьтин ёрт!
Шыӧдча ме Тіян дорӧ со кутшӧм вопросӧн.
Лыдди ме декабрь 10 лунся номерысь Тіянлысь фельетонтӧ да нинӧм эг гӧгӧрво.
Гашкӧ, и случайнӧя, но лун кыкӧн водзджык лыдди бара жӧ фермер Ванеев йылысь «Крестьянка» журналысь дзик мӧд гижӧд.
Вот сэсся и думайта ӧні, кодлы эскыны.
Ог тӧд Ванеевӧс да ог кӧсйы мыжавны Тіянӧс ни «Крестьянкаса» журналистӧс.
Но мед эг ло нинӧм абусӧ сёрнитысьӧн, мӧдӧда Тіянлы кыкнан гижӧдсӧ да виччыся воча кыв».
Редакцияын тӧдмасисны А. Д. Куратовлӧн письмӧӧн, «Крестьянка» журналын В. С. Ванеев йылысь очеркӧн.
Кывсис и, мый Владимир Сьтепанович дӧзмӧма миян газетын сы йылысь гижӧдсьыс.
Быть колӧ вӧлі редакциялы пыдісянь тӧдмасьны коді прав тайӧ пӧрйӧ.
Та могысь меным тшӧктісны аддзысьлыны В. С. Ванеевкӧд.
* * *
Волі ме сы ордӧ юнь 23 лунӧ.
Олӧ сійӧ райцентр кывтыдладорын, дзик помас, сылы торйӧдӧм Тыйыв нима хутор кодьын.
Владимир Сьтепановичлы 43 арӧс, лэдзӧма кузь сьӧд тош, вежавидзысь, варов морт, ачыс Косланысь.
1961–1964 воясӧ, армияӧдзыс, уджавлӧма Удора леспромхозса Кослан вӧрпунктын слесарӧн, трактористӧн.
Велӧдчӧма связистӧ Сыктывкарса 6 номера ГПТУ-ын, помалӧма райцентраныс рытъя школа.
Служба бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧс районысь Мордін сиктса радиоузелын, АТС-ын.
Бӧрынджык — Удораын уджалысь болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн Междуреченск посёлокын.
Сэсся видзлӧма «Кослан» совхозлысь куканьяс райцентрсянь 24 километр бокын, Разгорт грездын...
Гӧтырыс, Галина Владимировна, Мордінысь, том дырйиыс велӧдчылӧма Ижмаса видз-му овмӧс техникумын осеменаторӧ.
Но быдтысигад специальность сертиыс абу и удайтчылӧма уджавны, вӧлӧма уборщицаӧн, больничаын санитаркаӧн.
Ӧні гортса кӧзяйка, верӧсыслы отсасьӧ, ыджыд крестьянскӧй овмӧсад уджыд бара тырмӧ.
Гозъялӧн куим ныла-пиа.
Ольга помаліс нин шӧр школа 1990 воын да эз мун пока некытчӧ бокӧ.
Игорь таво вуджис дасӧд классӧ.
Лена — квайтӧдӧ, куимнан чоя-вока мый вермӧны отсасьӧны бать-мамыслы.
Со тадзи В. С. Ванеевлӧн семьякӧд дженьыдика тӧдмасьӧм бӧрын видзӧдлам сылӧн талунъя удж да олӧм вылас.
Некымын во сайын Владимир Сьтепанович уволитчис совхозысь, пырис больничаӧ слесарӧн.
Окотитіс лоны фермерӧн, кӧсйис быдтыны да тшӧгӧдны ачыс уна ӧшпи да порсь.
Дыр корис район и республика властьяслысь видз-му угоддьӧ, мед отсалісны ссудаӧн.
Во куим сайын Тыйыв хуторын паніс синмӧсь бетон блокысь 21 метр кузьта да 10 метр пасьта стрӧйба.
Ӧти вевт улын олан керка и скӧт видзан гид, мед кӧдзыд дырйи кӧть зэригӧн ывлаӧ эз ковмы петавны.
Некодӧс эз медавлы, ӧтнас воӧн-джынйӧнӧн и эштӧдіс эта ыджда короминатӧ, ӧти тӧв сэні тӧвйисны нин.
Но скӧт дорын да видз-му вылын сы мында удж лоӧ бергӧдны, мый некор вӧчны кильчӧсӧ, олан жыръясын отделка.
— 1990 вося августын Удора мехлесхозкӧд сёрнитчӧмӧн босьтчим быдтыны медводдза сизим ӧшпи, — висьталӧны Ванеев гозъя.
— Сдайтім яйсӧ да та бӧрын быдтім налы нӧшта вит бычӧпи, тшӧгӧдім кызь сайӧ порсьӧс.
Сизим ӧшпи да кукань быдтім Удора леспромхозлы, та дырйи кыкнан уджаиныс судзӧдісны миянлы сэки донтӧм на комбикорм, сдайтігас колисны миянлы витӧд пай яй.
Кольӧм во районнӧй администрация лишӧдӧма Ванеевлы 17,1 гектар видз-му угоддьӧ.
Эм тавося май 5 лунсянь сетӧм свидетельство, мый участоксӧ Владимир Сьтепановичлы вичмӧдӧма нэм кежлас рӧдвужлы колян правоӧн.
Бумагасӧ кырымалӧма му реформа да му ресурсъяс кузя районнӧй комитетса юрнуӧдысь П. Ф. Демченков.
Кӧні ӧні сулалӧ керкаыс да пуктӧма картупель, коркӧ вӧлӧма вӧр пилитан цех, мукӧд стрӧйба, важ оборудованньӧ коляс.
Став семья лун и вой зырйӧн, лӧмӧн и тракторӧн весалісны да перъялісны, новлісны бокӧ лӧп-ёгсӧ.
В. С. Ванеев ачыс нюжӧдіс хуторӧ электричество, сувтӧдіс юысь ва качайтан электронасос, лӧсьӧдіс керка да гид пытшкӧс шонтан автономнӧй сисьтема.
А ӧні сы йылысь, кыдзи вӧлӧма збыль делӧыс государствосянь фермерлы лишӧдӧм тракторӧн, кодӧс Владимир Сьтепанович быттьӧкӧ вузалӧма лесхозлы.
Т-40 трактор, сы дорӧ 4 тонна груз новлӧдлан прицеп да куртан машина, ӧтлаынсӧ 14,8 сюрс шайт дон, воисны 1991 вося юньын «Косланремтехпредснабхимия» уджаинӧ В. С. Ванеев ним вылӧ.
Но мортыдлы сэки дзик нинӧмӧн вӧлі мынтысьны техникасьыс да вӧчис договор Удора мехлесхозса директор М. А. Белянинкӧд.
Сы серти тракторсьыс да оборудованньӧсьыс «Ремтехпредснабхимиялы» вештысис лесхоз да сетіс сійӧс накладнӧй серти уджавны «арендаторлы» (тадзи гижӧма документас.
— A. Б.).
А Владимир Сьтепанович мед сдайтіс мехлесхозлы аслас фермерскӧй овмӧсысь яй сёрнитчӧм донӧн.
Таысь ӧтдор, мукӧдлаӧ вузалан продукцияысь босьтӧм сьӧмӧн вочасӧн мед мынтіс уджаинлы бӧр 14,8 сюрс шайтсӧ.
В. С. Ванеевлы воштысьны вӧлі некытчӧ, ковмис сӧгласитчыны тайӧ кабальнӧй условйӧ вылас, но техникаыд лоис сы киын.
А мед ӧдйӧджык мынтӧдчыны джаггӧрӧдсьыс, фермер шыӧдчис финансӧвӧй отсӧгла районнӧй администрацияса юралысь А. И. Елисеев дорӧ.
Алексей Иванович, зэв ыджыд аттьӧ сылы Ванеев гозъясянь, лишӧдіс налы 20 сюрс шайт ссуда.
Декабрь заводитчигӧн лесхозлӧн расчётнӧй счёт вылӧ вуджӧдісны 14,3 сюрс шайт, 21 шайт 91 кӧпейка Владимир Сьтепанович мынтіс кассаас.
Лоины тракторыс да оборудованньӧыс сы киын, ставыс тайӧ бура тыдалӧ мехлесхозкӧд кырымалӧм договорысь да сэсянь сетӧм справкаысь.
Техникаыс B. С. Ванеевлӧн ӧшинь улас, уна удж нин во чӧжнад бергӧдіс крестьянскӧй овмӧсас, райцентрын тӧдӧны та йылысь.
Воддза мостыс тшӧтш ведущӧй да со мыйла тракторыс вель вынйӧра, тэрыб, некыті зэв оз буксуйт.
Му вылын кӧть видз вылын бур уджавны, груз кыскавны, кытчӧкӧ ылӧджык кутшӧмкӧ могӧн ветлыны вермӧ.
Владимир Сьтепановичлӧн эм нин и бензопилалӧн кодь мотора ытшкан машина, лунтырӧн пӧ гектар дас позьӧ вольсовтны.
Кольӧм во семьяыскӧд чукӧртіс 10 тонна кымын турун, таво думайтӧны унджык кӧрым заптыны.
Видзӧдлім некымын гектар ыджда картупель мусӧ, нуӧдліс тракторнас турун пуктан да скӧт йирӧдан участокъясӧ.
Сэтысь колӧ на керавны да сотны бадьсӧ, шактарсӧ, абу этша на лӧп-ёгыс керкадорса участокас.
Окотапырысь петкӧдліс В. С. Ванеев ыджыд гидсӧ, кытӧн налӧн ӧні лысьтан мӧсъяс да арӧса нин квайт кукань.
Таысь ӧтдор, тӧлысь кыкся кукань да ӧшпи, ар джынъя кымын дас сайӧ порсь.
А таӧдз сизимӧс сдайтлісны.
Воддза воас лесхоз вайліс фермерлы быдтынысӧ зэв жебиник да висьлӧс ӧшпиянӧс.
Гозъя войяссӧ прамӧя узьлытӧг дӧзьӧритісны томулов пемӧсъяссӧ.
Ни ӧти эз кув, ставныс зумыда сувтісны кок йылӧ да ӧдйӧ кутісны ёнмыны, яйсявны.
Ӧні гиданыс баксысь-руксысь став скӧтыс жӧ зэв вердаса, но водзӧ вылӧ порсь тшӧгӧдӧмысь думайтӧны эновтчыны.
— 1991 воын на комбикорм килограммыс вӧлі 40 кӧпейка, а ӧні содіс 12–13 шайтӧдз, — шуӧ Владимир Сьтепанович.
Мед тшӧгӧдны порсьӧс 150 гӧгӧр килограммӧдз, колӧ быдса во видзны, вердны 1.000 килограмм озырмӧдӧм кӧрым.
А порсь яйсӧ «Мясомолпром» объединенньӧлӧн татчӧс заводӧ босьтӧны донтӧг да мед кӧть эг рӧзӧритчӧй, вузалім нин асьным Усогорскын начкӧмӧн и коптитӧмӧн 4–5 порсь.
Быдтыны ӧшпиянӧс, куканьясӧс выгӧднӧджык, сы вӧсна мый найӧс позьӧ вердны турунӧн, картупельӧн.
Таво сійӧс пуктісны кольӧм вося дорысь куим пӧв унджык да тырмас аслыныс сёйны и скӧтӧс вердны.
А мехлесхозлы обязательствоысь таво мынісны нин да ӧні кытчӧ кӧсйӧны, сэтчӧ иналӧны яйсӧ.
Йӧв бокӧ оз вузавлыны, сы вӧсна мый аслыныс вит мортыдлы сёйны и том пемӧсъяслы юктавны колӧ.
Ставыс ӧні донасьыс-дона, солярка килограмм сулалӧ 8 шайт, ог нин сёрнитӧй запаснӧй часть да мукӧд эмбур йылысь.
Кытысь мый чуктыштас деньгаыс, кызвыннас видзӧны овмӧс водзӧ сӧвмӧдӧм вылӧ, а сёян-юансьыд ас йӧв-яйнад, нянь да чай-сакар сӧмын и ньӧбыштлӧны.
Эскӧны Ванеев гозъя, мый асьныс ӧні каттьысясны-петасны судзсьытӧм олӧмсьыс, мый правдаыс на сайын.
Галина Владимировналӧн арталӧм серти, талун кежлӧ вузалісны нин фермеравны босьтчӧмсянь этша пыдди 10 тонна яй.
А ёна ӧд и майшасьны ковмыліс, кор техникатӧ судзӧдӧм могысь «сиравлісны юрнысӧ» мехлесхозӧ.
Сэсся со кольӧм во помланьыс нин «Коми муад» этадзи славитісны.
Райцентрас кӧ быттьӧ йӧзыс найӧс эз тӧдны эськӧ, яндзимысла кӧть му пырыс вӧлі мун.
И сӧмын сы вӧсна медсясӧ, кыдзи лыддьӧ Владимир Сьтепанович, мый сійӧ ёсьджыка сёрнитіс фермер союзлӧн учредительнӧй съезд дырйи Сыктывкарын.
Шуӧма, мый бӧр петас татшӧм ассоциациясьыд, кӧні сьӧм да техника юклӧны кодлы кӧсйӧны.
Мый тайӧ союзыс лоас нӧшта ӧти бюрократическӧй организацияӧн, коді некодлы оз вай прамӧй пӧльзасӧ.
Абу кажитчӧма татшӧм сёрниыд ассоциацияса веськӧдлысьяслы, да на отсӧгӧн декабрь 10 лунӧ петіс «Коми муын» чорыд кывъясӧн печласян гижӧдыс.
Шемӧсмӧдліс сійӧ сэки районнӧй газетса журналистъясӧс да йӧзӧдлісны «Выль туйӧдын» опроверженньӧ кодьӧс.
Збыль вылас кутшӧм морт Косланса фермер В. С. Ванеев, бура петкӧдліс «Крестьянкаса» корреспондент Татьяна Лучкова.
Владимир Сьтепанович оз лӧгав С. Пысьтин вылӧ гижӧдын сійӧс весьшӧрӧ вӧйпӧмсьыс.
Олӧмад мыйыс оз овлы.
Но редакциялы колӧ вӧлі веськӧдны артмӧм ӧшыбкасӧ.
Гижи, мый аддзылі фермерлӧн овмӧсысь ас синмӧн...
А. БЕЛЫХ.
Удора район

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСИГ ОЗ ЭСКЫССЬЫ, МЫЙ ОЛА КОМИ МУЫН
Неважӧн Коми муса парламент примитіс «Коми Республикаын государственнӧй кывъяс йылысь» закон.
Нимкодь лоис сьӧлӧм вылын.
Тайӧ документ сертиыс ыджыдджык тӧдчанлун шуӧма сетны коми войтырлӧн чужан кывлы.
Сідзкӧ, и государственнӧй учрежденньӧын, тшӧтш и медся вылісаас, тшӧкыдджыка кутас кывны коми сёрниыд.
Ӧд ӧні, шуам, сэтчӧ пыралігӧн он кывлы сійӧс.
Кӧть дзик коми морт уджалӧ тайӧ учрежденньӧас, но быттьӧ нарошнӧ рочалас.
Тадзи пӧ колӧ.
А ӧні, тыдалӧ, пыддиджык кутасны пуктыны коми кывтӧ.
Со татшӧм мӧвпъяс бергалісны юрын.
Чайті, мый и коми газет лыддьысьясыд ӧні чиновникъяс пӧвстад лоасны унджыкӧн да оз нин кутны корны миянӧс вуджӧдны «Коми муысь» сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
Но абу на тай сідз вӧлӧма.
Вежон кык сайын кымын звӧнитлісны республикаысь Министръяс Сӧветсянь.
Корисны гижны рочӧн неыджыд справка, кыдзи миян газет петкӧдлӧ видз-му овмӧслысь тӧждъяссӧ, могъяссӧ, майшасьӧмъяссӧ.
Донъялам пӧ тшӧтш и тіян редакциялысь тайӧ кыв кутана тема кузя уджсӧ.
Мый вӧчан.
Босьтчи листавны газетсӧ выль восянь.
Быдтор ӧд юрад он кут.
Сэсся и гижи справкатӧ...
Регыд мысьти бара звӧнитлісны, тайӧ пӧрйӧ Верховнӧй Сӧветсянь нин.
Корисны роч кыв вылӧ вуджӧдны «Воча кыв пыдди» гижӧд, коді петаліс «Коми муын» тавося юль 7 лунӧ.
Колӧ пӧ бурджыка тӧдмасьны, кыдзи олӧ коми национальнӧй печать (та йылысь муніс сёрниыс гижӧдас).
Бара жӧ вуджӧді материалсӧ роч вылӧ да мӧдӧді Верховнӧй Сӧветын пукалысь войтырлы.
Но сэк жӧ яндзим лои Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын да Министръяс Сӧветын пукалысь войтыр вӧсна.
Збыльысь ӧмӧй сэні коми кывсӧ некод оз тӧд?
И законыд налы пӧсь ни кӧдзыд?
Кыдзи нӧ кутасны донъявны «Коми мулысь» да ставнас национальнӧй печатьлысь тӧждъяссӧ, оз кӧ кӧть нин кутшӧмакӧ гӧгӧрвоны коми кывсӧ?
Тадзитӧ ӧдвакӧ кутас пӧртсьыны олӧмӧ кывъяс йылысь закон.
Весиг аслым оз эскыссьы ӧні, мый ола Коми муын, а ог кӧнкӧ мӧдлаын.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-07-30
«ЮКНЫТӦ», ВӦЛӦМКӦ, СЬӦКЫД
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум бӧръяысьсӧ чукӧртчылігӧн кузь лунтыр «юкліс» республикаса эмбур.
Федеративнӧй договор да «Коми Республикаса эмбур йылысь» закон вылӧ мыджсьӧмӧн, Российскӧй Федерацияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм постановленньӧ серти (кодӧс заседанньӧ дырйи прамӧя пинялісны) Президиумлы колӧ вӧлі видзӧдлыны да стӧча шуны, кутшӧм государственнӧй эмбур лоӧ Россиялӧн, асланым республикалӧн да мый вуджӧ сідз шусяна муниципалитетъяслы — каръяслы да районъяслы, мӧд ногӧн, кутшӧм уджаин, организация, учрежденньӧ босьтас борд улас местнӧй власть.
Президиумса членъяс медся дыр вензисны, колӧ али оз сетны кутшӧмкӧ пай Российскӧй Федерациялы.
Республикаысь государственнӧй эмбур фондса юрнуӧдысь пыдди А. Шихвердиев пасйис, мый Верхсӧвет кольӧм во примитіс постановленньӧ, кӧні шуӧма: ставыс, мый эм Комиын, миян.
Кодкӧдкӧ юксьыны пӧ нинӧмла.
Россия важ моз нуӧдӧ «имперскӧй политика».
Помаліс сійӧн, мый Россияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм зэв кузь нима постановленньӧсӧ колӧ киритны — сійӧ оз лӧсяв Россиякӧд кырымалӧм федеративнӧй договорлы.
Либӧ пӧ оз ков водзӧ пыдди пуктыны асланым жӧ медвылысса властьӧн вынсьӧдӧм документ, кӧні шуӧма, мый став эмбурыс сӧмын миян.
Верхсӧветысь комиссияса юрнуӧдысь Н. Боброва, мӧдарӧ, тӧдчӧдіс, мый оз ков паныд мунны Россиялы, быть артыштны сылысь и миянлысь корӧмъяснымӧс.
А вуджас кӧ республикаса эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн «ыджыд батьлы», сідзкӧ, тадз и колӧ — Коми пырӧ Россияӧ.
Сёрнитіс и мукӧд депутат.
Налӧн мӧвпъясыс эз сэтшӧма торъявны вылынджык казьтыштӧм кык мортыслӧн моз.
Сӧмын, тыдалӧ, нӧшта петкӧдлісны, кутшӧм уна на тайӧ «юксьӧмас» гӧгӧрвотӧмторйыс.
Вель дыр нин тайӧ делӧсӧ тӧлк выйӧдз вайӧдӧ государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан комитет, кӧні юрнуӧдысьыс В. Кузнецов.
Нюжӧдчӧмсьыс мыждыны сійӧс и мукӧдӧс оз позь — вывті уна минисьтерство, ведомство ыджыдаліс республикаын.
Помсӧ корсьны збыльысь сьӧкыд.
Сёрнитам государстволысь завод, фабрика, магазин, быт керка, мукӧдтор ньӧбӧм йылысь, а босьтчасны акционер котыр лӧсьӧдны либо уджаин приватизируйтны да, овлӧ, пыр и джӧмдасны — кысянь заводитны.
Ӧд ӧнӧдз абу стӧча шуӧма, кодлӧн сійӧ либӧ мӧд собственностьыс, кодлы сійӧ вичмас.
Татшӧм мытшӧдыс падмӧдӧ экономикаын выльторъяссӧ, «дзуртӧмӧн» мунӧ республикаын приватизация.
Век жӧ, медбӧрын, Президиум воис ӧти кывйӧ: государственнӧй эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн (а ставнас кӧ артыштны, сійӧ абу нин и сэтшӧм ыджыд) лоӧ федеральнӧйӧн.
Со син водзын вель кыз журнал, кӧні лыддьӧдлӧма, каръясын да районъясын кутшӧм государственнӧй уджаин, организация, учрежденньӧ, кооператив, акционер котыр, ёрт котыр (кодъяслӧн эм государственнӧй эмбур) лоӧ республикалӧн.
Заседанньӧ кежлӧ нин сэтчӧ вӧчисны содтӧдъяс, лоисны вежсьӧмъяс.
И, кыдз пырджык овлӧ, найӧс видлалігӧн эз ставыс мун гылыда.
Шуам, мыйла Коми пединсьтитут — республикалӧн, а Сыктывкарса госуниверситет — Россиялӧн.
Сӧмын сы вӧсна, мый найӧ разнӧй минисьтерство борд улын?
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны Верхсӧветса юралысьӧс вежысь В. Потолицынлысь майшасьӧмсӧ.
Ӧд кольӧм во нин Москвасянь тшӧктылісны 30 процент вылӧ чинтыны университетӧ пырысьяссӧ.
А водзӧ, гашкӧ, индасны этшаджык примитны йӧзӧс отделенньӧясӧ да факультетъясӧ, кӧні дасьтӧны сӧмын республикалы специалистъясӧс, а оз Россияса Рытыв-Войвывлы.
Российскӧй Федерациялы жӧ «вичмис» и Коми научнӧй центр.
Вермас лоны, сылӧн ӧткымын инсьтитут либӧ сектор Москвалы оз жӧ кут ковны?
Дерт, университетлы, наукалы, Россия бордувса мукӧд учрежденньӧлы да заведенньӧлы республика кутас отсавны и водзӧ, сӧмын оз-ӧ кык мамлӧн кага тшыгла бӧрдны кут?
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, «юкны», мед кӧть и государственнӧй эмбур, колӧ кужны да вӧчны тайӧс думайтӧмӧн.
Да, газ мӧдӧдан трубаыд Коми мутӧ вомӧналӧ помсянь помӧдз.
Кывйыд оз жӧ бергӧдчы шуны, сійӧ пӧ миян куш — и ставыс.
Мӧд область либӧ республика сэсся тадз жӧ крапкас.
Дыр кадӧн лӧсьӧдӧм-ладитӧм ӧтувъя энергетика комплекстӧ разі-пели, сӧмын асланьӧ нетшкӧмыс бурӧдз оз вайӧд.
Тадз асныралӧмыд бара кучкас сідз нин ӧдва ловъя экономикасӧ.
Та вӧсна ставнас «Севергазпром» объединенньӧ шуӧма федеральнӧй (Российскӧй Федерациялӧн) собственностьӧн, сідз жӧ, кыдзи «Интауголь» концерн да «Воркутауголь» объединенньӧ.
Тан колӧ стӧчмӧдны — буретш сӧмын эмбурсӧ, став сикас стрӧйбасӧ да с. в.
А мупытшса озырлуныс — асланым, республикалӧн, став войтырыслӧн, Воркутасянь Луз ю бокӧдз олысьясӧс босьтӧмӧн, пасйис Верховнӧй Сӧветса юралысь Ю. Спиридонов.
Налӧн могыс — видзӧдны, медым эмбурсӧ кутысьыс, озырлунсӧ, вӧр-васӧ видзӧмӧн перйис, сетіс республикаса бюджетӧ законодательствоӧн урчитӧм мында налог да с. в.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс Коми Республикаса государственнӧй эмбур торйӧдӧм йылысь постановленньӧ.
Уджаинъяслысь, организацияяслысь, учрежденньӧяслысь сы дорӧ лӧсьӧдӧм списоксӧ мӧдӧдасны государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан Россияса комитетлы.
Сы бӧрын ассьыс кыв шуас Российскӧй Федерацияса веськӧдлан котыр.
Верхсӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс сідзжӧ мӧд постановленньӧ, код серти республикалӧн государственнӧй эмбурысь ыджыдджык юкӧн лоӧ сетӧма Сыктывкарлы, Вӧркуталы, Инталы, Вуктыллы, Сосногорсклы, Печӧралы, Койгорт, Емдін, Удора, Мылдін районъяслы — тайӧ уджаин и организация, учрежденньӧ и стрӧйба, буретш сідз шусяна муниципальнӧй эмбур.
Сӧмын Сыктывкарын татшӧмыс витсё гӧгӧр.
Президиум сідзжӧ стӧчмӧдіс, мый оз веськав муниципальнӧй эмбур лыдӧ.
Шуам, историческӧй памятникъяс, важ моз на вӧсна кутас тӧждысьны государство.
Дерт, эз став юалӧм вылас сюр воча кыв заседанньӧ вылын.
Збыльысь, эмбуртӧ «юкны», вӧлӧмкӧ, сьӧкыд, та вӧсна Президиумлы та дорӧ ковмас бергӧдчывны оз на ӧтчыд.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
ДОНЫС ТӦДСА
«Коми му» юӧртліс нин воддза номерас, мый август 1 лунсянь позяс гижӧдчыны республикаса, тшӧтш и каръясса да районъясса, газет-журналъяс вылӧ.
Юӧртам, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт.
Тайӧ доныс таво серти ыджыдджык.
Но артыштны кӧ ӧнія инфляциясӧ да ӧткымын тӧвар вылӧ донсӧ (нянь тупӧсь, шуам, сулалӧ 15 шайт, а водка сулея — 170–180 шайт), содтӧдыс быттьӧ абу нин сэтшӧм ёна ыджыд.
Дерт, не кӧ босьтны тӧд вылӧ гӧльджыка олысьясӧс, кодъяс лыдӧ ӧні пырӧны пыр унджыкӧн.
Республикаса ӧткымын мукӧд газетъяслӧн во кежлӧ гижӧдчан донъясыс татшӧмӧсь: «Республика» — 234 шайт, «Войвыв том йӧз» — 336 шайт, «Гӧрд дӧрапас» — 390 шайт.

#Коми_му_1992-07-30
ВЫВТІ НЬӦЖЙӦ
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти тавося юль 27 лунӧдз совхозъясын да колхозъясын заптӧма 309.545 центнер турун.
Тайӧ план дінӧ сӧмын на 17 процент мында.
Кольӧм во тайӧ жӧ кадын вӧлі нин зорӧдалӧма 1 миллион сайӧ центнер кӧрым.
Бӧръя кадӧ тӧдчымӧн ӧддзӧдісны уджсӧ «Ыбскӧй», «Палевицкӧй», «Сторожевскӧй», «Пригороднӧй» совхозъяс.
А Сыктывкарса сельхозтехникумлӧн учебнӧй овмӧсын чукӧрмис нин джынсьыс унджык кӧрымыс.
Вывті ньӧжйӧ гожся страда мунӧ войвыв районъясын.
Республикаса совхозъясын да колхозъясын абу бурджыкӧсь делӧясыс и сенаж да силос вӧчӧм кузя.

#Коми_му_1992-07-30
РУБЕЖСАЙСА ОБОРУДОВАННЬӦ
Сыктывкарса ЛПК-ын вочасӧн вежӧны важмӧм оборудованньӧ.
Сідз, ӧні бумага вӧчысьяс сувтӧдӧны «Камюр» котёл, кодӧс Шведмуысь вайис «Альстрём» фирма.
Тайӧ котёлыс луннас кутас «нуны» 700 тонна целлюлоза.
Сідзкӧ, лоӧ унджык вӧчӧма быдӧнлы зэв колана бумага.
Сэсся и экология боксянь рубежсайса выль оборудованньӧ ёна сӧстӧмджык.
М. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-07-30
ЛӦСЬӦДӦМА КОМИССИЯ
Сосногорскын карса администрация бердын лӧсьӧдӧма районнӧй комиссия.
Сійӧн кутас веськӧдлыны районас «Мемориал» котырса юрнуӧдысь Г. И. Усьтиловскӧй.
Тайӧ комиссияыс мӧдас отсавны реабилитируйтӧм войтырлы, кодъяс странаын мунысь репрессияяс дырйи некутшӧм мыжтӧг веськавлісны НКВД-лӧн «ёсь» гыжъясӧ.
М. ВАЛИН.
Сосногорск.

#Коми_му_1992-07-30
КЫПТӦНЫ ВЫЛЬ КЕРКАЯС
Вуктылын бӧръя кадӧ уна стрӧитчӧны.
Сідз, ёна старайтчӧ «Универсал» аренднӧй уджаин.
Дзик на неважӧн сійӧ кыпӧдіс 48 патераа куим судта керка.
Сэні муртса на овмӧдчисны карса войтыр.
Ӧні со бара нин лэптӧ 18 квартираа выль оланін.
А сыкӧд орччӧн стрӧительяс бара нин дасьтӧны подув нӧшта ӧти стрӧйбалы.
М. ЛИСИН.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30

2026-08-26T11:02:41Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-07-30
Надя Кокшарова олӧ да велӧдчӧ Интаын, но гожся каникулъяс дырйи локтіс Визингаӧ Галя Кокшарова дорӧ.
Пӧдругаяс зэв ёна радейтӧны ветлыны вӧрӧ.
Тайӧ лунъясӧ Надяӧс да Галяӧс частӧ позьӧ аддзыны том пуяс быдтан питомникысь.
Снимок В. ЯЧМЕНЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-07-30
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Электроутюгӧн позьӧ вӧдитчыны и кыдзи вулканизаторӧн.
Весалӧминас пуктӧны уль резина, выліас ёнджык кабала, личкӧны утюгӧн.
Медым топалісджык, пуктӧй сы вылӧ мыйкӧ сьӧкыдджыкӧс.
Утюгыс мед доналас 140–150 градусӧдз (терморегуляторсӧ бергӧдӧй «шӧвк» вылӧ).
Тадзи видзны минут 10–15. Но пыр колӧ видзӧдны утюг бӧрсяыс.
Кутас кӧ тшынавны, выключитлӧй.
☼ ☼ ☼
Надфильӧ бур вороп артмӧ сифонса ичӧт баллонысь.
Колӧ сӧмын надфильсӧ неуна дженьдӧдыштны да баллон помсӧ сюйӧм бӧрас топӧдыштны.
☼ ☼ ☼
Фанера вылӧ сотӧмӧн серпас вӧчан электроприбор, кодӧн вӧдитчӧны челядь, бура туйӧ и пластмасса листысь мыгӧръяс вундалӧм вылӧ.
Вундӧм бӧрас мыгӧр дорышъяссӧ кольӧ сӧмын лӧсьӧдыштавны напилокӧн либӧ наждачнӧй бумагаӧн.
Электровыжигательнас жӧ позьӧ йитлыны и полиэтиленӧвӧй плёнка.
Шуам, автобусӧ проезднӧй билет плёнканас эжигӧн.
Кыдзи тайӧс вӧчны, бура тыдалӧ серпас сертиыс.
☼ ☼ ☼
Потіс кӧ фарфорӧвӧй чайник вевтныд, жугаліс блюдныд, ёна эн шогсьӧй.
Донӧдыштӧй чегӧм-потӧминсӧ, пуктӧй сэтчӧ полиэтиленӧвӧй плёнка да крепыда топӧдӧй.
Кӧдзалӧм бӧрас плёнкаыс йитас торъяссӧ.

#Коми_му_1992-07-30
«ПОВТӦМ ГӦТЫРЪЯС»
Мирса уна странаын котырталӧны интересъяс серти быд сикас клубъяс да ассоциацияяс.
Лос-Анджелесын, шуам, эм «Некодлы ковтӧмъяс» клуб.
Сэтчӧ пырӧны сӧмын мужичӧйяс, кодъяс вермасны висьтавны либӧ петкӧдлыны, мый налӧн мыйсюрӧ оз тырмы.
«Збыльысь прамӧй мужичӧйяс» ӧтувтчисны обществоӧ, коді Австралияса Сидней карын.
Сэтчӧ пырны вермас сӧмын сійӧ, коді петкӧдлас асьсӧ збыльысь мужичӧйӧн: шуам ассьыс зэв гӧна морӧссӧ.
Збыльысь мужичӧйясӧн чайтӧны асьнысӧ и, кыв шутӧг, «Пещернӧй йӧзлӧн союзса» членъяс.
Тайӧ клубыс Колорадоын.
Ассьыныс быд отпуск найӧ коллялӧны каменнӧй нэмся предокъясыс моз.
Штатысь гӧраясын союз ньӧбис му участок, кӧні эм ыджыд пещера.
Зверь куясӧ пасьтасьӧм мужичӧйяс босьтӧны ньӧввужъяс да корсьӧны аслыныс сёянсӧ дикӧй животнӧйяс вылӧ кыйсьӧмӧн.
США-ын тырмымӧн и мича нывбабаяслӧн клубъяс.
Сэні, торйӧн кӧ, дорйӧны ассьыныс интересъяссӧ нывбаба-служащӧйяс, кодъяслы лоӧ тышкасьны асланыс шефъяслӧн лебезитчӧмлы паныд.
Эмӧсь клубъяс, кӧні мужичӧйяс дорйӧны ассьыныс асшӧрлунсӧ нывбабаясысь.
Чикагоын, шуам, эм «Нӧйтӧм верӧсъяс» клуб.
Нью-Йоркын «Вӧвлӧм куритчысьяс» клуб такӧдӧ мужичӧйясӧс, кодъяслы гӧтыръясыс тшӧктӧны эновтчыны куритчӧмысь.
Но нывбабаяс оз кольччыны.
Чикагоын эм «Тьӧщаяслӧн союз», а Миланын — «Ми суклясьысьяс» клуб.
Нималӧ Римысь «Кыз нывбабаяс» клуб.
Найӧ шуӧны: сёйны позьӧ ставсӧ, мый налы кажитчӧ да мыйта колӧ.
Лондонын эм «Пета верӧс сайӧ шеф сайӧ» союз.
Клубӧ пырысь нывбабаяс отсалӧны ӧта-мӧдныслы «корсьны» озыр верӧсӧс.
Дзик мӧд видзӧдласыс «Независимӧйяс» французскӧй клубса нывбабаяслӧн.
Найӧ клянитчисны, мый некор оз петны верӧс сайӧ, но та дырйи зільӧны вӧчны лёктор налӧн туй вылын паныдасьысь быд мужичӧйлы.
Медым тӧдасны, мый сэтшӧмыс лоны эновтӧмаӧн!
Барселонаысь «Повтӧм гӧтыръяс» клублӧн мӧд мог.
Найӧ ӧтув тышкасьӧны верӧсъяслӧн гуляйтӧмлы паныд.
На пиысь кӧ кодлӧнкӧ верӧсыс лӧсьӧдас пӧдруга, клубса членъяс нӧйтасны сійӧс.
Сетӧны-ӧ пӧльза «Войын увтысь понъяслы паныд» (Милуоки) да «Трамвайлӧн врагъяс» (Англия) клубъяс, позьӧ вензьыны.
Но сэки жӧ «Вӧч ачыд» американскӧй клуб, кыв шутӧг, пӧлезнӧй.
Сэтысь быд мортлы колӧ тӧждысьны аслад ёрт вӧсна.
Гусясьысьяслӧн лига, ним вылас видзӧдтӧг, ӧтувтӧ зэв озыр семьяясысь нывбабаясӧс.
Налы аслыссикас спортӧн лоис Нью-Йоркса гырысь магазинъясысь гусясьӧм.
Правление быть вештас воштӧмсӧ да корас прӧща фирмалысь.
А лигалӧн ӧчереднӧй заседание вылын «гусясьысьяс» стӧча висьталасны, кыдзи тайӧс вӧчисны.
Г. ФРОЛОВ.
(«Меркурий» журнал).

#Коми_му_1992-07-30
ПЫРМУНІГМОЗ
Радлӧны Барселонаса таксистъяс: Олимпиадаса оргкомитет тшӧктіс аслас водительяслы, медым эз ветлӧдлыны туйвывса сійӧ костӧдыс, кодӧс вӧлі торйӧдӧма налы.
Автомобильяс, кодъяслы вӧлі сетӧма право ветлӧдлыны тайӧ костӧдыс, вермисны дон босьттӧг новлӧдлыны спортсменъясӧс, ыджыд гӧстьясӧс да оргкомитетса уджалысьясӧс.
Таксистъяс жӧ, кодъясӧс ёна дӧзмӧдіс татшӧм конкуренцияыс, медводдза лунъяссяньыс кутісны «тышкасьны» асланыс правояс вӧсна.
Найӧ быд ногыс видлісны «привилегированнӧйясӧс», повзьӧдлісны неминучаясӧн.
И оргкомитетлы ковмис сетчыны...
* * *
Немецкӧй спортсменъясӧс дӧзмӧдіс торъя статус, кодӧс сетӧма налӧн американскӧй коллегаяслы.
Сідз, США-са спортсменъясӧс, тренеръясӧс новлӧдлӧны торйӧн мукӧдъясысь.
«Американецъяс шуӧны, мый быттьӧкӧ мыйкӧ грӧзитӧ налӧн безопасностьлы.
Ми лыддям, мый тайӧ абу ёртъяс ногӧн.
Колӧ мерайтны быдӧнӧс ӧти мераӧн», — шуӧ Германияысь делегацияса представитель Райнер Климке.
* * *
Тунисысь 62 арӧса Бешир Мануби быд нёль во мысти волывлӧ Олимпиадалӧн столицаӧ.
Та дырйи сійӧ юрсяньыс кок улӧдзыс ӧшлӧ олимпийскӧй значокъяс.
Кыдзи висьталӧ ачыс «медалист», тайӧ пӧрйӧ сылӧн 3.600 значок.
Таысь ӧтдор, Мануби снимайтӧ нималана спортсменъясӧс.
Сылӧн коллекцияын эмӧсь Мухаммед Али, Пеле, Франц Беккенбауэр, Диего Марадона, Бобби Чарльтон да Бобби Мур.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
ВЫЛЬ НИМЪЯС, ВЫЛЬ ГЕРОЙЯС
Быд Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи спорт радейтысьяс тӧдмалӧны выль нимъяс, выль геройясӧс.
Барселонаын медводдза лунас жӧ испанецъяс пӧся чолӧмалісны Хосе Мореноӧс, коді гитлӧн финалын (велосипеднӧй спорт) 1 километр муніс медся ӧдйӧ.
Тайӧ жӧ лунас москвич Юрий Федькин (пневматическӧй винтовка) да Ростов-на-Донуысь Марина Логвиненко (спортивнӧй пистолет) лоисны олимпийскӧй чемпионъясӧн.
А наысь водзджык ӧтувъя командалы зарни медаль шедӧдіс Гродноысь лыйсьысь Константин Лукашик.
Ӧтувъя командалы шудаӧн вӧлі и олимпийскӧй бассейн.
200 метр вӧльнӧя медся ӧдйӧ варччис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой.
Мӧдысь олимпийскӧй чемпионӧн сійӧ лоис и эстафетаын, кӧні вӧліны тшӧтш Санкт-Петербургысь Дмитрий Лепиков, Ростовысь Владимир Пышненко да Самараысь Вениамин Таянович, 4 × 200 метр эстафетаын найӧ шедӧдісны мирӧвӧй рекорд — 7 минут 11,95 секунд.
10 метр судта вышкасянь ваӧ чеччалігӧн эзысь медаль босьтіс Москваысь Елена Мирошина.
А чемпионкаӧн тані лоис Китайысь Фу Минься.
Дзюдоистъяс пиысь зарни медаль босьтіс Кутаисиысь Давид Хахалейшвили.
Ӧтувъя команда медводдза лунсяньыс жӧ босьтіс медальяс.
Июль 29 лун кежлӧ сылӧн вӧлі 8 зарни, 5 эзысь да 2 бронза медаль.
Мӧд местаын КНР-са да коймӧдын — Венгрияса олимпиецъяс.
Июль 29 лунӧ Барселонаса Олимпиада вылын спортсменъяс тышкасисны медальяслӧн 17 комплект вӧсна.

#Коми_му_1992-07-30
ДӦЗМИС ВЕСИГ АВЪЯ ПРЕЗИДЕНТ
«Каре дойчланд» благотворительнӧй организацияса президент Клаус Нельднер, ортсыса мыгӧр да оласног сертиыс аристократ, оз дзеб дӧзмӧмсӧ.
Сійӧ нӧшта ӧтчыд казяліс, кыдзи Россияысь служивӧй йӧз бара кӧсйисны сӧрвитны «озыр пирӧг» коньӧр йӧзлысь, кодъяслы отсалӧ тайӧ германскӧй благотворительнӧй организацияыс.
Таво тӧлын «Каре дойчланд» сідзжӧ ваяліс Москваӧ сёян-юан европейскӧй сообществолӧн складъясысь.
Ньӧбліс найӧс и ачыс.
Став сёян-юансӧ российскӧй столицаӧ вайӧм бӧрын меститлісны складъясӧ.
Июнь помын организацияса представительяс чуймисны — склад ӧдзӧсын, кӧні вӧлі кольӧма на 40 тонна кос йӧв да 18 тонна макарон, ӧшалісны томан да печать.
Складса кӧзяева корисны грузсӧ видзӧмысь США-са 5 тысяча доллар.
Ковмис мынтыны, шуӧ К. Нельднер, медым босьтны сёян-юансӧ арест улысь да юклыны налы, кодъяслы сійӧ зэв ёна колӧ.
Ме ог кӧсйы пырӧдчыны пыдӧ, но тӧда ӧтитор, мый московскӧй властьяслы, кодъяс кывлісны та йылысь, колӧ вӧлі ёнджыка тӧждысьны сёян-юансӧ видзӧм вӧсна да ӧдйӧджык юклыны сійӧс.
Чорыда шуа, мый лоас кӧ тадзи водзӧ, «Каре дойчланд» ни ӧти килограмм прӧдукта оз мӧдӧд сэсся Москваӧ, тӧдчӧдӧ сійӧ.
Либӧ со мӧдтор.
Россияса некымын дас карын челядьлы онкологическӧй клиникаяс выльмӧдӧмкӧд тшӧтш благотворительнӧй организация кӧсйӧ стрӧитны Москва дорса Деденево посёлокын реабилитационнӧй центр.
1992 во помын нин сэні вӧлі колӧ бурдӧдны челядьӧс, кодъяслысь вундӧма ки-коксӧ.
Найӧс татчӧ кутас мӧдӧдны Шумскӧй нима Московскӧй ортопедо-хирургическӧй детскӧй клиника.
Тайӧ больничаыслы, шуӧ К. Нельднер, «Каре дойчланд» сетіс дон босьттӧг став хирургическӧй оборудованиесӧ, но ӧнӧдз на эз волы аттьӧалана кыв.
Германскӧй организация шуис стрӧитны 60 места вылӧ кык судта вит стрӧйба, спортивнӧй да терапевтическӧй залъяс, рентген кабинет, лаборатория, аптека, протезнӧй мастерскӧйяс да велӧдчан комнатаяс, пусянін, врачьяслы олан керка да мукӧдтор.
Проектлӧн доныс 22,8 миллион марка.
Российскӧй предприятиеяс кӧсйисны вӧчны стрӧйбалысь став «нулевӧй циклсӧ».
Нёль тӧлысь мысти ми казялім, водзӧ висьталӧ организацияса президент, мый стрӧитчыны эз на заводитлыны.
Сэки «Каре дойчланд» шуис босьтны ас вылас тайӧ рӧскодъяссӧ, содтіс 3,2 миллион марка да корис вӧчны уджсӧ немецкӧй пӧдрадчикъяслы.
Выль договорсӧ вӧлі кырымалӧма тавося март 18 лунӧ, сы улӧ кырымпас пуктісны милосердие фондӧн веськӧдлысь Владимир Меньшиков да К. Нельднер.
Соглашение улын эм кырымпасыс и Московскӧй областьса администрацияӧн веськӧдлысь А. С. Тяжловлӧн, Москваса правительствоын премьерӧс первой вежысь В. И. Ресинлӧн, а сідзжӧ Москапстройса веськӧдлысьясысь ӧти Ю. А. Гурецкийлӧн.
Эм нӧшта ӧти документ, кодӧс кырымалӧма тавося июнь 29 лунӧ.
Сэні Москваса правительство кӧсйысис сетны 25 миллион шайт, медым дасьтыны местасӧ стрӧйба улӧ.
Июль шӧрын воис юӧр Москваысь «Штрайф АГ» фирмасянь, коді лоӧ генеральнӧй пӧдрадчикӧн.
Тайӧ уджъяссӧ нуӧдӧм могысь сылысь корӧны 300 тысяча марка, сы пиысь джынсӧ пыр жӧ.
Российскӧй строительясӧс позьӧ гӧгӧрвоны.
Мартын кырымалӧм соглашениеын индӧма, мый найӧ тшӧтш пуктасны пай стрӧйбаас, а сыысь кындзи Россияысь лоӧ ньӧбӧма ӧткымын оборудование, а тайӧ, кыв шутӧг, донтӧммӧдас проектсӧ.
Но ӧд став тайӧ уджъяссӧ колӧ финансируйтны Москваса правительстволы.
Шайтъясӧн мынтысигӧн ӧдвакӧ бурджыка уджаласны строительяс.
Тайӧн, тыдалӧ, и висьтавсьӧ 300 тысяча марка дзайгӧмыс.
Ми дӧзмим нин помся деньга корӧмысь, шуис К. Нельднер ИТАР-ТАСС-са корреспондентлы.
Ӧд строительство вылӧ деньгасӧ чукӧртісны Германияса граждана да сетісны сійӧс Россиялы отсалан фондӧ.
Миян асланым деньга абу.
«Каре дойчландса» быд сотрудник уджалӧ общественнӧй подув вылын.
Тайӧ мортсӧ зэв ёна дӧзмӧдіс культуралысь, шойччӧмлысь, спортлысь да здравоохранениелысь объектъяс проектируйтан Московскӧй НИИ-са сотрудникъяслӧн взятка корӧмыс.
Таво заводитчигӧн найӧ корисны 90 тысяча доллар, медым вынсьӧдны проектсӧ, кодӧс лӧсьӧдісны немецкӧй специалистъяс.
Интереснӧ, мый соглашениелӧн проектын тайӧ деньгасьыс 50 тысяча долларсӧ вӧлі колӧ видзны сы вылӧ, медым «сёрнитчыны» проект кузяыс ФРГ-ын.
«Каре дойчландлы» колӧ вӧлі видзны немецкӧй гостиницаын московскӧй институтса нёль специалистӧс, вердны найӧс, гажӧдны да быд лун сетны 150 доллар.
Дыр-ӧ кутасны найӧ овны ФРГ-ын, эз вӧв индӧма.
«Партнёръяс» сӧмын клянитчисны, мый найӧ оз видзны унджык 50 тысяча долларсьыс.
Гӧгӧрвоана, тӧдчӧдӧ К. Нельднер, ми пыр жӧ ӧткажитчим тадзи грабитӧмсьыс, грӧзитчим норасьны российскӧй правительствоӧ либӧ весиг президентлы.
Та бӧрын проектсӧ вӧлі вынсьӧдӧма некымын лунӧн.
«Ме ог сет взяткаяс челядь-инвалидъяслӧн тшӧт весьтӧ.
Миянсянь нинӧм оз вичмы и бӧръя корӧм вылас, ӧд сетам кӧ ми взятка, ковмас ӧткажитчыны проектлӧн юкӧнысь.
Центрыс оз нин ло сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн вӧлі думыштӧма», — шуис «Каре дойчландса» веськӧдлысь.
Мӧд ног мӧвпалӧны, донъявны кӧ письмӧ серти, «Штрайф АГ» фирмаса веськӧдлысьяс.
Найӧ кӧсйӧны дзикӧдз помавны бетоннӧй уджъяссӧ кӧдзыдъяс заводитчытӧдз сы могысь, медым объектыс вӧлі дась локтан воын.
Фирма кӧсйӧ сетчыны, но...
«Каре дойчландлӧн» тшӧт весьтӧ.
Кӧть кыдзи эз вӧв, а медбӧръя кывсӧ век жӧ колӧ шуны российскӧй властьяслы.
Н. КАЛИНЦЕВ.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
МЫЙЛА ТРУМЭН ЭЗ СУ СТАЛИНӦС ВИДЗЧЫСЬТӦГ
Ловъя йӧз да архивнӧй документъяс висьталӧны: сӧветскӧй веськӧдлысьяслы ас кадӧ волісны американскӧй атомнӧй бомба вӧчӧм йылысь стӧч юӧръяс.
— Анатолий Антонович, «Правда» лыддьысьяс тӧдӧны тіянӧс сӧмын ов сертиыд — Яцков — кыдзи газетӧ «Лэдзӧй спокойнӧя овны Сахаровлы» письмӧ гижысьӧс.
Та вӧсна медводз неуна ас йывсьыныд.
— Ставыс заводитчис кыдзи и мукӧдлӧн.
Шӧр школа помалӧм бӧрын ми другкӧд мунім Москваӧ — асьнымӧс петкӧдлыны да йӧзсӧ видзӧдлыны.
Петкӧдлім.
Ковмис стрӧйба вылын сьӧд удж вӧчысьӧн, киын тачкаӧн ноксьыны.
Ӧнӧдз тайӧ чӧжӧм опытыс шогмӧ дачаын.
Сэсся помалі полиграфическӧй институт да куті уджавны Дунаев нима картографическӧй фабрикаын.
Помнита, сэки шензьылі — мыйла печатайтам Воронежскӧй, Тамбовскӧй да странапытшкӧсса мукӧд областьлысь военно-топографическӧй картаяс?
Ӧд воюйтны кӧ ковмас, то йӧзлӧн муын да этша вирӧн.
Но вочасӧн олӧмыс кежӧдіс челядь руысь.
— Сідзкӧ, со татшӧм томӧн и веськалінныд ті разведкаас?
— Артмӧ, сідзи.
1939 воын парткомса секретарь (ме вӧлі нин партияын) шуис меным: «Менӧ корисны вӧзйыны сюсь том мортӧс специальнӧй удж вылӧ, ме шуи тэнӧ.
Аски ветлы ЦК-ӧ».
Локті.
Ыджыд залын пызан гӧгӧрыс пукалӧны йӧз, а кыкӧн — бокынджык стендорса улӧсъяс вылын.
На пиысь ме некодӧс эг тӧд и бӧрынджык эг аддзыв.
А кыкыскӧд мойвиис тӧдмасьны.
Ӧтиыс Павел Михайлович Фитин, разведкаса начальник.
Буретш сійӧ Фитиныс, кодӧс война заводитчӧм водзвылын корис Сталин да юаліс, кутшӧм юӧръяс эмӧсь немецъяслӧн уськӧдчӧм йылысь?
Фитин висьталіс весиг лунсӧ, эскӧдіс, мый юӧрыслы позьӧ эскыны.
Но сэки Сталин такӧдліс асьсӧ сійӧн, мый Гитлер водзджык уськӧдчас Англия вылӧ и Фитинлӧн доклад вылӧ пасйис некымын кыв: «Немецъяс пиысь позьӧ эскыны сӧмын Вильгельм Пиклы».
Но тайӧ сідзи, дум вылӧ усис...
Но, а сэки муніс прӧстӧй сёрни сы йылысь, кӧні чужи да быдми.
Сӧмын ӧти юалӧм менӧ повзьӧдыштіс — кыдзи велала иностраннӧй кывйӧ.
«Мыйла тайӧ?»
— думайта.
— Бӧрынджык гӧгӧрвоинныд?
— Эг пыр жӧ.
Ӧд кыдзи сэки вӧлі?
Рубеж сайысь миянӧ ыстӧны шпионъясӧс, а ми найӧс куталам.
Со ме и чайтлі, мый менӧ кутасны велӧдны эрдӧдавны шпионъясӧс.
Школаын велӧдчигӧн ставыс лои гӧгӧрвоана: миян эм жӧ разведка, и зэв активнӧй.
Школа бӧрын менӧ шуисны мӧдӧдны США-ӧ, Нью-Йоркын миян консульствоӧ.
— Сійӧ кад кежлас вӧлі нин стӧч индӧд?
— Кӧсйи эськӧ казьтыштны ӧтиӧс.
Но первой неуна научно-техническӧй разведка йылысь.
Сійӧ уджалӧ приказ либӧ заказ серти.
Но 40-ӧд воын научно-техническӧй разведкалӧн подразделениеса том начальник Леонид Романович Квасников, вӧвлӧм аспирант-химик, аслас водзмӧстчӧм серти мӧдӧдіс ӧткымын резидентлы индӧд — тӧдмавны, вӧчсьӧ-ӧ мыйкӧ атомнӧй оружие лӧсьӧдӧм могысь.
— Лыддьӧны, мый разведкалысь тайӧ уджсӧ курируйтіс веськыда Берия...
— Сійӧ первойсӧ чайтіс, мый разведкаысь воӧм юӧръясыс ылӧдчӧны.
Лыддис, мый прӧтивник зільӧ, медым ми уна рӧскод видзим нинӧм абу вылас.
Тадзи жӧ сылы висьталісны консультация дырйи физикъяс, кодъяс уджалісны пӧдса объектъясын.
Найӧ кыв кӧрталісны, мый атомнӧй оружие кӧ позяс вӧчны, сӧмын дыр мысти.
Дзик мӧд ногӧн ставсӧ тайӧс донъяліс И. В. Курчатов, кор тӧдмасис миян медводдза материалъясӧн.
США-ын медводдза атомнӧй бомба бура испытайтӧм да Хиросима да Нагасаки бомбитӧм бӧрын Берия кутіс эскыны атомнӧй программалы да босьтіс сійӧс ас вылас.
— Колӧ чайтны, кутіс тэрмасьны и разведка...
— Ми кутім корсьны физикъяскӧд йитӧдъяс.
И со 1941 вося сентябрын миян ӧти морт юӧртіс: сылысь ёртсӧ, физик-атомщикӧс, корисны нуӧдны гуся уджъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь ядернӧй энергиякӧд.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны, мый сійӧ нарошнӧ юксис гуся, сылӧн олӧмлы грӧзитана юӧръясӧн морткӧд, коді, кыдзи сійӧ тӧдіс, кутіс миянкӧд йитӧд.
— Тешкодь, мыйла сійӧ вӧчис тадзисӧ — деньга вӧсна али вӧліны кутшӧмкӧ мукӧд помкаяс?
— Пыр жӧ шуа: быдӧн, коді корсис атомнӧй гусяторъяс, уджаліс сӧмын идея подув вылын.
Найӧ чайтісны, мый сэтшӧм страшнӧй оружие, кыдзи атомнӧй бомба, сійӧ кӧ лоӧ ӧти киын, бырӧдас налысь бур олӧм вылӧ надеясӧ, кодӧс найӧ йитлісны социализмкӧд.
Да, пансис кӧ нин та йылысь сёрни, содта, мый и ӧні Рытыввылын абу этша йӧз, кодъяс эскӧны социализмлы, аддзӧны сыын аскиа лунсӧ.
Да и ӧткымын капиталистическӧй странаын Октябрь бӧрын босьтісны социалистическӧй идеяяссӧ.
— Тіянлы ӧдйӧ удайтчис аддзыны гуся юӧр сетысьӧс...
— Абу ставыс зэв кокни.
Сигнал сетӧм бӧрын сійӧ мортыс дугдіс кутны миянкӧд йитӧд.
Но 1941 вося сентябрын на Англияын миян резидентуралы удайтчис судзӧдны «Уранӧвӧй Комитетлысь» гуся доклад.
Зэв нимкодь миянлы вӧлі, кор США-ӧ воис Клаус Фукс, кодӧс бура тӧдісны Рытыввылын сылӧн процесс кузя.
Англияын нин сійӧ вӧзйис миянлы ассьыс услугаяссӧ, и Штатъясын ми пароль серти лӧсьӧдім сыкӧд йитӧд.
Но кокни шуны — йитӧд, Лос-Аламос пустыняын вӧлі позьӧ бура контролируйтны сэні олысьясӧс, ог нин сёрнитӧй сэтчӧ воысьяс йылысь.
Сідзкӧ, колӧ вӧлі корсьны бур связнӧйясӧс.
— Кыдзи жӧ тайӧ вӧчсис?
— Ассьыным ӧти связнӧйӧс ми мӧдӧдім автобусӧн.
Артыштім: сійӧ локтас водз асылын, контрольыс сэки омӧльджык.
Но эз ло тадзи!
Сы бӧрся пыр жӧ кутісны видзӧдны безопасность кузя агентъяс.
Но помкаыс сэтчӧ волӧм вылӧ связнӧйлӧн вӧлі бур — сійӧс корис местнӧй университет.
Сэк жӧ судзӧдӧм гуся материалсӧ восьсӧн вайны эз лысьт.
Пӧльзуйтчис гуся гижӧдӧн.
А сэні вӧліны зэв сьӧкыд схемаяс.
Ставсӧ гижаліс газетӧ, гартыштіс сыӧ индейскӧй серпасъяса лампа и тадзи сетіс миянлы.
Ёна ковмис мучитчыны миянлы, медым тӧдмавны гуся гижӧдсӧ.
— Но ӧд тайӧс вӧчны абу сьӧкыд...
— Ми тӧдім, мый миянлысь уджсӧ вылӧ донъялӧны сійӧ индӧдъяс сертиыс, кодъяс волісны Москваысь.
Сэні, колӧ шуны, кужисны видзны гусяторъяссӧ.
Разведкаӧ аслас быд гижӧдын Курчатов быть пасйыліс: «Дзик ӧти экземпляр.
Чернӧвиксӧ сетӧма Васинлы».
1945 вося мартын нин ми юӧртім Москваӧ, кутшӧмӧн лоас американскӧй бомба.
А июньын кык морт ӧта-мӧдсьыс торйӧн юӧртісны миянлы, мый испытаниеясыс лоасны июль 10 лунӧ.
Кыдзи тӧдса, американецъяс вуджӧдісны испытаниеяссӧ июль 16 лун кежлӧ.
А тайӧ кад кежлас воссис нин Потсдамскӧй конференция.
Трумэнлы воис телеграмма: «Чужис бура.
Кагаыс ён да здоров».
Кыдзи казьтылӧны сылӧн матысса йӧз, сійӧ сэки зэв ёна радліс.
«Меным сюрис бур дубинка рочьяслы паныд», — шуліс президент сійӧ лунъясас.
Американецъяс радейтӧны да кужӧны нуӧдны сёрнитчӧмъяс вын отсӧгӧн.
Со и шуӧма вӧлі юӧртны выль, вӧвлытӧм на оружие йылысь Сталинлы.
Быттьӧ пӧ союзникъяслысь обязательствояс олӧмӧ пӧртӧм могысь, а збыльысьсӧ тӧдмавны СССР-лысь чорыд туйвизьсӧ.
Тӧдса, кыдзи жугыльмисны Трумэн да Черчилль, кор аддзисны, мый Сталинлы тайӧ веськодь.
Збыль вылас миян странаса веськӧдлысьяс бура нин тӧдісны американскӧй бомба йылысь да и сӧветскӧй бомба лӧсьӧдӧм йылысь.
Сӧветскӧй разведка тӧдмаліс, мый сэки американецъяс и думыштлыны эз кужны, мый налысь вӧлі эрдӧдӧма медся гуся проектсӧ.
— Разведчикъяслысь уджсӧ ёна пыдди пуктӧмӧн оз-ӧ ло сідзи, мый найӧ вӧчисны главнӧйсӧ, а миян учёнӧйяс босьтісны «славасӧ»...
— Ме казьтылі нин «Правдаӧ» письмӧын, кодӧс йӧзӧдӧма июль 9 лунӧ, наука да разведка костын йитӧдъяс йылысь.
Ог кӧсйы, да и оз ков, медым миян гижӧдъясын вӧлі омӧльтӧма сӧветскӧй учёнӧйясӧс, чинтӧма налысь пайсӧ странаын атомнӧй щит лӧсьӧдӧмын.
Бомбасӧ вӧчӧны учёнӧйяс да специалистъяс, а оз разведка — натӧг разведывательнӧй юӧръясыс нинӧм оз сулавны.
А. ПОКРОВСКИЙ.
«Правда» газет.
1992 вося июль 16 лун.
****************************************
ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-07-30
ОТСӦГ ЛОАС И ВОДЗӦ
Кольӧм лунъясӧ республикаӧ воліс Войвыв социально-экономическӧя сӧвмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияысь государственнӧй комитетса юралысь, Российскӧй Федерацияса министр В. П. Курамин.
Сыктывкарысь кындзи ыджыд гӧсть ветліс Ухтаӧ.
Сыкӧд тшӧтш вӧлі Комиысь Министръяс Сӧветса юрнуӧдысь В. И. Худяев.
Печатьын уджалысьяскӧд сёрниын сійӧ, торйӧн кӧ, тӧдчӧдіс, мый Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧвет да веськӧдлан котыр зэв бура гӧгӧрвоӧны Войвывлысь вывті ыджыд тӧдчанлунсӧ.
Сӧмын таво петіс президентлӧн некымын индӧд да веськӧдлан котырлӧн некымын постановленньӧ, кодъясӧс сиӧма Коми мулы.
Унатор тані вӧчсьӧ Госкомсевер отсӧгӧн.
Торйӧн кӧ, комитет вичмӧдіс торъя стрӧйбаяс кыпӧдӧм могысь 100 миллион шайт.
Тайӧ отсӧгыс, кыдзи пасйис министр, и водзӧ лоас.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-07-30
МЫРПОМЛА
Водз тулыс да бур гожӧм важысянь гажӧдлывлісны сьӧлӧмсӧ коми войтырлысь.
Миян пӧльяс шулӧмаӧсь: ваӧн-йиӧн кӧ пальӧдас ойбыр дзормӧм Эжвалысь Егорей лун, турун козьналас Микӧла лун.
Тайӧ воас дзик сідзи и лоис.
Егорейӧдз Эжва воссис.
Тулыс мичаа пасьтӧдіс видзьяс, расъяс, ставнас парма.
Сувтіс гожӧм.
Петыр лунӧдз сиктса уджач йӧз петісны пуктыны турун ректасъяс вылысь.
Шань да мелі бур гожӧмӧ ӧдйӧ сӧвмӧ-воӧ вотӧс.
Петыр лунӧдз воис мырпом.
А мырпомыд, ок и чӧскыд вотӧс, чӧсмасянтор гырысьяслӧн и челядьлӧн.
Но оз быд во ӧтмоза артмы тайӧ чӧскыд вотӧсыс.
Ӧти гожӧмӧ — вӧраджык нюръясын, мӧд воӧ — эрд вылынджык.
Нывбабаяс норасисны:
— Ыджыд нюрын таво мырпом тусь абу.
Кысь нин бара сюрыштас-а.
— Ме тӧда, кӧні артмӧма таво чӧскыд вотӧсыд, — ошйысис Матрос Ӧлик.
— Но верма нуӧдлыны сӧмын Петыр лунӧ.
Дерт, праздник лунад грек уджавны, а нӧшта грек вотӧстӧ чукӧртны, шуалісны аньяс.
— Но мый, видзьяс вылӧ ог мунӧй жӧ-а, ветламӧй мырпомла, — корис Ӧликлӧн суседыс — Ном Маш.
Грездысь чукӧрмис дас-кызь нывбаба, ставныслӧн ӧти дум: чӧсмасьны войвывса чӧскыд да юмов вотӧсӧн.
Вит час асылын Ӧликлӧн бригада петіс туйӧ.
Вуджисны нин Расаёль, Небъёль.
Асылыс лӧнь.
Весиг расъяс оз варовитны, а чӧла виччысьӧны гожся лун сувтӧм.
Ёна дӧзмӧдчӧны номъяс.
Номъясысь оз кольччыны и лӧдзьяс, вирӧдз сӧрвитлӧны аньяслысь восьсаинъяссӧ.
Бригада муніс верст дас кымын, а туйыслӧн оз на тыдав помыс.
— Регыд, регыд нин воам, шаньяс, — вочавидзліс вожак.
Недыр мысьти бригадир петкӧдіс вотӧсла мунысьясӧс вӧвлӧм делянка вылӧ.
Гӧгӧр гырысь мыръяс.
— Но вот и воим, сьӧлӧм нормӧдысьяс, гырысь мырпома местаӧ, ӧктысьӧй, — сералігтыр шуис мужик.
А ачыс лыйыштіс расӧ да быттьӧ му пырыс муніс.
Ёна и скӧралісны бабаяс, мисьтӧм кывъясӧн видісны Матрос Ӧликӧс.
— Ме жӧ шулі, грек Петыр лунад вотӧстӧ ӧктыны, бурджык вӧлі, Петыр праведнӧйыслы кӧ пернапасъяс чӧвтім вичкоын, — висьталіс олӧмакодь нин нывбаба.
Александр НЕКРАСОВ. (Гамса).
Гам сикт.
Емдін район.

#Коми_му_1992-07-30
ВАЙӦ «ГУЛЯЙТЧАМӦЙ»
Юль 7 лунӧ пошта кудйысь кыски «Би кинь» журналлысь юнься номерсӧ.
Ачым медводз видзӧдлі: мый, мися, татысь бурсӧ босьтасны менам нукъясӧй.
И мый жӧ?
Лыддянторйыс пӧшти нинӧм абу, куш рисунок — унджыкыс омӧлик да гӧгӧрвотӧм.
Да и «Чушканзіса» серпасъясысь нинӧмӧн оз торъявны.
Ни ӧти прамӧй чужӧм абу.
Челядь вылас смекайтчӧм кодь лоӧма.
Бӧръя лист бокас эськӧ и статя серпасъяс, но мый нӧ сэсь гӧгӧрвоасны посни челядьыс?
Ӧд мед найӧс гӧгӧрвоны, колӧ водзджык лыддьыны Смоленцевлысь романъяссӧ.
На серти художникыс вӧчӧма серпасъяссӧ.
Садикӧ котралысьясыс да 1–3 классӧ ветлысьясыс нӧ кыдз лыддясны татшӧм кыз книгаяссӧ?
Буретш ӧд посни арлыдаяслы индӧма журналсӧ.
Но медся нин шензьӧдӧ со мый.
А. Мошевлӧн тайӧ жӧ серпасъясысь куимыс петісны нин «Войвыв кодзув» журналын апрельын.
Мый нӧ кутам лыддьыны да видзӧдны, кык коми журнал кӧ кутасны йӧзӧдавны ӧти и сійӧ жӧ материалъяс?
Абу ёна колантор татшӧм «Би киньыд» ни челядьлы, ни верстьӧлы.
Журнал шӧрас кык лист бок вылас шлапкӧмаӧсь серпасалӧм ворсантор.
Нимыс сылӧн — «Гуляйтчӧм».
Вель уна во нин ола свет вылас, но татшӧм мисьтӧм дивӧ-кывсӧ коминад первойысь кылі.
Вайӧ, ёртъяс, энӧ тешитчӧй коми челядь вылас.
Мича коми кывйӧн колӧ гижнытӧ, «гуляйтчӧмъястӧг».
Сёрнитны кӧ нин гижӧдъяс йылысь, найӧ нинӧмӧ оз велӧдны, оз висьтавны некутшӧм выльтор.
Мӧдарӧ на, журнал пӧрйӧдлӧ челядьӧс.
Коми-пермякъяслысь оланінсӧ шуӧма национальнӧй округӧн.
А ӧд сійӧ важӧн нин автономнӧй округ!
«Бужӧдъяс» висьтын учительницаыс коминас лоӧма велӧдчысьӧн.
Абу кужӧмаӧсь комиӧдны и Сыктыв район.
«Заводитчӧмыс 5-ӧд номерын» пыдди журнал кыдъя рочалӧ: «Заводитчӧмыс № 5».
Юалан предложенньӧ бӧрад юалан пас и пуктылӧны, а «Би кинь» весиг статьяыслӧн юргижӧдас татшӧм пассӧ оз пукты.
Первой лист бокас, обложка вылас, юнь тӧлысьсӧ важ коми ног тшӧтш шуӧмаӧсь.
Мед эськӧ, но и сэні бара ӧшыбка вӧчӧмаӧсь.
«Лӧддза-номъя» пыдди мунӧ «Лӧдза-номъя».
Сідзи и кӧсйыссьӧ юавны: Коми муас ӧмӧй бырисны коми кыв тӧдысь журналистъясыс, кодъяслы позьӧ дӧверитны журналсӧ?
Ном ныр кызта «Би киньӧс» кырымавны сатшкысьӧмаӧсь ӧкмыс морт, овъяснысӧ со сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн тэчӧма 11-ӧд лист бокас (нырщикыс Н. Белых), а этатшӧм коньӧр журнал лэдзӧны.
Некод ӧмӧй абу найӧс ӧлӧдысьыс?
Кытчӧ нӧ видзӧдӧны народнӧй образованньӧ минисьтерствоыс, коми гижысьяслӧн котырыс, кодъясӧс шуӧма журналсӧ лэдзысьясӧн.
Сэсся и печать да массӧвӧй информация минисьтерство на эм.
Со ӧд, дас кык видзысьлӧн каганыс синтӧм и коктӧм!
«Коми му» гижліс, кыдзи Верхсӧветса вель уна депутат ӧти сессия вылын корӧмаӧсь дугӧдны сетны сьӧм коми газет-журналъяслы.
Татшӧм ыршасьӧмыс нин тшӧктӧ вӧчны коми изданньӧяссӧ кыдз позьӧ бурджыкӧн.
Но кыдзи нӧ лоӧ бурыс, кор весиг «Коми му» — республикаын медся важ да опытнӧй газет — чӧв олӧ коми изданньӧяс йылысь, некор оз овлыны сэні найӧс видыштана либӧ ошкыштана статьяяс.
А ӧд позьӧ и колӧ паськыдджыка сёрнитны и «Войвыв кодзув», и «Би кинь», и «Чушканзі», и «Йӧлӧга» йылысь.
Сэк эськӧ этшаджык шӧйтісны «гуляйтчӧм» сяма кывъясыд.
Этшаджык эськӧ петіс сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны вермытӧм газет-журналыд.
Гашкӧ, чӧв олӧм вӧснаыс и ичӧт коми изданньӧяслӧн тиражыс?
Абу гусятор, мый найӧс кутӧны миян удждонысь босьтӧм налогъяс тшӧт весьтӧ.
Асьнысӧ вердны-юктавны найӧ оз вермыны.
Сідзкӧ, лыддьысьысьяслӧн эм тыр право корны тыр вир-яя газет-журнал.
В. ПОПВАСЕВ.

#Коми_му_1992-07-30
Век жӧ том йӧз сайын
МИЯН АСКИА ЛУНЫС.
И ёнджыкасӧ налы ковмас бырӧдны олӧмас ӧнія ӧшыбкаяссӧ
Неважӧн Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс том йӧзлӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетса юрнуӧдысьӧн ВЛАДИМИР ЛЕБЕДЕВӦС.
Тайӧ уджыс сылы тӧдса — вель дыр секретараліс Сыктывкарса да Сыктывдін районса комсомол организацияясын, ныв-зонлысь талунъя олӧм-вылӧмсӧ, тӧждъяссӧ бура гӧгӧрвоӧ.
Неважӧн сыкӧд аддзысьліс миян корреспондент.
— Водзті, кыдз тӧдса, том йӧзӧс «петкӧдліс» комсомол — быдлаын да быдторйын.
Талун сійӧ вежсис, коркӧ зумыд, юксис-разаліс уна пельӧ.
Вылісянь индӧдтӧг ас туйӧ петіс.
Ӧні чужӧ том йӧзлӧн выль союз.
Сійӧ ӧтувтӧ разнӧй видзӧдласа ныв-зонмӧс.
Но кӧть кыдз эз вӧв, кутшӧм олӧм эз пуксьы, томъяс сайын миян аскиа луныс, шуда олӧмыс, кыдзи важӧн гораа шулывлім.
Тыдалӧ, налы, ӧні быдмысь, кок йылӧ сувтысь войтырлы, ковмас «веськӧдны» миянлысь ӧтарӧ-мӧдарӧ шыбласьӧмсӧ, бырӧдны ӧшыбкаяссӧ.
Сідз кӧть этадз, на вӧсна колӧ тӧждысьны, медводз — государстволы.
Та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма том йӧзкӧд уджын политика нуӧдан Коми Республикаса госкомитет.
Ми тані абу медводдзаяс.
Российскӧй Федерацияса унджык областяс татшӧмыс эм нин.
Но медвылісасӧ, коді эськӧ вӧлі став Россияса, лӧсьӧдны эз на удайтчы.
Кӧть эськӧ сэтчӧс веськӧдлан котырын уджалӧ том йӧзлӧн делӧяс кузя морт, сылӧн эмӧсь экспертъяс, мукӧд специалист.
— Вайӧй век жӧ косалам бӧр асланым республикаӧ.
Тіян комитет вӧчӧ олӧмыслӧн зэв тӧдчана юкӧнын оз кутшӧмкӧ, а государственнӧй политика.
Мый, таӧдз некодлы делӧ эз вӧв том йӧзӧдз?
— Ме эськӧ тадз эг шу.
Найӧс эз вунӧдлыны водзті, и ӧні ас визув вылас уджсӧ абу лэдзӧма.
Вӧлі Верховнӧй Сӧветлӧн торъя комиссия.
Сійӧ ӧні абу нин, но шуны, мый парламент том йӧзлӧн делӧясысь ӧвтыштчис, оз позь.
Комиссияса членъяс, депутатъяс вуджисны мукӧдъясӧ, шуам, мамӧс, кагаӧс, челядьдыр видзан да доръян комиссияӧ, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Дмитриевна Дубова.
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, татшӧм комиссияясыс дасьтӧны, видлалӧны, вынсьӧдӧны том йӧз кузя парламентӧн примитӧм документъяссӧ.
Бара жӧ, видзӧдлыны кӧ, ми тані абу ордымсӧ первойӧн талялысь-восьтысьяс.
Мый инмӧ комитетлы, инмӧ уналы: народнӧй образованньӧ, культура, здравоохраненньӧ минисьтерствояслы, право видзысь органъяслы.
Да и ставнас обществолы.
Кыдз торйӧдан томъясӧс быдтан-велӧдан делӧсӧ кутшӧмкӧ стӧча мурталӧм юкӧнъяс вылӧ, со пӧ тайӧ — тэнад, тайӧ — менам?
Сӧмын ставнас уджсӧ ӧтувтысь торъя орган ӧнӧдз эз вӧв, сійӧн лоас буретш комитетыс, кодӧн веськӧдла.
— Оз-ӧ позь стӧчджыка висьтавны могъяс йывсьыд, кутшӧмджык туйӧд мӧдӧдчӧ выль комитет?
— Казьтышті нин тай — кутам збыльмӧдны парламентӧн примитӧм документъяс.
Но налы подувсӧ ковмас дасьтыны аслыным жӧ.
Лӧсьӧдам программа, чайта, арӧдзыс, кодӧс вынсьӧдас Верховнӧй Сӧветлӧн сессия.
Но таӧдз колӧ на видзӧдлыны да донъявны, мый ӧні вӧчсьӧ том йӧзыскӧд, кутшӧм мӧвпъясӧн олӧны, шуам, сійӧ жӧ школа помалысьыс, либӧ коммерцияӧ пырӧдчысьыс, армияысь воӧм морт.
Да, гашкӧ, артыштны-донъявны татшӧм ныв-зонмыслысь олӧмас водзӧ вылӧ воськовсӧ, кӧсйӧмъяссӧ.
Дженьыда кӧ, тайӧ социологическӧй корсьысьӧм.
Кӧть эськӧ, олӧмыс сэтшӧм, он тӧд, мый лоас аски.
— Тыдалӧ, он жӧ кутӧй куш донъявны да видзӧдны...
— Оланпасъяслы, веськӧдлан котыр решенньӧяслы подув дасьтӧм, дерт, сӧмын уджыслӧн кутшӧмкӧ юкӧн.
Чайта, главнӧй могыс сыын, медым кыдзкӧ делӧ вылын отсавны томъяслы пыр сьӧктаммысь олӧмас.
Уджтӧмалӧм, а сійӧ кучкас и найӧс, пырис-вужъясис миян олӧмӧ.
Помнитанныд, кутшӧм сьӧкыда таво велӧдчӧмсӧ помалысьяс аддзисны уджсӧ.
Аски кокниджык оз ло.
Ӧнія сьӧкыдлунъясыс пӧрысьӧс да томӧс, асшӧр олӧмӧ петысьӧс медъёна дойдӧны.
— Кыв вылад, шулӧмаӧсь, отсавны кокни, а кыдзи тіян комитет мӧвпалӧ збыльысь збыльмӧдны тайӧ зэв колана могсӧ...
— Кутам корсьны ныв-зонлы содтӧд уджалан местаяс, мед лоис позянлун велӧдчыны налы и шӧр школаясын кындзи сідз шусяна гимназияын, лицейын, бизнесменӧс, предпринимательӧс, менеджерӧс дасьтан центръясын, школаясын.
Кӧнсюрӧ татшӧмыс эм.
Но велӧдчӧны сэні томъяс пиысь зэв на этшаӧн, а унаӧн прӧста оз вермыны — дона.
Діӧн-діӧн татшӧм выльторйыс вужъясьӧ.
Ми сюркнялам опытсӧ, тшӧтш и мукӧд республика-регионысь да кутам паськӧдны бурсӧ тані, гортын.
— Но ӧні кӧть кутшӧм делӧӧ эн босьтчы, колӧ медводз сьӧм.
— Закон оз лэдз сідз шусяна государственнӧй управленньӧ структураяслы босьтчыны хозрасчётнӧй уджӧ.
Госкомитетлы сьӧм сетӧны госбюджетысь, а сійӧ, кыдзи век, оз тырмы.
Эз кӧ вӧв тайӧ законыс, позис, дерт, восьтны том йӧзлысь уджаинъяс, кодъяс эськӧ нажӧвитісны сьӧм, медым ми вермим збыльмӧдны ассьыным программаяс.
Но петан туй колӧ корсьны.
Думайта, комитет бердын коркӧ кутшӧмкӧ хозрасчётнӧй делӧ лоас.
Сы вӧсна, мый том йӧзӧс доръян асланым фондтӧг некыдз.
Гарышті тай: томъяс пиысь оз ставӧн вермыны пырны сійӧ жӧ бизнес-школаӧ.
Коркӧ комсомоллӧн вӧліны коммерческӧй уджаинъяс, ӧні найӧ ас кежысь уджалӧны-нажӧвитчӧны.
Гежӧдика лишӧдлӧны сьӧм кутшӧмсюрӧ мероприяттьӧ вылӧ.
Сідз шусяна спонсор отсӧг вылӧ надейтчыны сьӧкыд жӧ — экономика ӧдва дзуртӧ, уджаинъяс картотека вылынӧсь.
И найӧс колӧ гӧгӧрвоны.
— Кымын морт тіян комитетын?
— Колӧ дас кык, но татчӧ локтысьыс этша.
Кысь корсян, шуам, юристӧс, кор сійӧ кӧнкӧ мӧдлаын босьтӧ миянын серти некымын пӧв унджык.
Колӧны и социологъяс, куим отделӧ йӧз.
Но ми корсьысям, вочасӧн сувтам кок йылӧ.
Неважӧн республикаса веськӧдлан котыр шыӧдчис районъясса да каръясса администрацияясӧ, корис мӧвпыштлыны, оз-ӧ позь лӧсьӧдны сэні, места вылын, том йӧзлӧн делӧяс кузя отделъяс.
Ӧткымынлаын, шуам, Кӧрткерӧс, Сыктыв районъясын, Сыктывкарын татшӧмъясыс эмӧсь нин.
Шусьӧны оз ӧти ногӧн, но, главнӧйыс, локтісны сэтчӧ йӧз, кодъяс вермӧны уджавны ныв-зонкӧд, налӧн тӧждъясӧн висьӧны, эм опыт.
Татшӧм отделъястӧгыс, йӧзтӧгыс выль госкомитет этша мый вермас вӧчны.
Кӧть век кабалаястӧ республикалӧн быд пельӧсӧ ыстав.
— А оз-ӧ комитетыд веж том йӧз союзлӧн Коми рескомӧс?
— Оз.
Сійӧ, каръясын да районъясын ичӧтик аппарат, вӧчӧ том йӧз пӧвстын быд лунъя удж.
Сійӧ, дерт, торъялӧ сыысь, кутшӧм вӧлі комсомол дырйи.
Ныв-зонлӧн вежӧрыс вежсис.
Но ӧд эз на ставсӧ пӧдты коммерция, преступность, ас вӧсна куш тӧжд.
Томъяс, лёка ли бура ли, век жӧ кыдзкӧ коллялӧны прӧст кад, эз на дзикӧдз кус культура, спорт, физкультура.
А сэні нелючкияссӧ бырӧдны кодӧс чуйдан, он кӧ ныв-зонмӧс?
А миян комитет, кыдзи пасйи вылынджык, нуӧдӧ томъясӧс быдтан-велӧдан, найӧс доръян государственнӧй политика.
Мӧд ногӧн, государство асладорсяньыс кыдз вермӧ отсалӧ налы, кодъяс воасны миян пыдди.
Позьӧ-ӧ тайӧ зэв кыв кутана делӧсӧ лэдзны ас визув вылас?
Ӧні томъяслы сьӧкыд, кокни олӧм налы некод оз мыччы.
Миян комитет мый вермас вӧчас, мед найӧ сэні, олӧмас, эз лоны бокӧвӧйӧн, ковтӧмӧн.
Сёрнитіс А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
СЭТШӦМ БУР СОРАС
Сыктывкарса Човьюын «Эжваагропромхимия» уджаинын лэдзисны «Прогресс» установка.
Сійӧ вӧчӧ натрий хлоридлысь электрохимия ногӧн «ловзьӧдӧм» (активизируйтӧм) ва сорас (ЭАР).
Овлӧ кык сикас — кислотнӧй да щелочнӧй, используйтсьӧ силосуйтігӧн консервант пыдди да кыдзи дезинфицируйтчан средство.
Абу омӧльджык асланым муын и суйӧр сайын лэдзӧм медбур консервантъясысь.
ЭАР вӧчигӧн оз няйтӧссьы вӧр-ва, некутшӧм лёк вещество сэтысь оз вудж видз-му овмӧсса бӧръя продукцияӧ.
Оз веськав некутшӧм лёктор йӧзлы ни гортса пемӧсъяслы, миянӧс кытшалысь сынӧдӧ.
Артыштӧма, мый татшӧм ва сорасыс сувтас овмӧсъяслы воддза консервантъясысь 4 пӧв донтӧмджык.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧчны бур силос химическӧй консервантъястӧг, дезинфицируйтны скӧт картаяс, чипан видзан жыръяс, мыськавны фермаясын да переработайтысь уджаинъясын йӧв проводъяс да мукӧд технологическӧй оборудованньӧ.
А сідзжӧ обработайтны вредительясысь теплицаын мусӧ, картупель да град выв пуктас, быдмӧгъяс, фруктӧвӧй пуяс.
Татшӧм ва сорассӧ используйтӧны ветеринаръяс и зоотехникъяс, медым видзны скӧтӧс кынӧм пытшкӧсса висьӧмъясысь, содтыны налысь продуктивность.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧдитчыны вӧчӧмсяньыс 7 лунысь оз дырджык, та бӧрын сійӧ сэсся бӧр лоӧ прӧстӧй ва сорас.
Воис тыр ӧдӧн силосуйтчан, скӧт картаяс дезинфицируйтан кад.
Матыс районъясысь овмӧсъясса веськӧдлысьяслы колӧ лӧсьӧдны тырмымӧн полиэтиленӧвӧй либӧ пластмассӧвӧй дозмук, сёрнитчыны «Эжваагропромхимияса» веськӧдлысьяскӧд, мед вайны аслыныс колана мында тайӧ ва сорассӧ, тыр вынӧн уджӧдны Човьюын «Прогресс» установка.
С. ДЁМИН.

#Коми_му_1992-07-30
ОЗ УДЖАВНЫ, КӦТЬ ВЕРДӦНЫ НАЙӦС ЛУННАС КУИМЫСЬ
Сыктывкар бердса Вылыс Човйын стрӧг режима кык колония, кӧні кык сюрс гӧгӧр морт, унакодь и Коми Республикаысь.
Дзескыдінын пукалысьяс вӧчӧны мебель, пиломатериал, дачникъяслы керка да пуысь мукӧд эмбур.
Мыйтакӧ лэдзӧны и кӧрта кӧлуй.
А ӧні джынсьыс унджык пукалысьыс лун-лун ворсӧны футболӧн, видзӧдӧны телевизор.
Но вердӧны найӧс луннас куимысь.
Рынокӧ пыригӧн колонияяс оз вермыны «ордйысьны» мукӧд уджаинъяскӧд.
Чинӧ заказ, а вӧчӧмторсӧ сьӧкыд инавны ыджыд донъяс вӧсна.
Шуам, дачнӧй керка сулалӧ 130 сюрс гӧгӧр шайт.
Нажӧвитӧны, дерт, этша жӧ.
Судитӧм войтыр пиысь кодсюрӧлӧн тшӧт вылас абу весиг кӧпейка.
Оз кӧ примитны мераяс, вермас лоны, колонияясын пукалысьяс бастуйтны жӧ заводитасны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: Вылыс Човса колонияын пукалысьяс оз тӧдны, кытчӧ воштыны кадсӧ; столӧвӧйын; тайӧ мужичӧйыс пукалӧма 17 во нин.
Ыджыд опыта токарь, та вӧсна сылӧн пыр эм уджыд.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-07-30
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Гожӧмнас да арнас волывла поездӧн Сыктывкарӧдз — чери кыйны.
Вагонын вина дукнас ӧвтӧ, няйт.
Петан да кокыд гартласьӧ, быттьӧ ачыд курыдторсӧ «исыштін».
Радио оз кыв, сы пыдди кывзан гажмӧм войтырлысь больгӧмсӧ.
А общӧй вагонын Сосногорсксянь Сыктывкарӧдз билетлӧн доныс содіс вит шайтсянь 42-ӧдз.
Бӧръяысьсӧ сэтчӧ муні 655 номера поездын.
Войбыд шляйтчисны-кодалісны устӧм-тоштӧм на зонъяс.
Кысь водкасӧ судзӧдӧны?
Сюрӧ тай небось, а пӧсь ва босьтны некысь.
Бӧрсӧ локті 656 номера поездлӧн первой номера вагонын.
Ва шонтан пачсӧ эськӧ ломзьӧдны босьтчылісны да нинӧм эз артмы.
Кыткӧ пӧ торксьӧма.
Ен отсаліс, кӧть код йӧзыс тайӧ пӧрйӧ эз вӧвны.
Дона редакция, отсыштӧй кыдзкӧ ветлысь-мунысьлы татшӧм нелючкияссӧ бырӧдны колӧ.
Мераяс кӧ оз примитны, пассажиръяс асьныс кутасны тодмышкавны вагонысь гажмыштӧм да матькысь войтырсӧ.
Став сикас транспорт вылын пӧрадок лӧсьӧдӧм йылысь гижӧны газетъяс му пуксьӧмсяньыс.
Во-мӧд сайын кӧть неуна бурджык вӧлі, ӧні нинӧм некод оз тӧд, ставлы веськодь, проводниксянь министрӧдз.
Ме, чайта, видзчысьыштӧны сӧмын сыысь, мед поездыс эз путкыльтчы, да и сэк на пӧрлӧны корсюрӧ.
Регыд мысьти, тыдалӧ, расписанньӧ вылад оз и кутны видзӧдны, коді кыдз кӧсъяс, сідз и ветлас.
Тадзнад кутшӧм нин делӧ вагонын шляйтчысь код йӧзӧдзыд.
А Сыктывкарса кӧрт туй вокзал йылысь и сёрнитны нинӧм — сэн виччысигӧн тшыгла верман кувны.
Муртса юмов, гӧрдӧдыштӧм ваыд, коді шусьӧ морс, сулалӧ вит шайт.
Смекайтчӧны али мый йӧз вылас.
Ме эськӧ сьӧрысь ватӧ да няньтӧ век босьта, а мукӧдыс?
Мыйӧдз вайӧдӧмаӧсь сыктывкарсаӧс столицаса юралысьяс!
Коньӧр пенсионерлысь йӧзыс милӧстыня корӧны.
Бӧрд кӧть серав сэсся татшӧм олӧмтӧ аддзигӧн.
Г. МАКСИМОВ.
Сосногорск кар.

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСЬКӦДАМ АРТМӦМ ӦШЫБКАСӦ...
Кольӧм вося декабрь 10 лунӧ газетлӧн 147 номерын петавліс С. Пысьтинлӧн «Гашкӧ, пушка сетны...» фельетон сяма гижӧд.
Авторсӧ бура тӧдӧны республикаса быд сиктын и грездын комын воысь дырджык нин.
Серафим Филимонович мудзлытӧг петкӧдліс сиктса йӧзлысь уджсӧ да олӧмсӧ сӧмын республиканскӧй коми газетын 25 во.
А таӧдз вель дыр уджаліс и Печӧра районса газетын.
Ёсь перӧа, принципиальнӧй журналист.
Сійӧ эрдӧдліс лыдтӧм-тшӧттӧм нелючки, повтӧг чирыштліс наысь мыжа радӧвӧй уджалысьӧс кӧть ыджыд чина мортӧс.
Вылынджык казьтыштӧм гижӧдын автор став сьӧлӧмсяньыс кӧсйӧма видзны республикаын заводитчӧм фермеръяс ӧтмунӧмлысь сӧстӧмлунсӧ.
Казьтыштны кӧ дженьыдика гижӧдыслысь сюрӧссӧ, сійӧ заводитчӧ со кыдзи: «Миян кыдъя демократия аслас гыӧн ӧтпырйӧ кыпӧдіс тшӧтш став нюйтсӧ, лӧп-ёгсӧ.
Самӧй му пуксьӧмсяньыс коньӧр Россия эз на аддзыв ӧнія мында шпанасӧ...
Жулик сяма ӧткымын морт весиг фермеръяс дінӧ мӧдіс сирасьны...
Неважӧн на республикаын котыртчис налӧн союз, муртса кыксё гӧгӧр мортӧс на ӧтувтӧ...
Но кодсюрӧ союзсӧ пежалӧны нин, нюжӧдчӧны государственнӧй шаньга дорӧ».
И водзӧ С. Пысьтин казьтыштӧ Косланса олысь В. С. Ванеевӧс, коді пӧ первойсӧ весиг фермеръяслӧн союз правленньӧӧ сюйсьылӧма.
Быдӧн пӧ тӧдӧ, кутшӧм сьӧкыда талун чуктӧ налы тракторыд, видз-му овмӧсса мукӧд техникаыд.
«Аттьӧавны колӧ Б. Ельцинӧс: кыдзи кӧсйысис, республикаса фермеръяслы 45 трактор сетіс.
Во помӧдзыс содтӧд дас трактор воас.
Владимир Сьтепанович майбыр, эз дыр виччысь, медводдзаяс лыдын трактортӧ «нетшыштіс».
Чайтанныд, пыр жӧ гӧрны-кӧдзны петіс?
Лун-вой мырсьӧ, пӧсьсӧ чышкыштны некор весиг?
Виччысь!
Кослансаяс, кывсьӧ, ӧнӧдз на садяс абу воӧмаӧсь тайӧ мортыслӧн мудеритӧмысь.
Во гӧгӧр дзайгӧма: ӧтилысь му пычкӧма, мӧдлысь — техника.
Райцентрас некодлы туйсӧ абу сетлӧма.
Но ньӧбис техника («фермер» ӧд) и... вайигмозыс вузаліс лесхозлы.
Висьталӧны, ӧні лесхозлы кукань видзны босьтчӧма.
Сӧмын бара дзизгӧ-элясьӧ.
Этша пӧ, лешакъясыд, турунсӧ вузалӧны.
Крестьянинӧн шусьӧ...
Ванеевӧс фермеръяслӧн союзсьыс тодмышкалісны.
Но ӧд техникатӧ он бергӧд».
Водзӧ фельетонас Серафим Филимонович петкӧдлӧ нӧшта кык мортӧс, ӧтисӧ ошкӧ, мӧдсӧ бара пинялӧ.
Но талун ми бергӧдчим тайӧ гижӧд дорас сӧмын В. С. Ванеев вӧсна, кодӧс, вӧлӧмкӧ, весьшӧрӧ вӧйпӧма миян серти ёна ыджыд журналистскӧй стажа ёртным.
Сӧмын, дерт, ассяньыс нинӧм абу лӧсьӧдлӧма, а тадзисӧ гижӧма республикаысь крестьянскӧй (фермерскӧй) овмӧсъяслӧн ассоциацияын (союзын) сёрнитӧм бӧрын.
Косланӧ С. Пысьтин кольӧм вося арын эз ветлы да Владимир Сьтепановичлысь фермерскӧй (крестьянскӧй) овмӧссӧ эз аддзыв.
А мый В. С. Ванеев збыль вылас некутшӧм абу «жулик», лои тӧдса декабрь шӧрын «Куратовскӧй» совхозса кукань видзысь А. Д. Куратовлӧн редакцияӧ воӧм письмӧысь.
Со мый вӧлі Александр Дмитриевичлӧн тайӧ гижӧдас, кодӧс ми сідзжӧ дженьыдика вайӧдам: «Пыдди пуктана «Коми му» газетса журналист Пысьтин ёрт!
Шыӧдча ме Тіян дорӧ со кутшӧм вопросӧн.
Лыдди ме декабрь 10 лунся номерысь Тіянлысь фельетонтӧ да нинӧм эг гӧгӧрво.
Гашкӧ, и случайнӧя, но лун кыкӧн водзджык лыдди бара жӧ фермер Ванеев йылысь «Крестьянка» журналысь дзик мӧд гижӧд.
Вот сэсся и думайта ӧні, кодлы эскыны.
Ог тӧд Ванеевӧс да ог кӧсйы мыжавны Тіянӧс ни «Крестьянкаса» журналистӧс.
Но мед эг ло нинӧм абусӧ сёрнитысьӧн, мӧдӧда Тіянлы кыкнан гижӧдсӧ да виччыся воча кыв».
Редакцияын тӧдмасисны А. Д. Куратовлӧн письмӧӧн, «Крестьянка» журналын В. С. Ванеев йылысь очеркӧн.
Кывсис и, мый Владимир Сьтепанович дӧзмӧма миян газетын сы йылысь гижӧдсьыс.
Быть колӧ вӧлі редакциялы пыдісянь тӧдмасьны коді прав тайӧ пӧрйӧ.
Та могысь меным тшӧктісны аддзысьлыны В. С. Ванеевкӧд.
* * *
Волі ме сы ордӧ юнь 23 лунӧ.
Олӧ сійӧ райцентр кывтыдладорын, дзик помас, сылы торйӧдӧм Тыйыв нима хутор кодьын.
Владимир Сьтепановичлы 43 арӧс, лэдзӧма кузь сьӧд тош, вежавидзысь, варов морт, ачыс Косланысь.
1961–1964 воясӧ, армияӧдзыс, уджавлӧма Удора леспромхозса Кослан вӧрпунктын слесарӧн, трактористӧн.
Велӧдчӧма связистӧ Сыктывкарса 6 номера ГПТУ-ын, помалӧма райцентраныс рытъя школа.
Служба бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧс районысь Мордін сиктса радиоузелын, АТС-ын.
Бӧрынджык — Удораын уджалысь болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн Междуреченск посёлокын.
Сэсся видзлӧма «Кослан» совхозлысь куканьяс райцентрсянь 24 километр бокын, Разгорт грездын...
Гӧтырыс, Галина Владимировна, Мордінысь, том дырйиыс велӧдчылӧма Ижмаса видз-му овмӧс техникумын осеменаторӧ.
Но быдтысигад специальность сертиыс абу и удайтчылӧма уджавны, вӧлӧма уборщицаӧн, больничаын санитаркаӧн.
Ӧні гортса кӧзяйка, верӧсыслы отсасьӧ, ыджыд крестьянскӧй овмӧсад уджыд бара тырмӧ.
Гозъялӧн куим ныла-пиа.
Ольга помаліс нин шӧр школа 1990 воын да эз мун пока некытчӧ бокӧ.
Игорь таво вуджис дасӧд классӧ.
Лена — квайтӧдӧ, куимнан чоя-вока мый вермӧны отсасьӧны бать-мамыслы.
Со тадзи В. С. Ванеевлӧн семьякӧд дженьыдика тӧдмасьӧм бӧрын видзӧдлам сылӧн талунъя удж да олӧм вылас.
Некымын во сайын Владимир Сьтепанович уволитчис совхозысь, пырис больничаӧ слесарӧн.
Окотитіс лоны фермерӧн, кӧсйис быдтыны да тшӧгӧдны ачыс уна ӧшпи да порсь.
Дыр корис район и республика властьяслысь видз-му угоддьӧ, мед отсалісны ссудаӧн.
Во куим сайын Тыйыв хуторын паніс синмӧсь бетон блокысь 21 метр кузьта да 10 метр пасьта стрӧйба.
Ӧти вевт улын олан керка и скӧт видзан гид, мед кӧдзыд дырйи кӧть зэригӧн ывлаӧ эз ковмы петавны.
Некодӧс эз медавлы, ӧтнас воӧн-джынйӧнӧн и эштӧдіс эта ыджда короминатӧ, ӧти тӧв сэні тӧвйисны нин.
Но скӧт дорын да видз-му вылын сы мында удж лоӧ бергӧдны, мый некор вӧчны кильчӧсӧ, олан жыръясын отделка.
— 1990 вося августын Удора мехлесхозкӧд сёрнитчӧмӧн босьтчим быдтыны медводдза сизим ӧшпи, — висьталӧны Ванеев гозъя.
— Сдайтім яйсӧ да та бӧрын быдтім налы нӧшта вит бычӧпи, тшӧгӧдім кызь сайӧ порсьӧс.
Сизим ӧшпи да кукань быдтім Удора леспромхозлы, та дырйи кыкнан уджаиныс судзӧдісны миянлы сэки донтӧм на комбикорм, сдайтігас колисны миянлы витӧд пай яй.
Кольӧм во районнӧй администрация лишӧдӧма Ванеевлы 17,1 гектар видз-му угоддьӧ.
Эм тавося май 5 лунсянь сетӧм свидетельство, мый участоксӧ Владимир Сьтепановичлы вичмӧдӧма нэм кежлас рӧдвужлы колян правоӧн.
Бумагасӧ кырымалӧма му реформа да му ресурсъяс кузя районнӧй комитетса юрнуӧдысь П. Ф. Демченков.
Кӧні ӧні сулалӧ керкаыс да пуктӧма картупель, коркӧ вӧлӧма вӧр пилитан цех, мукӧд стрӧйба, важ оборудованньӧ коляс.
Став семья лун и вой зырйӧн, лӧмӧн и тракторӧн весалісны да перъялісны, новлісны бокӧ лӧп-ёгсӧ.
В. С. Ванеев ачыс нюжӧдіс хуторӧ электричество, сувтӧдіс юысь ва качайтан электронасос, лӧсьӧдіс керка да гид пытшкӧс шонтан автономнӧй сисьтема.
А ӧні сы йылысь, кыдзи вӧлӧма збыль делӧыс государствосянь фермерлы лишӧдӧм тракторӧн, кодӧс Владимир Сьтепанович быттьӧкӧ вузалӧма лесхозлы.
Т-40 трактор, сы дорӧ 4 тонна груз новлӧдлан прицеп да куртан машина, ӧтлаынсӧ 14,8 сюрс шайт дон, воисны 1991 вося юньын «Косланремтехпредснабхимия» уджаинӧ В. С. Ванеев ним вылӧ.
Но мортыдлы сэки дзик нинӧмӧн вӧлі мынтысьны техникасьыс да вӧчис договор Удора мехлесхозса директор М. А. Белянинкӧд.
Сы серти тракторсьыс да оборудованньӧсьыс «Ремтехпредснабхимиялы» вештысис лесхоз да сетіс сійӧс накладнӧй серти уджавны «арендаторлы» (тадзи гижӧма документас.
— A. Б.).
А Владимир Сьтепанович мед сдайтіс мехлесхозлы аслас фермерскӧй овмӧсысь яй сёрнитчӧм донӧн.
Таысь ӧтдор, мукӧдлаӧ вузалан продукцияысь босьтӧм сьӧмӧн вочасӧн мед мынтіс уджаинлы бӧр 14,8 сюрс шайтсӧ.
В. С. Ванеевлы воштысьны вӧлі некытчӧ, ковмис сӧгласитчыны тайӧ кабальнӧй условйӧ вылас, но техникаыд лоис сы киын.
А мед ӧдйӧджык мынтӧдчыны джаггӧрӧдсьыс, фермер шыӧдчис финансӧвӧй отсӧгла районнӧй администрацияса юралысь А. И. Елисеев дорӧ.
Алексей Иванович, зэв ыджыд аттьӧ сылы Ванеев гозъясянь, лишӧдіс налы 20 сюрс шайт ссуда.
Декабрь заводитчигӧн лесхозлӧн расчётнӧй счёт вылӧ вуджӧдісны 14,3 сюрс шайт, 21 шайт 91 кӧпейка Владимир Сьтепанович мынтіс кассаас.
Лоины тракторыс да оборудованньӧыс сы киын, ставыс тайӧ бура тыдалӧ мехлесхозкӧд кырымалӧм договорысь да сэсянь сетӧм справкаысь.
Техникаыс B. С. Ванеевлӧн ӧшинь улас, уна удж нин во чӧжнад бергӧдіс крестьянскӧй овмӧсас, райцентрын тӧдӧны та йылысь.
Воддза мостыс тшӧтш ведущӧй да со мыйла тракторыс вель вынйӧра, тэрыб, некыті зэв оз буксуйт.
Му вылын кӧть видз вылын бур уджавны, груз кыскавны, кытчӧкӧ ылӧджык кутшӧмкӧ могӧн ветлыны вермӧ.
Владимир Сьтепановичлӧн эм нин и бензопилалӧн кодь мотора ытшкан машина, лунтырӧн пӧ гектар дас позьӧ вольсовтны.
Кольӧм во семьяыскӧд чукӧртіс 10 тонна кымын турун, таво думайтӧны унджык кӧрым заптыны.
Видзӧдлім некымын гектар ыджда картупель мусӧ, нуӧдліс тракторнас турун пуктан да скӧт йирӧдан участокъясӧ.
Сэтысь колӧ на керавны да сотны бадьсӧ, шактарсӧ, абу этша на лӧп-ёгыс керкадорса участокас.
Окотапырысь петкӧдліс В. С. Ванеев ыджыд гидсӧ, кытӧн налӧн ӧні лысьтан мӧсъяс да арӧса нин квайт кукань.
Таысь ӧтдор, тӧлысь кыкся кукань да ӧшпи, ар джынъя кымын дас сайӧ порсь.
А таӧдз сизимӧс сдайтлісны.
Воддза воас лесхоз вайліс фермерлы быдтынысӧ зэв жебиник да висьлӧс ӧшпиянӧс.
Гозъя войяссӧ прамӧя узьлытӧг дӧзьӧритісны томулов пемӧсъяссӧ.
Ни ӧти эз кув, ставныс зумыда сувтісны кок йылӧ да ӧдйӧ кутісны ёнмыны, яйсявны.
Ӧні гиданыс баксысь-руксысь став скӧтыс жӧ зэв вердаса, но водзӧ вылӧ порсь тшӧгӧдӧмысь думайтӧны эновтчыны.
— 1991 воын на комбикорм килограммыс вӧлі 40 кӧпейка, а ӧні содіс 12–13 шайтӧдз, — шуӧ Владимир Сьтепанович.
Мед тшӧгӧдны порсьӧс 150 гӧгӧр килограммӧдз, колӧ быдса во видзны, вердны 1.000 килограмм озырмӧдӧм кӧрым.
А порсь яйсӧ «Мясомолпром» объединенньӧлӧн татчӧс заводӧ босьтӧны донтӧг да мед кӧть эг рӧзӧритчӧй, вузалім нин асьным Усогорскын начкӧмӧн и коптитӧмӧн 4–5 порсь.
Быдтыны ӧшпиянӧс, куканьясӧс выгӧднӧджык, сы вӧсна мый найӧс позьӧ вердны турунӧн, картупельӧн.
Таво сійӧс пуктісны кольӧм вося дорысь куим пӧв унджык да тырмас аслыныс сёйны и скӧтӧс вердны.
А мехлесхозлы обязательствоысь таво мынісны нин да ӧні кытчӧ кӧсйӧны, сэтчӧ иналӧны яйсӧ.
Йӧв бокӧ оз вузавлыны, сы вӧсна мый аслыныс вит мортыдлы сёйны и том пемӧсъяслы юктавны колӧ.
Ставыс ӧні донасьыс-дона, солярка килограмм сулалӧ 8 шайт, ог нин сёрнитӧй запаснӧй часть да мукӧд эмбур йылысь.
Кытысь мый чуктыштас деньгаыс, кызвыннас видзӧны овмӧс водзӧ сӧвмӧдӧм вылӧ, а сёян-юансьыд ас йӧв-яйнад, нянь да чай-сакар сӧмын и ньӧбыштлӧны.
Эскӧны Ванеев гозъя, мый асьныс ӧні каттьысясны-петасны судзсьытӧм олӧмсьыс, мый правдаыс на сайын.
Галина Владимировналӧн арталӧм серти, талун кежлӧ вузалісны нин фермеравны босьтчӧмсянь этша пыдди 10 тонна яй.
А ёна ӧд и майшасьны ковмыліс, кор техникатӧ судзӧдӧм могысь «сиравлісны юрнысӧ» мехлесхозӧ.
Сэсся со кольӧм во помланьыс нин «Коми муад» этадзи славитісны.
Райцентрас кӧ быттьӧ йӧзыс найӧс эз тӧдны эськӧ, яндзимысла кӧть му пырыс вӧлі мун.
И сӧмын сы вӧсна медсясӧ, кыдзи лыддьӧ Владимир Сьтепанович, мый сійӧ ёсьджыка сёрнитіс фермер союзлӧн учредительнӧй съезд дырйи Сыктывкарын.
Шуӧма, мый бӧр петас татшӧм ассоциациясьыд, кӧні сьӧм да техника юклӧны кодлы кӧсйӧны.
Мый тайӧ союзыс лоас нӧшта ӧти бюрократическӧй организацияӧн, коді некодлы оз вай прамӧй пӧльзасӧ.
Абу кажитчӧма татшӧм сёрниыд ассоциацияса веськӧдлысьяслы, да на отсӧгӧн декабрь 10 лунӧ петіс «Коми муын» чорыд кывъясӧн печласян гижӧдыс.
Шемӧсмӧдліс сійӧ сэки районнӧй газетса журналистъясӧс да йӧзӧдлісны «Выль туйӧдын» опроверженньӧ кодьӧс.
Збыль вылас кутшӧм морт Косланса фермер В. С. Ванеев, бура петкӧдліс «Крестьянкаса» корреспондент Татьяна Лучкова.
Владимир Сьтепанович оз лӧгав С. Пысьтин вылӧ гижӧдын сійӧс весьшӧрӧ вӧйпӧмсьыс.
Олӧмад мыйыс оз овлы.
Но редакциялы колӧ вӧлі веськӧдны артмӧм ӧшыбкасӧ.
Гижи, мый аддзылі фермерлӧн овмӧсысь ас синмӧн...
А. БЕЛЫХ.
Удора район

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСИГ ОЗ ЭСКЫССЬЫ, МЫЙ ОЛА КОМИ МУЫН
Неважӧн Коми муса парламент примитіс «Коми Республикаын государственнӧй кывъяс йылысь» закон.
Нимкодь лоис сьӧлӧм вылын.
Тайӧ документ сертиыс ыджыдджык тӧдчанлун шуӧма сетны коми войтырлӧн чужан кывлы.
Сідзкӧ, и государственнӧй учрежденньӧын, тшӧтш и медся вылісаас, тшӧкыдджыка кутас кывны коми сёрниыд.
Ӧд ӧні, шуам, сэтчӧ пыралігӧн он кывлы сійӧс.
Кӧть дзик коми морт уджалӧ тайӧ учрежденньӧас, но быттьӧ нарошнӧ рочалас.
Тадзи пӧ колӧ.
А ӧні, тыдалӧ, пыддиджык кутасны пуктыны коми кывтӧ.
Со татшӧм мӧвпъяс бергалісны юрын.
Чайті, мый и коми газет лыддьысьясыд ӧні чиновникъяс пӧвстад лоасны унджыкӧн да оз нин кутны корны миянӧс вуджӧдны «Коми муысь» сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
Но абу на тай сідз вӧлӧма.
Вежон кык сайын кымын звӧнитлісны республикаысь Министръяс Сӧветсянь.
Корисны гижны рочӧн неыджыд справка, кыдзи миян газет петкӧдлӧ видз-му овмӧслысь тӧждъяссӧ, могъяссӧ, майшасьӧмъяссӧ.
Донъялам пӧ тшӧтш и тіян редакциялысь тайӧ кыв кутана тема кузя уджсӧ.
Мый вӧчан.
Босьтчи листавны газетсӧ выль восянь.
Быдтор ӧд юрад он кут.
Сэсся и гижи справкатӧ...
Регыд мысьти бара звӧнитлісны, тайӧ пӧрйӧ Верховнӧй Сӧветсянь нин.
Корисны роч кыв вылӧ вуджӧдны «Воча кыв пыдди» гижӧд, коді петаліс «Коми муын» тавося юль 7 лунӧ.
Колӧ пӧ бурджыка тӧдмасьны, кыдзи олӧ коми национальнӧй печать (та йылысь муніс сёрниыс гижӧдас).
Бара жӧ вуджӧді материалсӧ роч вылӧ да мӧдӧді Верховнӧй Сӧветын пукалысь войтырлы.
Но сэк жӧ яндзим лои Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын да Министръяс Сӧветын пукалысь войтыр вӧсна.
Збыльысь ӧмӧй сэні коми кывсӧ некод оз тӧд?
И законыд налы пӧсь ни кӧдзыд?
Кыдзи нӧ кутасны донъявны «Коми мулысь» да ставнас национальнӧй печатьлысь тӧждъяссӧ, оз кӧ кӧть нин кутшӧмакӧ гӧгӧрвоны коми кывсӧ?
Тадзитӧ ӧдвакӧ кутас пӧртсьыны олӧмӧ кывъяс йылысь закон.
Весиг аслым оз эскыссьы ӧні, мый ола Коми муын, а ог кӧнкӧ мӧдлаын.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-07-30
«ЮКНЫТӦ», ВӦЛӦМКӦ, СЬӦКЫД
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум бӧръяысьсӧ чукӧртчылігӧн кузь лунтыр «юкліс» республикаса эмбур.
Федеративнӧй договор да «Коми Республикаса эмбур йылысь» закон вылӧ мыджсьӧмӧн, Российскӧй Федерацияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм постановленньӧ серти (кодӧс заседанньӧ дырйи прамӧя пинялісны) Президиумлы колӧ вӧлі видзӧдлыны да стӧча шуны, кутшӧм государственнӧй эмбур лоӧ Россиялӧн, асланым республикалӧн да мый вуджӧ сідз шусяна муниципалитетъяслы — каръяслы да районъяслы, мӧд ногӧн, кутшӧм уджаин, организация, учрежденньӧ босьтас борд улас местнӧй власть.
Президиумса членъяс медся дыр вензисны, колӧ али оз сетны кутшӧмкӧ пай Российскӧй Федерациялы.
Республикаысь государственнӧй эмбур фондса юрнуӧдысь пыдди А. Шихвердиев пасйис, мый Верхсӧвет кольӧм во примитіс постановленньӧ, кӧні шуӧма: ставыс, мый эм Комиын, миян.
Кодкӧдкӧ юксьыны пӧ нинӧмла.
Россия важ моз нуӧдӧ «имперскӧй политика».
Помаліс сійӧн, мый Россияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм зэв кузь нима постановленньӧсӧ колӧ киритны — сійӧ оз лӧсяв Россиякӧд кырымалӧм федеративнӧй договорлы.
Либӧ пӧ оз ков водзӧ пыдди пуктыны асланым жӧ медвылысса властьӧн вынсьӧдӧм документ, кӧні шуӧма, мый став эмбурыс сӧмын миян.
Верхсӧветысь комиссияса юрнуӧдысь Н. Боброва, мӧдарӧ, тӧдчӧдіс, мый оз ков паныд мунны Россиялы, быть артыштны сылысь и миянлысь корӧмъяснымӧс.
А вуджас кӧ республикаса эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн «ыджыд батьлы», сідзкӧ, тадз и колӧ — Коми пырӧ Россияӧ.
Сёрнитіс и мукӧд депутат.
Налӧн мӧвпъясыс эз сэтшӧма торъявны вылынджык казьтыштӧм кык мортыслӧн моз.
Сӧмын, тыдалӧ, нӧшта петкӧдлісны, кутшӧм уна на тайӧ «юксьӧмас» гӧгӧрвотӧмторйыс.
Вель дыр нин тайӧ делӧсӧ тӧлк выйӧдз вайӧдӧ государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан комитет, кӧні юрнуӧдысьыс В. Кузнецов.
Нюжӧдчӧмсьыс мыждыны сійӧс и мукӧдӧс оз позь — вывті уна минисьтерство, ведомство ыджыдаліс республикаын.
Помсӧ корсьны збыльысь сьӧкыд.
Сёрнитам государстволысь завод, фабрика, магазин, быт керка, мукӧдтор ньӧбӧм йылысь, а босьтчасны акционер котыр лӧсьӧдны либо уджаин приватизируйтны да, овлӧ, пыр и джӧмдасны — кысянь заводитны.
Ӧд ӧнӧдз абу стӧча шуӧма, кодлӧн сійӧ либӧ мӧд собственностьыс, кодлы сійӧ вичмас.
Татшӧм мытшӧдыс падмӧдӧ экономикаын выльторъяссӧ, «дзуртӧмӧн» мунӧ республикаын приватизация.
Век жӧ, медбӧрын, Президиум воис ӧти кывйӧ: государственнӧй эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн (а ставнас кӧ артыштны, сійӧ абу нин и сэтшӧм ыджыд) лоӧ федеральнӧйӧн.
Со син водзын вель кыз журнал, кӧні лыддьӧдлӧма, каръясын да районъясын кутшӧм государственнӧй уджаин, организация, учрежденньӧ, кооператив, акционер котыр, ёрт котыр (кодъяслӧн эм государственнӧй эмбур) лоӧ республикалӧн.
Заседанньӧ кежлӧ нин сэтчӧ вӧчисны содтӧдъяс, лоисны вежсьӧмъяс.
И, кыдз пырджык овлӧ, найӧс видлалігӧн эз ставыс мун гылыда.
Шуам, мыйла Коми пединсьтитут — республикалӧн, а Сыктывкарса госуниверситет — Россиялӧн.
Сӧмын сы вӧсна, мый найӧ разнӧй минисьтерство борд улын?
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны Верхсӧветса юралысьӧс вежысь В. Потолицынлысь майшасьӧмсӧ.
Ӧд кольӧм во нин Москвасянь тшӧктылісны 30 процент вылӧ чинтыны университетӧ пырысьяссӧ.
А водзӧ, гашкӧ, индасны этшаджык примитны йӧзӧс отделенньӧясӧ да факультетъясӧ, кӧні дасьтӧны сӧмын республикалы специалистъясӧс, а оз Россияса Рытыв-Войвывлы.
Российскӧй Федерациялы жӧ «вичмис» и Коми научнӧй центр.
Вермас лоны, сылӧн ӧткымын инсьтитут либӧ сектор Москвалы оз жӧ кут ковны?
Дерт, университетлы, наукалы, Россия бордувса мукӧд учрежденньӧлы да заведенньӧлы республика кутас отсавны и водзӧ, сӧмын оз-ӧ кык мамлӧн кага тшыгла бӧрдны кут?
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, «юкны», мед кӧть и государственнӧй эмбур, колӧ кужны да вӧчны тайӧс думайтӧмӧн.
Да, газ мӧдӧдан трубаыд Коми мутӧ вомӧналӧ помсянь помӧдз.
Кывйыд оз жӧ бергӧдчы шуны, сійӧ пӧ миян куш — и ставыс.
Мӧд область либӧ республика сэсся тадз жӧ крапкас.
Дыр кадӧн лӧсьӧдӧм-ладитӧм ӧтувъя энергетика комплекстӧ разі-пели, сӧмын асланьӧ нетшкӧмыс бурӧдз оз вайӧд.
Тадз асныралӧмыд бара кучкас сідз нин ӧдва ловъя экономикасӧ.
Та вӧсна ставнас «Севергазпром» объединенньӧ шуӧма федеральнӧй (Российскӧй Федерациялӧн) собственностьӧн, сідз жӧ, кыдзи «Интауголь» концерн да «Воркутауголь» объединенньӧ.
Тан колӧ стӧчмӧдны — буретш сӧмын эмбурсӧ, став сикас стрӧйбасӧ да с. в.
А мупытшса озырлуныс — асланым, республикалӧн, став войтырыслӧн, Воркутасянь Луз ю бокӧдз олысьясӧс босьтӧмӧн, пасйис Верховнӧй Сӧветса юралысь Ю. Спиридонов.
Налӧн могыс — видзӧдны, медым эмбурсӧ кутысьыс, озырлунсӧ, вӧр-васӧ видзӧмӧн перйис, сетіс республикаса бюджетӧ законодательствоӧн урчитӧм мында налог да с. в.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс Коми Республикаса государственнӧй эмбур торйӧдӧм йылысь постановленньӧ.
Уджаинъяслысь, организацияяслысь, учрежденньӧяслысь сы дорӧ лӧсьӧдӧм списоксӧ мӧдӧдасны государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан Россияса комитетлы.
Сы бӧрын ассьыс кыв шуас Российскӧй Федерацияса веськӧдлан котыр.
Верхсӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс сідзжӧ мӧд постановленньӧ, код серти республикалӧн государственнӧй эмбурысь ыджыдджык юкӧн лоӧ сетӧма Сыктывкарлы, Вӧркуталы, Инталы, Вуктыллы, Сосногорсклы, Печӧралы, Койгорт, Емдін, Удора, Мылдін районъяслы — тайӧ уджаин и организация, учрежденньӧ и стрӧйба, буретш сідз шусяна муниципальнӧй эмбур.
Сӧмын Сыктывкарын татшӧмыс витсё гӧгӧр.
Президиум сідзжӧ стӧчмӧдіс, мый оз веськав муниципальнӧй эмбур лыдӧ.
Шуам, историческӧй памятникъяс, важ моз на вӧсна кутас тӧждысьны государство.
Дерт, эз став юалӧм вылас сюр воча кыв заседанньӧ вылын.
Збыльысь, эмбуртӧ «юкны», вӧлӧмкӧ, сьӧкыд, та вӧсна Президиумлы та дорӧ ковмас бергӧдчывны оз на ӧтчыд.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
ДОНЫС ТӦДСА
«Коми му» юӧртліс нин воддза номерас, мый август 1 лунсянь позяс гижӧдчыны республикаса, тшӧтш и каръясса да районъясса, газет-журналъяс вылӧ.
Юӧртам, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт.
Тайӧ доныс таво серти ыджыдджык.
Но артыштны кӧ ӧнія инфляциясӧ да ӧткымын тӧвар вылӧ донсӧ (нянь тупӧсь, шуам, сулалӧ 15 шайт, а водка сулея — 170–180 шайт), содтӧдыс быттьӧ абу нин сэтшӧм ёна ыджыд.
Дерт, не кӧ босьтны тӧд вылӧ гӧльджыка олысьясӧс, кодъяс лыдӧ ӧні пырӧны пыр унджыкӧн.
Республикаса ӧткымын мукӧд газетъяслӧн во кежлӧ гижӧдчан донъясыс татшӧмӧсь: «Республика» — 234 шайт, «Войвыв том йӧз» — 336 шайт, «Гӧрд дӧрапас» — 390 шайт.

#Коми_му_1992-07-30
ВЫВТІ НЬӦЖЙӦ
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти тавося юль 27 лунӧдз совхозъясын да колхозъясын заптӧма 309.545 центнер турун.
Тайӧ план дінӧ сӧмын на 17 процент мында.
Кольӧм во тайӧ жӧ кадын вӧлі нин зорӧдалӧма 1 миллион сайӧ центнер кӧрым.
Бӧръя кадӧ тӧдчымӧн ӧддзӧдісны уджсӧ «Ыбскӧй», «Палевицкӧй», «Сторожевскӧй», «Пригороднӧй» совхозъяс.
А Сыктывкарса сельхозтехникумлӧн учебнӧй овмӧсын чукӧрмис нин джынсьыс унджык кӧрымыс.
Вывті ньӧжйӧ гожся страда мунӧ войвыв районъясын.
Республикаса совхозъясын да колхозъясын абу бурджыкӧсь делӧясыс и сенаж да силос вӧчӧм кузя.

#Коми_му_1992-07-30
РУБЕЖСАЙСА ОБОРУДОВАННЬӦ
Сыктывкарса ЛПК-ын вочасӧн вежӧны важмӧм оборудованньӧ.
Сідз, ӧні бумага вӧчысьяс сувтӧдӧны «Камюр» котёл, кодӧс Швецияысь вайис «Альстрем» фирма.
Тайӧ котёлыс луннас кутас «нуны» 700 тонна целлюлоза.
Сідзкӧ, лоӧ унджык вӧчӧма быдӧнлы зэв колана бумага.
Сэсся и экология боксянь рубежсайса выль оборудованньӧ ёна сӧстӧмджык.
М. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-07-30
ЛӦСЬӦДӦМА КОМИССИЯ
Сосногорскын карса администрация бердын лӧсьӧдӧма районнӧй комиссия.
Сійӧн кутас веськӧдлыны районас «Мемориал» котырса юрнуӧдысь Г. И. Усьтиловскӧй.
Тайӧ комиссияыс мӧдас отсавны реабилитируйтӧм войтырлы, кодъяс странаын мунысь репрессияяс дырйи некутшӧм мыжтӧг веськавлісны НКВД-лӧн «ёсь» гыжъясӧ.
М. ВАЛИН.
Сосногорск.

#Коми_му_1992-07-30
КЫПТӦНЫ ВЫЛЬ КЕРКАЯС
Вуктылын бӧръя кадӧ уна стрӧитчӧны.
Сідз, ёна старайтчӧ «Универсал» аренднӧй уджаин.
Дзик на неважӧн сійӧ кыпӧдіс 48 квартираа куим судта керка.
Сэні муртса на овмӧдчисны карса войтыр.
Ӧні со бара нин лэптӧ 18 квартираа выль оланін.
А сыкӧд орччӧн строительяс бара нин дасьтӧны подув нӧшта ӧти стрӧйбалы.
М. ЛИСИН.

AUDIOCORPUS books

2026-08-25T13:23:38Z

Ӧньӧ Лав:

# Е. Афанасьев. А поезд мунӧ.
Евгений Афанасьев
А ПОЕЗД МУНӦ...
Кольӧм гожӧмӧ ас чужан сиктӧ веськӧдчи.
Поездӧ пукси.
Корси ассьым местаӧс, видзӧда — сё дивӧ: Мӧдей Паш дядь воча пукалӧ!
Пуӧм курӧг чашкӧдӧма газет вылӧ, кык-ӧ-куим кольк сэн жӧ, истӧг кудйын сов...
— Он тай тшыгйӧдчы, Паш дядь, запасӧн ветлан-мунан.
Лэптіс дзор синкымъяссӧ, дыр видзӧдіс.
Ме казялі: пыр менӧ тӧдіс, да сідз на видзӧдӧ.
Модаыс сэтшӧм.
— Хы, — шуӧ, — абу-ӧ Марпалӧн детинаыс?
Батьтӧ ог тӧд-а, ныр шмакыд тай дзик мамыдлӧн кодь.
Но, вай вешйы со курӧг дорас.
Колькъясыс ӧд талӧн жӧ.
Чашкӧдлыны куті, да куим усис, колькъяснас и пуӧмны.
Гашкӧ, гортланьыд ӧдӧбтін? Отпускӧ?
Но бур, важӧн нин эн вӧв.
— Вай висьтав, мый сэні, миян сиктаным выльторйыс.
— Перестройка миян, мый сэсся.
Совхозным дзикӧдз киссьыны пондіс.
Бригадирным тай, Педь Вась, шуӧ, сёрниӧ волывлам да:
«А перестройкаыс сідзкӧ мый вылӧ?
Мед важсӧ кисьтны-жугӧдны да сы местаӧ кыпӧдны выльӧс.
Крепыдӧс, нэмъяс кежлӧ».
Кисьтӧны и эм думсьыныс, регыд кер вылӧ кер оз коль.
Мӧс стада эм бригадаас, юр сёыс лоас.
Вердны оз вердны — нинӧмӧн, а век лысьтӧны.
Воас дояркаыс мӧссӧ лысьтыны, лёкӧн-шогӧн сувтӧдас кок йылас да первой бура пыкас ӧтар-мӧдарсянь, мед лысьтігкостіыс оз пӧр мӧскыс.
Асьсӧ картасӧ тшӧтш жӧ пыклӧма быдладорсянь, мед оз бужды скӧтыс вылӧ да йӧз вылас.

#В. Лодыгин. Паса шор (1995)
Василий Лодыгин
АБУ ЙӦЙ
Катшалы, югыд синъяснас потшӧс майӧг вывсянь сюсьджыка гӧгӧртіс да, кӧлач сюрис.
Сійӧс, тэрмасьӧ вӧлі да, ӧти зонка уськӧдіс.
Тайӧ кадӧ кокъяссӧ веськӧдыштны пӧв чомсьыс буретш Нырис петіс.
Татшӧм нима вӧлі тайӧ понйыс, коді зверь-пӧткатӧ кӧзяиныслы зэв бура туяліс.
Нырис, дерт, аддзытӧг эз ов, мый Катша вомас кӧлач кутӧ да синъяссӧ сы вылӧ путкылялӧ.
— Зэв тай ёна талун вӧччӧмыд.
Праздник али мый? — юаліс сійӧ жӧлӧб крук вылын дзирнясьысь Катшалысь.
Но мӧдыс эз весиг кӧсӧйтчыв сы вылӧ.
— Озырмӧмыд, буракӧ, он весиг сёрнит.
Мӧдысь китшкыны кутан, да некодлы кывзынысӧ лоӧ, — эз лэдзчысь Нырис.
Сылы зэв ёна коліс, мед Катшаыс калькӧдіс вомсӧ.
Сэки эськӧ кӧлачыс усис да сылӧн лапаясӧ веськаліс.
Но Катша вӧлі кын мыр кодь.
— Талун печенньӧ дон босьттӧг сеталӧны да тэ мӧй он ветлы?
Ме тай мӧдӧдча-а, — синіс асланьыс Нырис да недыр мысти весиг скӧрмис, мый Катшалы сылӧн юӧрыс дзик веськодь.
Мӧвпыштіс дӧзмӧдны сера бордаӧс, мед скӧрмас да вомсӧ восьтас.
— Шуӧны, Катша пӧ зэв сюсь, а дзик выжыв вӧлӧма.
Татшӧм дзоляник юрад, кӧнкӧ, ӧти вем абу, — омӧльтіс Нырис, но Катшаӧс ылӧдны эз вермы.
— Йӧйӧн шуӧны, а мукӧд дорсьыс ёна сюсь, — аслыс вомгорулас нин кыв кӧрталіс Нырис.
Нюжӧдчыліс кос лыа вылӧ да бӧр пырис чомйӧ.
Пажын кадӧдз вӧлі матын нин.

#Shabad_kom, 1929, М. Скрипова
Е. ШАБАД
КЫДЗИ ВИДЗНЫ КАГАӦС КУИМ АРӦССЯНЬ КӦКЪЯМЫСӦДЗ
Тайӧ нигаас лоӧ висьталӧма кага быдтӧм йылысь, кыдзи быдмигчӧжыс сійӧс кужӧмӧн велӧдны.
Миян ай-мам мӧвпалӧны, челядьӧс велӧдӧм заводитчӧ сӧмын школаын.
Найӧ мыждӧны велӧдысьясӧс, кор челядь лоӧны дурысьӧсь, кывзытӧмӧсь.
Тадзи мӧвпавны оз ков.
Челядь велӧдчыны заводитӧны пузчужӧмсянь.
Кагалӧн лёк нога олӧмыс, ичӧтысянь кывзытӧмыс ставыс кага ай-мам сайын да кагаӧс видзысь сайын.
Кага быдмигчӧжыс пыр велӧдчӧ.
Ӧтик велӧдчӧм морт шулӧма: кагаӧс кӧ пӧ чужӧм бӧрас тӧлысь мысти заводитан велӧдны, сійӧ пӧ лоӧ сёр нин.
Челядьӧс колӧ велӧдны заводитны пузчужӧмсянь
Кыдзи сійӧ вӧчны?
— Ичӧтик кага первой велӧдчӧ сёйны, юны, видзӧдны, кывзыны, мӧвпавны.
Ставсӧ тайӧ сійӧ вермас велавны вӧчны бура, вермас и лёка.
Ставыс сійӧ лоӧ быдтӧм сайын.
Кагаӧс позьӧ быдтыны бура, позьӧ и лёка.
Бура быдтӧмыд ставыс ай-мам сайын да кага видзысь сайын.
Кагаыд быдмигӧн быд лун аддзӧ выльтор.
Сійӧ быдтор йылысь тӧдмалӧ.
Сы понда колӧ виччысьны сы дырйи вӧчны быд лёксӧ.
Кага быдтан удж колӧ нуӧдны сьӧлӧмысь да кужӧмӧн, велӧдны сійӧс сӧмын бур вылӧ.
Медъёна колӧ кужӧмӧн челядьӧс быдтыны ар кӧкъямысӧдз-дасӧдз, кор челядь посниӧсь, кор найӧ ёна юасьӧны бать-мамлысь да быд кыв налысь веритӧны.
Унаысь кывлан бать-мамлысь челядь йылысь: «Татшӧм и чужлӧма, нинӧм вӧчны сыкӧд он вермы», либӧ «Код рӧдӧ бара тэ мунӧмыд-а».
Кор кутан бать-мамлысь юасьны, кутшӧма сійӧ быдмис, мый аддзыліс ас гӧгӧрсьыс да мый дорӧ сійӧс велӧдісны, висьталасны, ичӧт на пӧ вӧлі да мый гӧгӧрвоас, водз на нӧ сійӧс вӧлі велӧдныс.
Сы дырйи вӧлӧм видчӧны да косясьӧны, видзӧны кагаӧс няйта, пасьтӧдӧны няйт да лёк паськӧмӧн. Вердӧны бара жӧ лёка.
Узьланін бурджык абу, дай вольпасьыс няйт, шоммӧма.
Кагаӧс лёка нӧйтӧны, либӧ сы вылӧ лёкысь горзӧны, чиршӧдлӧны.
Кор нин кага сувтас ас кок йылас да кутас котравны, сетасны сылы киас нянь да мӧдӧдасны ывлаӧ:
Мый сэні кага вӧчӧ, кодкӧд сёрнитӧ, кодкӧд ворсӧ, некод оз и видзӧдлы.
мед пӧ ветлас, озджык мешайтчы гортын.
Тадзи и коляс челядьӧс велӧдан медбур кадыс, кор найӧ быдтор йылысь юасьӧны бать-мамлысь, ёна налысь кывзӧны, видчысьӧны отсӧг насянь, — ставыс сійӧ том вежӧрнад сьӧкыд удж.
Тадзи кольӧ мед бур кад, кор челядь пыдди пуктӧны быд кыв бать-мамлысь.
Тайӧ кадын позьӧ велӧдны челядьӧс быд бур вылӧ.
Кутшӧм семья пиын найӧ быдмӧны, сылысь и велӧдчӧны, босьтӧны бур и омӧль. Сы понда колӧ тӧждысьны, медым челядь велӧдчӧны сӧмын бур вылӧ, колӧ челядь дырйи видзчысьны быд лёкысь.
Мый колӧ тӧдны пузчужӧм кагаӧс быдтігӧн
Кыдзи, мыйӧ челядь велӧдчӧны школаӧ мӧдӧдан воясӧдз?
Школаӧ велӧдчыны ветлытӧдз быдман кад кагалӧн шусьӧ школаӧ велӧдчыны мунтӧдз быдман воясӧн.
Быдӧн тӧдӧны, мый пузчужӧм кагалы, верстьӧ йӧзлы моз, кывтӧм пемӧсъяслы да быдмӧгъяслы моз, быдмигӧн колӧ сёян-юан, шонді да сӧстӧм сынӧд.
Кывтӧм пемӧс пиян серти кага ньӧжйӧнджыка быдмӧ, дырджык челядь кадысь оз пет, дырджык лоӧ сійӧс дӧзьӧритны, видзны, велӧдны.
А мӧвпыштӧ, мындатор вылӧ сылы колӧ велӧдчыны быдмигӧн пузчужӧмсянь: сёйны-юны, видзӧдны, кывзыны, гӧгӧр тӧдмавны да кокӧн ветлыны велӧдчыны.
Сійӧ ас гӧгӧрсьыс унатор аддзӧ: йӧз ветлӧдлӧны, пемӧс баксӧ, кань нявзӧ, быдсяма кӧлуй сы гӧгӧр — ставсӧ колӧ сылы тӧдмавны, ставыс тайӧ сылӧн сьӧкыд удж.
Тайӧ кадӧ кагалы колӧ отсавны, кокньӧдны сылысь уджсӧ.
Отсавны сылы шаньмыны, быдмыны, отсавны сылы аддзыны, кывны, ветлыны кокӧн да гӧгӧр тӧдмавны.
Отсавны ньӧжйӧникӧн, кужӧмӧн, медым кага видза да долыда быдмис.
Со тай ичӧтик кага.
Сійӧс колӧ вердны, пасьтӧдны, унмовсьтны. Быдӧн тайӧс вӧчӧны, сӧмын кыдзи колӧ тӧдны.
Та йылысь ай-мам некор оз мӧвпавны.
Быдӧн кагаӧс вердӧны, сӧмын оз ӧти кадӧ быд лун дай кыдзи сюрӧ да мыйӧн сюрӧ.
Сыысь сылӧн кынӧмыс висьӧ да пыр бӧрдӧ.
Ӧти кадӧ быд лун вердігӧн, кагалӧн кынӧмыс бура уджалӧ, оз вись, сійӧ оз бӧрд олӧ шы ни тӧв, некодӧс оз дӧзмӧд.
Сӧстӧма видзигӧн кага велалӧ пелька овны
Паськӧм кагалы колӧ вӧчны донтӧминик паськӧм дӧраысь, сӧмын мед вӧліс сӧстӧм да вурӧма сы серти.
Татшӧм паськӧмӧн кага долыда быдмӧ. Сӧстӧм паськӧмӧ той ни пытш оз рӧдмы, сійӧс некод оз курччав, серти паськӧм оз зэлӧд, оз зырт, оз кыскась, сэки кага нинӧмысь оз бӧрд, олӧ долыда дай велалӧ сӧстӧм да ӧкуратнӧй паськӧмӧ.
Быд асыв колӧ мыськыны сылысь чужӧмсӧ да голясӧ.
Быд вежон мыськыны пывсянын, сэки бара жӧ кагаӧс некод оз курччав, той ни пытш, кутас бура узьны войын, лунын кутас овны долыда, мамӧс оз дӧзмӧд.
Сӧстӧма колӧ овны дзоньвидзалун видзӧм вӧсна. Медъёна колӧ видзны сӧстӧма ассьыным яйнымӧс. Кучикӧн ми лолалам, а няйт кучик пыр лолавны он вермы. Быдӧн тӧдӧ ас серти, кутшӧм долыд овлывлӧ пывсян бӧрын, либӧ купайтчӧм бӧрын.
Сэки сӧстӧм яй кучик бура лолалӧ.
Бура кӧ яй кучик пырыс мортыд лолалӧ, сылӧн дзоньвидза олӧмыс оз торксьы. Тадзикӧн и кагалӧн.
Колӧ отсавны кагалы ворсны
Тані лоӧ казьтыштны нӧшта со мый йылысь.
Вердігӧн, пасьтӧдігӧн дай мыськигӧн кага вӧрӧшитчӧ, ворсӧдчӧ.
Ньӧжйӧникӧн сійӧ заводитчӧ кутны пань, тасьті да мукӧдтор.
Тайӧ пӧраын колӧ сылы отсавны, велӧдны сійӧс кутны босьтны да мукӧд сэтшӧмтор горзытӧг да нӧйттӧг.
Кымын кага быдмӧ, сымын сійӧ ёна ветлӧдлӧ, котралӧ, мый сюрӧ кватитӧ.
Верстьӧ йӧзлы сэки колӧ туйдыны кагалысь ворсӧмсӧ, колӧ сетны сылы кутшӧмкӧ кокньыдик удж, медым эз вӧв сьӧкыд дай мед сылы вӧлі муса.
Кага ворсӧ мыйӧн сюрӧ: чагйӧн, кабалаӧн, кӧрӧбъясӧн, мукӧдторйӧн. Ворсны сылы колӧ, ворсӧмыс и сылӧн уджыс. Ай-мам дӧзмӧны, вӧтлӧны сійӧс, пинялӧны: «Мешайтчан пӧ да ёгӧсьтан».
Кагалы нинӧм лоӧ вӧчныс да кутас бӧрдны-ыдждавны, сэсся кутас пышъявны гырысь йӧзысь, либӧ надурнӧ вӧчны.
Медым тадзик эз вӧв, колӧ кагалы сетны кутшӧмкӧ пельӧс керкаын ворсны да ворсӧм бӧрын тшӧктыны чукӧртны чачаяссӧ.
Татшӧм уджсӧ вит-квайт арӧса челядь зэв радейтӧны.
Ворсӧмсянь кага велӧдчӧ уджавны, ылалӧ вильшасьӧмысь
Быд кага зэв сьӧлӧмысь сюйсьӧ мамыс дінӧ, тшӧтш кӧсйӧ идрасьны, пӧжасьны сыкӧд. Мамъяслы колӧ сэки сетны налы ичӧтик уджтор.
Сылы удж сетӧмыд зэв кажитчӧ да ылалӧ вильшасьӧмысь.
Сідзи сійӧ ньӧжйӧник велалас шы ни тӧв сьӧлӧмысь уджавны. Нӧшта ворсігмозыс сійӧ велалӧ быдсяма ног вӧрны, сыысь сійӧ лоӧ пельк, бур сяма.
Кагаӧс колӧ пыр кывзыны да бура сыкӧд сёрнитны
Нёль-вит арӧса кага зэв нин уна кӧсйӧ тӧдны. Быдтор йылысь ёна юасьӧ.
Зэв радейтӧ кывзыны висьтъяс да и ачыс висьтавны.
Татшӧм висьтъясӧн да сёрниӧн позьӧ сійӧс уна буртор вылӧ велӧдны.
Сӧмын, кор сійӧ юасьӧ, колӧ бура кывзыны горзытӧг, чирзытӧг да бура сылы висьтавны, мый йылысь юалӧ. Оз ков кагаӧс повзьӧдлыны мыйӧнсюрӧ, кутшӧмсюрӧ мойдъясӧн, сійӧс кага кутас вӧтавны да войын бӧрдны.
Юасигас сійӧс оз ков пӧрйӧдлыны, сылы колӧ висьтавны збыль, ӧтчыд кӧ сійӧс пӧръялан, мӧдысь оз верит, оз кут кывзыны дай ачыс велалас пӧръясьны.
Кагатӧ кӧ он чиршӧдлы да сы вылӧ он горзы, сыысь быдмас бур сьӧлӧма морт.
Сёрнитны челядькӧд колӧ кужӧмӧн
Мамъяслӧн эм сэтшӧм мода, челядь кӧ сёрнитӧны лёка, пыскыля, оз на кужны да, мамъяс тшӧтш кутасны сёрнитны на ног.
Сідз оз ков.
Колӧ сёрнитны кагакӧд лючки. Кага кывзӧ да велӧдчӧ сёрнитныс гырысьяс сёрни вылысь.
Нига да картинаяс ёна отсалӧны кагалы велӧдчыны да тӧдмавны ас гӧгӧрсӧ
Висьтъясысь ӧтдор челядь ёна радейтӧны видлавны быдсяма картина (серпасъяс).
Картинаяс колӧ сетны налы кужӧмӧн.
Сетны кӧ налы кужӧмӧн картинаяс да бура висьтавны, мый сэні пасйӧма, челядь вермасны топыда кутчысьны нигаяс дорӧ нэм чӧж кежлӧ.
Унаысь овлывлӧ бать-мам асьныс оз тӧдны, мый йылысь юасьӧны налысь челядьыс, а нига кӧ ньӧбан, сэні лоӧ гижӧма дай рисуйтӧма.
Позьӧ нига лыддьыны ӧтвылысь ай-мамлы да челядьлы.
Сэки ай-мам кутасны ёнджыка лӧсявны челядькӧд.
Медъёна нин нига колӧ сиктса челядьлы. Сиктысь найӧ тӧдмавны аддзӧны этшатор, а нига кузя вермасны тӧдмавны карса олӧм йылысь да мукӧдлаысь олӧм-вылӧм йылысь.
Шуам, карын челядь челядь садйӧ ветлӧны. Сэні налы тӧдмасьны эм аэроплан, автомобиль да мукӧдтор. Сэні найӧ тӧдмалӧны, кыдзи уджалӧ пошта, кыдзи вӧчӧны сакар, ситеч, кыдзи челядь олӧны мукӧд муын да сідз водзӧ.
Кутшӧм картинаяс да нигаяс колӧ ньӧбны челядьлы, ми тані огӧ кутӧ сёрнитны, сы йылысь эм торъя нига.
Ай-мамлӧн челядькӧд сӧветӧн олӧмыс ёна бур челядь быдтӧмын
Миян вӧлі нин сёрни, кор ай-мам ёна лӧсялӧны челядькӧд. Челядь сэтшӧм ай-мамсӧ ёна радейтӧны да ёна кывзысьӧны.
Сэки и ай-мамыслы кокни челядьӧс туйдӧдны бур олӧм вылӧ, да и асьныс найӧ сэки видзчысьӧны лёктор вӧчӧмъясысь, медым челядь оз велавны.
Татшӧм ай-мамлӧн челядь велалӧны бура овны ас семья пиын, школаын ёртъясыскӧд, сиктын суседъяскӧд, заводын уджалысь ёртъяскӧд.
Бура олӧм да челядьӧс бура быдтӧм бур нӧшта со мый вӧсна: пинясьӧмысь ай-мамлӧн дай челядьлӧн ёна тшыкӧ сямныс (характер), сэки челядь пыр видзӧдӧны пышйыны гортысь, пинясянінысь, ветлӧны кытӧн сюрӧ.
Водз велаласны юны, картіасьны да мукӧдтор керны.
Сы понда колӧ тӧждысьны, медым челядьлы гортын вӧлі овны долыд да гажа.
Оз кужны аддзыны бур ёртъясӧс.
Колӧ лӧсьӧдны картинаяс, ворсанторъяс да кокниджык уджъяс.
Челядьӧс нӧйтӧм вайӧ сӧмын лёк
Уна ай-мам мӧвпалӧны: челядьӧс пӧ быдтігӧн колӧ нӧйтыштавны, регыдджык велаласны.
Нӧйтӧмысь, лёкыс кындзи, некутшӧм бур абу. Ӧти-кӧ, нӧйтӧмӧн позьӧ кагаӧс калекаӧдз воштыны.
Мӧд-кӧ, найӧ оз вермыны вунӧдны сійӧс да лӧгалӧны. Сэсся тшӧкыдджыка кӧ кутасны нӧйтны, найӧ велалӧны воча косясьны.
Ёна лёк и сійӧ, кор челядь полӧны нӧйтӧмысь да пӧръясьӧны. Ӧтчыд-мӧдысь пӧръяласны, сэсся велаласны нэм чӧж кежлӧ пӧръясьны.
Унджыкысь челядь абу мыжаӧсь, а найӧӧс нӧйтӧны.
Челядь посниӧсь.
Унатор на оз гӧгӧрвоны, оз кужны, оз вермыны вӧчны.
Найӧс оз ков нӧйтны, сӧмын колӧ бурӧн висьтавны, медым водзӧ сідзи оз вӧчны.
Овлывлӧ сідз: кага бӧрдӧ, колӧкӧ тшыг, колӧкӧ кыткӧ висьӧ, кыткӧ зыртӧ, сійӧс бурмӧдӧм пыдди да тӧдмалӧм пыдди нӧйтӧны.
Овлывлӧ и сідз: ай-мам скӧрмасны мый вылӧ кӧ да лёкысла нӧйтӧны челядьӧс.
Дерт асьтӧ бура кутны сьӧкыд олӧм дырйи делӧ, да и челядь быдтӧмыд абу кокни удж.
Ай-мамлы, код кӧсйӧ челядьӧс велӧдны нӧйтӧмӧн, ми шуам: некор на некод абу велавлӧма дай оз и велав. Лёкысь кындзи нӧйтӧмыд нинӧм оз вай.
Вывті радейтны да вывті кедзовтны кагаӧс оз позь
Кагакӧд колӧ сёрнитны-вӧдитчыны бура, меліа, небыда. Вывті ёна кагаӧс радейтӧм, кутлӧм да окалӧм бара жӧ оз туй.
Кага умӧ, дӧзмӧ сэтысь да скӧрмӧ. Медся нин некытчӧ оз шогмы быдтысигӧн, кор кагаӧс ӧти дукӧ ёна кутласны да окаласны, сэсся кутасны мӧд дукӧ лёкысь чиршӧдлыны да нӧйтны.
Верстьӧ морт дӧзман сэтшӧм олӧмысь, а челядь йылысь нинӧм и сёрнитны.
Кага оз вермы гӧгӧрвоны мый бур, мый омӧль, мыйысь сійӧс нӧйтасны, мыйысь окаласны.
Пыр кутас видзчысьны, кор окаласны либӧ нӧйтасны.
Нинӧм шуны: ай-мамлы пыр вӧдитчигад, медся нин сьӧкыд олӧмӧн, зэв сьӧкыд кутчысьны кагаӧс пинялӧмысь да чиршӧдлӧмысь, сӧмын аслыныс бур вылӧ жӧ.
Медбур челядькӧд пыр ӧткодя бура сёрнитны. Сэки кага медбура кутас кывзысьны, оз кут ыдждавны дай нӧйтӧмысь оз кут повны.
Кужтӧм гажӧдчӧм челядьлы вӧчӧ лёк
Унаысь верстьӧ йӧз гажӧдӧны кагаӧс сэтшӧмторйӧн, мый налы аслыныс кажитчӧ гажа. Кагаӧс новлӧдлӧны сьӧрсьыныс гӧститны, вердӧны ёна юмовторъясӧн.
Гӧститӧмысь вермас лоны кагалы бур, вермас лоны и лёк.
Юмовторйӧн челядьӧс вердны колӧ, сӧмын тӧдны код пӧраын. Сёян водзвылын юмовторйӧн челядьӧс оз ков вердны, сэки налӧн сёйны чӧстӧмыс торксяс да, оз кутны сёйны сёянтор.
Челядьӧс гӧститны сьӧрысь новлӧдлыны мамъяслы оз ков.
Шум, тӧдтӧм йӧз, уна пӧлӧс сёян — ставыс тайӧ кагаӧс мудзтӧдӧны.
Уна мам ас сертиыс тӧдӧ, гӧститанінысь кагаӧс вайӧны бӧрдігтырйи, сёр водтӧдӧны, войын сійӧ бӧрдӧ, лёка узьӧ.
Унджыкысь кӧ ветлас гӧститны, кага петӧ ас олан ногысь. Сэки зэв сьӧкыд лоас кагаӧс бӧр ӧтпыръяӧ водтӧдны, вердны.
Ар витсянь-квайтсянь челядьлы колӧны нин ёртъяс ворсны, сӧмын ӧттшӧтшъя челядьяс жӧ.
Найӧ сійӧ кадас радейтӧны ворсны котырӧн, сьӧлӧмысьджык уджалӧны чукӧрӧн ӧттшӧтшъяяскӧд. Шоныд пӧраын колӧ лэдзны ворсны ывлаӧ, кӧдзыд дырйи керкаын.
Долыдлун да гажлун мед ёна колӧ кагалы
Ас серти ми ставным тӧдам, гажӧдчыны пӧраын быдӧнлы окота босьтлӧ, а челядьлы медъёна.
Кор ми кӧсъям ошкыштны кагаӧс, шуам: «Кутшӧм сійӧ визув да ён».
Дерт кага вермас лоны визув да ён сӧмын бура быдтӧмысь.
Бура быдтігӧн кагаӧс оз чиршӧдлыны, оз видны, бура да ӧтпыръя вердӧны, юкталӧны, пелькӧдӧны да зільӧны видзчысьны лёкторъяс керӧмысь, мый кага вермас аддзывны да сы вылысь велӧдчыны.
Кымын водзӧ быдмӧ кага, сымын ёна сійӧс кыскӧ челядьяс дорӧ.
Ар сизимын-кӧкъямысын челядь ас костын велӧдчӧны кокниа ворсігтырйи прамӧя уджавны, мыйсюрӧ мастеритны да стрӧитны.
Пӧраын, быдсяма мичаторъяс петӧны челядь кипод улысь.
Челядьлы колӧ ас кодь ёртъяс
Верстьӧ йӧзлӧн прамӧя оз овлы кад челядькӧд ворсны да отсавны налы уджавны.
Челядь казялӧны верстьӧ йӧзлысь мырдӧнкодь накӧд ворсӧмсӧ да оз сьӧлӧмысь налӧн ворссьы, а ёртъяс костын найӧ ставныс ӧткодьӧсь.
Дерт бать-мамлы колӧ тӧдны кодкӧд челядь ветлӧны, колӧ кыйӧдлывны, кыдзи ворсӧны, мый вӧчӧны, ӧлӧдны вильшасьӧмысь да тышкасьӧмысь.
Тышкасьӧм бӧрын колӧ найӧс кывзыны да оз позь видны ни ошкыны йӧзлысь ни ассьыныд челядь. Бура накӧд сёрнитны да висьтавны, мед водзӧ сідзи оз вӧчны.
Вильшасьӧны челядь ёна. Ай-мамлы ассьыныс челядь дорйыны некор оз ков. Став челядьсӧ ӧткодьӧ пуктысь ай-мамӧс челядь ёнджыка радейтӧны.
Миян сиктъясын челядь бӧрысь некод оз видзӧдлы ывлаын ворсігӧн, мед сӧмын керкаысь петӧмаӧсь да наысь мынӧма-а.
А видзӧдлыны колӧ, медся нин ичӧт кагаяс бӧрысь, медым няйтын оз гудрасьны, вадорӧ оз пышйыны да лёкысь оз вильшасьны.
Челядьӧс колӧ новлӧдлыны сӧмын нарошнӧ челядьлы вӧчӧм рытъяс вылӧ
Бать-мам новлӧдлӧны челядьӧс быдсяма гажӧдчан рытъяс вылӧ.
Новлӧдлыны кытчӧ сюрӧ найӧс оз ков, найӧ сэсь нинӧм оз гӧгӧрвоны, сӧмын мудзӧны да повзялӧны.
Овлывлӧ и сідз, челядь ар 7–8 велалӧны ветлыны киноӧ, сэсь найӧ аддзылӧны быдсяма пӧлӧс висьӧмъяс, тышкасьӧмъяс, окасьӧмъяс да мукӧдтор. Сэсся гортын сійӧ жӧ вӧчӧны, гусясьӧны, тышкасьӧны.
Со мый вермас лоны накӧд.
Посни челядьлы вӧчӧны торъя рытъяс, сэні налы петкӧдлӧны сэтшӧм торъяс, кодӧс челядьяс вермасны бура гӧгӧрвоны. Татшӧм рытъяс вылӧ найӧс колӧ новлӧдлыны. Сэні петкӧдлӧны налы кага олӧм йылысь, петкӧдлӧны поездъяс, паракодъяс, йӧз муяс да мукӧдтор. Татшӧм рытъяс вылын челядь тӧдмасьӧны уна выльторйӧн.
Челядьӧс ывлаын новлӧдлӧм
Кымынкӧ кыв ковмас гижны челядьӧс ывлаын новлӧдлӧм йылысь.
Ичӧт кагалы ывлаын новлӧдлӧмыд зэв колантор.
Кага ывлавылын, ӧти-кӧ, лолалӧ сӧстӧм сынӧдӧн шонді водзын. Ывлавылын новлӧдлӧмысь кага ёнмӧ, крепыдджык лоӧ, мӧд-кӧ сійӧ ывлаын унатор аддзылӧ, тӧдмалӧ вӧр, ва, му да мукӧдтор.
Гырысь йӧз сылы вермасны висьтавлыны на йылысь.
Сэсся челядь ывлаын вермӧны вӧляысь паськыда котравны, ворсны, а налы сійӧ быдмигад зэв бур.
Сы вӧсна челядьӧс колӧ ёнджыка гуляйтӧдны да тшӧкыдджыка налы висьтавлыны быдтор йылысь.
Унаӧн юаласны, кыдз пӧ тайӧс вӧчны, кыдзи тӧдны, мый налы бур, мый омӧль, кор колӧ найӧс дорйыны, кор и пинявны, да кыдзи пӧ верман челядьӧс быдтыны нӧйттӧг.
Та вылӧ позьӧ шуны со мый.
Некутшӧм удж оз позь уджавны велӧдчытӧг.
Быд удж вылӧ (вурсьыны, кысьыны, пӧжасьны, мукӧд) мый он куж вӧчны, велӧдчан, юасян кужысь йӧзлысь.
Челядьӧс быдтӧм — ыджыд удж.
Быдтысьны велӧдчыны жӧ колӧ.
Кужӧмӧн быдтысьӧм вайӧ уна бур.
Челядь быдмасны дзоньвидзаӧсь, визулӧсь, ёнӧсь, абу вильышӧсь, тӧлкаӧсь, бура кутасны велӧдчыны да велавны быд удж дорӧ.
Та йылысь кӧ кутан мӧвпавны, велӧдчан и кужӧмӧн челядьӧс быдтыны.
Ӧні быдсяма нигаяс, гижӧдъяс петӧны быдтысьӧм йылысь.
Бать-мамлы колӧ лыддьыны та йылысь.
Нигаясыс лыддьыны сюрӧны быд сиктын изба-читальняысь.
Сиктад оз на быд ай-мам кужны лыддьысьны, сы вӧсна кужысьяслы колӧ лыддьыны горӧн кужтӧмъяслы, мед и найӧ кывзасны да мӧвпыштласны кужӧмӧн челядьӧс быдтӧм йылысь.
Уна сиктъясын эмӧсь «челядь садъяс», сэні челядьӧс быдтӧны кужӧмӧн. Позьӧ мамъяслы ветлывлыны сэтчӧ да видзӧдлывлыны, юасьны, сӧветуйтчыны велӧдысьяскӧд.
Мамъяслы колӧ аслыныс тӧждысьны восьтавны сиктъясын челядь садъяс, либӧ мед клубъясын сетасны челядьяслы кутшӧмкӧ югыдджык да сӧстӧмджык пельӧс, кӧні челядь вермасны ворсыштны мамъяс лыддьысигкоста либӧ собранньӧ вылын пукалігкоста.
Челядьлы кӧ эм места ворсны кутшӧмкӧ пельӧс, найӧ мамъяс бӧрысь оз вӧтлысьны. Мамъяс вермасны шойччыны.
Сэки и мамъяс асьныс лоӧны лӧньӧсьджык, озджык кутны дурскӧдчыны челядь вылӧ.
Сэсся быд быдтысьӧм йывсьыд ставсӧ друг он тӧдлы, дай мыйтор колӧ выль ног лӧсьӧдны — друг вӧчны он вермы. Другтӧ вын ни сьӧм оз судзсьы.
Ковмас ньӧжйӧникӧн.
Ӧтчыд вӧчан торъя вольпась, сэсся коркӧ сертиыс вермыны кутан да паськӧм вуран, велӧдан кияссӧ мыськыны сёйӧм водзвылын, ӧти кадӧ быд лун водны, чеччыны, да сідз водзӧ.
Мый оз вермы вӧчны ӧти мам, верман вӧчны ӧтув мукӧдкӧд. Сы понда колӧ мамъяслы ӧтувтчыны да зільны велӧдчыны кужӧмӧн челядьясӧс быдтыны.

#kom_Falkner_2_1927, А. Сидорова
ЛОАМ МИ ЁНӦСЬ, ДЗОНЬВИДЗАӦСЬ ДА!
І. Морт кучик дзоньвидза йылысь
Мыйла колӧ мыссьыны
Сӧстӧм кучик мольыд, югъялӧ.
Чышкыштӧй чужӧмнытӧ вӧсньыдик небыд гумагаӧн — гумагаыд сылӧссяс.
Сійӧ сы вӧсна, мый миян кучикысь пыр сӧдзӧ кучик гос.
Сійӧ госыс видзӧ кучиксӧ косьмӧмысь.
Тӧв йылын да бус пиын уджалігӧн кучикыс косьмӧ, потласьӧ, миян ног кӧ — вартчӧ.
Сэтшӧм удж бӧрын колӧ мавтны сійӧс кутшӧмкӧ госӧн.
Шоча мыссигӧн кучик лудӧ.
Сійӧ сы вӧсна, мый кучикысь сӧдзтысь гос да пӧсь косьмигас кучиксӧ гильӧдӧны.
Кучик вылысь дыр мыськытӧм пӧсь да гос отсалӧны чукӧрмыны кучик вылӧ буслы да быд пӧлӧс уна висьӧдана гагъяслы.
Кучиктӧ кисьтӧ, лӧмӧссьӧ да ещӧ на мукӧд пӧлӧс кучик висьӧмъяс овлӧны.
Гыжнаясысь да лудӧм кисьтӧдысь кучикыд зэв дыр оз бурд.
Сы вӧсна, инӧ, со кутшӧм сӧстӧма колӧ видзны ассьыд яйтӧ.
Быдӧн тӧдӧны, кутшӧм лӧсьыд да долыд овлӧ мыссьӧм бӧрын.
Дӧрӧм-гачӧ сідз жӧ чукӧрмӧны кучикысь торъялӧм торъяс — гос да киль да на дінӧ сибдӧм бус.
Дӧрӧм гач сьӧдасьӧны.
Сы вӧсна улыса дӧрӧм гачтӧ колӧ вежны быд вежонын.
Выліса платтьӧтӧ тшӧкыда жӧ пеславны, тӧлӧдны, буссӧ сэсь пыркӧдны.
Ас гӧгӧр пелькӧдны колӧ велӧдчыны ичӧтысянь.
Дурка да няйта олігӧн он ло дзоньвидза, мича.
Дзоньвидзалуныд да мичлуныд няйтыдкӧд да дуркыдкӧд дажӧ оз лӧсявны.
Тшӧкыда-ӧ тэ мыськан ассьыд тушатӧ?
Оз-ӧ кыв тэ дінысь пӧсь дук?
Кӧні тэ пыркӧдан, весалан ассьыд кышантӧ?
Мый вӧсна оз позь пыркӧдны да весавны кышантӧ олан керкаын?
Кыдзи колӧ дӧзьӧритны юрситӧ да чунь гыжъястӧ.
Медъёна сӧдзтӧ госыд юр кучикысь.
Сы вӧсна посни челядьлысь кӧ юрсӧ шоча кутан мыськыны, юр кучик госыс юр вылас косьмӧ, кенялӧ.
Ёна дурк йӧзлӧн юрсӧ дыр мыськытӧмысь юрыс лӧмӧссьӧ, юрсиыс клеитчӧ сэтчӧ, оз позь сыныштны.
Бура мыськыны юртӧ кӧдзыд ваӧн он вермы, оз мын сійӧ.
Колӧ мыськыны шоныд ваӧн, майтӧгӧн, медым став няйтыс да госыс сэсь мынас.
Ӧдйӧ госӧссян юрси колӧ мыськыны быд вежонын ӧтчыд, ньӧжйӧнджык госӧссян — позьӧ кык вежонын ӧтчыд.
Юр кучиктӧ колӧ ёна дӧзьӧритны: сэні ӧд юрси вужъясыс (1-ӧддза сер., Н шыпасӧн пасйӧма).
Няйтын овмӧдчӧны аслыспӧлӧс тшакъяс, висьмӧдӧны юрситӧ.
Эм парша нима висьӧм.
Парша тшакъяс вуджӧны челядьлы понъяссянь да каньяссянь.
Парша тшак орйӧдлӧ юрси вужъяс.
Юрси пондас усьны, верман дзик юрситӧг кольны (2-ӧд серп.).
Эм нӧшта мӧд пӧлӧс висьӧдан тшак — шырысь лишай (3-ӧд серп.).
Сійӧ юрситӧ орйӧдлӧ.
Чеглалӧ найӧс ӧтгырся гӧгыльясӧн, быттьӧ шырӧ.
Лишай — зэв вуджана висьӧм.
Сы вӧсна, казяласны кӧ сійӧс школаын кутшӧмкӧ велӧдчысьлысь, велӧдӧмысь дугдылӧны, школасӧ тупкылӧны.
Мыжаыс тані — няйта, дурка олӧм.
Юртӧ мыськыны колӧ видзчысьӧмӧн.
Юр мыськигӧн ми весалам юр кучикнымӧс сы вылӧ пуксьӧм кулӧм кучик йӧртӧдъясысь да няйтысь, бусысь.
Коклябӧраным миян эм жӧ сэтшӧм кулӧм кучик пластыс.
Сӧмын сэні сійӧ зэв кыз, позьӧ вундавны, ньӧти оз доймы.
Юрын кулӧм кучик пластыс зэв вӧсни.
Сы улын олӧны ловъя кучик йӧртӧдъяс.
Сы вӧсна юртӧ мыськигӧн оз ков юр кучиктӧ гыжйӧн парсавны, а мыськыны кокньыдика — чунь помъяснад ниртӧмӧн.
Сынан ньӧбигӧн колӧ бӧрйыны тшӧтшыд пиня сынан: ёсь пиня сынанӧн верман дойдны юр кучиктӧ.
Зэв пӧсь ваӧн юртӧ мыськавны абу бур, верман сотны ловъя кучиксӧ.
Эм ещӧ юр кучик висьӧм, кор юрыд ёна килльӧссьӧ.
Сэки юрыд да паськӧмыд еджыдӧсь, быттьӧ пызьӧн киськалӧма.
Сійӧ висьӧмысь позьӧ бурдӧдчыны, сӧмын юртӧ тшӧкыда колӧ мыськыны серно-дегтярнӧй мазьӧн, доктор индалӧм серти.
Колӧ ёна видзны юртӧ тойӧссьӧмысь.
Пывсян бӧрын колӧ сынавны юрситӧ тшӧкыд сынанӧн.
Унаысь юрыд серовӧссьылӧ.
Серовыс сійӧ той колькъяс (4-ӧд серп.).
Мынтӧдчыны наысь зэв сьӧкыд: колӧ тшӧкыда тшӧкыд сынанӧн сынасьны.
Эновтчыны кӧ пондан сынасьӧмысь — тойӧссян.
Тойясӧс бырӧдӧны нерп выйӧн да сабадилла нима лекарствоӧн.
Колӧ видзчысьны ёна юр гартӧмысь.
Шапкаӧн, шляпаӧн да чышъянӧн оз ков юртӧ топыда жмитӧмӧн кӧртавны, тупкыны.
Юр кучик йӧртӧдъяс ӧд, мукӧд туша йӧртӧдъяс моз жӧ, лолалӧны.
Оз ков, инӧ, торкны налы лолавны.
Быд ловъя ловлы моз юр кучиклы колӧны югыд да сынӧд.
Сы вӧсна шоныд дырйи да абу кӧ буса колӧ овны куш юрӧн.
Чунь гыжъястӧ сӧстӧма жӧ колӧ видзны.
Няйт удж бӧрын пырысьтӧм-пыр китӧ колӧ мыськыны майтӧгӧн, тшӧткаӧн, медым гыжъяс костад няйтыс оз коль.
Гыж да юрси серти тӧдмалӧны мортӧс: пелька али дурка сійӧ олӧ.
Гыжтӧ колӧ шырны гӧгрӧстӧмӧн моз, чунь пом серти.
Оз ков вундыны сійӧс дзик яй бердтіыс либӧ кольны вывті кузя (5-ӧд серп.).
Чунь гыж видзӧ чунь помтӧ доймӧмысь да мый сюрӧ босьтігӧн мыджӧд пыдди сылы олӧ, видзӧ чатӧртчӧмысь.
Чунь помыд ӧд миян — мӧд син.
Чунь помъясӧн ми быдтор видлалам.
Гыжъяс гӧгӧр мукӧддырйи чунь кучик бонзьӧ.
Оз ков найӧс нетшкыны, курччавны, медым оз лоны сэні дойяс.
Дойӧ ӧд вермасны веськавны висьӧдан гагъяс, пежавны вирсӧ-яйсӧ.
Войдӧр гаг веськаланінті вежӧдас, сэсся висьны, ёнтыны пондас.
Гыжна туйяс да дойяс колӧ мавтны иодӧн.
Сійӧ кыскӧ дой кучиксӧ, оз лэдз висьӧдан гаг ядлы пырны водзӧ, пежавны вирсӧ, яйсӧ.
Велӧдчысьяс пытшсьыд школаад бӧрйӧй кымынкӧ мортӧс тӧждысьны дзоньвидзалун понда.
Найӧ пондасны шусьыны дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котырӧн.
Пондасны кыйӧдны, медым школаыд пыр вӧлі пелькӧдӧма, чышкӧма-мыськӧма; велӧдчысьясыс сӧстӧмӧсь, сӧстӧм паськӧмаӧсь.
Тшӧктӧй сійӧ котырлы докторкӧд тшӧтш видлавны велӧдчысьяслысь юрсисӧ, туша кучиксӧ, гыжъяссӧ.
Сійӧ котырлы тшук колӧ кыдзкӧ лӧсьӧдны, медым велӧдчысьяс велӧдчасны видзны асьнысӧ да школасӧ пыр пелька, сӧстӧма.
Ас удж йывсьыс дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котыр быд тӧлысь собранньӧ вылын пондас велӧдчысьяслы доклад вӧчны.
Кутшӧм ваӧн колӧ мыссьыны
— Ме кӧдзыд ваӧн мысся!
— А ме шоныдӧн — мед ог кынмы.
— Сы вӧсна и пыр кынман, шоныд ваӧн мыссян да.
— Кыдз сідз?
Шоныд ваысь?
— Да.
Шоныд ваӧн мыссьӧм бӧрын кучикыд зэв ӧдйӧ ыркалӧ.
Кӧдзыд ваӧн кӧ мыссян да сы бӧрын дон гӧрдӧдз кыз чорыд либӧ гӧна кузьчышъянӧн чышкысян, сэки, бара, майбыр, он кынмы — шоналан.
Вирыд ӧдйӧ-ӧдйӧ мӧдас ветлыны сӧнъясӧдыс, быттьӧ гимнастика вылын.
Шоныд ваӧн мыссьысьлы ывлаын пыр кӧдзыд.
Мӧдарӧ, кӧдзыд ваӧн мыссигӧн сӧмын войдӧрсӧ кӧдзыд, сэсся зэв ӧдйӧ шоналан, дон гӧрд кучика лоан.
Шоныд ваӧн мыссьысь быд тӧв пӧльыштӧмысь полӧ, пыр гартчӧ, шоныда пасьтасьӧ.
Сы вӧсна сылӧн насмука оз бырав.
— Кӧдзыд ванад мыссигӧн ӧд либӧ вывсьыд няйтыс оз жӧ бырав, пыр няйт сюръя кодьӧн лоӧ овны.
— Эн пов, няйтӧн огӧ олӧ.
Быд вежонын ӧтчыд пывсянын пӧсь ваӧн мысся, майтӧгӧн, бонйӧн.
Сыысь кындзи быд лун коскӧдз кӧдзыд ваӧн мысся.
Тадзи венсисны кык ёрт.
Кодыс эськӧ тіян ногӧн прав?
Мыйла?
Саридзын да юясын купайтчӧм йылысь
— О-о-о, кутшӧма ме кынми, турді дзикӧдз!
— Кӧні нӧ сэтшӧмасӧ кынмин?
— Ваын, эстӧн юын купайтчи да.
— Дыр, кӧнкӧ, купайтчин, сійӧн и кынмин.
Доктор шуӧ, дыр пӧ купайтчыны оз позь.
Ачыд ӧд, кӧнкӧ, казявлін, пыран ваад да войдӧр кӧдзыд, сэсся шоналан, кучикыд гӧрдӧдас.
Сэки и колӧ петны ваысь, оз ков видчысьны мӧдысь кӧдзалӧм, лӧзӧдӧм.
Лӧзӧдтӧдз купайтчӧмысь бур пыдди сӧмын лёк лоӧ.
Купайтчӧм водзвылад бур куйлыштны пасьтӧгыд шонді водзын.
Купайтчӧм бӧрын мӧдарӧ, пырысьтӧм-пыр колӧ пасьтасьны.
Зэв омӧль купайтчигӧн шонтысьны шонді водзын, сэсся бара ваӧ чеччыштны.
Оз ков сідзи вӧчны, а челядьлӧн сэтшӧм мода эм.
— Мый нӧ тэ, ӧтитор оз позь да, мӧдтор оз позь долян, а ачыд он висьтав, мыйла оз позь.
Вай лучшӧ сійӧс висьтав, мыйла оз позь.
— Висьтала.
Та йылысь ме докторлысь со кыдзи гӧгӧрвои.
Быд уджалӧм бӧрын уджалысь органъяс мудзӧны, колӧ найӧс шойччӧдны.
Сідзи жӧ вир сӧнъяс.
Кӧдзыд ваысь кучик пытшса вир сӧнъяс войдӧр топалыштӧны, векнялӧны.
Вирыс на пытшкысь шыбитчӧ гырк пытшкӧ.
Недыр мысти найӧ бӧр паськалӧны, тырӧны вирӧн: вирыс сэтчӧ гырк пытшкысь локтӧ.
Сэки мортыд шоналӧ, колӧ дугдыны купайтчӧмысь.
Дырджык кежлӧ кӧ кольччан ваӧ, вир сӧнъясыд выльысь векняласны, тэ кынмыны кутан, дыр он шонав: вир сӧнъясыд мудзӧмысла ньӧжйӧнджык нин уджалӧны.
Дыр купайтчӧмысь верман висьмыны.
Нӧшта, уналы некутшӧма оз позь купайтчыны, медся нин саридзын.
Позьӧ оз да дыр-ӧ позьӧ купайтчыны тэныд, сы йылысь колӧ юавны докторлысь.
Купайтчылін-ӧ тэ юын, дыр-ӧ олін ваас, кынмин эн дыр купайтчигад?
Кыдзи колӧ пасьтасьны
Миян республикаын гортын олӧны кокни паськӧмӧн, ывла вылӧ петігӧн ёна гартчӧны.
Заграничаын дзик мӧд ногӧн пасьтасьӧны: гортын олан да ывла вылын ветлан паськӧмъясын ыджыд кост абу.
Миян улыса дӧрӧм-гачтӧ унджыкыс новлӧны дӧраысь да бумажнӧйӧс, сэні — кыӧмӧс
(чувки кепысьӧс моз кыӧма машинаӧн либӧ емӧн).
Кыӧм паськӧмын сунисъяс костыс гырысьджык:
сунисъяссӧ абу топӧдӧма мӧда-мӧд бердас.
Сэтшӧм костӧсь дӧраыд паськӧм вылад бурджык: сійӧ, губка моз, тушаысь пӧсь васӧ ӧдйӧ ас пиас босьтӧ, ӧдйӧджык лэдзӧ ортсӧ — косьмӧ.
Оз весь спортсменъяс кокниа пасьтасьны: найӧ новлӧны кыӧм дӧрӧм гач.
Либӧ нӧшта дӧрӧмныс нач посни синма тывйысь быттьӧ вурӧма.
Котраліганыс да ворсіганыс спортсменъяс ёна пӧсялӧны.
Шойччигас сэсся, ыркалігас, татшӧм паськӧмнас найӧ оз казявны туша кузьта пӧсь визувтӧм: паськӧмыс пӧсьсӧ ас пиас босьтӧ.
Тӧв пӧлькнитӧмысь налы абу кӧдзыд: паськӧмыс ӧдйӧ косьмӧ.
Бумажнӧй дӧрӧмӧн котравны абу бур: пӧсялан да дыр оз косьмы, верман кынмыны.
Пӧсялӧм бӧрын кынмӧмыд зэв лёк: мортыд зэв кокниа вермӧ висьмыны.
Шоча кыӧм дӧрӧм-гач новлысьлы немтор повны поводдя вежсьӧмысь.
Ичӧтысянь колӧ асьтӧ велӧдны кокниа пасьтасьны.
Кокъястӧ колӧ видзны шоныда: новлыны пыр бур дзонь кӧмкот.
Пӧсялӧны кӧ кокъясыд, кӧдзыд дырйи колӧ новлыны вурун чувки: вуруныс пӧсьсӧ ас пиас кыскас, кокъясыд омӧльджыка кынмасны.
Чужӧмтӧ да голятӧ оз ков ёна гартны-тупкыны, колӧ асьтӧ быдтыны ён, дзоньвидза мортӧн.
Векни да зэлыд паськӧм новлӧм абу жӧ бур:
вӧляысь вӧрны ни лолавны он вермы, вирыд лючки ветлӧдлыны оз вермы ни.
Эмӧсь йӧз, шуӧны, векни паськӧмнас пӧ шоныдджык.
Сійӧ абу сідзи, асьтӧ ылӧдлӧм сӧмын лоӧ.
Паськыд, шев паськӧм бурджык.
Сэки паськӧма-тушаа костын лоӧ тушаӧн шонтӧм сынӧд.
Оз ӧд паськӧмыд миянӧс шонты, ми паськӧмсӧ шонтам.
Паськӧмыс сӧмын видзӧ миянӧс кӧдзалӧмысь.
Мыйысь вурӧма тэнад дӧрӧм гачыд?
Кутшӧм шӧртысь кыӧма тэнад чувкиыд, носкиыд?
Эм-абу тэнад дӧрӧм гач емӧн кыӧм дӧраысь?
Босьт ӧтыджда ситечтор да емӧн кыӧм дӧратор, либӧ важ вурун кепысьтор.
Лэдз найӧс стӧканъясӧ ва пиӧ, сӧмын мед ваыс кыкнан стӧканас ӧтмында вӧлі.
Видз кыкнан торсӧ ӧтдыра.
Ваысь кыскӧм бӧрын тӧдмав, код торйыс унджык ва ас пиас босьтӧма.
Кодыс, инӧ, ӧдйӧнджык васӧ босьтӧ?
Кынмалӧм йылысь
Школаын доктор юалӧ: «Тӧлӧдлад-ӧ ассьыныд керканытӧ?»
— «Тӧвнас?
Кынмам ӧд.
Мыйта кӧдзыд пырас, форточкаястӧ восьтан да».
— «Кӧдзыд понда йӧзыд оз висьмыны», шуис сы вылӧ доктор: «висьмӧдӧны найӧс висьӧдан гагъяс.
Сӧмын оз быд морт ӧтмоза висьмы, оз быдӧнӧс ӧтмоза висьӧд.
Коді ичӧтысянь асьсӧ велӧдӧ бур сынӧдын овны, кӧдзыд ваӧн мыссьыны, оз гартчы, оз тӧбсьы — сійӧс висьӧмыдлы сьӧкыд лоӧ вермыны: морт ён, оз сетчы.
Мӧдарӧ, коді ичӧтысянь пыр гартчӧ-тӧбсьӧ, полӧ кӧдзыдысь да сӧстӧм сынӧдысь — сійӧ оз и бурдлы, пыр зыньгӧ-висьӧ: вирыс сылӧн омӧля уджалӧ, ӧдва визлалӧ.
Сэтшӧмтӧ, дерт, висьӧдан гагъясыд кокниа пӧрӧдасны.
Миянлы колӧ велӧдны асьнымӧс пырыс ветлан тӧв вылын овны, медым кынмӧмъясысь огӧ кутӧ повны, медым насмука оз кут вӧдитны.
Коді гортын пыр шоныд паськӧмӧн олӧ да ӧшиньяссӧ тшем пӧдсӧн видзӧ, сійӧ пыр норасьӧ: бара нин менам кынмыссьӧма.
Кынмӧмысь висьмӧ, коді регыдӧн кынмӧ.
А регыдӧн кынмӧ сійӧ, коді ичӧтысяньыс абу зільӧма лоны ёнӧн, дзоньвидза мортӧн.
Абу кужӧма асьсӧ быдтыны.»
Кынмысь-абу тэ?
Быд лун-ӧ тэ мыссян, кӧдзыд ваӧн али шоныдӧн?
Мыссьы кӧдзыд ваӧн, чышкысь косӧдз.
Чышкысигад кыз кузьчышъянӧн нирт яйтӧ гӧрдӧдз.
Сэки лунтыр тэныд лоӧ шоныд.
Вӧчлы жӧ сідзи, тӧдмав збыльысь-абу.
Бурджык ещӧ лоӧ, юалан кӧ, кыдзи мыссьыны, докторлысь.
ІІ.
Физкультура
Гимнастика да спорт абу ышманторъяс: найӧ дзоньвидзалун кутӧны
Карса челядьяс сиктса челядьысь омӧльӧсьджык.
Сиктса челядьыд ичӧтысяньыс бать-мамыслы отсасьӧны муяс вылын да, видзьяс вылын да, кыскасигӧн да.
Найӧ сӧстӧм сынӧда инын уджалігӧн сӧмын ёнмӧны.
Карса челядьыд эськӧ абу жӧ дзик ставныс ӧткодь омӧльӧсь да, эмӧсь на пиын и ёнъяс.
Ваня да Костя панласьӧны котралӧмӧн.
Ваня кык во нин физкультура кружокын.
Костя абу, сійӧ котравны оз радейт;
нига сайынджык пукалӧ — лыддьысьӧ.
Ваня регыдӧн Костяӧс панйис.
Костялӧн лолыс кутіс тырны, котӧртны ньӧжмӧдіс, сэсся дзикӧдз сувтіс.
Ваня дыр на сы бӧрын котӧртіс.
Кор сувтіс, быттьӧ немтор, мудзӧмыс омӧля и тӧдчӧ.
Сійӧ сы вӧсна, мый Ваня котравныс велалӧма нин да Костя дорысь этшаджык вын сы вылӧ пуктіс.
Кӧть ӧд кутшӧм удж вылын: велалӧмыд кӧ, кужан кӧ сійӧс вӧчны, этшаджык вын сы вылӧ мунас.
Сідз жӧ и тані: Ваня котралӧ Костяысь ӧдйӧджык, мичаджыка, пелькджыка.
Пес кералысьлӧн киясыс ёнӧсь, пескыс ӧдйӧ да мичаа потласьӧ.
Писар ӧдйӧ гижӧ.
Вурсьысь ӧдйӧ вурсьӧ.
Сідзи, ӧти удж вылын олысьлӧн, оз став шыр-яйыс (мускулыс) ӧтмоза ёнмы: сійӧ удж вӧчигӧн вӧрысь шыр-яйяс мукӧд шыр-яйясысь ёнӧсьджык.
Физкультурникъяслӧн гимнастикасӧ вӧчигӧн став шыр-яйыс уджалӧ вӧрӧ, сы вӧсна налӧн став шыр-яйыс ӧткодь ёнӧсь.
Ӧти пӧлӧс уджысь дӧзман, мудзан, тушаыд тшыкӧ: гӧрбыльтчан, пӧлыньтчан, кыткӧ кызджык, кыткӧ вӧсньыдджык лоӧ.
Спорт став суставсӧ уджӧдӧ, веськӧдалӧ чукыльтчӧминъяс.
Яйыд зумыдмӧ, ёнмӧ.
Ми кӧсъям лоны уклад кодь ён яяӧсь, мед вӧлім дзоньвидзаӧсь, мичаӧсь, веськыдӧсь.
Ньӧв моз ми кутам ю вуджны.
Лэбачьяс моз лэбзям котӧртігӧн.
Морӧс лыясным миян лоӧны вылынӧсь, паськыдӧсь.
Пыдысянь пондам лолавны сӧстӧм сынӧдӧн.
Алӧй гӧрд вир пӧсь визувнас мыськас миянлысь пытшкӧснымӧс.
Тіян школаын велӧдӧны оз гимнастика да спорт?
Кымынысь вежонын?
Кымын минутӧн?
Ёнмисны эз тэнад шыр-яйясыд гимнастикаӧн да спортӧн велӧдчыны заводитӧм бӧрын?
Казялан он ассьыд ёнмӧмтӧ?
Гимнастика да спорт кӧ тіян школаын абу, дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котыр пыр кыпӧдӧй сы йылысь сёрни, корӧй, мед лӧсьӧдасны.
Сёрнитӧй сы йылысь школаса докторыдкӧд.
Шоныд пась пыдди — физкультура
Пес кералігӧн либӧ котралігӧн ми ёна пӧсялам.
Шонтӧ миянӧс асланым организмным.
Сы вӧсна шоныд миянлы весиг кӧдзыдінын уджалігӧн.
Пач ломтысигӧн ломтысянторйыс сотчигас ӧтлаасьӧ сынӧдса кислородкӧд, артмӧ углекислота.
Сідз жӧ миян организмын.
Миян пытшкын быттьӧ пыр пач ломтысьӧ, сӧмын битӧг-а.
Сотчысьясыс — сёян-юан.
Найӧ ӧтлаасьӧны вирӧн вайӧм сынӧдса кислородкӧд.
Сэсся ӧтлаасьӧмысь артмӧм углекислотасӧ вом пыр бӧр ортсӧ лэдзӧны.
Уджалігӧн миян пытшкын сёян-юан ёнджыка сотчӧ, лолалам ми тшӧкыдаджык, пыдысяньджык;
босьтам пытшкӧ унджык кислород, лэдзам унджык углекислота.
Паровоз ломтысигӧн шоныдыс паровозсӧ шонтӧ дай мӧдтор вылӧ мунӧ — кыскӧ бӧрсяньыс став вагонсӧ.
Миян пытшкын сідзи жӧ: ӧти юкӧн шоныд сёян сотчӧмысь мунӧ асьнымӧс шонтӧм вылӧ, мукӧдыс — организмлы уджавны.
Миян гӧгӧрса сынӧд кӧ кӧдзыдджык миян тушаысь, тушаным шойччигас ньӧжйӧникӧн ыркалӧ, ас температураас воӧ.
Уджалігӧн содӧм шоныдыс вуджӧ сынӧдӧ.
Чукӧртӧм ӧти лунся туша шоныдӧн позьӧ пузьӧдны кык ведра ва.
Сы вӧсна, кор миянлы кӧдзыд, колӧ либӧ уджавны, либӧ гимнастика вӧчны.
Пасьыд шоныдтӧ оз сет.
Сійӧ сӧмын дась шоныдсӧ видзӧ, мед оз разав сійӧ кӧдзыд сынӧдӧ.
Сідз кӧ, ёна пасьтасьӧм-гартчӧм дорысь кӧдзыд дырйи шоныд корсьны бурджык гимнастикаӧн.
Кынмысь-абу тэ?
Кынмигӧн коркӧ видлін эн уджавны либӧ гимнастика вӧчны?
Видлы, сэсся висьтав, шоныдджык лои али эз тэныд.
ІІІ.
Лимфатическӧй система дзоньвидза йылысь
Зӧлӧтука йылысь
Быдӧн, ме чайта, аддзылінныд пыктӧм, кыз голяа челядьӧс.
Сійӧ — горш нерӧдъясыс налӧн пыктӧмаӧсь.
Сэтшӧм жӧ нерӧдъяс эмӧсь ещӧ пакъясын, гырддза да кыняув гуранын, кынӧмын, сынӧд ветлан туйясын (бронхиын).
Голяса нерӧд пыктӧм медъёна синмӧ шыбитчӧ.
Нерӧдъяс оз другӧн ыдждыны, а ньӧжйӧникӧн.
Войдӧр ыдждӧмсӧ весиг он казяв.
Сэсся, кор аддзасны кагалысь горш пыктӧм, тьӧтӧяс да пӧчӧяс пондасны шуны: немтор пӧ тайӧ, «прӧстӧй зӧлӧтука», регыд бурдас.
Мамыс эскас налы, оз петкӧдлы кагасӧ докторлы.
Эськӧ нерӧд пыктӧмыд зэв омӧльтор: сысянь вермасны висьмыны лыяс, тыяс да.
Кагаыдлӧн лоӧ чакотка, или туберкулёз, кыдзи шуӧны мӧд ногӧн.
Кага кыскасьӧ джоджӧд, быдторйӧ кинас кутчысьӧ, вомӧ босьтӧ.
Сылы зэв кокниа шедӧны быд пӧлӧс висьӧдан гагъяс.
Вомӧ веськалӧм висьӧм пырӧ нерӧдъясӧ.
Кага лолалӧ омӧль, лёк дука сынӧдӧн, юӧ висян мӧслысь йӧв.
Висьӧм пырӧ пытшкӧ, овмӧдчӧ нерӧдъясын.
Висьысь мам окалӧ кагасӧ вомас, узьтӧдлӧ сійӧс ӧти вольпасьын аскӧдыс.
Быд лолыштӧмӧн лэдзӧ сійӧ кага вылас уна висьӧдан гагъяс.
Найӧ веськалӧны кагалы вомас.
Пырӧны нерӧдъясас, висьмӧдӧны найӧс, ыдждӧдӧны, орӧсьтӧны.
Бӧрынджык орыс писькӧдчӧ ортсӧ — лоӧ восьса дой.
Овлывлӧ, нерӧдъясыс пыктасны да оз орӧссьыны, уна во сідзи оласны.
Коркӧ сэсся, кор мортыс ыджыдӧдз нин быдмас, кор уджавны сылы колӧны уна вын да дзоньвидзалун, сійӧ вӧлись казялас, мый висьӧ чакоткаӧн.
Доктор пондас юасьны, эз-ӧ висьлы сійӧ кыдзкӧ ичӧтдырйиыс.
Мамыс шуас: «Эз, дзоньвидзаӧн быдмис.
Сӧмын тай зӧлӧтука вӧлі-а».
Сійӧ «зӧлӧтукаыс» и омӧльыс.
Зӧлӧтукаысь оз ков лэдзчысьны, колӧ бурдӧдчыны сыысь пырысьтӧм-пыр, помӧдз.
Висьталӧй мамъясыдлы, мый тӧдад зӧлӧтука йылысь.
ІV.
Лысьӧм дзоньвидза йылысь
Рахит висьӧм йылысь
Гожӧмын ывла вылысь аддзылан уна мегыр кодь чукля либӧ тасасяна кокъяса челядьӧс.
Налӧн юр лыясыс дыр оз бурдны, лы костъясӧдыс восьса, небыд (14-ӧд серп.).
Дзоньвидза челядьлӧн сійӧ каднас юр лыясыс бурдӧмаӧсь нин, ӧтлаасьӧмаӧсь.
Ёна чукля кока челядьлӧн пиньясыс сёрӧн петӧны.
Морӧс лыясыс бокъяссяньыс топӧдӧма, морӧс шӧр лыыс чургӧдчӧма водзӧ.
Рушкуыс ставныслӧн зэв ыджыд.
Ветлӧдлігас уткаяс моз катласьӧны.
Ветлӧдлыны заводитӧны сёрӧн.
Ставыс сійӧ сы понда, мый налӧн лыясас этша известка.
Лыяс кадын оз вермыны чорзьыны, дыр олӧны небыдӧн.
Кагаяс заводитӧны ветлыны.
Небыд лыяса кокъяслы тушасӧ сьӧкыд лоӧ кутны — чукыльтчӧны.
Татшӧм висьӧмыс, кор лыясын этша известка, шусьӧ рахитӧн, мӧд ног — английскӧй висьӧмӧн.
Рахитӧн висьӧны дзескыдінын да лёк дука, тшыкӧм сынӧда керкаын олысь челядь, нӧшта оз кӧ петкӧдлыны найӧс ывлаӧ, шонді водзӧ.
Гырысь, югыд керкаын быдмысь челядь рахитӧн шоча висьӧны.
Оз ӧд весь рахиттӧ шуны гӧль йӧз висьӧмӧн.
Рахита челядь абу мам йӧв вылын быдтӧм челядь, а мӧс йӧв вылын: паньӧдӧмӧн либӧ нёньӧдӧмӧн.
Гӧль мамъяс эштытӧмысла либӧ тӧдтӧмысла унаысь водз дугдӧны ас нёньнас кагасӧ нёньӧдӧмысь, вердӧны сійӧс няньӧн либӧ рокӧн.
Ичӧт кагалы татшӧм сёян зэв омӧль, тшук колӧ вердны сійӧс мам йӧлӧн.
Кагаяслы ичӧтысяньыс сетӧны сёйны картупель.
Сыысь налӧн кынӧмыс дундӧ, ыдждӧ.
Немечьяс ыджыд рушкуа рахита челядьӧс «картупель рушкуаӧн» и шуӧны.
Арӧсӧдз кагаӧс сӧмын дзоньвидза мам йӧлӧн и колӧ вердны.
Мамыслы сэки колӧ сёйны бур, госаджык сёян.
Мам йӧлын эм быдтор, мый колӧ кага тушалы медводдза воын.
Арӧса кагаӧс позьӧ нин вердны мӧс йӧлӧн, градвыв пуктасӧн, яблӧкӧн.
Яйӧн челядьӧс оз ков вердны ар 3-ӧдз — 4-ӧдз.
Бура вердӧм кындзи челядьлы колӧ югыд, шӧркоддьӧм шоныд, сӧстӧм сынӧда оланін.
Узьтӧдлыны колӧ найӧс сӧстӧм вольпасьын.
Тэнад аслад да ичӧт вокыдлӧн веськыдӧсь-ӧ кокъясыд?
Бура-ӧ быд лун тӧлӧдад ассьыныд олан керканытӧ?
Мам йӧв вылын-ӧ тэ быдмӧмыд?
Мыйла челядьлӧн лысьӧмыс кокниа куснясьӧ, пӧрысьяслӧн — чегласьӧ
Эм абу тіян гортаныд пузчужӧм кага?
Сылӧн лыясыс зэв небыдӧсь.
Инмӧдчылад кӧ кинад (сӧмын зэв видзчысьӧмӧн!) сійӧ юрӧ, казялад: юрыс сылӧн небыд, быттьӧ лытӧм.
Небыд лыяс кокниа куснясьӧны.
Пӧчӧ пыр ныр улас ропкӧ: кокӧй пӧ оз куснясь.
Пӧрысьяслӧн лыясыс рӧшкыдӧсь, усигӧн чегъясьӧны.
Ті, челядь, зэв тшӧкыда усявлад, эм-абу кодкӧ тіян пиын чегӧм ки кока?
Коркӧ кӧ челядьлӧн кутшӧмкӧ лы чеглӧ, овлӧ сійӧ зэв шоча.
Сійӧ ставыс сы вӧсна, мый челядьлӧн лыясыс абу на дзикӧдз «лысялӧмаӧсь».
Налӧн лыясыс гӧчысь да небыд, известкатӧм пластъясысь.
Кор найӧ известкаассясны, чорзясны — лоӧны ён лыясӧн, бур туша кутӧдъясӧн.
Воысь воӧ лыясӧ известка унджык чукӧрмӧ.
Пӧрысьяслӧн лыясын небыд торйыс зэв нин этша, унджыкыс известка.
Сы вӧсна и найӧ рӧшкыдӧсь, кокниа чегласьӧны.
Сідзкӧ, челядьлӧн лыясыс оз чегъясьны-а, сӧмын куснясьӧны сы вӧсна, мый лыас налӧн этша известка.
Известка да гӧч торйӧдны лыысь позьӧ со кыдзи.
Ломтысян пачӧ кӧ шыбитан лы тор, сійӧ оз ставнас сотчы.
Сотчас сӧмын лыысь ловъяторйыс.
Известкаыс кольӧ, оз сотчы.
Сы вӧсна сотчӧм лы зэв кокниа сявмунӧ — киссяс известкаа пӧимӧ.
Лэдзам кӧ лытӧ солянӧй кислотаӧн либӧ уксусӧн сорлалӧм ваӧ, лыысь известкаыс сылӧ, коляс сӧмын небыд, куснясян гӧчыс.
Кытчӧдз кагаыдлӧн сюрса лыыс оз ёнмы, узьтӧдлы сійӧс чорыд вольпасьын.
Со тані куйлӧ ичӧтик кага небыд вольпасьын, юрыс — юрлӧс вылын.
Кагалӧн тушаыс вольпасьсӧ личкӧ.
Вольпасьыс небыдысла вӧйӧ.
Гӧч кодь лыяс кагалӧн кусыньтчӧны.
Сыкӧд орччӧн со куйлӧ веськыд сюрса лыа кага.
Сійӧ сы вӧсна, мый вольпасьыс сылӧн чорыд, туша личкӧмысь оз вӧй.
Чорыд вольпась видзӧ сюрса лытӧ кусыньтчӧмысь.
Нӧшта мӧд буртор вӧчӧ чорыд вольпасьыд: отсалӧ бурдӧдны сюрса лытӧ висьӧмысь.
Чакоткаӧн висигӧн чакотка гагъяс вермӧны овмӧдчыны сюрса лыын, висьмӧдны сійӧс.
Гаг овмӧдчан инын лоӧны дойяс.
Найӧ ыдждӧны, паськӧдчӧны, висьмӧдӧны дзоньвидза лыяс.
Сэні бара дойяс лоӧны, вуджӧны мукӧд лыяс вылӧ.
Сідз водзӧ став лысӧ висьмӧдасны.
Сюрса лыын уна лытор.
Найӧс тэчӧма мӧда-мӧд вылас, мӧда-мӧдсӧ кутӧны: быд лытор мыджсьӧ уліса лыӧ, кутӧ вылісасӧ.
Сійӧ лыторъясыс, ставныс ӧтлаын, кутӧны морт тушатӧ.
Сідзкӧ, висян, киссян сюрса лы, тӧдӧмысь, морт туша кутны веськыда оз вермы: висигӧн сійӧ кусыньтчӧ, гӧрбыльтӧ морттӧ (16-ӧд серп.).
Кымын уналы сюрса лыыс висьӧ, сымын мортыдлӧн гӧрбыс ыджыд.
Висьӧм заводитчигӧн кӧ доктор казялас кагалысь сюрса лы висьмӧм, водтӧдас сійӧс сӧстӧм сынӧда инӧ чорыд вольпасьӧ, юрлӧстӧг, либӧ гипсысь вӧчӧм крӧватьӧ.
Сюрса лы сэні шойччӧ: лы торъяс мӧда-мӧд вылас оз личкыны.
Вӧляысь куйлысь лыяс вылӧ висьӧм оз нин вермы сэтшӧм ӧдйӧ паськавны, лӧньыштӧ сійӧ.
Чорыд вольпасьыд либӧ гипсыд кутӧны сюрса лыӧс куснясьӧмысь.
Тадзи кагаӧс бурдӧдігӧн колӧ сійӧс ёна бура вердны.
Бур сёянысь да сӧстӧм сынӧдысь сійӧ ёнмӧ — вермас висьӧмсӧ.
Тадзи видзигӧн да бурдӧдігӧн мездан кагатӧ гӧрбысь, лоӧ сійӧ дзоньвидза.
Оз-ӧ тэнад посни чой вокыд небыд вольпасьын да джуджыд юрлӧс вылын узьлыны?
Лӧсьӧд налы вольпась юрлӧссӧ сідзи, медым быдмасны найӧ дзоньвидзаӧн.
Морӧс лыяс чукыльтчӧм йылысь
Видзӧдлӧй жӧ воддза велӧдчысьыс вылӧ (17-ӧд серп.).
Сылӧн мышкыс вежыньтчӧма веськыдладорас.
Велӧдчысь пукалӧ зэв джуджыд пызан сайын.
Веськыд гырддзасӧ сылы лоӧ пуктыны вылӧ, зэв абу лӧсьыд.
Гырддзаыс бӧрся вылӧ жӧ кайӧ пельпомыс, пельпомыс бӧрся — мышкыс.
Мышкыс, вылӧ кыссигас, вежыньтчӧ.
Сюрса лыыс ӧд ичӧт велӧдчысьыдлӧн абу на дзикӧдз «лыӧссьӧма", ёна на кокниа куснясьӧ.
Сы вӧсна, унджыкысь кӧ тайӧ детинаыс кутас пукавны тадзи, чукля бока лоӧ.
Ӧні видзӧдлӧй мӧд велӧдчысь вылас (18-ӧд серп.).
Сійӧ пукалӧ вывті ляпкыд пызан сайын.
Гижигӧн сылы лоӧ зэв ёна копыртчыны.
Сы вӧсна сійӧ быдмас гӧрбаӧн.
Медым школаясын велӧдчигӧн видзны тушатӧ тшыкӧдӧмысь, мед он ло гӧрба ни чукля бока, колӧ пукавны сэні сэтшӧм скамъя вылын, медым кокнад судзан джоджсӧ.
Пызан джудждаыс колӧ, мед вӧлі сійӧ веськыда пукалысь велӧдчысьлы гырддзаӧдзыс.
Выль партаяс да скамъяяс велӧдчысьяс серти, тӧдӧмысь, пыр он вермы вӧчӧдны.
Быть лоӧ пукавны быдсяма партаяс саяс.
Сы вӧсна лёк ногӧн пукалӧмъясысь лёк лоӧмсӧ колӧ веськӧдны гимнастикаӧн да спортӧн.
Сэки став шыр-яйыд вӧрӧ, уджалӧ, веськӧдалӧ чукыльтчӧмъяс, вежыньтчӧмъяс.
Унджыкысь гимнастикатӧ вӧчӧй.
Лоад ёнӧсь, мичаӧсь, веськыд сюрса лыаӧсь.
Пуксьӧй парта саяд веськыда да видлӧй кокнад, судзад онӧ найӧн джоджӧ.
Пызан судтаыс гырддза вылад-ӧ лоӧ?
Абу кӧ сідзи, корсьӧй сэтшӧм пызан да скамъя.
Сюсьджыка видзӧдлӧй велӧдчысь ёртъяс вылад, абу-ӧ кодкӧ на пиын чукля бока либӧ гӧрбыля.
Кымын морт сэтшӧмыс сюрас асланыд классысь?
Кымын прӧчент сійӧ лоӧ?
Мый вӧсна кодсюрӧ йӧз ӧдйӧ да уна вермӧны ветлыны, мукӧдыс — оз.
Коді медбӧръяысь экскурсия вылӧ ветлігӧн кольччис артельысь?
Коді тіян пытшкысь, кӧть и дзоньвидза, оз вермы ӧдйӧ ветлыны?
Позьӧ некытчӧ ветлытӧг, гортын пукалігӧн висьтавны, коді кутшӧма ветлӧ.
Сійӧ тӧдӧны со кыдзи.
Кӧмтӧм ва кокӧн кӧ сувтан кос джоджӧ либӧ саа гумага вылӧ, джоджас либӧ гумага вылас кольӧны кок туйяс.
На серти и позьӧ висьтавны, коді кутшӧма ветлӧ.
Кок туйыс кӧ шӧралӧм сапӧг пӧтшва кодь (кок пыдӧсыс ставнас петас), сійӧ мортыс, инӧ, уна да ӧдйӧ ветлыны оз вермы.
Оз кӧ ставнас кок пыдӧсыс артмы, кок чуньладорыс да коклябӧрыс сӧмын петасны (19-ӧд серп.), сійӧ, инӧ, уна да ӧдйӧ вермӧ ветлыны.
Татысь ми аддзам, мый тушанымӧс кок пыдӧсыд оз ставнас кут, сӧмын помъяснас: чуньладор помнас да коклябӧрнас.
Кок лапаын кызь ӧкмыс лы.
На костын гӧчьяс.
Ветлӧдлігӧн да, котралігӧн да, чеччалігӧн да туша сьӧкта оз став кок лапа лыӧ кучкы.
Сы вӧсна чеччалігӧн пыр колӧ сувтны войдӧр кок чунь вылӧ, сэсся вӧлисти став кок лапа вылӧ.
Кодлӧн кок лапаыс пыктыштӧма кодь, ловзьӧма быттьӧ, сійӧ кокниа ветлӧ, оз мудз ветлӧмысь.
Мӧдарӧ, плавкӧс кок лапаа морт ош моз ветлӧ, сьӧкыда, зымъялӧ тувччалігас.
Ӧдйӧ мудзӧ.
Плавкӧс кок лапа веськӧдӧны наросьнӧ сы вылӧ вӧчӧм кӧмкотӧн либӧ операцияӧн.
Весь олысь йӧз — озыръяс — пыр выль сикас кӧмкот мода лӧсьӧдӧны.
На ногӧн, ичӧт да зэлыд кӧмкотӧн кокыд мича.
Эськӧ сэтшӧм кӧмкот новлігӧн кок чуньясыд кӧмас оз лючки тӧрны, жмитӧны, топӧдӧны мӧда-мӧдсӧ, гаддялӧны.
Джуджыд бӧрляа кӧмкот новлігӧн туша сьӧктаыд ставнас водӧ сӧмын кок чуньяс вылӧ, сы вӧсна ӧдйӧ мудзан.
Экскурсияяс вылӧ сэтшӧм кӧмкотӧн оз ков мунны.
Ми огӧ пондӧ вӧтчыны сэтшӧм модаяс бӧрся.
Мичлуныс миян — асланым дзоньвидзалунным.
Зэлыд кӧмкот-паськӧмӧ топӧдчытӧг да жмитчытӧг олігӧн ми лоам ёнӧсь, мичаӧсь, вынаӧсь.
Оз ковны миянлы кузь ныра джуджыд бӧрляа кӧмкотъяс.
Бырӧдӧй найӧс!
Тіян школаын велӧдчысь нывпосни пиын эм-абу джуджыд бӧрляа сапожки новлысьяс?
Вермӧны оз найӧ, детинаяс моз, ӧдйӧ ветлыны да котравны?
V. Лолалан туйяс дзоньвидза йылысь
Мыйла ми тӧлӧдам ас оланіннымӧс.
Доктор пыр дольӧ: «Тшӧкыдджыка восьтавлӧй ӧшиньястӧ; ывлаын унджык олӧй; сӧстӧм сынӧдӧн ёнджыка лолалӧй».
Керкаад сынӧдыд абу сӧстӧм.
Ывлаысь кӧ пыран тӧлӧдтӧм керкаӧ, ныртӧ пыр и кӧрыштас, чапкас сэтчӧ лёк дукыс.
Тӧлӧдтӧм керкаын тырыс гӧвкъялӧ бус.
Кага рузумъясысь да сьӧд дӧрӧм гачысь шом ис-дук петӧ.
Дурк кӧзяйкалӧн кринча пыдӧсъясас сёяныс сісьмӧ, помӧйыс петкӧдтӧм.
Юрыд бергӧдчӧ лёк дуксьыс, син водзыд пемдӧ, верман усьны.
Тшем пӧдса вежӧсын медъёна тшыкӧ сынӧдыс лолалӧмысь.
Сынӧдыд сійӧ уна пӧлӧс газ сорӧс.
Миянлы лолавны колӧ кислород нима газ.
Эм сынӧдын этшаник углекислӧй газ.
Сійӧ кӧ сюрс юкӧн сынӧд вылӧ ӧти юкӧнысь унджык воӧ, сынӧдыд, инӧ, абу нин бур, тшыкӧма нин.
Сё юкӧн лолыштӧм сынӧдын кызь ӧти юкӧныс кислород.
Пытшкысь лолыштігӧн сё юкӧн сынӧдын кислородыс сӧмын нин дас квайт юкӧн.
Углекислота унджык нёль юкӧнысь.
Кымын уна йӧз керкаын, сымын ӧдйӧ да унджык чукӧрмӧ углекислота да ва ру, сымын ӧдйӧ тшыкӧ сынӧдыс, лолавны он кут вермыны.
Он кӧ некор понды тӧлӧдны керкатӧ, пыр пондан видзны тшем пӧдсӧн, верман пӧдны.
Сы вӧсна и колӧ восьтавлыны ӧшиньястӧ да ӧдзӧсъястӧ, пач струбаястӧ да.
Му вылын олӧ кык миллиард кымын морт.
Наысь ӧприч сэні олӧны уна пемӧсъяс, быдсяма быдманторъясыс: турунъяс, дзоридзьяс, пуяс.
Найӧ ставныс лолалӧны.
Лолыштігӧн ась пытшкас босьтӧны кислород, лэдзӧны пытшсьыс углекислота.
Думыштан да, быттьӧ кислородыслы колӧ бырны сынӧдсьыс, кольны сэтчӧ сӧмын углекислӧй газлы.
Збыльсӧ абу сідзи.
Кислород да углекислота сынӧдын пыр ӧтмында.
Мыйла нӧ сідзи?
Мыйла кислородыс оз чин, углеродыс оз сод?
Важӧн нин велӧдчӧм йӧз тӧдмалӧмаӧсь, мый быдманторъяс шондіа лунӧ виж коръяснас босьтӧны сынӧдысь углекислота, а лэдзӧны кислород.
Буретш лоӧма бӧра: ми босьтам ас пытшканым кислород, лэдзам углекислота, а найӧ углекислотасӧ босьтӧны, кислородсӧ лэдзӧны.
Сійӧ и кислородыд да углеродыд оз чинны ни содны сынӧдын.
Вӧлӧмакӧ, веж турунъясыд да виж коръясыд весалӧны сынӧдсӧ.
Найӧ бур вӧчӧм ради ми пыр лолалам сӧстӧм сынӧдӧн.
Ӧні гӧгӧрвоана лоӧ, мыйла гырысь каръясын да уна йӧз оланінъяс гӧгӧр — пабрик-заводъяс гӧгӧр — восьталӧны садъяс, садиталӧны пуяс уличаяс пӧлӧн.
Тӧлӧдлад онӧ ті ассьыныд керканытӧ?
Кымынысь лун кежлӧ?
Морӧс лыяс йылысь.
Пӧртчысьӧй да видзӧдлӧй асланыд морӧс лыяс вылӧ.
Мукӧд челядьыс векни да плавкӧс морӧсаӧсь, быттьӧ мышсӧ да водзсӧ налысь топӧдыштӧма.
Сэтшӧм челядь вылӧ кӧ видзӧдлыны боксяньыс, морӧса-мышкуа костыс налӧн зэв ичӧт.
Лопаткаясыс (петкӧдлӧй найӧс скелет серпас вылысь, ассьыныд да ёртъясыдлысь) мышкуыскӧд абу шыльыда ӧтлаасьӧмаӧсь, быттьӧ бордъяс сыысь торъялӧны.
Водзас ключицаяссьыс вылынджык гуранъяс.
(Морӧс шӧрын эм морӧс лы.
Сійӧ ӧтлаасьӧ пельпом лыяскӧд ключицаясӧн).
Мукӧд челядьыс паськыд да вылын морӧсаӧсь: мышкуа-морӧса костыс ыджыд.
Ключицаясысь вылын некутшӧм гуран абу.
Лопаткаяс мышкуысь оз торъявны.
Векни морӧса мортлӧн тыын этша сынӧд.
Сантиметрӧн мурталӧй морӧс пасьтанытӧ лолыштігӧн да лов лэдзигӧн.
Водзӧдыд сантиметрсӧ колӧ нуны нёнь юр весьтті, мышкӧдыд — лопаткаяс увті.
Мурталігӧн, кодӧс мурталад, тшӧктӧй босьтны да лэдзны сынӧдсӧ ёна пыдысянь лолыштӧмӧн.
Пасъялӧй сантиметр лыдсӧ.
Вӧчӧй таблица ас класса велӧдчысьяс морӧс пасьта йылысь.
Бура лолалысьлӧн ӧтарӧ-мӧдарӧ лолалігӧн морӧс пасьта вежласьӧм ёна тӧдчӧ, омӧля лолалысьлӧн — омӧля, пӧшти ӧткодь.
Векни морӧсаяслӧн тыясас сынӧдыс этша, омӧля сійӧ сэні весассьӧ: сынӧд лолыштігӧн этша кислород пытшкӧ пырӧ; мӧдарӧ лолыштігӧн — этша углекислота петӧ.
Скелет серпас вылысь, ассьыд да ёртъясыдлысь петкӧдлӧй, кӧні ордлыяс, ключицаяс, морӧс лы.
Мортлӧн кымын гоз ордлыыс?
Кыдзи паськӧдны векни морӧс.
Видзӧдлӧй тайӧ челядьыс вылӧ.
Найӧ вӧчӧны лолалан гимнастика.
Гимнастика вылын колӧ сулавны веськыда, морӧстӧ вылӧ лэптӧмӧн, пельпомъястӧ мышкулань нуӧдӧмӧн.
Войдӧр колӧ киястӧ вылӧ лэптывны, сэсся бокъясӧ шевкнитны, мышкӧ нуны.
Сы бӧрын, пельпомъястӧ вылӧ лэптыштӧмӧн, чатӧртчывны став тушанад.
Тайӧ став пӧлӧс гимнастикасӧ вӧчигӧн ньӧжйӧникӧн кок чунь йылӧ сувтігмоз колӧ зэв пыдысянь лолыштны ас пытшкад сынӧд.
Сэсся, бӧр ньӧжйӧникӧн коклябӧр вылад лэччигмоз пыдысянь лолыштӧмӧн ас пытшкысь лэдзны сынӧд.
Ӧти парижса школаын татшӧм гимнастикаӧн паськӧдалӧмаӧсь челядьыслысь морӧсъяссӧ 2–6 сантиметр мындаӧн.
Татшӧм гимнастикасӧ колӧ вӧчны переменаясын, медбур дерт ывлаын, минут куим кымын.
Мыйлакӧ кӧ ывлаӧ петны оз позь, лоӧ вӧчны гимнастикатӧ керкаын, колӧ восьтыны ӧшиньястӧ.
Олан керкаын ӧд, классын, уна бус; сынӧд тӧлӧдтӧг уна йӧза инын ӧти часӧн чукӧрмӧ уна углекислота.
Гимнастика дырйи пыдысянь лолалігӧн веськаласны пытшканым уна углекислота да бус: бур пыдди сӧмын лёк лоӧ.
Лолалан гимнастика ёна уджӧдӧ лолалан шыр-яйясӧс, ыдждӧдӧ морӧс пасьта, велӧдӧ челядьӧс пыдысянь лолавны.
Гимнастика уна бур вайӧ кузя пуксӧн уджалысьяслы.
Сёрнитӧй докторкӧд да лӧсьӧдӧй школаад лолалан гимнастика.
Чакотка йылысь да кыдзи сыысь мездысьны.
Коді тіян пиысь аддзывліс чакоткаӧн висьысьӧс?
Чакотка — зэв лёк висьӧм, медся ёна жугӧдӧ тыястӧ.
Тыясыд артмӧмаӧсь зэв уна ты гаддьысь (24-ӧд серп.).
На гӧгӧр уна зэв вӧсни вир сӧнъяс.
Ты гадьясыс вывті вӧсни кышӧдаӧсь, сэтшӧм вӧснисӧ му вылын некод оз вермы кыны.
Лолалігӧн сынӧдысь кислород сынӧд ветлан туйясӧд — бронхиӧд — веськалӧ войдӧр ты гадьясӧ, сэсянь сэсся вӧсни кышӧдъяс пырыс вирӧ.
Мӧдарӧ, углекислота вирысь пырӧ ты гадьясӧ, сэсянь — сынӧд ветлан туйясӧ.
Со мый вӧсна пытшкысь лолыштӧм сынӧдын кислородыс этшаджык, углекислотаыс унджык.
Чакоткаысь кулӧны уна том йӧз.
Тыясӧ веськалӧм чакотка гагъясысь тыяс пыктӧны.
Пыкӧсъяссӧ шуӧны бугоркиясӧн.
Кымын уна сэтшӧм пыкӧсыс, сымын тыясын этша сынӧд.
Эновтчан кӧ бурдӧдчӧмысь, пыкӧсъяс воссьӧны, дойяс на местаӧ лоӧны.
Ми чакоткаӧн ичӧтысянь висьмам.
Мед ёна чакотка висьӧм шедӧ бусӧн: лолалігӧн бускӧд тшӧтш веськалӧны тыясӧ чакотка гагъяс.
Бусӧсь сынӧдӧн лолавны зэв абу бур: висьӧдысь гагъясӧс пыртӧм кындзи бусыс тыртӧ аснас ты гадьясӧс, оз лэдз пырны сэтчӧ сынӧдлы мыйта колӧ, дойдӧ гадьяссӧ.
Код пабрик-заводъясын уджыс бусаджык, уджалысьясыс зэв ёна чакоткаӧн кулӧны.
Бустӧминын уджалысьяс — гежӧдджыка.
Медъёна чакоткаӧн кулӧны из тӧчитанінын уджалысьяс.
Найӧ тыясӧ пуксьӧ уна из бус, тыртӧ найӧс, дойдалӧ бокъяссӧ.
Висьталӧй гортсаясыдлы, кутшӧм абу бур бус лэптӧм, мыйла оз ков чышкыны джоджтӧ кос корӧсьӧн.
Классаныд, да и гортаныд тшӧтш, лӧсьӧдӧй сьӧлавны доз, кутшӧмкӧ чуман.
Ёна кыйӧдӧй, медым джоджӧ некод оз сьӧлав.
Кызігӧн да несйигӧн ныр вомтӧ кинад тупкӧй, медым резыштӧм ва войтъясыс оз веськавны мӧд мортлы: сэні вермасны лоны висьӧдан гагъяс — висьмӧдасны дзоньвидзаӧс.
Унджыкысь да дырджык тӧлӧдӧй класснытӧ, гортсьыд оланінтӧ да.
Кор позьӧ, ӧшиньястӧ да форточкаястӧ восьсӧн видзӧй, медым оланіныд пыр вӧлі сӧстӧм сынӧда.
Гортад кос корӧсьӧн али ва корӧсьӧн чышкысьӧны?
Школаад кыдзи?
Кытчӧ ті сьӧлалад, дозйӧ онӧ?
Уна-ӧ кулӧ йӧз чакоткаӧн.
Вӧчӧй со кутшӧм задача: СССР-ын быд во чакоткаӧн кулӧ 500 000 морт.
Олысьыс СССР-ын 130 000 000 морт.
Арталӧй, кымын прӧчент морт кулӧ чакоткаысь.
Збыльысь-ӧ позьӧ висьмыны чакоткаӧн висьысь шыжсянь.
Парижын ӧти чакотка диспансерӧ (больнича, кӧні венсьӧны чакотка висьӧмӧн) воӧма ичӧтик ныв.
Доктор видлалӧма сійӧс, аддзӧма чакотка висьӧм.
Диспансерсянь мунӧмаӧсь тӧдмавны нывлысь гортса олӧмсӧ, кодсянь сылы вуджӧма висьӧмыс.
Гортсаясыс ставныс дзоньвидзаӧсь.
Доктор шензьӧ: кодсянь жӧ пӧ эськӧ вермис висьмыны тайӧ ныв?
Пондӧмаӧсь юасьны сылысь: кытчӧ сійӧ ветлывлӧ, кодъяс на ордӧ волӧны, кодъяскӧд сійӧ ворсӧ.
Вӧлӧм, нылыдлӧн бать мамыс кор мунӧны удж вылӧ, нывсӧ кольӧны суседка ордас.
Мунасны видлыны суседкасӧ.
Пырасны — вольпасьын куйлӧ нывбаба.
Висьӧ, кызӧ, шыж лэдзӧ.
Крӧвать гӧгӧрыс ворсӧны челядь: бать-мамъясыс вайӧмаӧсь видзны уджалігкостіыс.
Висьысьӧс нуасны диспансерӧ.
Доктор видлалас сійӧс да шуас, талӧн пӧ чакотка, зэв сьӧкыда нуӧдӧ.
Видласны висьысьлысь шыжсӧ — тырыс чакотка гаг.
А сійӧ гортас шыжсӧ джоджас вӧлі сьӧлалӧ.
Сэті уялісны-ворсісны челядь, кватлалісны чакотка гагъяссӧ аслыныс.
Либӧ сійӧ вежӧсас сынӧдас мыйта гагйыд вӧлі!
Челядь лолалісны сійӧ сынӧдӧн, ньылалісны чакотка гагъяссӧ.
Дерт сэсся сэні олігӧн чакотканад висьман.
Ичӧтик нылыд сэні жӧ и висьмӧма.
Лэдзад-ӧ ті сьӧлавны джоджӧ, пӧлать паччӧрӧ, посводзӧ, посъяс вылӧ?
Эм-абу тіян шыж сьӧлавны доз?
Диспансер — чакоткаӧн венсянін.
Талун ми экскурсияӧн ветлім чакотка диспансерӧ.
Сійӧ садйын, вӧр пиын.
Садъяс тырыс челядь ворсӧны.
Сэні жӧ налӧн велӧдысьыс.
Садъяс ӧтар-мӧдар помас вӧчӧмаӧсь кык вевтув кодьӧс.
Кыкнаныслӧн лунвывладор бокыс восьса.
Сэні сулалӧны крӧватьяс.
Ӧтар вевтув кодяс куйлӧны челядьяс, мӧдас — гырысь йӧз.
Тӧлын найӧ куйлӧны ку мешӧкъясын.
Садйысь ми пырим керкаас — больничаас.
Мед воддза жырас пӧртчим вылыса кышанъяснымӧс.
Жыръяс ставыс джуджыдӧсь, пелькӧсь, югыдӧсь.
Висьысьясӧс гижалан жырын да калидорас стенас зэв уна серпасъяс да диаграммаяс.
Висьысьяс видчысигмозыс лыддьӧны, видлалӧны найӧс.
Ӧтилаын, мӧдлаын ӧдзӧс воссьыштавлӧ — чуксалӧны докторъяс дінӧ висьысьясӧс.
Найӧс сэні видлалӧны, юасьӧны, кыті да кыдзи висьӧ, кор кыдзи висьмис; велӧдӧны кыдзи бурдӧдчыны, кыдзи овны, медым регыдджык бурдан.
Миянлы петкӧдлісны лабораториясӧ, кӧні висьысьяслысь видлалӧны вирсӧ, шыжсӧ, кудзсӧ.
Доктор миян дырйи микроскопӧн корсис висьысь шыжысь чакотка гаг да петкӧдліс сійӧс миянлы.
Чакотка гагсӧ шуӧны «палочка Коха»-ӧн (медводдза аддзысьыс Кох вӧлӧма да).
Кӧртасян жырас ӧшиньыс стен пасьтаыс, сэтшӧм ыджыд.
Стенъяссӧ мавтӧма еджыд выя краскаӧн.
Джодж шӧрас сулалӧ джуджыд пызан.
Ми пырим сэтчӧ да, пызан вылас куйлӧ детина.
Доктор да сестра сылысь коксӧ кӧрталӧны гипсӧн: сылӧн пидзӧс суставас вӧлӧма чакотка, лыыс сісьмӧ.
Операция вӧчан жырын нӧшта на пельк да югыд.
Пӧтӧлӧкыс кляничаысь.
Стенъясыс еджыдӧсь, югъялӧны.
Операция вӧчан жырӧдз эм ещӧ жыр.
Сэтӧні мыссян доз, клянича шкапъяс, вата да марля тыра югъялан никелированнӧй кудъяс.
Шкапъясас уна быдсяма инструментыс: вилкиясыд и, зэв посньыдик зыр кодьяс и, щипцыяс и, ножичьяс и, пуртъяс и — зэв уна, ставыс югъялӧ.
Пель да горш бурдӧдысь докторлӧн чужӧмас ыджыд гӧгрӧс рӧмпӧштан.
Висьысьлы горшас сюйӧ сійӧ ичӧт рӧмпӧштан.
Чужӧм вывса ыджыд рӧмпӧштаннас чукӧртӧ югыд югӧръяс да ставсӧ сэсся найӧс веськӧдӧ висьмӧм горшӧ, медым бурджыка сэтысь тыдалас.
Сестра вайис вевта кӧструля.
Восьтіс.
Пуркнитіс ру: вӧлӧм, пуан ва вайӧма.
Пуан ва пиас инструментъяссӧ пузьӧдӧны, виалӧны сэтчӧ ляскысьӧм висьӧдан гагъясӧс да весалӧны найӧс пуксьӧм няйтысь да бусысь.
Пузьӧдлӧм бӧрын инструментъясыс лоӧны дзик сӧстӧмӧсь.
Вылі судтаас больничаас палатаяс.
Сэні куйлӧны висьысьяс, гырысьяс и поснияс, сӧмын торйӧн-а.
Ми пыралім тшӧтш сестраяс оланінъясӧ.
Найӧ ветлӧны висьысьяс ордӧ гортаныс, велӧдӧны найӧс, кыдзи колӧ висьӧмысь видзчысьны, кыдзи овны, медым лоны дзоньвидзаӧн да ёнӧн.
Висьысьяс бӧрся кыйӧдӧны, велӧдӧны найӧс, кыдзи овны, кытчӧ шыжсӧ сьӧлавны, медым мукӧд оз висьмыны.
Корсялӧны диспансерӧ волывтӧм висьысьясӧс.
Чакоткаа морт керкаысь ставныслы тшӧктӧны ветлыны диспансерӧ, тӧдмавны, кодсянь висьӧмыс вуджӧма, коді ещӧ чакоткааыс.
Диспансерын овлывлӧны делегатскӧй собранньӧяс.
Матігӧгӧрса вӧлӧсьтъясысь чукӧртчылӧны бӧрйӧм йӧз тӧдмасьны диспансерын олӧмӧн да уджалӧмӧн.
Сестраяс висьталӧны налы, мый диспансерын абу либӧ эм да этша, мый колӧ лӧсьӧдны висьысьяслы, шуам: шыж дозъяс, крӧватьяс, дӧрӧм гачьяс да мукӧдтор.
Делегатъяс отсалӧны коланторъяс лӧсьӧдны: вӧлӧсьтас чукӧртӧны сьӧмӧн да кӧлуйӧн, спектакъяс, коми рытъяс вӧчалӧны сьӧм чукӧртны.
Миян волігӧн диспансерын буретш вӧлі пукалӧ санаторнӧй комиссия: докторъяс висьысьяс пиысь бӧрйӧны ёна висьысьясӧс ыстыны санаторийӧ.
Став висьысьлы санаторийын места, тӧдӧмысь, оз тырмы.
Сы вӧсна висьысьяс быд лун лун джын кежлӧ волӧны куйлыны диспансерӧ.
Мӧд лун джынсӧ найӧ уджалӧны, либӧ гортас олӧны.
Чакоткаыд ӧд другӧн оз бурд, зэв дыр кыссьӧ.
Миян пытшканым чакотка гагъяскӧд дугдывтӧг вен мунӧ.
Висьысьлысь кӧ бурмӧдны олӧмсӧ, оланінсӧ, сёян юансӧ, сійӧ бурдас.
Диспансерӧ ветлігӧн сійӧ этшаджык уджалӧ, бурджыка сёйӧ-юӧ, вермас санаторийтӧг бурдны.
Висьысь диспансерӧ воӧм бӧрын войдӧр зэр улын кодь (душӧн шуӧны) сулыштӧ, сэсся косӧдз чышкысьӧ,температурасӧ мурталӧ, сёйӧ.
Сы бӧрын мунӧ садйӧ вевт кодь улын куйлыны, сӧстӧм сынӧдӧн лолавны.
Куйлӧм бӧрын ӧбедайтӧ.
Миян дырйи висьысьясӧс веситісны.
Быд вежон пӧ веситӧны, тӧдмалӧны содӧм-чинӧм висьысьлысь, кымын тулӧн вежонын содӧ либӧ чинӧ да.
Больнича керкаысь ми мунім лунъя челядь санаторийӧ.
Сэтчӧ челядь локтӧны асылын, олӧны сэсся лунтыр.
Калидор кузяыс лӧсьӧдӧма тувъяс кузьчышъянъяс ӧшлыны.
Быд челядьлӧн аслас кузьчышъян.
Найӧ воӧм мыстиыс мыссьӧны кӧдзыдіник ваӧн ваннаын, косӧдз чышкысьӧны тушанысӧ ниртӧмӧн; пиньяссӧ весалӧны.
Быдӧнлӧн аслас торъя кружка да пинь весалан тшӧтка.
Санаторияс посньыдик, ляпкыдик пызанъяс, джекъяс.
Эм рояль (музыкаӧн ворсны).
Унджык кадсӧ челядь олӧны садйын, велӧдыськӧд.
Найӧ дзоньвидза бӧрся кыйӧдӧ доктор.
Челядь ставныс зэв сӧстӧмӧсь, пелька пасьтасьӧмаӧсь.
Олӧны гажаа.
Санаторийысь бӧр больнича керка дінті мунігӧн нуисны сэті волшебнӧй пӧнар.
Уджалан клубын пӧ доктор пондас лыддьыны лекция чакоткаӧн венсьӧм йылысь.
Диспансеръяс быд во лӧсьӧдлӧны чакоткаӧн венсян лун.
Сэки быдлаын йӧз костын чукӧртӧны сьӧм чакоткаӧн венсьӧм вылӧ, лыддьӧны лекцияяс, тӧдмӧдӧны йӧзӧс чакотка висьӧмӧн, велӧдӧны, кыдзи сыысь видзчысьны, бурдӧдчыны.
Тіян вӧлӧсьтын либӧ карын эм-абу чакотка диспансерыс?
Волід энӧ коркӧ диспансерӧ?
Волід кӧ, гижӧй мый ті сэтысь аддзылід.
Кутшӧм серпасъяс да плакатъяс чакотка йылысь ӧшалӧны школаад «Дзоньвидза да сӧстӧма олӧм» пельӧсад?
Карлӧн тыясыс — паркъяс да садъяс.
Чакоткаӧн медъёна висьӧны да кулӧны няйт, васӧд, пемыд керкаясын олысьяс.
Сэтшӧминын бур сынӧд оз вермы лоны.
Гырысь каръясын уджалысьяслӧн унджыкыслӧн патераыс сэтшӧми, олӧны пыдын, гӧбӧчын моз.
Ӧшиньясыс му бердасӧсь, ляпкыдіникӧсь.
Керкаясыс каръясын гырысьӧсь, джуджыдӧсь; уличаяс (переулокъяс) векниӧсь.
Сы вӧсна шонді югӧр нэмнас оз веськавлы рабочӧй патераӧ.
Пырны пондан керкаас да посводзсяньыс пӧдӧм дук петӧ.
Чакотка гагъяслы зэв бур оланін: сэтшӧмтӧ найӧ радейтӧны.
Сэтшӧминын чужӧм да олысь челядь омӧликӧсь, ӧдва ловъяӧсь, кельыдӧсь.
Найӧ зэв кокниа висьмӧны чакоткаӧн, зэв сьӧкыда бурдӧны сыысь.
Сӧстӧм, пельк, шондіа вежӧсын олысь висьмӧм челядьӧс бурдӧдны на дінын ёна кокни: шонді югӧръяс виалӧны чакотка гагъясӧс.
Тайӧ став пондаыс важ каръястӧ колӧ выльӧн вежны, выль ногӧн лӧсьӧдны сэні олӧмсӧ: медым став йӧзыс вӧліны дзоньвидзаӧсь.
Сэтшӧм выль каръясыс шусьӧны «садъя каръясӧн».
Керкаясыс сэні абу зэв джуджыдӧсь, абу вывті гырысьӧсь.
Керкаысь керкаӧдз костъяс эмӧсь, сынӧдыс быд керка гӧгӧр вӧляысь гуляйтӧ.
Шонді сідзи жӧ: керкаас став вежӧсас пыралас, шонтас.
Вала оз ков ветлыны: быд керкаӧ васӧ трубаясӧд нуӧдӧма.
Сӧмын кран восьтышт — воас сійӧ, мыйта колӧ.
Помӧйяс, нужникъяс да няйт ваяс мунӧны трубаясӧд жӧ му пытшті (канализация), наысь му вылыс ни сынӧд оз няйтчыны, оз тшыкны.
Садъя карын уна паркъяс, садъяс.
Уличаяс паськыдӧсь, улич пӧлӧныс пуяс сувтӧдалӧмаӧсь.
Садъя каръяс уна Англияын, Германияын, Бельгияын.
Сэтшӧм каръясын ӧні челядьыс кык мында этша кулӧ воддза сертиыс.
Кыдзи тай тыяс быд мортлысь пытшкӧссӧ весалӧны, сідзи жӧ пуяслӧн турунвиж коръясыс весалӧны сынӧдтӧ.
Карлӧн тыясыс — паркъяс да садъяс.
Тіян карын, сиктын эм-абу садйыс?
Уличаяс пӧлӧн пукталӧма абу пуяс?
Керкаясӧ нуӧдӧма абу ва?
Эм-абу канализация?
Водзын олысьясыс лоӧны ывла школаын велӧдчысьяс.
Ӧти мӧскуаса школаын видлалӧмаӧсь сынӧдсӧ.
Сюрс юкӧн сынӧд вылӧ воӧма со мыйта углекислота:
Асылын, велӧдтӧдзыс …. 1,46 юкӧн
Мед воддза урок помас …. 3,84 ~
Мӧд ~ ~ …. 3,37 ~
Ыджыд перемена помас (перемена дырйиыс форточкаыс восьса вӧлі) …. 1,69 ~
Коймӧд урок помас …. 3,71 ~
Нёльӧд ~ ~ …. 3,99 ~
Витӧд ~ ~ …. 4,12 ~
Со кыдзи челядьыдлы лоӧ вины асьнысӧ тупкӧса инын велӧдчигӧн.
Сэтшӧм сынӧднад лолалігӧн дерт челядьыд дурмӧныджык.
Урокысь урокӧ ёнджыка мудзӧны, омӧльджыка вежӧралӧны, оз велавны, уна ӧшыбкаяс вӧчӧны.
Ывла школа миянын зэв на этша.
Сэтӧн велӧдчӧны ӧні сӧмын на ёна висьысьяс, слабиник челядь.
Америкаын уна школа нин эмӧсь керка вывъясын да куим стена жыръясын: ӧти стен абу, нач восьса.
Мӧдысьджык миян сэтшӧм школаяс жӧ лоӧны, енэж улас.
Бур сынӧдыд быдӧнлы тырмымӧн лоӧ.
Сэтшӧм школаясын велӧдчысьяс велӧдчигмозыс ёнмӧны, быдмӧны дзоньвидзаӧн, петӧны школасьыс крепыд йӧзӧн.
VІ.
Вир дзоньвидза йылысь
Мыйла мукӧд челядьыслӧн чужӧмыс быгалӧма, еджыд мукӧдыслӧн — дон гӧрд, вирыс ворсӧ.
Доктор ордӧ воӧмаӧсь кык ичӧтик ныв.
Доктор видлалӧма найӧс да шуӧма ӧтиыслы: «Тэ, Маша, зэв быгыд чужӧма, а Лиза — молодеч: ӧзйӧ сылӧн чужӧмыс.
Энлӧ, ме тіянлысь виртӧ микроскоп пыр видла».
Доктор кыкнан нылыслысь сутшкыштіс чунь помсӧ, босьтіс сэсь кымынкӧ войтӧн вирсӧ.
Аски пӧ бара пыралӧй, висьтала, кутшӧм тіян вирныд, — шуис налы доктор.
Аскинас сійӧ шуис Машалы, тэ пӧ этша вира.
«Мый нӧ вӧчны, медым вирыс содас?
— юалӧ Машалӧн мамыс.
«Вирыс сылӧн эм, тырмымӧн — шпыньмуні докторыс.
— Эг этшаысла этша вираӧн шу, а Маша вирын этша гӧрд торъясыс.
Дай кельыдӧсь найӧ, абу зэв гӧрдӧсь.
Этша на пиын гӧрд краскаыс».
— «Кутшӧм гӧрд торъяс нӧ?» юалӧ Машаыс.
«Вирным миян кизьӧртор, — шуис доктор.
— Сэні гӧвкъялӧны зэв уна посньыдик гӧгыльяс».
Доктор нуӧдіс Машаӧс киӧдыс микроскоп дінӧ да тшӧктіс сылы видзӧдлыны сэтчӧ.
Маша аддзис сэтысь уна-уна быттьӧ посньыдик, вӧсньыдик, шӧрӧдыс топӧдыштӧм преникъяс.
«Тайӧ и эм гӧрд торъясыд вирад», — шуис докторыс.
— Найӧ гырдӧссьӧмаӧсь аслыссяма мичӧданторйӧн, шусьӧ гемоглобинӧн.
Сы вӧсна и вирыд алӧй-гӧрдоват рӧма.
Ачыс кизьӧрыс, кӧні гӧвкъялӧны гӧгыльясыс, быгалӧм вижоват рӧма, шусьӧ плазмаӧн.
Ті тӧданныд нин, вир визлалӧ-ветлӧ туша кузя, ваялӧ сёян быд йӧртӧдӧ, чукӧртӧ туша кузяысь ковтӧм торъяс.
Быд йӧртӧд ӧд тушаын лолалӧ, а лолавны колӧ кислород.
Сійӧс йӧртӧдъяс босьтӧны вирысь.
Лолалігӧн йӧртӧдъяс лэдзӧны ас пытшсьыныс углекислота.
Найӧс чукӧртӧ вир, медым ортсӧ петкӧдны.
Тыясын весассьӧм вир сьӧлӧмсянь мунӧ туша кузя.
Сійӧ сэки югыдалӧй рӧма.
Бӧр тыясӧ воигӧн — пемыд, сьӧдасьӧма углекислотакӧд сорласьӧмысь.
Кымын уна гӧрд гӧгыль вирын, сымын бура лолалӧны став йӧртӧдыс тушаын, сымын мортыд дзоньвидзаджык.
Ӧти куба миллиметр ыджыд морт вирын 5 000 000 кымын гӧрд гӧгыль.
Тэнад вирын, Маша, гӧрд гӧгыльыс ёна этша, этша наын и гемоглобиныс.
Сы вӧсна тэнад вирыд кислородсӧ этша вермӧ босьтны, абу сійӧ алӧй, а кельыд.
Организмлы колӧ уна кислород, а сійӧс разӧдысьыс тэнад этша.
Кислородтӧг мортыдлӧн организмыс оз вермы лоны дзоньвидзаӧн.
Сӧстӧм сынӧд да бур сёян-юан содтӧны вирын гӧрд гӧгыльяс, гемоглобин да, дзоньвидзтӧны морттӧ.
Тэнӧ ыстам Вӧр Школаӧ.
Сэні тэ бурдан, чужӧмад вирпас каяс.
Кымын ёна быгыд чужӧма велӧдчысь тіян школаын?
Кӧні найӧ олӧны велӧдчӧм костъясын (каникулъяс дырйи)?
Еджыд гӧгыльяс йылысь вирын.
Лиза вундіс чуньсӧ.
Дойсӧ кӧрталіс няйт рузумӧн.
Чуньыс пыктіс, вежӧдіс, висьны кутіс.
Лиза муніс доктор ордӧ.
«Тэ ӧмӧй вунӧдін нин, ӧд няйтын олӧны быдсяма висьӧдан гагъяс?»
— шуис сылы доктор.
— Выль дойтӧ некор оз ков мыськыны, оз ков няйт рузумӧн кӧртавны ни.
Мед бур мавтны сійӧс иодӧн.
Сійӧ дой гӧгӧрсьыс кучиксӧ кыскӧ, оз лэдз гагъяслы пырны пытшкӧ.
Иодалӧм бӧрын дойсӧ колӧ кӧртавны сӧстӧм рузумӧн.
Эм кӧ ки улад больничаса марля, медбур дерт сійӧн.
Тэнад чуньыд пежасьӧма нин со, ордӧма.
Регыдӧн он бурдӧд сійӧс.
Уна маета на сыкӧд лоӧ».
— «Кысь нӧ сэтчӧ пежыс да орыс чукӧрмисны?»
— юалӧ Лиза.
«Миян вирын, гӧрд гӧгыльясысь ӧприч, эмӧсь ещӧ еджыд гӧгыльяс.
Мыйӧн тэнад дойӧ веськалісны висьӧдан гагъяс, еджыд гӧгыльяс пырысь-пыр жӧ сӧн бокъяс пыр уськӧдчисны налы паныд.
Еджыд гӧгыльяс да гагъяс костын лыбис кось.
Еджыд гӧгыльяс веглясьӧны, ӧти ног да мӧд ног нюжӧдчылӧны, ас пытшкас гартыштӧмӧн моз кватлалӧны гагъясӧс — сёйӧны.
Гагъяс оз жӧ узьны, яд лэдзӧны.
Ядсьыс еджыд гӧгыльяс кулӧны, орӧ пӧрӧны».
— «Гагъясыс, инӧ, вермӧмаӧсь гӧгыльяссӧ?»
— торкис докторӧс Лиза.
«Энлы, эн тэрмась, — шуис сылы доктор:
— ставсӧ лючки висьтала.
Косьыс на костын абу на помасьӧма.
Орыс дойсьыд петас ортсӧ.
Сэки ёнджык еджыд гӧгыльяс кӧ вермасны сёйны кольӧм гагъяссӧ, дойыд кутас бурдны: ньӧжйӧникӧн сійӧ вӧсньыдик кучикасяс».
— «Мыйӧн нӧ тэ сійӧ тӧдан?
Кыдзи та йылысь тӧдмалісны?»
— юаліс Лиза.
«Оліс ӧти велӧдчӧм роч морт Мечников.
Сійӧ микроскопӧн видзӧдӧма еджыд гӧгыльяс да гагъяс кось вылӧ, гижӧма сы йылысь нигаӧ.
Сы бӧрын мукӧд велӧдчӧм йӧз тӧдмалӧмаӧсь, збыль-ӧ Мечниковыс гижӧма, збыль-ӧ еджыд гӧгыльяс гагъяскӧд косясьӧны.
Найӧ асьныс сійӧс микроскопӧн видлалӧмаӧсь, аддзӧмаӧсь, мый збыль».
«Миян пытшкын кӧ нӧ некутшӧм висьӧдан гагъяс абуӧсь, сэки нӧ, эськӧ, еджыд гӧгыльясыс мый керӧны?»
— бара юаліс Лиза.
«Уджыд, бара, налы сюрӧ.
Тэ, кӧнкӧ, казявлін, кыдзи мыссигӧн тушаысь гылалӧны киль кодьяс:
ниртны кӧ пондан тушатӧ, ки улад быттьӧ няйт ёкмыльяс чукӧрмӧны.
Сійӧ — кучикысь торъялӧм кулӧм йӧртӧдъяс киссьӧны.
Сідзи жӧ пытшканым: сэні важ йӧртӧдъяс кулӧны, на местаӧ выльяс ловзьӧны.
Еджыд гӧгыльяс куталӧны кулӧм йӧртӧдъяссӧ — сёйӧны.
Натӧг эськӧ пытшкӧсным тырис ёгнас — кулӧм йӧртӧдъяснас.
Мый колӧ вӧчны ичӧт дойӧн?
Мый эськӧ тэ вӧчан, ыджыд дой кӧ лоӧ?
Мый вӧчӧ вир кизьӧр (плазма)
Вундан кӧ чуньтӧ либӧ кыткӧ мӧдлаті, сӧнъясысь петӧм вир дой вылас ӧдйӧ сукмӧ, рысьмӧ.
Сійӧ аснас тупкӧ дойсӧ, быттьӧ пробкаалӧ, оз лэдз водзӧ вирлы петны.
Дойысь петӧм вирын сукмӧ кизьӧрыс (плазмаыс).
Сэні эм аслыссяма тор, сукмӧдысьыс.
Дойысь петӧм вир кӧ чукӧртан дозйӧ да нӧйтан паличӧн, палич вылас пуксяс вир сукыс.
Сійӧс кӧ босьтан дозсьыс, коляс вирыс оз нин сукмы.
Кизьӧртор вирын — рысьманаыс да рысьмытӧмыс ӧтлаын — шусьӧ плазмаӧн.
Рысьмана торйыс ас кежас — фибринӧн.
Фибринтӧм плазмаыс — вир ваӧн (сывороткаӧн).
Чукӧртны кӧ виртӧ дозйӧ, войдӧр сійӧ сукмас, сэсся недыр мысти кутас сӧдзтыны выліас югыдвижоват ва.
Сійӧ — вир ваыс и эм.
Йӧв рысьмигас югыдлӧз йӧв ва жӧ лэдзӧ.
Аслас кизьӧр вӧсна вир вермӧ визлавны туша кузя, новлӧдлыны йӧртӧдъяслы сёян-юан да мукӧд коланторъяс.
Найӧ вирын ставныс сылӧмаӧсь, сорласьӧмаӧсь вирыскӧд.
Сёянтӧг эськӧ важ йӧртӧдъяс тушаысь куліны.
Мукӧд коланторъястӧг выль йӧртӧдъяс эз вермыны артмыны, немторйӧн лои вежны кулӧм йӧртӧдъястӧ.
Вир кизьӧр нӧшта чукӧртӧ йӧртӧдъясӧн шыблалӧм ковтӧмторъяс, кодъяс артмӧны сёянысь.
Кывлід энӧ ті коркӧ, мый дифтеритӧн висьысь челядьлы доктор лэдзӧ на пытшкӧ сукмана лекарство — сыворотка.
Сійӧс со кыдзи да со мыйла судзӧдӧны.
Висьӧдан гагъяс веськаласны морт пытшкӧ, висьмӧдасны сійӧс.
Найӧ овмӧдчанінті биалӧ, гӧрдӧдӧ, сэсся вежӧдӧ — орӧссьӧ.
Дифтерит гагъяс овмӧдчӧны горшӧ, голяӧ да нырӧ.
Гагъясӧн лэдзӧм яд разалӧ туша кузя.
Сы вӧсна вуджана висьӧмӧн висьысьлӧн оз сӧмын висьмӧминыс вись, а быдлаті: мортыд быттьӧ пыр зэв ёна мудзӧма, оз сёйсьы ни юсьы.
Биа.
Гагъясыд кӧ эськӧ ядсӧ эз лэдзны, мортыд регыдӧн бурдіс: вир еджыд гӧгыльяс эськӧ сёйисны став гагсӧ.
Ядкӧд воча венсьыны эм миян пытшкын мӧд тор — вир ва (сыворотка).
Сійӧ унаӧс видзӧ яд помысь кулӧмысь.
Абу быд организмын ӧтмында вын вермасьны лёк вӧчысь гагъяскӧд да наӧн лэдзӧм ядӧн.
Сы вӧсна, медым содтыны организмӧ ядӧн водзсасьысьясӧс, лэдзӧны морт пытшкӧ пемӧсъяслысь босьтӧм вир ва.
Дифтеритӧн висьысьяслы лэдзӧны дифтеритӧн висьлӧм вӧвлысь вир васӧ.
Сэтшӧм вир ваын уна дифтерит ядӧн бур водзсасьысьяс.
Тадзи бурдӧдігӧн висьысь регыдджык бурдӧ.
Ӧні дифтеритӧн венсьыны лои кокньыдджык.
VІІ.
Сёян-юан мунан туй дзоньвидза йылысь
Видзӧй пиньястӧ сісьмӧмысь.
Рӧмпӧштанӧн видзӧдлӧй ассьыныд пиньястӧ, сэсся видзӧдлӧй ёртъясыдлысь.
Мукӧдыслӧн пиньясыс лым кодь еджыдӧсь, югъялӧны;
мукӧдыслӧн сьӧдӧсь, розьӧсьӧсь, уна нин гылалӧма.
Мукӧдыс — нач пиньтӧмӧсь: ӧти пинь нин воманыс абу.
Сісьман пиньяссьыс клящӧй (зэв чӧскыдтӧм) дук петӧ.
Мукӧдыс пӧрысьӧдз оласны да пиньныс оз и вежсьыв: пыр сярвидзӧны еджыд ён пиньяс.
Мукӧдыс томӧн пиньтӧммӧны.
Водз пиньяс орйӧдлӧны, посньӧдӧны сёянтӧ посни торъяс вылӧ.
Юр пиньяс найӧс курччалӧны, изӧны, ниртӧны.
Пиньтӧгыд сёянтӧ курччавны немторйӧн, быть лоӧ сэки сёйны сӧмын кизьӧр сёян да рокъяс.
Чорыд сёян кӧ босьтан вомад, дзоньнас, ыджыд кусӧкӧн лоӧ ньылыштны.
Рушкуыдлы сэки сьӧкыд; ёна лоӧ сылы уджавны.
Сы вӧсна пиньтӧмъяслӧн унаысь кынӧмыс висьӧ, доймӧ.
Пондам кӧ ми бура дӧзьӧритны ассьыным пиньяснымӧс, вермам видзны найӧс дзоньвидзаӧн пӧрысьӧдз.
Сы вӧсна быд лун водӧм водзвыланым колӧ пиньяснымӧс бура весавны пинь весалан тшӧткаӧн да порошкиӧн.
Тшӧткасӧ колӧ новлӧдлыны пиньяс вывтіыс вылысянь улӧ, а оз пинь ан пӧлӧныс ӧтарӧ мӧдарӧ.
Сідзи весалігӧн пиньяс костӧ вермасны кольны сибдӧм сёян крӧшкияс.
Найӧ сэні пондасны сісьмыны, пиньясыд жугласьны, тшыкны.
Медым пиньяс костысь весавны сёйигӧн пырӧм торпыригъяс, быд сёйӧм бӧрын вомтӧ колӧ пожъявны дэбыд ваӧн.
Пӧсь сёян бӧрын оз ков сёйны кӧдзыд сёян, кӧдзыд бӧрын — пӧсьӧс.
Пиньясыд вывсяньыс тупкӧма лы торйӧн, шусьӧ эмальӧн.
Сійӧ, эськӧ, чорыд да, клянича моз зэв кокниа потласьӧ, медся нин пӧсьтор бӧрын кӧ веськалас кӧдзыд, кӧдзыд бӧрын — пӧсь.
(Мый вӧсна сідзи лоӧ вежӧравны, вайӧдӧй тӧд вылад, мый лоӧ кутшӧмкӧ торкӧд шонтӧмысь да кӧдзӧдӧмысь).
Эмаль потласьӧмъясӧд кокниа пырӧны пиньӧ висьӧдан гагъяс, сісьтӧны, тшыкӧдӧны сійӧс.
Юмов сёян радейтысьяслы оз ков вунӧдчыны юмовтор сёйӧм бӧрын вомнысӧ пожъявны.
Юмовторйыд мукӧд пӧлӧс сёянысь пиньясад ёнджыка ляскысьӧ.
Кымын пинь тэнад?
Весалан он пиньястӧ?
Кор весалан, водігад али асылын?
Тшӧткасӧ кыдзи новлӧдлан?
Сёй кадын.
Нем пӧратӧм пӧраӧ рушкутӧ эн тырт.
Ньылыштӧм сёянторъяс пусьӧны рушкуын да сювйын.
Рушкуыд да сювйыд пытшкӧсладорсяньыс зэв вӧсньыдик кучикаӧсь, вомын кодь жӧ.
Сійӧ кучикас эмӧсь аслыс пӧлӧс нерӧдъяс.
Нерӧдъясас артмӧ сёян кизьӧртысь-сывдысь ва.
Сійӧ ва пиын сылӧны прӧстӧй ва пиын сывтӧм чорыд сёянъяс.
Кизьӧрмӧм-сылӧм сёян сёян сылан канал бокъясті петӧ вирӧ, мунӧ туша кузя.
Ньылыштӧм сёян войдӧр веськалӧ рушкуӧ.
Сэні олӧ сійӧ кымынкӧ час, кизьӧрмӧ, сылӧ.
Рушкусянь сэсся ньӧжйӧникӧн вуджӧ сювйӧ.
Кор сёянтор веськалӧ рушкуӧ да сювйӧ, нерӧдъяс лэдзӧны сёян сывдан-кизьӧртан ва.
Медбур сёйны лунын куимысь.
Сідзи сёйигӧн уна сёйны ӧтпырйӧ он вермы, сёян кизьӧртысьяслы-сывдӧдысьяслы уджавны лоӧ кокньыдджык.
Кутан кӧ сёйны лунын ӧтчыд, сёян кад кежлас сэтшӧма тшыгъялан, сёян вылас тшыг пон моз уськӧдчан да вывті уна сёян, рушкутӧ дзикӧдз тыртан.
Рушку кучикыд резинка моз нюжалас, паськалас.
Рушкуыд ыдждас, дундас; пондас топӧдны, жмитны мукӧд органъясӧс.
Кынӧмыдлы сьӧкыд лоӧ, висьмас.
Рушкуын сёяныд дырджык кутас овны.
Кизьӧрмасны-сыласны войдӧр рушку стен бердӧ веськалӧм сёянторъяс.
Пыдын, рушку шӧрын куйлысьяслы кизьӧрмӧдан-сывдан ва оз тырмы, сы вӧсна вуджӧны найӧ сювйӧ комӧкъясӧн.
Сювлы лоӧ уджавны кык мында: ассьыс дай рушкулысь уджсӧ вӧчны.
Колӧ сёйны пыр ӧти кадын: сэки сёян кизьӧртысь-сывдысь нерӧдъяс вермӧны шойччыны.
Шойччӧм бӧрын найӧ бурджыка уджалӧны: бурджык да ёнджык сёян кизьӧртан-сывдан ва лэдзӧны.
Асъя сёйӧм медбур миян организмлы.
Чеччӧмӧн тшӧтш ми заводитам уджавны.
Велӧдчӧмыд ӧд сійӧ жӧ удж: урокъяс бӧрад кутшӧма мудзан.
Сёйтӧг кӧ уджавны заводитам, уна вын видзам организмӧ чӧжсьӧм вынысь.
Сёйӧм бӧрын уджалігӧн чӧжӧм вын огӧ вӧрзьӧдӧй, либӧ босьтам кӧ, зэв этша; мунас сёянысь босьтӧм вын.
Вой кежлӧ уна сёйны оз ков, лёк сійӧ.
Сэки миян организмным шойччӧ, уджалӧ омӧля, ньӧжйӧ, сёян юан прамӧя оз кизьӧрмыны сывны.
Асывнас, чеччан да, вомсьыд чӧскыдтӧм кӧр петӧ, сёйны-юны оз чӧсты.
Сы вӧсна водтӧдзыд сёйны колӧ час кык-куим водзджык.
Велӧд сювтӧ весасьны асылын.
Миян сювным вит пӧв кузь тушаысь.
Эм вӧсни дай кыз.
Сёян-юан небзьӧ-сылӧ вӧсни сювйын.
Яя-чериа сёянъяс пӧшти ставнас небзьӧны-сылӧны.
Няньыд да град выв пуктасъяс — оз: налӧн, шуам, йӧртӧд кышӧдъясыс, кышъясыс оз вермыны сювйын сывны.
Сэтшӧм сывтӧм торъясыс чукӧрмӧны кыз сювйӧ, мешайтчӧны сылы.
Сюв шыр-яйяс топӧдчыштӧны, йӧткӧны чукӧрмӧм ковтӧмторъясӧс ортсӧ.
Дыр кежлӧ кӧ кыз сювйӧ колясны сэтшӧм торъясыс, кутасны найӧ сэні сісьмыны, висьмӧдасны организмтӧ.
Кытчӧдз он ректы сювтӧ, мортыдлы зэв делӧ овны, сьӧкыд.
Оз сёйсьы ни юсьы, оз узьсьы.
Биалас.
Кодлӧн сювйыс кадын весассьӧ, сылы и сёяныд чӧстӧ, юрыд оз вись, овсьӧ долыдджыка.
Сы вӧсна колӧ велӧдны сювтӧ весассьыны асылын, сёйтӧдз.
Пачысь кӧ тай нӧ дырджык он курав пӧимсӧ, сійӧ омӧля ломтысьӧ.
Сідз жӧ и миян организмным: ковтӧмторъясӧн тырӧм сюв оз вермы бура уджавны, омӧля кутас небзьӧдны-сывдыны выль воӧм сёянторъяс.
Сы вӧсна, сювйыд кӧ вӧзйысьӧ весассьыны, оз ков кутны, мед весассьӧ.
Весассьӧмысь кутӧмыс торкӧ дзоньвидзалунтӧ.
Кодлӧн сюв шыр-яйясыс омӧльӧсь, небыдӧсь, сылӧм ковтӧмторъяс сювйысь оз петны, шуӧны «гырксӧ пӧ йӧртӧма».
Сэки колӧ унджык сьӧд нянь сёйны.
Сійӧ оз ставнас небзьы-пусьы рушкуад, веськалас сювйӧ, пондас сійӧс дойдны, ниртны бокъяссӧ.
Шыр-яйяс топӧдчыштасны, зырӧдасны найӧс ортсӧ.
Накӧд тшӧтш петӧны и мукӧд чукӧрмылӧм ковтӧмторъяс.
Медтшӧкыда гырктӧ йӧртӧ еджыд нянь вылын да небыд сёян вылын олысьлысь.
Ковъяс йылысь да кыдзи наысь видчысьны.
Мортӧс кӧ тшӧкыда шогӧдӧ, восӧдӧ, либӧ сылӧн ньӧти оз сёйсьы, либӧ вывті уна сёйсьӧ, оз пӧтлы, кор аддзытӧм помкатӧг омӧльтчӧ сійӧ, сэки доктор тшӧктӧ видлыны сылысь сітсӧ: абу-ӧ сэні солитёр торъяс.
Солитёрыс сійӧ вӧсньыдик лента кодь ков.
Миян сювйӧ веськалӧ сійӧ ёна пусьытӧм порсь либӧ ӧш яйӧн, либӧ чериӧн (сирпи, ёкыш да мукӧд пӧлӧс).
Солитёр колькйыс войдӧр веськалӧ, шуам, порсь рушкуӧ.
Сэні кольк кышыс сылӧ, кольксьыс петӧны посньыдик нидзув кодь гагъяс.
Найӧ рушкусянь веськалӧны сювйӧ.
Сюв бокъяссӧ напаръяӧн моз розьӧдӧны, петӧны яйӧ.
Ветлӧдласны сэті недыр да сэтчӧ и овмӧдчасны.
Яйын гагъяс гадь кодьӧ пӧрӧны, шусьӧны финкаӧн.
Финкаяс зэв посниӧсь, куш синмӧн видзӧдӧмӧн он аддзы найӧс.
Ёна путӧм порсь яй кӧ ми сёям, финкаясыс веськаласны миян гыркӧ, сювйӧ.
Куим тӧлысьӧн найӧ пӧрӧны лента ковйӧ.
Эм экинококк нима солитёр.
Сійӧ вермӧ морттӧ вины.
Сійӧ овмӧдчӧ мускын да тыясын.
Сэтшӧм солитёрыс веськалӧ гырканым понъяссянь.
Понъяслӧн кывъяс унаысь овлывлӧ экинококк колькъяс.
Сэтшӧм кывъя понлы кӧ лэдзам нювны ассьыным кинымӧс да чужӧмнымӧс, сэсся сы бӧрын мыссьытӧг пуксям сёйны, экинококк колькъясыс сёянӧн пырасны пытшканым.
Челядь тӧдлытӧг му вылын ворсігӧн унаысь сюйӧны вомас гӧгрӧс ковлысь кольяссӧ.
Сійӧ кӧть и морттӧ оз ви, да лёксӧ уна жӧ вӧчӧ: торкӧ дзоньвидзалунсӧ.
Медым видзны йӧзӧс солитёра яйысь висьмӧмысь, каръясын начкысьӧм бӧрын яй тушасӧ петкӧдлӧны скӧт докторлы.
Яйыс кӧ бур, дзоньвидза скӧтлӧн, доктор клеймитӧ, лэдзӧ вузавны.
Сідзкӧ, ньӧбасигӧн кӧ казялан клеймиттӧм яй, эн ньӧб сійӧс: код тӧдӧ сійӧ кутшӧм, гашкӧ висьысь пемӧслӧн да.
Сиктъясын да грездъясын эськӧ сідзи жӧ колӧ вӧчны да: начкысьӧм бӧрын петкӧдлыны яйсӧ скӧт пельшӧрлы.
Сёйны пуксигӧн китӧ колӧ мыськыны майтӧгӧн, кыйӧдны, мед и мукӧд ставныс мыссясны.
Оз кӧ ӧд мыссьыны, няньӧн висьӧдан гагъяс вермасны сюрны и тэныд.
Йӧв йылысь.
Крестьянка лысьтӧ мӧссӧ пӧдӧнчаӧ.
Коді тӧдӧ, лысьтысьӧм водзвылас мыськис эз сійӧ кияссӧ, сӧстӧм-ӧ вӧлі сылӧн пӧдӧнчаыс.
Гашкӧ нӧ йӧвсӧ няйт рузум пыр сысъяліс да, няйт туисӧ кисьтіс?
Шливкисӧ куртіс, йӧвсӧ ваӧн сорлаліс.
Мыйсюрӧ лэдзис йӧлас, медым бӧр сукмыштас, сэсся мӧдіс йӧлӧн вузасьны.
Мӧстӧмъяс ньӧбасны.
Челядь йӧв вылын олӧны, быд лун йӧв сёйӧны, а асьныс гумага кодьӧсь, кельыдӧсь, вирпас чужӧманыс абу.
Быдмӧны омӧля, ньӧжйӧ.
Мыйла нӧ эськӧ сідзи?
Да сы вӧсна, мый медбур торйыс йӧвсьыс — шливкиыс — налы оз сюрлы: мудер вузасьысьыд сійӧс аслыс кольӧдӧ.
Шливкиыд ӧд йӧвлӧн госыс, медпӧтӧса торйыс сылӧн.
Сӧстӧм сорлавтӧм йӧлын сійӧ нёль прӧчент.
Сы вӧсна йӧвтӧ колӧ босьтны тӧдсаяслысь, код вылӧ эм надея, мый оз пӧръяв тэнӧ, сорлавтӧм йӧв вузалӧ, да коді вӧдитчӧ йӧлӧн сӧстӧма.
Миян республикаын арӧсӧдз сё челядь пиысь кулӧ комынӧдз.
Швейцарияын — сӧмын дас кымын.
Вит арӧсӧдз миянын сё челядь пиысь кулӧ 50-ӧдз.
Медъёна кулӧны челядьыд мам йӧвтӧг быдмӧм понда.
Мамъяс унаысь зэв водз заводитӧны вердны кагаяссӧ мӧс йӧлӧн, сюрысь либӧ сулеяысь, вердӧны курччалӧм няньӧн, рокӧн.
Сюрысь да сулеяысь вердігӧн колӧ видзны найӧс зэв сӧстӧма.
Дурка да няйта видзӧмысь йӧлыс на пиын ӧдйӧ шоммӧ, рысьмӧ.
Кагаӧс мыт босьтас — кулӧ.
Сюрӧн нёньӧдігӧн уна кад вошӧ сійӧс мыськӧм-весалӧм вылӧ да йӧвсӧ пузьӧдӧм вылӧ.
Нӧшта йӧвсӧ пузьӧдны колӧ кужӧмӧн.
Мӧс йӧлыд ӧд челядь гыркыдлы оз лӧсяв: сійӧ морт йӧв дорысь госаджык.
Сы вӧсна посни кагаясӧс вердігӧн мӧс йӧвтӧ колӧ сорлавны ваӧн, но вӧчны сійӧс кужӧмӧн: уна ни этша мед оз ло, буретш колӧ.
Медбур дерт вердны кагаӧс мам йӧлӧн: дзоньвидзаджык лоӧ.
Быд мамлы ассьыс кагасӧ колӧ вердны аслас йӧлӧн.
Мӧс йӧлыд вомӧ вотӧдз уна ки пыр мунӧ.
Сёян йылысь.
Кодлӧн сёян гыркын бура небзьӧ-сылӧ, сійӧ дзоньвидза, зумыд, ён.
Кодлӧн омӧля гыркыс уджалӧ, сійӧ ачыс омӧль, пыр вишкӧ, норасьӧ вермытӧм вылӧ.
Зэв кокниа верман висьмыны пузьӧдлытӧм ва да йӧв юӧмысь, пусьытӧм сёян сёйӧмысь, пӧжасьтӧм уль няньысь, кӧдзыд сёянысь (колӧ пӧсь сёянджык сёйны), мыськытӧм вотӧс да градвыв пуктасъяс сёйӧмысь, тшыкӧм сёян юанысь.
Пузьӧдлытӧм ваын вермасны лоны мыт гагъяс.
Зэв нин лёк юны пузьӧдлытӧм ва кынӧм висьӧдан тиф да, мыт да, колера ветлігӧн.
Сэки висьӧдан гагъяс медъёна ва пыр вуджӧны.
Пузьӧдлытӧм йӧлын вермасны лоны чакотка гагъяс.
Нӧшта, пузьӧдлытӧм йӧлыд зэв ӧдйӧ тшыкӧ.
Пусьытӧм сёянторъяс сьӧкыда небзьӧны-пусьӧны гырк пытшканым, сы вӧсна висьӧдӧны миянӧс.
Уль нянь (тырмымӧн пӧжавтӧм) из моз рушкуад пуксьӧ.
Сы вӧсна сьӧлӧмтӧ сотӧ, горзьӧдлӧ.
Морӧспань улын сьӧкыд, доймӧ.
Кӧдзыд сёян абу жӧ бур.
Пӧсь сёяныд шонтӧ миянӧс, кӧдзыдсӧ аслыным лоӧ шонтыны: сійӧ миян вир-яйысь кӧдзыдджык.
Кӧдзыд рок да картупель абу чӧскыдӧсь, чӧскыд сёян моз оз пырны вомад.
Сэсся, чӧскыдтӧм сёянъясыд омӧльджыка пусьӧны-небзьӧны гырканым дай.
Чӧскыд сёян-юан вылӧ видзӧдігӧн, шуӧны, дуль ваыд петӧ.
Оз сӧмын дуль ваыд сэки пет, петӧ тшӧтш рушкуын сӧдзтан рушку ва (желудочнӧй сок).
Коді пӧсь сёян пыдди калбас сёйӧ (сэтшӧмыс уна каръясын), сылӧн сювъясыс оз вермыны лючки уджавны.
Калбасӧ ӧд, медся нин донтӧм сортас, тэчӧны быдсяма ковтӧм, тшыкӧм, коляс яй торъяс.
Рушку да сювъяс оз вермыны найӧс небзьӧдны.
Сэтшӧм калбас дорсьыд бурджык нянь вылын да ва вылын овны.
Тшыкӧм яйын да чериын лоӧны ядъяс.
Наысь мортыд либӧ ёна висьмӧ, либӧ дажӧ кулӧ.
Тӧлын сёянторъястӧ дырджык позьӧ видзны, оз тшыкны найӧ.
Гожӧмын мӧд лун кежлӧ оз нин позь кольны — тшыкӧны.
Гожӧмын уна яй сёйны оз ков.
Медбур сэки сёйны град выв пуктас да йӧла сёянъяс.
Яблӧг кӧ ньӧбан сёйны, сійӧс войдӧр колӧ мыськавны пузьӧдлӧм ваӧн, да мед мыськигад киясыд сӧстӧмӧсь вӧліны.
Ӧти пӧлӧс сёянтор абу жӧ бур: уман, оз кут чӧстыны, оз кут сёйсьыны.
Сы вӧсна сёяннад колӧ пӧлӧскаасьны, вежлавны найӧс тшӧкыдджыка.
Коркӧ тэнад висьліс эз кынӧмыд?
Мытитӧдліс эз?
Мыйысь висис, кутшӧм сёян бӧрын?
Сёйлан он тэ мыссьытӧм киӧн?
VІІІ.
Син пель дзоньвидза йылысь
Мыйла школаын уна велӧдчысь сӧмын матысь аддзӧны.
Кодсюрӧ лыддьысьны либӧ матігӧгӧрысь видзӧдны ӧчкиасьӧны, сытӧг оз аддзыны матісьыс.
Сы пыдди ылысь найӧ бура аддзӧны, некутшӧм-ӧчки оз ков.
Мукӧдыс вурсьӧны да лыддьысьӧны ӧчкитӧг, матісьыс бура аддзӧны, ылысь оз аддзыны, ӧчкиӧн видзӧдӧны.
Воддзаяссӧ шуӧны бура аддзысьясӧн, бӧръяяссӧ — омӧля аддзысьясӧн.
Омӧля аддзысьяслӧн син колькъясыс ёнджыка мылькъяӧсь мукӧд дорысь.
Кымын морт тіян классын бура аддзысьыс, омӧля аддзысьысь?
Тӧдмалӧмаӧсь, мый велӧдчысьяслӧн синмыс зэв ёна тшыкӧ.
Школаӧ пыригӧн унджык челядьыс бур синмӧн локтӧны, бура аддзӧны.
Велӧдчигас сэсся воысь воӧ тшыкӧм синма пыр ӧтарӧ содӧ, бура аддзысьяс чинӧны.
Сійӧ сы вӧсна, мый велӧдчысьяслы уна лоӧ лыддьысьны, гижны, ёна мудзтыны синсӧ.
Син бугыльыс сыысь кыссьӧ водзӧ, быттьӧ петыштӧ ортсӧ (мылькъяджык лоӧ) — синмыс тшыкӧ, ылысь оз нин кут аддзыны.
Синтӧ тшыкӧдны отсалӧны пемыдӧн да омӧлик биӧн лыддьысьӧм гижӧм, лёк нога партаяс (кор лыддьысигад-гижигад тушатӧ кусыньтӧмӧн, юртӧ чукыльтӧмӧн лоӧ пукавны), омӧля тӧдчана посни шыпаса нигаяс да югыдыс кӧ нига да тетрадь вылад оз лючки усь, а вуджӧрӧн.
Колӧ, медым югыдыс пыр шуйгаладорсянь усис, сэки некутшӧм вуджӧр оз ло.
(Тіян классын партаяс вылад югыдыс шуйгаладорсянь-ӧ усьӧ?).
Гортад и классад удж вылӧ пуксигӧн лӧсьӧдчӧй пыр сідзи, медым лунын ӧшиньяс, а рытын лампа пыр вӧліны шуйгаладорын.
Кымын гырысьӧсь да паськыдӧсь ӧшиньяс школаын, векниӧсь ӧшинь костъясыс, сымын уна югыд вежӧсын, дзоньвидзаӧсь да бур синмаӧсь велӧдчысьясыс.
Школа стенъястӧ пытшкӧсладорсӧ колӧ мавтны югыд рӧма краскаӧн.
Нигатӧ да тетрадьтӧ синсяньыд колӧ кутны 32–35 сантиметр сайын.
Сідзисӧ кӧ онӧ аддзӧ, либӧ омӧля аддзад, пырысь-пыр мунӧй син бурдӧдысь доктор ордӧ.
Сійӧ видлалас тіянлысь синъястӧ, син серти тшӧктас ӧчки ньӧбны.
Ӧчкитӧг кӧ и водзӧ кутад мудзтыны синъястӧ, дзикӧдз найӧс тшыкӧдад.
Синъясыд ӧд медколанторъяс.
Омӧль синъяснад бура уджавны он вермы, уна буртор он аддзыв.
Омӧль синъясыд торкӧны миянлысь дзоньвидзалуннымӧс, оз лэдзны пӧсь сьӧлӧмӧн, долыдапырысь уджавны.
Трахома йылысь.
Кодлӧн тіян пиысь, садьмад да, синъясыд оз воссьыны, быттьӧ клеитчӧмаӧсь.
Лоӧ кинад тільны.
Синъяс клеитчӧны сэки, кор синлапӧд пытшкӧс вӧсни кучикыс висьмӧма.
Синлапӧдыд быттьӧ ӧшинь тупкӧс: видзӧ синтӧ бусӧссьӧмысь да доймӧмысь узигӧн и олігӧн.
Висьмӧм синлапӧдысь петӧ ор.
Войбыдӧн лапӧд доръясыс клеитчӧны сійӧ орнас.
Косьмӧм орыс чукӧрмӧ ныр бердӧ син пельӧсӧ.
Медомӧль, полана да вуджана синлапӧд висьӧм шусьӧ трахомаӧн.
Видзӧдлы ёртыдлысь синсӧ.
Син колькйыс дор гӧгӧрыс еджыд.
Шӧрланьыс сійӧ пырыс тыдалана шусьӧ роговицаӧн.
Дерт, кӧнкӧ, ті аддзылід коркӧ бельмаа син.
Бельмаыс сійӧ тшыкӧм роговица: гудыртчӧма, пемдӧма.
Трахомаӧн висигӧн висьӧмыс синлапӧдысь вермӧ вуджны роговицаӧ, гудыртӧ сійӧс — бельмаалӧ.
Роговицатӧ кӧ ставнас бельмаалас, мортыд синтӧммӧ.
Миян республикаын медуна синтӧм трахомаысь: быд сё синтӧм морт пиысь кызь ӧтиыс синтӧммӧма трахомаысь.
Трахома — зэв вуджана висьӧм.
Миянын дзонь сиктъясӧн висьӧны трахомаӧн.
Сы вӧсна оз ков некор тільны синтӧ няйт киӧн, чышкыны няйт кузьчышъянӧн либӧ няйт ныр чышкӧдӧн.
Оз ков чышкысьны йӧз кузьчышъянӧ: он ӧд тӧд, кузьчышъян кӧзяиныс дзоньвидза абу.
Гашкӧ, трахомаа.
Быд мортлы семьяын колӧ лӧсьӧдны торъя кузьчышъян.
Узигӧн кӧ синъясыд клеитчӧны, колӧ регыдджык петкӧдчывны син бурдӧдысь докторлы.
Нюжӧдчыны кӧ бурдӧдчӧмысь пондан, синмыд ёнджыка висьмас, ёнджыка орӧссьыны кутас.
Пель дзоньвидза йылысь.
Пель тыдаланінъяс шусьӧны пель паньӧн да пель розьӧн.
Пель розьсяньыс пырӧ ортсы шы ветлӧдлан туй.
Пытшса помыс сылӧн зэвтӧма зэв вӧсньыдик кень кодь кучикӧн, шусьӧ барабаннӧй перепонкаӧн.
Шы ветлан туйяс весавны няйтысь — пель сітысь (сераысь), колӧ сӧстӧм рузумӧн.
Некор оз ков гудйыны пельтӧ истӧгӧн, шпилькиӧн, чувки кыан емӧн да мукӧд сэтшӧм торъясӧн: верман кень кодь кучиксӧ гыжйыштны, дойдны.
Барабаннӧй перепонка саяс куйлӧ самӧй кылысьыс, мыйӧн ми кылам.
Сійӧс ёна колӧ видзны.
Эмӧсь, нем виччысьтӧг пельӧ кучкасны либӧ пель водзын ыджыд горӧн горӧдасны.
Сійӧ зэв абу бур: барабаннӧй перепонка вермас потны, мортыд пельтӧммас.
А пельтӧмъяслы ӧд овны зэв сьӧкыд: ӧтиторсӧ дасысь юаласны, тшӧтш мукӧдсӧ дӧзмӧдасны.
Ичӧтысянь колӧ велӧдчыны сёрнитны шӧркоддьӧм шыӧн, оз ков горзыны.
Горзӧмӧн веськыдлунтӧ он петкӧдлы.
Колӧ бур уджӧн да тӧлка висьталӧмӧн петкӧдлыны сійӧс.
Пабрикъясын гырысь машинаяс бердын уджалысьяс пӧшти ставныс омӧля кылӧны: машина шыясыс торкӧмаӧсь налысь кылан торъяссӧ.
Пельӧ веськалӧм вуджана висьӧм медтшӧкыда овмӧдчӧ барабаннӧй перепонка сайса кыланторйӧ, сэсся барабаннӧй перепонкасӧ розьӧдӧ.
Пельсьыд виялӧ, ор петӧ.
Омӧльджыка кутан кывны.
Мыйӧн челядь кутасны норасьны пель висьӧмӧн, пыр жӧ колӧ петкӧдлыны найӧс пель бурдӧдысь докторлы, медым висьӧмыс оз удит розьӧдны барабаннӧй перепонкасӧ.
Та йылысь висьталӧй мамъясыдлы.
ІХ.
Узьӧм да шойччӧм йылысь
Шойччӧм йылысь.
Уджалігӧн мудзӧны шыр-яйяс.
Юрӧн уджалігӧн, велӧдчигӧн, ми мудзам уна мӧвпалӧмысь, кывзӧмысь, сюся видзӧдӧмысь, дыр копыртчӧмӧн вӧрзьӧдчывтӧг пукалӧмысь.
Урок помын ми омӧльджыка нин гӧгӧрвоам висьталӧмсӧ, вӧчам уна ӧшыбкаяс.
Миянлы колӧ шойччӧг.
Медбура уджыд мунӧ, кӧть регыдикаӧн, но шойччӧмӧн.
Сы вӧсна школаясын быд урок бӧрын вӧчӧны шойччӧг — переменаяс.
Шойччытӧг кӧ помся уджавны уна час, сымда вын вошӧ, мый сэсся весиг дыр шойччӧмӧн он бергӧд сійӧс.
Медуна уджалысь орган миян — сьӧлӧм.
Сылӧн уджыс помасьлытӧм.
Кыдзи нӧ сійӧ уджалӧ?
Мыйла сійӧ некор оз мудз?
— Сьӧлӧмным миян ставнас шыр-яйысь, юксьӧ нёль пельӧ: кык вежӧс выліладорас да кык вежӧс уліладорас.
Кор выліладорса шыр-яйясыс чиныштӧны, топалыштӧны, сэки уліладорсаясыс личыда олӧны, вӧляысь.
Вылысса юкӧн шыр-яйяс топалыштлӧны сӧмын секунда дасӧд юкӧн дыра кежлӧ (0,1 сек.).
Сы бӧрын улыса юкӧн шыр-яйяс топалӧны, секунда куим дасӧд юкӧн дыра кежлӧ (0,3 сек.), вылісаясыс шойччӧны.
Сэсся сьӧлӧмыд ставнас шойччӧ, секунд четверть (0,4 сек).
Сідзкӧ, сьӧлӧмыд сы дыра жӧ шойччӧ, мый дыра и уджалӧ.
Сы вӧсна и оз мудз сійӧ некор.
СССР-ын закон оз лэдз суткиын кӧкъямыс часысь унджык уджавны.
Мӧд кӧкъямыс час мортлӧн мунӧ кӧмасьӧм пасьтасьӧм, мыссьӧм, сёйӧм-юӧм, лыддьысьӧм, гажӧдчӧм, йӧз кост да гортса удж вӧчӧм да шойччӧм вылӧ.
Коймӧд кӧкъямыс часыс пуктӧма узьны.
Тіян арлыда челядьлы колӧ узьны ӧкмыс час.
Немечкӧд воюйтігӧн кык офицер заклад вартӧмаӧсь: кодыслӧн салдатъясыс ӧткузьта да ӧтджуджда окопъяс регыдджык кодъясны.
Кыкнаныслӧн салдатыс вӧлӧма ӧтмындаӧн.
Ӧти офицерыс ассьыс салдатъяссӧ юкӧма кык пельӧ: войдӧр пӧ мед ӧти джынйыс уджалас, мӧдыс сэки шойччас; сэсся воддзаясыс кутасны шойччыны, мӧд джынйыс уджалас.
Кӧсйысьӧма налы уджалӧмысь бура мынтысьны.
Сы ради салдатъяс сьӧлӧмсьыс кутчысьӧмаӧсь удж бердӧ, уджалӧмаӧсь эбӧс быртӧдзыс да вӧлисти ёртъясыскӧд вежсьӧмаӧсь.
Мӧд офицерыс нач мӧд ногӧн лӧсьӧдӧма уджалӧмсӧ.
Сійӧ салдатъяссӧ юкӧма куим пельӧ, быд чукӧрлы тшӧктӧма уджавны сӧмын вит минутӧн.
Сідзкӧ, быд морт вит минут уджалӧм бӧрын дас минут шойччис.
Тайӧ офицерлӧн ёна водз мӧд дорсьыс окопыс кодйыссис, дай салдатъясыс эз мудзны.
Воддза офицерыслӧн уджалысьясыс жуймунӧмаӧсь вӧлі, сэтшӧма мудзӧмаӧсь.
Найӧ ӧд со эбӧс быртӧдзыс пыр уджалісны, эз шойччывны, а ёртъяс уджалігкостіыс бырӧдӧм вын мында вын некыдзи эз вермыны чӧжны, эз вевъявлыны бура шойччыны.
Дерт сэсся сідзинад жуялан.
Мӧвпыштӧй ӧні асьныд: кыдзи бурджык уджавны, медым омӧля мудзӧмӧн унджык вӧчны.
Ун йылысь.
Сьӧкыда гӧгӧрвоанаторъяс школаын велӧдӧны пырджык асылын, медводдза урокъясын.
Со мый вӧсна сідзи вӧчсьӧ.
Унмыд — медбур шойччӧг.
Узьӧм бӧрын уджавны да мӧвпавны медкокни.
Омӧля либӧ этша узьӧм бӧрын огӧ вермӧ бура мӧвпавны, омӧля вежӧртам, некутшӧм удж кианым оз пыр, оз уджавсьыссьы.
Тіян арлыда велӧдчысьяслы колӧ узьны суткиын дас час.
Сэки лоанныд крепыдӧсь, ёнӧсь, дзоньвидзаӧсь.
Понйӧс кӧ дыр он лэдз узьны, 16–17 лун мысти сійӧ кулӧ.
Францияын велӧдчӧм йӧз вӧчӧмаӧсь со кутшӧм тор: бура узьӧм бӧрын понлы вирас лэдзӧмаӧсь дыр узьтӧм понлысь вирсӧ.
Сійӧ зэв регыдӧн выльысь унмовсьӧма.
Тайӧ петкӧдлӧ, мый пемӧсъяс вирын уджысь чукӧрмӧ яд.
Узигӧн сійӧ ядыс весассьӧ вирӧн.
Кор ми огӧ узьӧ, миян вир-яй пыр уджалӧ: ветлігӧн вӧригӧн шыр-яйяс топалыштлӧны, синъяс видзӧдӧны, пельяс кывзӧны, юр вем мӧвпалӧ.
Узигӧн ставныс найӧ шойччӧны, чӧжӧны мӧд лун кежлӧ вын.
Сӧмын сьӧлӧм да тыяс лун и вой пессьӧны — уджалӧны.
Х. Вина юӧм да табак куритӧм йылысь.
Вина юӧмысь зэв ыджыд лёк.
Туй кузя ӧтарӧ-мӧдарӧ довъялігтырйи мунӧ морт.
Абу-ӧ сійӧ висьмӧма?
— Абу.
Садьтӧм код.
Синъясыс пыктӧмаӧсь, гырдӧсьӧсь.
Мунӧ да ӧтнасӧн гораа сёрнитӧ.
Энӧ кывзӧ сылысь сӧрӧмсӧ, онӧ жӧ ӧд немтор гӧгӧрвоӧй-а.
Сійӧ унаысь ачыс оз тӧд, мый сӧрӧ, винаыс висьмӧдӧма юр вемсӧ да.
Со сійӧ сюръяӧ зурасис, уси няйтӧ.
Бур эськӧ гортас воӧм мысти кӧ татшӧм мортыд унмовсяс.
Да ӧд унджыкыс оз узьны, зык да шум лэптӧны, косясьны зэвтчӧны.
Нӧйтӧны гӧтырсӧ, челядьсӧ, шыблалӧны, жугӧдалӧны дозмук да улӧс-пызанъяс.
Гортсаясыс сьӧм либӧ нянь виччысисны, а сійӧ со мый вайис — код юрсӧ.
Нажӧткасӧ ставсӧ юӧма.
Челядьыс тшыгъявны кутасны, корны петасны.
Гӧтырыс шогысла да сьӧкыд олӧмысла — горзыны-бӧрдны.
Юысь мужик аскинас чеччас да оз видзӧдлы семья вылӧ, мунас корсьны удждыны сьӧм пӧкмелитчыны.
Эмӧсь, садьтӧм кодӧдз некор оз юны.
Этшаник юӧм, на ногӧн, абу омӧль.
Позьӧ, думайтӧны.
Сійӧ абу сідзи.
Этшаник юӧмысь омӧльыс эм жӧ.
Типографияын этшаник юыштӧм наборщик садь наборщикысь ӧшыбкасӧ унджык вӧчӧ.
Сідзи жӧ и мукӧд удж вылын: юыштӧм мортлӧн уджыс омӧльджыка мунӧ.
Профессор Бехтерев коддзӧдана юан видлалӧма понпиян вылын.
Кымынкӧ понпиӧс юктӧдыштавлӧма сійӧ спиртӧн, мукӧдсӧ абу.
Коддзывлӧм понпиян зэв омӧля быдмӧмаӧсь, лоӧмаӧсь мисьтӧмӧсь, омӧликӧсь, жугыльӧсь.
Вина юысьясӧс тшӧкыда висьӧдӧ.
Найӧ дженьыд нэм помаӧсь: ютӧмъяс дорысь ёна водз кулӧны.
Юысьяслӧн дзоньвидза челядь оз вермыны лоны.
Найӧ висьлӧсӧн нин и чужӧны.
Аддзас кӧ доктор кельыд чужӧма омӧлик кагаӧс, медвойдӧр юалас, абу-ӧ бать-мамыс юысьӧсь.
Юысь бать-мам нывъяслы, верӧс саяс мунасны да, кагасӧ вердны немторйӧн лоӧ: морӧсас йӧлыс оз ло.
Быд коддзӧдана юан — яд.
Юыштӧм бӧрын мортлӧн войдӧр кывйыс разьсьӧ: варовмӧ, дугдывтӧг пыр мыйкӧ висьталӧ.
Ызгас-ызгас сідзи, сэсся ядыс кутас вермыны сійӧс: мортлы зэв сьӧкыд лоӧ.
Юрыс быттьӧ тыртӧм кӧрт пӧрт, немтор оз уджав, оз вежӧрав.
Синъясыс гырдӧссьӧны, гудыртчӧны.
Син водзыс пемдӧ, ставыс быттьӧ ру пиын.
Уджавны, тӧдӧмысь нин, сэтшӧм морт немтор оз вермы, некутшӧм удж сылы киас оз пыр.
Куритчӧмысь зэв жӧ омӧль.
Керкатыр лӧз тшын, нинӧм оз тыдав.
Юрӧй бергӧдчӧ.
Лолавны немторйӧн.
Пукалысьясыс вижӧдӧмаӧсь, кельдӧдӧмаӧсь.
Кызӧны, шыжсӧ джоджӧ сьӧлалӧны.
Кытчӧ, бара, ме веськалі-а?
— Куритчысьяс пиӧ.
Восьталӧй ӧшиньястӧ!
Миян тыяслы колӧ сӧстӧм сынӧд!
Ми тӧлӧдӧмӧн весалам керкаысь тшыкӧм сынӧд — углекислота, а ті, куритчысьяс, табак тшыннад бӧр лэдзад сійӧс, тыртад керкасӧ.
Миян ловгоршлы, тыяслы, гырк пытшкӧслы ставнас табак тшыныд зэв омӧль: уна лёк сійӧ вӧчӧ.
Мыйта на омӧльыс табактӧ сотӧмысь куритчӧмсьыс ӧприч!
Доктор шуас, челядьтӧ пӧ йӧлӧн колӧ юктавны, аддзан, кутшӧм найӧ омӧльӧсь, быгыдӧсь.
— «Сьӧмыс абу йӧвсӧ ньӧбны.
Ва юасны», шуас батьыс.
«Тэ куритчан, курыдтӧ видлавлан?
Уна-ӧ сьӧм видзан сы вылӧ быд лун?
Табак пыддиыд кӧ эськӧ тэ кагаыдлы йӧв ньӧбан, красуйтчас-олас сійӧ.
Быдмас дзоньвидзаӧн, ёнӧн.
Мӧдысь аслыд жӧ бур отсасьысь лоӧ, нимкодясьны пондан».
Вайӧ ӧтувтчӧмӧн венсьыны куритчӧмӧн!
Бырӧдамӧй сійӧс!
Классӧ ӧшӧдам пӧв.
Ӧтар бокас гижалам куритчысьясӧс, мӧдарас — куритчытӧмъясӧс.
Коді куритчӧмысь дугдас, сійӧс долыдапырысь вуджӧдам куритчытӧмъяс дінӧ.
Быд сэтшӧм вуджӧдӧм лоӧ ыджыд праздникӧн, ыджыд бур вӧчӧмӧн.
Сы йылысь ми пондам висьтавлыны мукӧд куритчысьяслы.
Ми ог лэдзчысьӧй тайӧ уджысь.
Кутам вынъясысь пессьыны-кыскыны став куритчысьсӧ асладорӧ, куритчытӧмъяс пытшкӧ.
Ми бырӧдам школаысь куритчӧмӧн сынӧд тшыкӧдӧм!
Дугӧдам табак тшын пуркйӧмысь став велӧдысьсӧ, велӧдчысьяссӧ, стӧрӧжӧс!
Быд классӧ колӧ ӧшӧдны татшӧм пӧвсӧ.
Пондам пасъявны куритчӧмысь дугдысьясӧс.
ХІ.
Бӧръя кыв:
Мый колӧ вӧчны школаса дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котырлы.
Уна велӧдчысь лыддяс тайӧ нигасӧ.
Лыддьӧмыд сійӧ ӧтитор, колӧ вӧчны, мый тшӧктӧма.
Медым лыддьӧмыс весь оз вош, медым велӧдчысьяс велаласны дзоньвидза олӧмӧ, колӧ кодлыкӧ сы йылысь пыр казьтывны, зурӧдны, тшӧктыны вӧчны, ышӧдны сы вылӧ.
Школаса дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котырлы, став велӧдчысьыскӧд ӧтув, доктор индалӧм серти колӧ зільны пыртны олӧмӧ нигаын висьтавлӧм торъяс.
Колӧ зільны, медым сійӧ пырас и вужъясяс.
Сэки важ олӧм школаын вежсяс.
Велӧдчысьяс асьныс пондасны кыссьыны сӧстӧма, бура олӧмлань, пондасны видзны асьнысӧ быд лёкысь да омӧльысь.
Сэки тайӧ нига лэдзӧм весь оз вош.
Дзоньвидзалун понда тӧждысьысь котырлы школаын, мукӧд велӧдчысьяскӧд тшӧтш, колӧ унджыкысь вӧчлыны выставкаяс, собранньӧяс дзоньвидза кутӧм йылысь сёрнитны; аслыныс бура, лючки овны, медым мукӧд, на вылӧ видзӧдӧмӧн, лёк олӧмсӧ вежасны бур вылӧ.
Колӧ налы тӧдны да пыртны олӧмас со кутшӧм торъяс:
1. Чужӧмтӧ, голятӧ да пельястӧ быд лун мыськыны кӧдзыд ваӧн, майтӧгӧн.
Киястӧ мыськыны быд сёйӧм водзвылын.
Пиньяс весавны вой кежлӧ пинь весалан тшӧткаӧн да сӧстӧм мелӧн.
Ӧтчыд быд вежонын мыськыны тушатӧ шоныд ваӧн, майтӧгӧн.
2. Купайтчигӧн ваын дыр оз ков овны: кынмыны заводиттӧдз колӧ петны сэтысь.
3. Оз ков лэдзны окавны асьтӧ паръяд ни китӧ.
Аслыд оз ков окавны некодӧс, ӧбразъяс ни, крестъяс ни.
Оз ков сетны понлы нювны китӧ.
Оз ков узьтӧдлыны аскӧдыд понйӧс ни каньӧс, оз ков окавны найӧс.
4. Оз позь сьӧлавны джоджӧ.
Кызігӧн да несйигӧн вомтӧ колӧ тупкыны.
5. Дӧрӧм-гачтӧ да, пинжак-пасьтӧ да, вольпась гӧгӧртӧ да колӧ видзны сӧстӧма.
Бусӧсь кӧлуйтӧ колӧ пыркӧдны ывлаын, бокын йӧз оланінсянь.
Джоджтӧ колӧ чышкыны лапыд корӧсьӧн, мед бус оз кай.
Бусъяс чышкавны лапыд ветьӧкӧн.
6. Сӧстӧм сынӧд зэв бур.
Колӧ велӧдны асьтӧ овны восьса ӧшиньӧн либӧ форточкаӧн.
Керкатӧ колӧ тшӧкыдджыка тӧлӧдны, асылын да вой кежлӧ тшук нин быд лун.
Эн тӧбсьы, эн гартчы вывті шоныда.
7. Сёй ю торъя дозйысь, чышкысь торъя кузьчышъянӧ, узьлы торъя вольпасьын.
8. Йӧвтӧ да ватӧ пузьӧдлӧмӧс ю.
Град выв пуктастӧ да вотӧсъяс мыськавтӧг эн сёй.
Видзчысь мичӧдӧм мампассьӧысь да подсолнечникысь.
9. Быд дзоньвидза велӧдчысьлы колӧ вӧчны гимнастика да спорт велӧдны.
Переменаяс дырйи колӧ овны ывлаын, сӧстӧм сынӧд вылын.
10. Узьны колӧ 10 час.
11. Школаын некодлы оз позь куритчыны.
Велӧдчысьяслы колӧ венсьыны табак ядӧн, бырӧдны куритчӧм.
12. Коддзӧданаторъяс эн ю.
Кӧть кутшӧмкӧ ыджыд морт, аслас пемыдлуныс вӧсна и пондас тшӧктыны юны, эн кывзы сылысь.
Крепыда асьтӧ кут бур туй вылын.
Тайӧ 12 торсӧ дзоньвидза кутӧм йылысь колӧ тӧдны быд велӧдчысьлы; овны сідзи аслыныс, велӧдны тшӧтш и мукӧдӧс: гортсаяссӧ да тӧдсаяссӧ.

AUDIOCORPUS

2026-08-25T09:36:01Z

Ӧньӧ Лав:

*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-28]]
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30]] - лыддьыны пом
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-01]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-04]] - лыддьыны пом
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-06]]
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-08]]
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-11‎]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-13‎]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-15‎]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-18‎]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-20]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-22]] - лыддьыны
*[[AUDIOCORPUS books]]

AUDIOCORPUS

2026-08-25T09:34:54Z

Ӧньӧ Лав:

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-18

2026-08-25T09:34:11Z

Ӧньӧ Лав: Новая страница: « #Коми_му_1992-08-18 КОДЛЫ ЭСКЫНЫ? Кыдзи водзӧ овны? Мый виччысьны? Татшӧм юалӧмӧн ме шыӧдча…»

#Коми_му_1992-08-18
КОДЛЫ ЭСКЫНЫ?
Кыдзи водзӧ овны?
Мый виччысьны?
Татшӧм юалӧмӧн ме шыӧдча тіян дорӧ, газет вӧчысьяс, сы вӧсна, мый «Коми мутӧ» лыддя уджалысь йӧз вӧсна медся тӧждысьысьӧн.
Зэв частӧ петавлӧны гижӧдъяс, кодъяс збыльысь вӧрзьӧдӧны сьӧлӧмтӧ.
Со и юала ме тіянлысь, а водзӧ сэсся некодлысь, кытчӧкӧ ставыс вошӧма.
А «американскӧй поп» дорӧ ог на кӧсйы мунны, коді волывлӧ Визингаса культура керкаӧ молитва лыддьыны.
Коми изданиеясысь медъёна эска тіян газетлы, тӧждысянныд коми сикт да сэні олысь йӧз вӧсна.
Сиа и водзӧ сьӧлӧмсяньджык босьтчыны тайӧ уджас.
Батьтӧм-мамтӧмӧс моз, коми сикттӧ да коми йӧзсӧ оз ӧд дорйы некод.
Ни парламент, ни правительство, кӧть и олам ас чужан муын да сійӧ шусьӧ Коми Республикаӧн.
Сӧмын нимыс нин и коли Комисьыс.
А юасьӧмъяс вылас помкаыс тырмымӧн.
Дерт, гижлывла и районнӧй «Маяк Сысолыӧ», и «Чушканзі» журналӧ.
Найӧ тшӧтш жӧ шензьӧмаӧсь татшӧм олӧмсьыс, но олӧмыс лунысь-лун омӧльтчӧ.
Воим сэтчӧдз, мый морт уджаліс нэмсӧ, во 40–45, сиктад да крестьянскӧй олӧмад челядьдырсяньыс, а ӧні петӧ пенсия вылӧ да сылӧн пенсияыс оз тырмы весиг сёян вылас.
Мый нӧ тайӧ кутіс лоны?
Збыль мӧй сэтшӧма нин дышмим, мый и сёян-юан вылӧ эг кутӧ вермыны нажӧвитны, ог нин шу кӧлуй йылысь.
Да сиктад колӧ и керка-карта йылысь думайтны.
Ӧнія донъясӧн кӧть и ковмас да дзоньтавны он вермы.
Пример вылӧ, во 4–5 сайын кӧ ми нывкӧд дӧзьӧритлывлім 50 кукань да быдтор вылӧ тырмывліс, ӧні 80 сайӧ нин, а сӧмын сёйӧм вылӧ сетӧны.
Юавсьӧ, коді пӧльзуйтчӧ миян уджӧн?
Кыв вылас ставӧн сикт вӧсна, а асьныс веськыда грабитӧны коми сиктсӧ да сэні олысьяссӧ.
Ог нин ылӧ мун, позьӧ заводитны асланым местнӧй администрациясянь.
Кутшӧм пӧлӧс налог сӧмын нин эз лӧсьӧдны!
Туй йылас петӧмысь колӧ мынтыны.
Бур ещӧ, мый сынӧднас лолалӧмысь оз на босьтны.
А кымын пӧлӧс штрап вичмӧ сиктса мужиклы.
Та вылӧ ставыс эм: и властьыд, и милицияыд, и ГАИ-ыд, и судыд, и администрацияыд, и быдсяма пӧлӧс инспекцияыд да дозорыд.
А кымын сикас фонд восьтісны, мед отсавны сьӧкыда олысьяслы, а збыль вылас некод немтор оз вӧч.
Пукалӧны асланыс кабинетъясас да ас кадӧ босьтӧны удждон, кодӧс пуктісны аслыныс асьныс жӧ.
Видзӧдлӧй, кодкӧ петіс эз производство вылӧ важ номенклатурасьыс?
Ставныслы сюрис места.
Дугӧдісны КПСС, но тайӧ оз тыдав.
Кыдзи вӧлі юралысьнас партийнӧй, сідз и колис.
Дыр-ӧ найӧ кутасны миянӧс пӧръясьӧмнас нуӧдны «коммунизмас».
Первой радио, телевидение, газет-журнал чуксалісны «райӧ», «коммунизмӧ», а ӧні бергӧдчисны мӧдарӧ да ставныс тшӧктӧны эскыны енлы да виччысьны райскӧй олӧм мӧдаръюгыдас.
Эг кут веритны и ӧнія демократъяслы.
Олім сэтчӧдз, ковмас кӧ кутшӧмкӧ кабалатор райцентрысь, колӧ дасьтыны ноп тыр сёян да зеп тыр деньга да вӧлисти петны гортсьыд.
Некымын кыв коми национальнӧй движение йылысь.
Ог тӧд, кодлы и веритны.
Со комитетса член Н. Митюшева чуксалӧ ӧтилаӧ, председатель В. Марков — мӧдлаӧ.
Первойсӧ ме зэв ёна надейтчи и эски съездӧн бӧрйӧм комитетлы, но бӧръя каднас и на вылӧ надеяыс вошны кутіс.
Некутшӧм удж оз тыдав.
А коми мусьыс дугдывтӧг перйӧны, мӧдӧдӧны да нуӧны ӧнія бизнесменъясыд ставсӧ.
Коми йӧзлы да коми сиктлы кольӧ ӧбледьыс куш, чорыдджыка кӧ шуны.
Со татшӧм юалӧмъяс менам чужисны тіян дорӧ.
Ме думысь, абу-ӧ кад заводитны выль бӧрйысьӧмъяс, индавны сэтшӧм том йӧзӧс, кодъяс кужӧны выль ног мӧвпавны, кодъяслӧн юр вемыс абу тшыксьӧма коммунистическӧй мӧвпъяснас да пӧръясьӧмнас.
А. КУРАТОВ, коми йӧзлӧн мӧд съездса делегат.

#Коми_му_1992-08-18
ТЕЛЕТАЙП ВЫВСЯНЬ ВЫЛЬТОРЪЯС
ВАШИНГТОН.
Сӧветскӧй Союз киссьӧм да Филиппиныса военнӧй базаясысь американскӧй войска петкӧдӧм тшӧктісны США-ӧс вежны ассьыныс военнӧй стратегиясӧ азиатско-тихоокеанскӧй регионын.
Ӧні сійӧ медсясӧ кутас сӧвмӧдны военнӧй союзъяс, нуӧдны унджык манёвр мукӧд странаяслӧн вооружённӧй вынъяскӧд да лӧсьӧдны условиеяс, мый серти американскӧй корабльяс вермасны пырны тайӧ регионса портъясӧ.
НЬЮ-ЙОРК.
Соединённӧй Штатъяс, медым тшӧктыны Иракӧс пыдди пуктыны ООН-ӧн вынсьӧдӧм санкцияяс, дасьӧсь тайӧс вӧчны вын отсӧгӧн.
ТОКИО.
Японскӧй столицаса олысьяс бӧръя кадӧ этшаджык кутісны ньӧбны дона тӧвар.
Японскӧй ассоциацияӧ пырысь универмагса кӧзяинъяслӧн даннӧйяс серти, июльын пӧшти 4 процент вылӧ войтыр этшаджык кутісны ньӧбасьны, ӧткодявны кӧ кольӧм вося тайӧ жӧ кадыскӧд.
Сідзжӧ, японскӧй столицаса вузасьӧмыс вочасӧн «кусӧ» 5 тӧлысь помся.
ДЕЛИ.
Талун Индия кӧсйӧ нуӧдны «Притхви» шӧр дальностя боевӧй ракеталысь испытание.
Кыдзи вӧлі официальнӧя юӧртӧма, ракетасӧ лоӧ лэдзӧма Чандипор-Он-Си ракетодромсянь.
Тайӧ ракеталӧн коймӧд испытание.
Медводдзаысь вӧлі 1988 воын.
Сэсся Соединённӧй Штатъяслӧн тшӧктӧм серти вӧлі кузь кост.
А тавося май 5 лунӧ бара заводитчисны испытаниеяс.
РЕННЕ (Дания).
Талун Борнхольмын аддзысьласны Войвыв Европаса странаяслӧн премьер-министръяс.
Найӧ кутасны сёрнитны Югославияын артмӧм ситуация йылысь.
Тайӧ и гӧгӧрвоана.
Ӧні став мирӧвӧй сообществоӧс майшӧдлӧ Югославияса кризис.
Войвыв Европаса странаяслӧн правительствоясӧн веськӧдлысьяс видлалісны ООН-лысь безопасность сӧветса резолюцияяс, код серти позьӧ используйтны военнӧй вын, медым Боснияын да Герцеговинаын нуӧдны гуманитарнӧй акцияяс, а сідзжӧ, мый вермасны вӧчны войвыв странаяс беженецъяс кузя проблема решитігӧн.
ГАГРА.
Вӧскресенньӧ рытӧ тані мунісны переговоръяс Грузияса да Абхазияса политическӧй организацияяслӧн да вооружённӧй формированиеяслӧн представительяс костын.
Вӧлі сёрнитчӧма, мый Гагра карысь лоӧ петкӧдӧма татчӧс грузинскӧй да абхазскӧй вооружённӧй формированиеяс.
А автотрассаяс вылын, кодъяс нуӧны Гаграӧ, сідзжӧ карас лоӧ бырӧдӧма пикетъяс.
Общественнӧй пӧрадок бӧрся кутасны видзӧдны местнӧй администрация да милициялӧн карса отделение.
Кыдзи лои тӧдса, грузинскӧй правительственнӧй войскалӧн десант, коді субӧтаӧ пуксяс Гантиади посёлокын, Гаграӧ оз пыр.

#Коми_му_1992-08-18
КОРСЬӦНЫ УДЖ
Сыктывкарса «Орбита» заводлы эз везит, босьтчисны сійӧс кыпӧдны 1985 воын радиотелецентрсянь неылын кыдзи обороннӧй завод.
Но заводитчис конверсия, кор мӧдісны чинтавны военнӧй заказъяс, и вылісянь вӧлі шуӧма дугӧдны строительствосӧ.
Бур, мый вӧлі удитӧмаӧсь лэптыны кымынкӧ цех, но сэні обороннӧй продукциясӧ эз и вӧчлыны ни ӧти шайт дон.
Конверсия вӧсна государственнӧй финансирование дугдіс, и тавосянь стрӧитчан предприятиесӧ шуӧма вӧчны гражданскӧй заводӧн.
Бур олӧм помасис: пӧшти кык пӧв ковмис чинтыны веськӧдлан аппарат.
Но та вылын проблемаясыс эз чинны.
Завод, кӧні вӧчӧны быд сикас нестандартнӧй оборудование, а сідзжӧ пу обработайтан станокъяс да мукӧд сложнӧй продукция, вӧйис уджйӧзӧ.
Талун кежлӧ весиг оз вермыны мынтыны йӧзыслы удждон.
Тадзи лоис медвойдӧр потребительяслӧн вештысьны вермытӧмла.
А ӧд налы мӧдӧдӧма 12 миллион шайт дон дась продукция.
«Орбита» заводса директорӧс вежысь А. М. Тугушин висьталӧ, мый ковмис кык сменаа уджысь дугӧдчыны.
Таысь кындзи, списочнӧй составсьыс кык коймӧд пай уджалысьсӧ мӧдӧдӧны кык тӧлысь кежлӧ мынтысьтӧм отпускӧ.
Дерт, трудӧвӧй законодательство эз на вежсьы, и йӧзсӧ оз позь вӧтлыны удж вылысь, но заводса кассаын кӧ тӧв шутьлялӧ, мый вылӧ йӧзсӧ кутан?
Коді мырдӧн кутчысьӧ завод бердас, кутас босьтны медся ичӧт удждон, а тайӧ сӧмын 900 шайт.
Завод корсьӧ аслас войтырлы временнӧй удж.
Кодъяскӧ мунасны арнас отсасьны «Пажгинскӧй» да «Ыбскӧй» совхозъясӧ, кӧть налӧн, кывсьӧ, тшӧтш оз тырмы сьӧмныс медавны бокӧвӧйясӧс.
Кодъяскӧ кутасны отсасьны Язель да Човъю кӧрт туй станцияясын сӧвтны-ректыны разнӧй груз.
Кодкӧ корсьӧма нин ачыс бокысь удж кымынкӧ тӧлысь кежлӧ.
Быть, семьятӧ мыйӧнкӧ колӧ вердны.
Сӧмын помасясны-ӧ сьӧкыдлунъяс орбитасаяслӧн тӧлӧдзыс?
Заводса главнӧй инженер Ю. Ф. Топалов та вылӧ вочавидзис, мый миянӧс пӧ виччысьӧ кык туй.
Либӧ пӧ век жӧ кутам инавны ассьыным продукция, либӧ предприятиеыс лоас банкротӧн.
Ӧні заводас дасьтӧны документъяс приватизация вылӧ, кӧсйӧны котыртны акционернӧй общество «Композит» объединение отсӧгӧн, кытчӧ пырӧ «Орбита» заводыс.
А мый вӧчны эштӧдтӧм корпусъясыскӧд?
Ӧд на вылӧ видзӧма 83 миллион сайӧ шайт воддза донъясӧн на.
Сыктывкар — Емва автотрасса бокысь, «Орбита» микрорайон весьтын, позьӧ аддзыны тайӧ дона кӧрта-бетона «кладбищесӧ».
Сэтчӧ, колӧкӧ, тӧрас дзонь ВДНХ, Сыктывкарӧ волысь иностранецъяслы позис эськӧ восьтыны валютнӧй музей.
Медым найӧ гӧгӧрвоисны, мыйла сэтшӧм озыр му вылын олам этатшӧм гӧля.
Весиг кык во нин сулалӧны помавтӧг 9 судта общежитиеяс, строительяслы заводыс уджйӧза 5 миллион шайт, а сэні кольӧма сӧмын пытшкӧсса удж.
Тешкодь артмӧ, думыштлыны кӧ.
Гусялан кӧ государстволысь 50 шайт, панасны уголовнӧй делӧ да вермасны на и пуксьӧдны.
А тані, «Орбита» заводас, зэр да лым улӧ шыбитӧма 83 миллион шайт дон эмбур.
Вуджӧдны кӧ найӧс выль дон вылӧ, миллиардыд дзик нин артмас.
И ӧд некод мыжаыс абу, ставныс правӧсь.
Медым эштӧдны тайӧ ыджыд объектсӧ, колӧ этша пыдди нӧшта миллиард шайт.
Конверсия улӧ веськалысь предприятиеяслы Россия кӧсйӧ сетны сьӧм, отсавны.
«Орбита» завод веськалӧма коймӧд, бӧръя списокӧ, да вермас жӧ надейтчыны кутшӧмкӧ отсӧг вылӧ.
Но ӧнӧдз на абу аддзӧмаӧсь сьӧмсӧ первой списокас пырысь тырвыйӧ обороннӧй заводъяслы.
Сідзкӧ, дыр на ӧчередьыс оз во «Орбита» кодь предприятиеяслы.
Коми Республикалӧн абу жӧ сы мында сьӧмыс, медым ас вылас босьтны завод эштӧдӧмсӧ.
Сідзкӧ, оз на кокньӧд «Орбиталы» и аски.
Ме вӧлі ӧти уджалан цехын.
Чайта, мый заводыслӧн эм збыль позянлун дзоридзавны.
Станокъясыс автоматическӧйӧсь, сідз шусяна числӧвӧй программнӧй управлениеӧн, рабочӧйяслы колӧ сӧмын личкавны кнопкаяс.
Уджӧдны кӧ найӧс тырвыйӧ да инавны кужӧмӧн продукциясӧ — лоас деньга и удждон, и позяс водзӧ стрӧитчыны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: «Орбита» заводлӧн эштӧдтӧм корпусъяс; главнӧй инженер Ю. Ф. Топалов; автоматическӧй станоклӧн веськӧдлан пульт.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-18
ЫДЖЫДАЛӦМСЬЫД ОЗ ӦВСЬЫНЫ
Йӧлыд ӧні донсяліс.
Кӧть ставӧн вӧліны талы паныд.
Вӧлӧмкӧ, кызвыннас кыв вылын сӧмын.
«Вычегда» агрокомбинатса веськӧдлысьяс сідз жӧ кӧсйысисны сетны донтӧм сёян-юан.
Кор колӧ вӧлі аслыныс кольны Сыктывкарса йӧв завод.
Неважӧн «Ыбскӧй» да «Часовскӧй» совхозъясса директоръяс ӧттшӧтш шыасисны Коми антимонопольнӧй управлениеӧ: йӧв завод торкалӧ антимонопольнӧй законодательство.
Веськӧдлысьяс сідз жӧ корисны предприятиесӧ петкӧдны «Вычегда» агрокомбинатысь.
Кутшӧм талы помкаыс?
Заводлы йӧвсӧ вайӧны Сыктывдін, Кӧрткерӧс, Сыктыв районъясысь, Луза вожысь.
Агрокомбинатӧ пырысь совхозъяс сетӧны сылы джынсьыс этшаджык йӧвсӧ.
Но эскӧдӧны, мый быттьӧкӧ поводдясӧ найӧ вӧчӧны.
Антимонопольнӧй управлениеын сёрнитігӧн тыдовтчис со мый.
Вӧлӧмкӧ, агрокомбинатын ӧти совещание дырйи директоръяс элясьӧмаӧсь, ставыс пӧ донсялӧ, убыткаыс уна, ог тӧдӧй, кыдзи водзӧ овны.
Да корисны содтыны йӧв вылӧ донсӧ.
А мый, заводыд ӧд асланыс.
И личкисны ӧд.
Йӧв заводса веськӧдлысьяс бӧрыньтчисны.
Кытчӧ воштысьны.
Шуисны мынтыны комбинатӧ пырысь совхозъяслы быд литр йӧлысь кӧкъямыс шайт.
Агрокомбинатса морт заседание вылын видліс эскӧдны, тайӧ пӧ абу управлениелӧн, а арбитражлӧн делӧ.
Йӧв заводса да «Вычегдаса» юристъяс ставсӧ вештӧны вӧля вылӧ лэдзӧм донъяс вылӧ.
Рынок, кутшӧмӧс кӧсъям, сэтшӧмӧс и пуктам.
Дерт, кодсюрӧлы пӧ ӧнія доныс абу сьӧлӧм серти, но мый вӧчан?
Мыйла ылӧдчынысӧ?
Абу ставыс тадз.
Тӧдмалӧма овмӧсса (коді оз пыр комбинатӧ) веськӧдлысь, коді быд литра йӧлысь босьтӧ вит шайт, мый «вычегдасалӧн» мӧд донъяс, да котӧртіс йӧв заводӧ.
А код сійӧ сэтшӧмыс, медым командиръяс сы водзын кыв кутісны?
Он пӧ кӧсйы — татчӧ йӧвтӧ эн вай дай.
Йӧв заводса войтыр тӧдӧны — выныс налӧн, сырьё вотчинаыс ставнас на киын.
Йӧв заводса директор тадз торъялысь, «аслыныслы» да «мукӧдлы», долгыс кузяыд казьтыштіс антимонопольнӧй управлениеын, мый рӧскодыс йӧв вӧчӧмсьыс торъялӧ быд совхозлӧн.
Гараліс себестоимость йылысь.
Но сійӧс кывзысьяс сӧмын нюмъялісны.
Ӧд «Ыбскӧй» да «Часовскӧй» совхозъясса директоръяс оз корны аслыныс сыла тор.
Вузалам кӧ пӧ йӧвтӧ вит шайтысь, мед йӧзыс тӧдісны — коді иналӧ.
Магазинад прилавок дорас сідз и пасйыны: сэтшӧмтӧ овмӧслӧн йӧлыс.
Миянлы, ньӧбасьысьяслы, кутшӧм бур эськӧ вӧлі.
Вит шайтатӧ, дерт, ньӧбам.
А налы, кодъяс кӧкъямыс шайтысь иналӧны, татшӧм «гласностьыд» — горшас лы.
И татшӧмыс унджыкыс, кык директортӧ найӧ вермасны-ляскасны.
Тайӧ примерсӧ вайӧді сы могысь, медым петкӧдлыны — кодсюрӧ миян ыджыдалӧмсьыд оз ӧвсьыны, дыр каднад велалӧмаӧсь личкыны мукӧдӧс, коді улынджык сулалӧ.
А. РАЗУВАЕВ.
Коми антимонопольнӧй управлениеысь отделса начальник.

#Коми_му_1992-08-18
«ГӦЛЬЛУНСЬЫД КУТІМ ЯНДЫСЬНЫ»
Кодлы ӧні колӧ уна челядьыд?
Татшӧмторсӧ юавны быттьӧ абу лӧсьыд.
Тыдалӧ, ыджыд семья бур бать-мамлы, пӧрысьмасны да век нин эм кодлы отсавны, внук-внучкаыс гажӧдасны олӧмсӧ.
Да и обществоыслы ставнас абу жӧ лёк — ыджыд семья босьтӧ ас вылас содтӧд сьӧкыдлунъяс, тшӧтш и налысь тӧжд, кодъяс оз кӧсйыны лӧсьӧдны-быдтыны челядьӧс.
Но мукӧддырйи буретш государство, общество налы оз и отсав.
Неважӧн корреспондент воліс Людмила Харитоновна да Владимир Петрович Вишневецкийяс ордӧ.
Кыдзи олӧ-вылӧ тайӧ семьяыс, кӧні кӧкъямыс челядь?
Ӧдзӧссӧ восьтіс мичаник нывка.
Мам пӧ регыд локтас, муртса виччысьлӧй.
Сэсся бӧрынджык Людмила Харитоновна колльӧдіс менӧ верӧс дорас — ты пӧвсӧ вундӧм бӧрын сійӧ тшӧкыда висис.
Да и оз видз асьсӧ, содтіс кӧзяйка.
Владимир Петрович кызь кык во механизаторалӧ «Бурводстройлӧн» строительно-монтажнӧй управлениеын.
Тшӧкыда уджалӧ кык смена дорвыв, тшӧтш шойччан лунъясӧ.
— Ми сійӧс гежӧда аддзывлам гортын и дачаын, — висьталіс Людмила Харитоновна.
А тайӧ нывбабасӧ ме тӧда во-мӧд нин, сэксянь, кор котыртіс Сыктывкарын уна челядя семьяяслысь клуб.
Менам волігӧн челядь пиысь гортас вӧлі Светлана, коді и восьтіс ӧдзӧссӧ.
Помаліс дас ӧти класс, сентябрын кутас велӧдчыны курсъяс вылын — тэрмасьӧ, кӧсйӧ найӧс ӧдйӧджык помавны да заводитны уджавны.
Посниджык чой-вокыс садикынӧсь, челядьлӧн гожся лагерын.
— Сійӧ миян унатор нин кужӧ, — висьталӧ Светлана йылысь мамыс.
— Бура вурсьӧ, пусьӧ-пӧжасьӧ, дачаын отсасьӧ.
Ӧні со мекӧд мыськӧ джоджъяс ӧти учреждениеын.
Да и мукӧдыс абу дышӧсь.
Тыдалӧ: олӧны оз озыра, нинӧм лишнӧйыс абу, мича стенка ни гарнитур.
Кӧлуйыс, кодӧс новлӧ Светлана, ӧшалӧ пӧрччысянінас, абу жӧ сэтшӧм, кутшӧмӧс ӧні новлӧны унджык том йӧзыс — гӧлиник.
Но книгаыс уна, эм телевизор.
— Натӧг челядьыдлы оз позь, — казяліс менсьым видзӧдлӧмӧс Людмила Харитоновна.
— Водзын бур вӧлі — быдтор позьӧ ньӧбны кредитӧн.
Ӧні, кӧть и колӧ, телевизортӧ он босьт.
Водзті удитім ньӧбны скрипка, домра, эм и баян.
Ставныс ворсӧны да сьылӧны, рисуйтчӧны.
Школаын на вылӧ некод оз элясь.
Но эз кӧ вӧвны менам вокъяс — Владимир, Юрий да Евгений — ог тӧд, кыдз эськӧ бергӧдчим.
Мыйӧн вермӧны, миянлы сійӧн и отсалӧны...
Кӧзяиныс кызвыннас чӧв олӧ, кыв-мӧд чӧвтас да ланьтӧ нин.
Сёрнитӧ ёнджыкасӧ гӧтырыс.
— Гожся лагерын челядьлӧн олӧмысь ковмис мынтыны нёль да джын тысяча шайт.
Бур ещӧ, мый Юрий вок дачасӧ вузаліс да водзӧсаліс мыйтакӧ сьӧм.
Матӧ эськӧ воим.
Кык во сайын Владимир Петрович босьтіс тӧлысьнас шӧркодя 360 шайт.
Гӧтырыс содтӧд уджаліс ставка джын вылӧ детсадйын, вайліс 720 гӧгӧр шайт.
Сэсся чужис Саша, ковмис уджсӧ эновтны.
Прӧст кадӧ (а тадз овлӧ гежӧда) Людмила Харитоновна общественнӧй делӧясӧ на босьтчӧ.
— Ті кӧ тӧдінныд, кутшӧм сьӧкыд уна челядя семьяяслы!
Няньтӧ перйигӧн, кагаяссӧ старайтігӧн вӧльнӧй светсӧ оз аддзывны.
Бергалӧны-бергалӧны — помасьлытӧм удж.
Со кӧть Марина Оверина — квайт челядь сылӧн.
Ок и сьӧкыд сылы.
Верӧсыс помся юӧ — кутшӧм сійӧ отсасьысь да бать.
А миян клубын сійӧ медся кужысь да сюсь.
Тыдалӧ, сэні сійӧ йӧз водзас и петавлӧ, шойччыштӧ сьӧлӧмыс.
Ён характера нывбаба.
Уна челядя семьяяслӧн клуб ӧні абу нин — отсӧгтӧгыд киссис, бырис.
Сэтысь ӧткымынӧн пырисны ыджыд семьялӧн карса сӧветӧ, коді матынджык сёян-юан да тӧвар юклӧм дорад.
Босьтам сідз шусяна гуманитарнӧй отсӧгтӧ.
Воис сійӧ Германияысь, а ӧткымын семья сы йылысь эз и тӧдлыны.
Ӧтияслы — выя нянь, мукӧдлы — ӧтиыс ни мӧдыс.
Кольӧм вося октябрын Людмила Харитоновна пырис Сыктывкарскӧй госуниверситетса «Социальнӧй удж» факультетӧ.
Сійӧс тӧд вылын кутӧмӧн, мый гӧля олысьяслы отсасигӧн сэні босьтӧм тӧдӧмлунъясыс згӧдитчасны.
Надейтчис, стипендия сетасны — эз нинӧм артмы.
Сыктывдинскӧй районысь (кӧні сійӧ водзті уджаліс) да Сыктывкарысь властьдорса бюрократъяс вӧсна.
Воліс республикаса Министръяс Сӧветысь Л. Н. Лобанова да А. П. Беляева ордӧ — эз вермыны нинӧмӧн отсавны.
Да и челядьыслы пособие вель дыр эз сетны — сьӧмыс пӧ абу.
Государстволӧн, коді быттьӧкӧ дорйӧ гӧльястӧ да сьӧкыда олысьястӧ.
— А кыдзи ті водзті да ӧні оланныд?
— юалі.
— Бур йӧзыс отсалӧны.
Вокъяс йылысь казьтышті нин.
Ыджыд аттьӧ учитель Нина Николаевна Сюткиналы, Светлана Петровна Дмитруклы, кодкӧд ӧтлаын велӧдчылім — зэв уна сійӧ челядь кӧлуйсӧ, кӧмсӧ сетіс.
Отсалӧ и профсоюз федерациялӧн республиканскӧй сӧвет.
А верӧслӧн уджаланінас, тыдалӧ, кын сьӧлӧмаӧсь.
Кызь кык во уджалӧ да ни ӧтчыдысь эз ветлы санаторийӧ ни шойччан керкаӧ.
Неважӧн, шуӧны, машинаяс юклӧмаӧсь, Владимир Петровичӧс бара «вунӧдісны».
Сетісны кӧ, сьӧмсӧ эськӧ корсим.
Да и верӧс бӧръя кадас унджык босьтӧ, кӧть эськӧ ӧні сэтшӧм донъяс — оз тырмы, кӧть мыйта нажӧвит.
— А челядьыд оз яндысьны, гӧльджыка мукӧдсьыс пасьтасьӧны да?
— Быдторйыс овлӧ.
Кольӧм ар Светланалӧн туфли ни сапӧг эз вӧв, а резинӧвӧйӧн школаад мунны яндысьӧ.
Звӧнитӧны.
«Мыйла Светланаыд урокъяс вылын абу?»
Кыдзкӧ тай сэсся кутшӧмкӧ мӧд кӧм судзӧдім жӧ-а.
Казьтыштім и ми ассьыным ичӧтдыр.
Сэки челядьыд эз видзӧдны, коді кутшӧм паськӧма.
Главнӧйыс, кутшӧм сійӧ ёрт, мый тэнад юрад.
Ӧні школаад видзӧдӧны, моднӧй али абу куртка, гач.
Абу кӧ — оз на и сёрнитны, ӧтдортчӧны гӧль паськӧмаяссьыд.
— Гӧльлунсьыд ми и асьным кутім яндысьны.
Владимир Петровичӧс кымынысь корлі клубӧ, да уджалан паськӧмнад эз и мун.
А прамӧй костюм сылӧн абу.
Челядьлӧн, овлӧ, ӧти ковта кык вылӧ.
Помнита, менам ӧти тӧдса козьналіс Светланалы платтьӧ, сійӧн и муніс школаӧ кутшӧмкӧ рыт вылӧ.
А сэні ӧти нывка пырмунігмоз чӧвтӧма, тайӧн пӧ и кутан рытйысьны.
Котӧрӧн локтіс нылӧй школасьыд, бӧрдӧ кыз синваӧн.
Людмила Харитоновна ышловзьӧ:
— Медся лёкыс сыын, мый унджык, запасӧн нинӧм ньӧбны он вермы — сьӧм этша.
Чӧжыштны мыйкӧ ыджыдджыктор вылӧ эськӧ он нин вермы да.
Юрӧ воис мӧвп юавны машина йылысь.
— Ой, мый ті сёрнитанныд!
Вӧтавны сы йылысь ог лысьтӧй.
Народнӧй депутатъясӧс бӧрйигӧн, помнита, Александр Александрович Католиков, первой номера школа-интернатса директор, кӧсйыліс отсавны судзӧдны «Рафик» — татшӧм ичӧтик машина эм.
Но сылӧн тӧждыс и сідз юр выв тырыс.
Эз, тыдалӧ, вермы.
— Кыдзкӧ да олам, — шыасис Владимир Петрович.
— Гырысьджыкъяс быдмыштасны да ичӧтджыкъясыслы отсаласны кок йылӧ сувтны.
— Олам ми дружнӧя, ӧтсӧгласӧн, — содтіс Людмила Харитоновна.
— Челядь зільӧсь, шаньӧсь, а тайӧ медся главнӧйыс.
Ловнаным ог усьӧй, кутчысям.
Найӧ кутчысясны, терпитасны кыдзкӧ, мед гӧлиника — оласны.
Но государство, ми дыр-ӧ кутам чӧла видзӧдны, кутшӧм сьӧкыда, некодарсянь отсӧгтӧг тшыг нисьӧ пӧт, олӧ миян сӧветскӧй семья.
Государство милӧстина кындзи, мый шусьӧ пособиеӧн да коді йӧзыслысь ловсӧ уськӧдӧ, нинӧм оз сет.
Да мукӧддырйи сійӧс на чуктӧдны вывті сьӧкыд.
Позьӧ жӧ, шуам, уна челядя мамлы мынтыны детсадса нянялы мында.
Абу нин сэтшӧм уна ыджыд семьяыд.
А миянлы колӧ шуны налы ыджыд аттьӧ да улӧдз-улӧдз копыртчывны.
Сыысь, мый быдтӧны сьӧкыдлунъясысь повтӧм, уджач да, надейтчам, бур сьӧлӧма йӧзӧс.
Найӧс, кодъяс кутасны овны миянкӧд, сэтшӧм омӧля на вӧсна тӧждысьысьяскӧд, да вежасны коркӧ миянӧс.
Лоасны миянысь бурджыкӧсь да озырджыкӧсь.
А. АРДЫШЕВ.

#Коми_му_1992-08-18
ВЫЛЬ ОЛАНІНӦ
Койгородскӧй леспромхозысь кызь квайт семья таво пырисны выль патераясӧ.
Ставсӧ лои сдайтӧма 1.869 квадратнӧй метр оланін.
Тайӧ тӧдчымӧн унджык план серти.
Таысь ӧтдор нӧшта дзоньталӧма матӧ тысяча квадратнӧй метр.
Медся уна удж бергӧдісны Сьӧдтыдор да Койдін посёлокъясын.
Тані кыпӧдісны квайт выль стрӧйба.
Кыдзи висьталӧ леспромхозысь капитальнӧй строительство отделӧн веськӧдлысь Л. П. Клинцов, сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг (оз тырмы стрӧитчан материал, мукӧддырйи весиг кӧрт тув абу) уджъяс мунӧны тыр ӧдӧн.
Торйӧн зіля уджалӧ Койдінысь Михаил Павлович Семинлӧн строительнӧй бригада.

#Коми_му_1992-08-18
ИСПЫТАЙТӦНЫ И БЫДТӦНЫ КӦЙДЫС
Квайт во нин уджалӧ Коми Республикаса сортъяс испытайтан государственнӧй станция, кодлӧн шӧр усадьбаыс Визингаын.
Котыртчӧмсяньыс сійӧн веськӧдлӧ видз-му овмӧс наукаясса кандидат, республикаысь Верховнӧй Сӧветса депутат Анатолий Гаврилович Беляев.
Кольӧм каднас станцияса коллектив бергӧдіс эз этша удж.
Дзоньнас выльысь лӧсьӧдӧма Сысольскӧй шӧр сортоучастоклысь материально-техническӧй база.
Стрӧитӧма 400 тонна картупель улӧ зэв бур хранилище.
Сыкӧд орччӧн техника видзан финскӧй ангар, сортируйтчан пункт да став колана оборудованиеа косьтысянін, бетоннӧй площадка вылын урожай идралан да мукӧд техника.
Выль кирпичнӧй станцияын меститчӧ сортоиспытательнӧй станциялӧн контораыс.
Но ставыс-ӧ лючки материалӧн да техникаӧн станциялӧн торъя подразделениеясын?
Сёрнитны кӧ Сысольскӧй сортоучасток йылысь, коді асшӧр баланс вылын, сэні нинӧмысь майшасьнысӧ.
А видзӧдлыны кӧ мукӧд участокъяс, кодъяс меститчӧны минсельхозлӧн совхозъясын да мукӧд овмӧсъясын, сэні дзик мӧд делӧыс.
Колӧ выльмӧдны да ёнмӧдны материально-техническӧй базасӧ Сыктывкарскӧй сортоучастоклысь, коді уджалӧ сельхозтехникумлӧн учхоз бердын.
А сідзжӧ Кӧрткерӧсскӧйлысь «Кӧрткерӧсскӧй» совхозысь, Усть-Куломскӧйлысь «Усть-Куломскӧйысь» да «Пригороднӧй» совхозысь град выв пуктас сортоучасток.
Сортоиспытательнӧй станцияса директорӧс медся ёна майшӧдлӧ сійӧ, кыдзи лючки котыртны уджсӧ коллективъяслысь, кодъяслӧн важмис материально-техническӧй базаыс.
Кольны тӧдчанлунсӧ сортоучастокъяслысь кыдзи восьса енэж улын веж лабораторияяслысь талунъя и аскиа агрономъяслы, республикаса школаясысь велӧдчысьяслы да учитель-биологъяслы.
Гӧгӧрвоана, мый бюджет вылын уджалысь станцияса коллектив видз-му овмӧс министерстволӧн отсӧгтӧг ӧтнас оз вермы сетны важ сортоучастокъясӧ содтӧд выль материал да техника.
Ӧд налӧн удж вылӧ зэв ёна тӧдчӧ сійӧ, кутшӧм материально-техническӧй базаныс.
А ставлы тӧдса, кутшӧм мог сулалӧ станцияса да сортоучастокъясса уджалысьяс водзын.
Найӧ испытайтӧны разнӧй видз-му овмӧс культураяслысь выль сортъяс, медбуръяссӧ вӧзйӧны районируйтны да быдтыны войвывса сьӧкыд климатическӧй условиеясын.
Сортоучастокъясын быдтӧм став продукцияыс кольӧ базӧвӧй овмӧсъяс киӧ.
Кыдзи пӧртӧны олӧмӧ ассьыныс могсӧ сортоучастокъясса коллективъяс?
Ӧта-мӧдӧс прӧверитан итогъяс петкӧдлӧны, мый найӧ лючки вӧчӧны ассьыныс делӧсӧ.
И кӧть уджалысьыс сэні абу уна, петкӧдлӧны пример совхозъяслы, кыдзи вӧдитчыны муӧн, агротехникалӧн правилӧясӧ стрӧга кутчысьӧмӧн быдтыны видз-му овмӧс культураяс.
Дас во сайын Маджаысь райцентрӧ вуджӧдісны Кӧрткерӧсскӧй сортоучасток.
Сэсянь юрнуӧдӧ тайӧ коллективнас опытнӧй агроном Надежда Вячеславовна Арихина.
Сійӧ окотапырысь петкӧдлӧ опытнӧй му вылын быдтан культураяслысь выль сортъяс, тӧдмӧдӧ удж итогъясӧн.
Тані испытайтӧны разнӧй турунлысь уна сикас сорт.
Зэв бур петасъяс сетісны видз вылын быдмысь бобӧняньлӧн районируйтӧм сортъяс.
Ыджыд площадь вылӧ кӧдзӧма лугӧвӧй овсяница, кодлӧн бура быдмӧны «Цилемскӧй», «Карельскӧй», «Местнӧй» да «Радуга» сортъяс.
Тайӧ туруныс сетӧ озыр урожай да оз вод шер либӧ чорыд зэр бӧрын.
Тані испытайтӧны сідзжӧ поскӧтина вылӧ кӧдзан райграс быдмӧглысь 5 сорт, код пиысь медбура асьсӧ петкӧдліс «Ленинградскӧй».
Кольӧм во медбуръяс лыдын вӧлі «Дружносельскӧй», но таво сійӧ слабджыка быдмис.
Конкурснӧй испытание вылын сідзжӧ йикитӧм кострец 12 сорт, бурджыкъясӧн петкӧдлісны асьнысӧ «Дракон» да «Моршанскӧӥ-760».
Некымын во дорвыв испытайтӧны пӧскӧтина да видз вылӧ кӧдзан турун сорас, ставсӧ 7 сикасӧс.
Куимысь ытшкылӧм бӧрын медбурӧн лоис лугӧвӧй овсяница, тимофеевка да йикитӧм кострец турун сорас.
Испытайтӧны нӧшта и видз вылӧ, и пӧскӧтина вылӧ кӧдзан 6 во быдмысь турун.
А тайӧ со топинамбурлӧн да подсолнечниклӧн плантацияяс, урожайыс лоас оз омӧль, и таын ыджыд пайыс Кӧрткерӧсскӧй шӧр школаса школьникъяслӧн да велӧдысьяслӧн, кодъяс отсалісны сортоучастоклы весавны тайӧ культураяссӧ ёг турунысь.
Нимкодьпырысь виччысьӧны озыр урожай 20 гектар вылӧ пуктӧм картупельлысь, торйӧн нин сэтшӧм сортъяслысь, кыдзи «Изора» да «Невскӧй».
Тайӧ культурасӧ пуктігӧн да обработайтігӧн уна удж вӧчис картупель вӧдитысь бригадир Игорь Евгеньевич Вишератин.
Мӧд во нин испытайтӧны амарантлысь 7 сорт.
Но тайӧ культураыс эз нимкодьӧд сортоиспытательясӧс кольӧм во ни таво.
Со нин август шӧр, а быдмис муртса 6–10 сантиметр джудждаӧдз.
Тыдалӧ, век жӧ сылы колӧны бур му да лӧсялана климатическӧй условиеяс, и оз позь вӧзйыны паськӧдны тайӧ культурасӧ.
Колӧ ошкыны Кӧрткерӧсскӧй сортоучастокса коллективӧс и сыысь, мый тані оз сӧмын испытайтны сортъяс, но и гырысь площадьяс вылын быдтӧны турун кӧйдыс.
Сортоиспытательнӧй станцияса главнӧй агроном Нина Григорьевна Першиналӧн юрнуӧдӧм улын уджалысь комиссия вылӧ донъяліс участоклысь старанньӧсӧ.
Усть-Куломскӧй сортоучастокын уна во бура уджалӧны заведующӧй Анна Егоровна Никифорова да агроном Агния Андреевна Мишарина.
Агроном А. М. Савкин некымын во нин веськӧдлӧ аренднӧй звеноӧн, кӧні уджалӧны механизаторъясӧн Виталий Мишарин да Петр Попвасев.
Испытайтӧны уна сорт ид, зӧр, кодӧс кӧдзисны асланыс рӧдмӧдӧм кӧйдысӧн.
Идйыслӧн медбур сортӧн петкӧдліс асьсӧ «Дина», таво абу лёк и «Неван», но сэтчӧ висьӧм кӧласис.
Зӧрлӧн бурджык сортъясӧн лоисны «Львовскӧй ранньӧй» да «Кировскӧй».
Таво кольӧм воын серти бурджыка быдмӧ картупель, торйӧн нин «Пушкинец», «Изора» да мукӧд сорт.
Уна вося турунъяс пиысь испытайтӧны тимофеевка да разнӧй сорас.
Август заводитчигӧн, петалӧмсяньыс 45 лун мысти, тані видлісны босьтны медводдза картупель.
Ставсьыс ыджыд урожай сетіс «Жуковскӧй» сорт, ӧти гектар вылысь 150 центнер, сы бӧрся мунӧ «Белоярскӧй» — 100 центнер.
Мӧдысь да коймӧдысь босьтігас, гӧгӧрвоана, налӧн лоас кык-куим пӧв ыджыдджык урожай.
Тимофеевкалӧн квайт сортысь урожай сертиыс торъялӧны «Северодвинскӧй-18», «Вита» да «Нарымскӧй».
«Пригороднӧй» совхоз бердын уджалысь сортоучастокӧн юрнуӧдӧ агроном Игорь Игоревич Поцелуев.
Тані уна во вӧдитӧны град выв пуктас Алевтина Яковлевна Нечаева, Зоя Анатольевна Пешкина.
Участокын испытайтӧны 56 сорт ӧгурцы, томат да юмов гормӧг плёнкаӧн вевттьӧм теплицаясын тӧвнас и тулыснас.
Тадзи быдтан культураясыс ёна колӧны дачникъяслы, совхозъяслы и колхозъяслы.
Тӧвся теплицаясын быдтан ӧгурцы сортъясысь медбуръясӧн лоӧны «Эстафета», «Московскӧй тепличнӧй», «Лада» да «Стелла» сортъяс.
Тувсов теплицаясын быдтанысь — «Апрельскӧй», «Родничок» да «Грибовскӧй-2».
Бура видзӧдсьӧны помидор сортъяс.
Тӧвся теплицаын бурджыка быдмӧны «Карлсон», «Верлиока», «Красная стрела» гибридъяс, а тувсовъяын — «Малышок», «Белый налив», «Прогресс».
Юмов гормӧг испытайтӧны первой во на.
Сылӧн 8 сортысь медводз воӧны, сетӧны бур урожай «Здоровье», «Медаль».
Град выв пуктас сортъяс испытайтӧм водзӧ сӧвмӧдӧм могысь тані колӧ ёнмӧдны материальнӧй база, стрӧитны плёнкаӧн вевттян выль теплицаяс да парникъяс.
Кутшӧм кӧть сьӧкыд эз вӧв, тайӧс быть колӧ вӧчны «Пригороднӧй» совхозса веськӧдлысьяслы.
Сыктывкарскӧй сортоучастокын, кӧні заведующӧйнас Александр Давыдович Круг, уна во уджалӧны опытнӧй агрономъяс Людмила Ивановна Есова да Елизавета Ивановна Красильникова.
Тані испытайтӧны картупель, град выв пуктас, ӧти вося кормӧвӧй культура сортъяс.
Тані дас сайӧ сорт картупельысь медся ёна надейтчӧны «Белоярскӧй ранньӧй» вылӧ.
Первойысь босьтігас сійӧ сетіс гектар вылысь 130 центнер, «Полет-116» да «Изора» — 110 центнер.
«Детскосельскӧй» — 100 центнер.
Но медся ыджыд урожай «Жуковскӧй» сортлӧн — 150 центнер.
Веж кӧрым, фураж да кӧйдыс вылӧ испытайтӧны векни коръя ӧти вося люпин — бобӧвӧй культура.
Сылӧн «Ладнӧй» сорт сетӧ кӧйдыс 70–80 лун мысти.
Участокын испытайтӧны сідзжӧ сэтшӧм культураяс, кыдзи ӧти вося райграс, ярӧвӧй рапс.
Виччыссьӧ налӧн зэв бур урожай, но тайӧс оз позь шуны шоныд радейтысь подсолнечник да кукуруза йылысь, кодъясӧс кӧдзисны опытнӧй мувывса орчча участокъясӧ.
Сортоучастокса юрнуӧдысьяслы колӧ ёнджыка тӧждысьны сы вӧсна, медым бурджыка испытайтны град выв пуктас.
Овощи быдтан участокъяс видзӧдсьӧны мисьтӧма, ыджыд урожай весьшӧрӧ виччысьны.
Тайӧ некутшӧма оз лӧсяв сортоиспытательяслы, участоклы, кӧні уджалӧны да велӧдчӧны Сыктывкарскӧй видз-му овмӧс техникумса велӧдчысьяс.
Печорскӧй сортоучасток — медся войвывса опытнӧй му, кӧні испытайтӧны торйӧн водз воысь картупель, град выв пуктас да кормӧвӧй культура сортъяс.
Тані уджалӧны заведующӧй Вера Павловна Горяшина да агроном Галина Ивановна Потапова.
Сэтчӧ ветліс жӧ прӧверкаӧн сортоиспытательнӧй станцияса главнӧй агроном Н. Г. Першина.
— Мый бурсӧ аддзылінныд Печорскӧй сортоучастокысь?
— юалі сылысь воӧм бӧрас.
— Нимкодьӧдӧны синтӧ картупельлӧн опытнӧй участокъяс.
Тайӧ ӧд Ылі Войвылын.
Торйӧн нин «Полёт», а выль сортъясысь «Пушкинец» да «Красноярскӧй ранньӧй».
— Но мый медся коланаыс Ылі Войвылын, удобрениеысь да бура обработайтӧмысь ӧтдор, мед босьтны бур урожай?
— водзӧ юася Нина Григорьевналысь.
— Сэні зэв тӧдчана бура яровизируйтны картупель кӧйдыссӧ, медым ӧдйӧджык мыччысисны петасъясыс, сэсся тӧлкӧн нуӧдны совхозъясын да колхозъясын агромероприятиеяс.
Сысольскӧй сортоучастоклӧн 306 гектар угоддьӧ, на лыдысь 184 гектар гӧра-кӧдза му.
Тані уджалӧ 30 морта коллектив, веськӧдлӧ Носков.
Сылӧн отсасьысьяс, кодъяс испытайтӧны сортъяссӧ — агроном-фитопатолог Лидия Михайловна Конюхова, агрономъяс Валентина Степановна Габова да Нина Дмитриевна Делкова.
Тані жӧ дугдывтӧг уджалӧ 7 морта механизируйтӧм звено.
Оценочнӧй комиссия, подразделениеясӧн ӧта-мӧдӧс прӧверитігӧн, медся вылӧ донъяліс тайӧ участоксӧ.
Тані испытайтӧны зернӧвӧй, зернобобӧвӧй культураяс, картупель.
Рудзӧг сортъясысь медся бур показательяс «Вяткалӧн», ид сортъясысь бурджыкӧсь «Квант-2» да «Дина», зӧр сортъясысь — «Кировскӧй» да «Львовскӧй ранньӧй».
Первой во испытайтӧны ярӧвӧй шобді, медся водз воысь 5 сорт.
Урожайсӧ виччысьӧны оз лёкӧс.
Гижӧдыслы кывкӧртӧд пыдди колӧ шуны, мый сортоиспытательнӧй станцияса да сортоучастокъясса коллективъяс, сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг, кутасны и водзӧ збыльмӧдны на водзын сувтӧдӧм могъяс.
С. ДЕМИН, Коми Республикалӧн агропромышленнӧй комплексысь вермӧмъяс петкӧдлан выставкаса главнӧй агроном.

#Коми_му_1992-08-18
ЧОТІГТЫРЙИ ОЛАМ
Ӧні тай, думайта да, олӧм чӧж, мися, пыр рабалі.
А со асьныд видзӧдлӧй.
Страшнӧй война нуис став вермана мужиксӧ.
Колимӧй старикъяс да ми, 10 арӧса зонкаяс.
Тӧвбыд вӧлі куйӧд петкӧдам, додь нырад сулалан да раминик вӧвъяснад веськӧдлан.
Тулысын миянӧс жӧ бабаясыд пуксьӧдасны вӧв вылӧ пинёвтны, тшӧктасны киӧн кӧдзны.
Гожӧм воас да бара жӧ нывбабаяс гӧрбушӧн ытшкӧны, а ми юр кыскалам.
Сэсся петам картупель керны, лым улӧ эг кольлывлӧй.
А сёяныс вӧлі кач, шомкор да азя гум.
И эг кужлӧй думайтлыны, мый сэтшӧм грабитӧмыс да гусясьӧмыс.
А сэтшӧм олӧмнас нажӧвитім аслыным быдса тысяча чӧлкӧвӧй пенсия.
Та ыджда деньгатӧ эг лысьтлӧй думыштлыны.
А со лоис олӧм, мый сійӧ ӧдва тырмыштӧ нянь вылӧ.
Паськӧм йылысь нинӧм и думайтны.
Прӧстӧй сиктса рабыдлы, тыдалӧ, сідз и лоӧ нэм помӧдзыс корысь пыдди лоны.
Со татшӧм олӧм лои.
Рытнас вода, асывнас чечча да радио дорын нин, мый нин сійӧ висьталас, кутшӧм донъяс.
Магазинад мунан да сразу он пыр.
Колӧ первой кывзыштны, кутшӧм донӧн мый вузалӧны.
Ӧд верман весьӧпӧрны дзикӧдз.
Кор депутатъястӧ бӧрйим, челядь моз асьным радлім, быдтор кӧсйысисны кандидатъясыд да.
В. И. Худяев, кор бӧрйим, кӧсйысис йитны миянӧс Кулӧмдінкӧд асфальта туйӧн, Носим пыр вӧчны пос.
Но нинӧм на эз ло.
Письмӧсӧ гижа Керчомъяса больничаын.
Во-мӧд нин оз уджав, вӧлӧмкӧ, тані холодильник.
И некод помысь отсӧгыс.
А висьмам да ставӧн лоам ӧткодьӧсь больничаад куйлігӧн.
Колӧ жӧ ӧд отсавны медикъясыслы.
И. ЛОДЫГИН.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-18
ГАЖТӦМТЧА СІЙӦ КАДСЬЫС
Видза оланныд, коми войтыр!
Меным 63 арӧс.
И помнита на сійӧ кадсӧ, кор керкаясын эз вӧвны томанъяс, некод некор эз гусясьлы.
Ӧні олӧмыс вежсис.
Кык син костсьыд ныртӧ гусяласны.
И тадзи жӧ вӧрысь озырлунсӧ петкӧдӧны.
Колӧ талы пуктыны пом.
Сэтшӧм окота, мед эськӧ кӧть неуна да важыс лоис.
Мед эськӧ юргас гажа коми сёрни быдлаын, мед челядь садикъясын сёрнитісны комиӧн.
Войдӧр коми войтыр вӧрса вӧлӧгаӧн асьнысӧ век вердлісны.
Чери, яй, картупель — ставыс вӧлі асланым.
Ухта — Княжпогост костын эм Синдор ты.
Сійӧс кӧ весалісны да сэтчӧ лэдзисны ӧдйӧ быдмысь чери, коми йӧз эськӧ вӧліны чериаӧсь.
М. ЛОБАНОВА.
Ухта.

#Коми_му_1992-08-18
ВУЖЪЯСНЫМ АБУ НА СІСЬӦСЬ
20 во сайын ме гижлі «Зільлун» кывбур, кӧні эмӧсь татшӧм строкаяс:
Керкатӧ тшупны ог бокиысь корӧй,
Батьяслысь быдторйӧ велӧдчим ми:
Мый колӧ — тэчам и кыам, и дорам,
Синъясным ёсьӧсь и сӧнъяса ки.
Зільлуннад комиыд нимавліс пыр на,
Сьӧлӧмным удж бердӧ овлӧ мӧй кын?
Колӧ кӧ уджавны, ог шуӧй: «Тырмас»,
Колӧ кӧ — аддзам на морӧсысь вын.
Коми мортлӧн быдтор вылӧ ыджыд сямлун да зільлун йылысь кывъяс — абу поэтическӧй метафора.
И меным зэв нимкодь, мый ас чужан кыв вылын сёрнитысь войтыр, сідз шусяна «дудӧм кадысь» петӧм бӧрын, босьтчисны делӧ вылын петкӧдлыны ассьыныс киподтуйнысӧ.
Тайӧ зэв ясыда тыдалӧ миян Эжва йылын, Кулӧмдін районын.
Газетын уджалігӧн командировкаясын казявтӧг он ов, кыдзи збыльысь зэр бӧрын тшакъяс моз кыпалӧны ас киӧн тшупӧм керкаяс.
«Ышмисны» и райцентрын.
Йӧзлы дышӧдӧма овны барак сяма короминаясын да кыпӧдӧны пелькиник коттеджъяс, ӧшинь улын гид-картаӧн, пывсян-кӧбрӧгӧн, град йӧрӧн, кыдзи и колӧ сиктын, кӧні морт оз вермы овны скӧттӧг да мутӧг.
И тайӧ сы вылӧ видзӧдтӧг, мый ӧні стрӧитчан материалъяс зэв донаӧсь, дон босьттӧг сиктсӧветъяс сетӧны сӧмын пармаын на сулалысь вӧрсӧ — сё кызь кубометр.
Сідзкӧ, коми войтыр кӧсйӧны овны ас чужан муаныс и водзӧ, тані быдтыны челядьнысӧ, мед и налы Эжва йыв вӧлі дзик ӧти рӧдинаӧн.
Ловзьыны кутісны вочасӧн сідз шусяна «перспективатӧм» грездъяс.
Бӧр кутісны кывны челядьлӧн гӧлӧсъяс Фроловскын и Климовскын, Габовын и Ӧльӧкын.
Вочасӧн жӧ татшӧм грездъясас воссьӧны начальнӧй школаяс.
Роноса заведующӧй И. Т. Морохин шуӧ, мый ичӧт грездъясӧс учительясӧн могмӧдӧм — медыджыд могъясысь ӧти.
Ичӧтик Вылыс Воч сиктысь петлӧм морт, сійӧ зэв бура гӧгӧрвоӧ, мый сэтшӧмыс сиктысь школа бырӧдӧм.
Казявны позьӧ и мӧдтор.
Кыпӧдӧм керкаяссӧ ӧні зільӧны и баситыштны, мичмӧдыштны.
Мортыслы колӧ оз сӧмын юр сюянін, но и мед лов вылас кыпыд вӧлі.
Сулалӧмӧн позьӧ нимкодясьны керкаяс вылӧ, кодъясӧс кыпӧдӧмаӧсь да гажӧдӧмаӧсь Немдінын учитель Н. В. Мальцев, Кекурын столяр М. В. Попов, Зимстанын столяр С. Ф. Кочанов да мукӧд
Ми кутім бергӧдчыны и важся традиционнӧй ремеслӧ дінӧ.
Этша казьтывны джодждӧра кыӧм.
Ӧні кутісны вӧчавны да мичмӧдавны быдсяма пӧлӧс дозмукъяс, сувениръяс, пуысь, сюмӧдысь и кӧртысь вӧчӧм кӧлуй.
Мысысь Г. В. Игутов вӧчалӧ весиг народнӧй музыкальнӧй инструментъяс.
Таво Кулӧмдін районын медводдзаысь муніс прикладнӧй творчестволӧн районса фестиваль, коді водзӧ вылӧ лоӧ традиционнӧйӧн.
Ёнджыка кутісны юргыны коми сьыланкывъяс да йӧктӧмъяс, кодъясӧс мудзлытӧг пропагандируйтӧ, нуӧ йӧз пӧвстӧ Коми Республикалӧн государственнӧй премияа лауреат В. Т. Чисталев нима «Эжваса дзоридзьяс» народнӧй ансамбль, кодӧн веськӧдлӧ культураса заслуженнӧй уджалысь В. Я. Гущин.
Зэв жӧ нималӧ фольклорнӧй коллективыс В. И. Чувьюровлӧн Дереваннӧйысь.
Ӧти кывйӧн кӧ, тӧдчыны кутіс коми йӧзлӧн лов кыпалӧмыс.
Тӧдчӧ — овны кӧсйӧны асланыс чужан муын шудаджыка.
Миян вужъясыс абу на удитӧмаӧсь сісьмыны, шоныд зэр бӧрын тшак моз босьтчисны паськавны, мед кутны олӧмсӧ.
Талы кивыв медводз лоисны, дерт, демократическӧй вежсьӧмъяс, кодъяс мунӧны Россияын да тшӧктӧны вуж выйӧныс вежны государстволысь национальнӧй политикасӧ.
Россияса народъяс пӧвстын медводдзаяс лыдын коми йӧз асланыс медводдза съезд вылын ясыда шуисны, мый водзӧ увтыртӧмӧн овны оз кӧсйыны.
Кадысь водз чукӧртӧм мӧд съездлӧн кывкӧртӧдъясыс вӧліны нӧшта ясыдджыкӧсь.
Ньӧжйӧникӧн, но коми йӧзлӧн корӧмъяслань бергӧдчӧны республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство.
Медводз кӧ, коми кыв лоис республикаын государственнӧй кывйӧн.
Мӧд-кӧ, вынсьӧдӧма Верховнӧй Сӧветӧн коми войтырлӧн съездлысь статуссӧ.
Ӧні съездлысь решениеяссӧ быть лоӧ видлавны государственнӧй органъяслы.
И кӧть кодсюрӧ зэв улӧ донъялӧ съездӧн котыртӧм коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетлысь уджсӧ, сылӧн пайыс тайӧ шедӧдӧмторъясас зэв ыджыд.
Мӧд делӧ, мый коми йӧз пӧвстын абу на ыджыд сяма политикыс, коді эськӧ ӧти кыв шуис да быдӧнлы сьӧлӧмас пырис.
Миян эмӧсь нималана гижысьяс, учёнӧйяс, учительяс, му вӧдитысьяс, скӧт видзысьяс, а политикъяссӧ колӧ на быдтыны.
Буракӧ, ми, коми йӧзыс, асьным абу политикаланьыс сетчысьӧсь: лэдз миянӧс уджавны, мыйкӧ вӧчны-дорны, а сёрнитӧны да пызан сайын пукалӧны мед мукӧдъяс.
Сёрнитнысӧ да ассьыным правояснымӧс дорйыны, тыдалӧ, ковмас жӧ велӧдчыны.
Ӧні ӧд кыдзи — коді гораджык гӧлӧса, сійӧ и прав.
Чӧв олӧмнад оз жӧ делӧыд артмы.
Бӧрдтӧм кагатӧ пӧ тай некод оз качайт.
Верховнӧй Сӧветӧ локтан бӧрйысьӧмъяс кежлӧ ӧнісянь нин колӧ дасьтысьны.
Ӧнія депутатъяс пӧвстысь зэв унаӧн Верховнӧй Сӧветас, кӧть и асьныс комияс, миянлысь интеллигенциянымӧс оз дорйыны.
Мӧдарӧ — вузалӧны рочьяскӧд да мукӧд кывъя войтыркӧд ӧтув.
Коркӧ быть колӧ воӧдчыны сэтчӧдз, мед Верховнӧй Сӧветын вӧлі кык палата, кӧні ӧти палатаас пырисны сӧмын коми депутатъяс.
Сэки эськӧ законодательнӧй властьыс ас киясын вӧлі.
Ӧні комияслы воча мунӧмыс понлы лы шыбитӧм кодь артмӧ.
Деливӧ весиг босьтлӧ.
Коми кывйыд лоис государственнӧйӧн, бумага вылын тайӧс гижӧма, а войт мында нинӧм эз вежсьы, сы вӧсна мый абу быть олӧмӧ пӧртанаӧн законсӧ вӧчӧма.
Мӧд ногӧн кӧ, велӧдыштӧма коми йӧзсӧ.
И школаясад велӧдӧмыд дыр на коми кыв вылад оз вудж.
Кӧнӧсь на коми кыв вылын велӧдчан книгаясыс, кодъясӧс лэдзӧм вылӧ правительстволӧн сьӧмыс абу?
Коми художественнӧй книгаяс весиг со оз вермыны лэдзны сьӧм абутӧм вӧснаыс.
Тайӧ ставыс вӧчсьӧ столицаын, а ме быд лунъя олӧмсӧ аддза сиктын, кӧні и кутчысьӧны кызвыннас коми йӧзыс.
Мый кӧть кодкӧ оз шу, а медся ӧбидитӧм йӧзыс талун сиктсаяс, сідзкӧ, — комияс.
Уджалан луныс медся кузь, а удждоныс медся «дженьыд».
Неважӧн на ветлі чужан грездӧ.
Му дорын уджалысьяслӧн тӧлысся шӧркодь удждоныс — сюрсысь муртса унджык шайт.
Нянь да сакар вылас пӧ сӧмын тырмӧ.
А мыйта нин сёрнитӧма коми мортлысь олан местасӧ (кыйсянін да вотчанін босьтӧмӧн) жугӧдӧм йылысь.
«Коми му» газет, кор йӧзӧдӧ лыддьысьысьяслысь письмӧяс, тырӧма ыджыд дойӧн.
И оз ӧд некод кыв.
Н. А. Митюшева «Коми му» газетын гижӧ, мый примерсӧ колӧ босьтлы Чечнялысь да Татарстанлысь.
Ог тӧд, колӧ-ӧ.
Но Коми Республикаад мед эськӧ медыджыд юралысь Ю. А. Спиридонов местаӧ коми жӧ вӧлі.
Сэки эськӧ мӧд ногӧнджык сынісны да бӧжалісны.
Зэв на уна коми йӧз водзын сьӧкыдлуныс лӧсялана олӧм вылӧ петігӧн.
Бурланьӧ вежсьӧмъяс вылӧ ме кута лача, сы вӧсна мый та вылӧ эм подув.
Ӧти-кӧ, оз ӧтнас коми народ (вай ог кытшалӧй, а шуам веськыда) шедӧд мездлун, а вӧвлӧм СССР-са став народъяс мунӧны тайӧ жӧ туйӧд.
Мӧд-кӧ, лоис нин рӧдвуж кывъя войтыркӧд ӧтувтчӧм.
Ижевскын со вӧлі Россияын олысь финно-угорскӧй народъяслӧн медводдза съезд.
Ми пырам мирын олысь непредставленнӧй народъяслӧн организацияӧ.
Ме кута лача коми йӧзлӧн бурджык олӧм вылӧ, сы вӧсна мый тайӧ йӧзыс зільӧсь да шаньӧсь.
Тадзи гижӧны менам народ йылысь ылі муысь волӧм важся и ӧнія исследовательяс да учёнӧйяс.
Ӧні на, гашкӧ, керкаясным томантӧмӧсь, эз кӧ вайлыны татчӧ быдсяма йӧзсӧ.
Кута лача сы вылӧ, мый республика коркӧ быть шедӧдас оз бумага вылын, а збыльысь асшӧрлун, коді ӧнія мупытшса да сы вывса озырлунъясӧн сетас позянлун лӧсьӧдны оз сӧмын пӧтӧса, но и лов кыпӧдана олӧм.
Ловзям, вочасӧн ловзям.
Пӧжысь шонді улын дыр олӧм бӧрын моз пакталан вомъясӧн юам сӧстӧм юясысь да ёльясысь югыд васӧ — пыртам ас пытшкӧ миянлы лӧсялана олӧмсӧ, велӧдам таӧ пи-нывнымӧс.
Татшӧм народ му вывсьыс бырны оз вермы.
В. ЛОДЫГИН, коми гижысь.

#Коми_му_1992-08-18
ЭЗ ВУНӦДНЫ СИКТСАӦС
«Асъя кыа» ансамбль паськыда нималӧ.
Сылысь сьылӧм-йӧктӧмсӧ кывзӧны-видзӧдӧны странаын да рубеж сайын.
Коми мунымӧс, тані олысьясӧс, тшӧтш и сиктсаясӧс, оз жӧ вунӧд.
Медся ылыс районъясӧ волывлӧны артистъяс.
Таво куим программа дасьтӧмаӧсь, гожӧмбыд выступайтӧны республикаса войвылын.
Ӧти котыр воліс Кедрӧвӧй Шорӧ, Приуральскӧ, Краснӧй Ягӧ, Соколовоӧ, мукӧдлаӧ.
Кежавлісны и Усинскӧй районӧ, петкӧдлісны сямсӧ да кужанлунсӧ Мутнӧй Материкса, Васькиноса, Даниловкаса, Захар-Ваньса, Прасканса, Щеллябӧжса олысьяс водзын.
Дерт, эз вунӧдны и Усинск карса войтырӧс.
А медбӧръя концертыс ансамбльлӧн вӧлі Нӧвикбӧжын.
Сы мында йӧз чукӧрмис, непӧштӧ пукавны — сувтнысӧ вӧлі некытчӧ.
Коми да роч композиторъяслӧн музыка да сьыланкывъяс сьӧлӧм вылас воисны сиктсалы.
Сюся кывзісны найӧ Россияса заслуженнӧй артист, нималысь морт, народнӧй инструментъяс вылын ворсысь В. Шеболкинӧс, сьылысьяс Г. Бутыреваӧс, В. Чеботаревӧс, В. Нефедовӧс, мукӧдӧс.
Торйӧн ёна мичмӧдіс концертсӧ композитор В. Мастеницалӧн музыкаыс, кодӧс нӧштаысь «восьтіс» йӧзыслы А. Чеботарев.
Да и йӧктысьяслы уна аттьӧалана кыв колӧ шуны.
Вывті нин сьӧлӧм серти лои хореографическӧй миниатюра, кодӧс петкӧдлісны Б. Моисеева да И. Вервак.
Коми нима ансамбльлӧн кутшӧм концерт, сэн кӧ оз кыв чужан кыв вылын сьыланкыв.
И со юргӧ «Узи дай олі», «Медбур кад».
Л. Чувьюрова, найӧс сьылысьыс, колис паметяс Печора, Уса бокса олысьяслы.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны клубӧ чукӧрмӧм войтырлӧн чужӧмъяс серти, кажитчӧ али оз сьылӧм-йӧктӧмыс.
Быттьӧ томмыштісны олӧмаяс, шаньджыкӧсь лоины синъясыс ныв-зонлӧн.
Асладорсяньыс «Асъя кыа» ансамбльса артистъяс аттьӧалісны бура примитӧмысь сиктсаӧс, Усинскӧй районса администрацияысь культура отделса уджалысьясӧс аддзысьлӧмъяссӧ котыртӧмысь, кӧсйысисны унаысь на татчӧ волыны.
А ми бара на кутам виччысьны «Асъя кыаӧс».
П. ДЬЯЧКОВ.
Нӧвикбӧж сикт, Усинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-18
«СТАВ МИР ЛОАС ДЕМОКРАТИЧЕСКӦЙӦН»
Азербайджанса выль президент Абульфаз Эльчибейкӧд интервьюсӧ «Московские новости» газет йӧзӧдіс сійӧс бӧрйытӧдз некымын лун водзджык.
Талун А. Эльчибейлӧн власть бердӧ воӧм бӧрын Карабахын войнаыс пыр паськалӧ.
— Россияын кӧсйӧны тӧдны оз сӧмын выль азербайджанскӧй властьяслӧн медводдза воськовъяс йылысь, но и сы йылысь, кутшӧмӧсь сылӧн идеяясыс.
И медводдза юалӧм: мунас-ӧ Азербайджан демократия туй кузя?
— Меным демократияыс — абу сӧмын веськӧдлан ӧти туй, коді меным медся ёна кажитчӧ.
Ме гӧгӧрвоа демократиясӧ кыдзи ӧнія мирлысь норма.
Сӧмын обществолӧн демократия дырйи позьӧ овны революцияястӧг, не видзны ассьыд вынъястӧ чорыд политическӧй «кышсӧ» жуглӧм вылӧ, а пыр лӧсьӧдны политикасӧ да политическӧй структурасӧ вежласяна корӧмъяс дінас.
Ӧд демократиялы воча кывйыс абу.
Мыйта вир ковмис кисьтны Франциялы кыксё воӧн, кытчӧдз сійӧ эз бӧрйы демократическӧй олӧм.
И Азербайджанса народлы демократиялы альтернативаыс абу.
Народнӧй фронтлӧн мог — вӧчны сідзи, медым сійӧ медбӧрын лоис, эз вир кисьтӧм бӧрын, а ӧні.
— Кодсюрӧ ёна эскӧ, мый демократияыс йитчӧма европейскӧй, христианскӧй культуракӧд.
А мусульманскӧй странаяслы лӧсьӧдны демократиясӧ сьӧкыд.
— Тайӧ сӧрӧм.
И мусульманскӧй, и христианскӧй мирын вӧліны политическӧя сӧвмӧмлӧн разнӧй туйяс, и шуны, мый демократическӧя сӧвмӧмыс Россияын вӧлі кокниджык, шуам, Турцияын серти, оз позь.
Медводдза либеральнӧй конституциясӧ сэні вӧлі примитӧма абу 1905 воын, кыдзи Россияын, а 1876 воын, и ӧні тайӧ обществоыс демократическӧй политическӧй системаа да, сӧвмӧма экономическӧя.
Россияын жӧ сӧмын на кӧсйӧны лӧсьӧдны демократиясӧ.
Тыдалӧ, быд народлӧн эм сійӧ, мый вылӧ позьӧ мыджсьыны демократия стрӧитігӧн, и сійӧ, мый мешайтӧ талы.
Мусульманскӧй народъяслӧн воддзаыс абу этшаджык, а мӧдыс абу унджык христиана дорысь.
Казьтыштам, мый мусульмана некор эз вӧтлывны христианаӧс асланыс странаысь, кыдзи испанецъяс вӧтлісны мавръясӧн, инквизициясӧ мӧвпыштісны эз мусульмана.
И Гитлерӧс, и Сталинӧс эз найӧ козьнавны мирлы.
— Но ӧткодьлуныс зэв уна.
— Кыв шутӧг.
Уна роч, менам чайтӧм серти, оз ёна эскы, мый азербайджанецъяс збыльысь вермасны зільны демократияӧ.
Армения, Грузия — мӧд делӧ.
И, дерт, ті ас ногыд гӧгӧрвоинныд армяно-азербайджанскӧй венсӧ.
Меным чайтсьӧ, мый уна роч чайтісны азербайджанецъясӧс янычарӧн, башибузукъясӧн, казьтылісны «турецкӧй зверствояс» (сы йылысь, мый уна мусульманскӧй народлӧн эм «роч зверствоясӧн образыс», рочьяс кыдзи быттьӧ эз казявлыны).
А армяналы пыр жӧ кӧвъявлісны «геноцидлысь» образ.
Ӧні, менам чайтӧм серти, мӧвпъясыс неуна вежсьӧны.
Ходжала да Лачин босьтӧм бӧрын мӧвпавны сідзи, мый мусульмана кӧсйӧны пӧдтыны этшаник христианскӧй народ, оз нин позь.
— Мукӧддырйи миян шуӧны, мый талы подулыс — христианскӧй да мусульманскӧй культураяслӧн торъялӧм.
— Ме чайта, мый и тайӧ сӧрӧм.
Бакуын оліс некымын сё тысяча армянин, некымын сё тысяча азербайджанец жӧ Арменияын.
Эм зэв уна семья, кӧні верӧсыс армянин, гӧтырыс азербайджанка либӧ мӧдарӧ.
Да и Турцияын эз вӧв сӧмын 1915 вося погром.
Но империяысь разнӧй народъяслысь ӧтлаын дыр олӧмсӧ оз ков ёна лэптыны, но и оз ков вӧчны сыысь карикатура.
Да и ӧні Турцияын лючки олӧ сё тысячаысь унджык армянин.
Турцияын 1915 воын лоӧмторъясысь вӧчӧма миф.
1915 вося историяыс зэв сложнӧй.
И сійӧс оз ков кокньӧдны.
Ме кӧсъя, медым менӧ гӧгӧрвоисны веськыда: ме сулала «геноцид» кывлы паныд, но тайӧ страшнӧй лоӧмторъясыс колисны дой армянскӧй нациялӧн сьӧлӧмын.
(Пасъя сідзжӧ, мый азербайджанскӧй народ эз вунӧд 1918 воын армянскӧй отрядъяслысь зверствояссӧ).
Вайӧ мӧвпыштлам здук кежлӧ, мый эськӧ вӧлі, 1988 воын кӧ сӧгласитчисны сыӧн, мый вӧзйыліс Горбачев: Карабахлы — культурнӧй автономия, экономическӧй реформа, но та дырйи не вежны статуссӧ.
Мыйта шог эськӧ эз тӧдлыны и азербайджанецъяс, и армяна!
Ме чайта, мый Армения аслас международнӧй йитӧдъясӧн, армянскӧй народлӧн уджачлунӧн ӧні эськӧ вӧлі вӧвлӧм СССР-са территория вылын медся озыр да дзоридзалысь республикаӧн.
Но талун Арменияын олӧмыс вывті омӧль и, главнӧйыс — абу ясыд аскиа луныс.
Армянскӧй отрядъяслӧн победаыс — тайӧ жӧ абу ыджыд вермӧм.
Быд вермӧм бӧрын Армения воштӧ ассьыс чужӧмбансӧ мирӧвӧй сообщество водзын.
Татшӧм войнаын вермыны оз позь.
Тайӧс вӧчны оз лэдз не сӧмын азербайджанскӧй народ, но и некод оз лэдз, мир оз лэдз.
Миян кадӧ вежлавны границаяс войнаӧн некодлы оз удайтчы.
— Ті эсканныд, мый позьӧ мирнӧя решитны карабахскӧй конфликтсӧ?
— Да, эска.
Ми лӧсьӧдам ассьыным армия, ён дисциплинаа армия, и регыд армяна гӧгӧрвоасны, мый войнаӧн найӧ нинӧм оз шедӧдны.
Такӧд тшӧтш ми дасьӧсь сёрнитчӧмъяс кежлӧ да ошкам ӧта-мӧд костын быд зільӧм.
Сёрнитчыны позьӧ быдтор йылысь.
Но сӧмын оз территория йылысь.
Ми ӧні зэв ёна надейтчам Америкалӧн да Европалӧн отсӧг вылӧ.
— А Россиялӧн отсӧг вылӧ?
— Ми эськӧ вӧлі радӧсь татшӧм отсӧгыслы.
Но Россиялӧн, менам чайтӧм серти, ӧні абу некутшӧм ясыд политика ни Закавказьеын, ни вӧвлӧм СССР-са республикаяс дінӧ.
Тіян политикаын ӧні тыдовтчывлӧны то демократическӧй зільӧмъяс, то великодержавнӧй.
Ӧти лидер шуӧ ӧтитор, мӧд — мӧдтор...
— Россияса кутшӧм политическӧй деятельӧс ті донъяланныд медся вылӧ?
— Ме пыдди пукта демократическӧя бӧрйӧм став российскӧй лидерсӧ.
И век жӧ, менам чайтӧм серти, морт, коді медся уна вӧчис Россияын демократия лӧсьӧдӧм могысь, — тайӧ Горбачев.
Сылӧн ӧшыбкаяс дырйи, тшӧтш и миян кузя, сылы медводдза местаын вӧлі демократия, а эз аслас власть.
И сійӧ муніс юрсӧ лэптӧмӧн, эз тышкась власть вӧсна...
— Кыдзи ті видзӧданныд Азербайджанысь рочьяслӧн мунӧм вылӧ?
— Дерт, лёка.
Талы главнӧй могыс политическӧй ситуация, полӧм.
Ме чайта, кор олӧмыс бурмас, эмиграция оз ло.
А уна мунысь бӧр локтас.
— А Бакуысь мунӧм армяна вермасны локны?
— Ме эска, мый коркӧ, вермас лоны, и азербайджанецъяс бӧр кутасны овны Арменияын, а армяна — миянын.
1945 воын, тыдалӧ, некод эз чайт, мый татшӧм йитӧдъяс лоасны немецъяс да французъяс костын кыдзи талун.
— Мый ті кӧсъянныд висьтавны ещӧ миян лыддьысьысьяслы?
— Ме помала сійӧн, мыйсянь и заводитім сёрнисӧ.
Медбӧрын, став мирыс лоӧ демократическӧйӧн.
Но ӧні Азербайджан туйвежын.
И абу сӧмын Азербайджан.
Ёнмас кӧ демократия тані, миянын, тайӧ зэв ёна тӧдчас став регион вылас — и Средньӧй Азия, и Иран, и Армения, и Грузия, и весиг Россия вылӧ.
И ме кӧсъя, медым Россияын демократическӧя мӧвпалысь йӧз гӧгӧрвоисны тайӧс да вӧчисны ставсӧ та могысь.
Д. ФУРМАН.

#Коми_му_1992-08-18
КОДІ ВОАС ФИДЕЛЬ БӦРЫН?
«СВОБОДАЛӦН ДІ» ВЕРМАС ЛОНЫ СВОБОДНӦЙӦН ТАВО НИН, ШУӦНЫ КУБИНСКӦЙ ОППОЗИЦИОНЕРЪЯС
«Локтан Рӧштво — Гаванаын!»
— татшӧм гижӧда футболкаяс оз нин ӧти во новлыны кубинскӧй эмигрантъяс.
Но тайӧ пӧрйӧ, эскӧны найӧ, торксьӧм оз ло: «Диктатуралы воас пом таво нин — июль да декабрь костын».
МИЛЛИОНЕР АЛИ ПРАВО ДОРЙЫСЬ
Оппозиционнӧй изданиеяс гижӧны нин, кодлы ковмас босьтны ас вылас странаӧн веськӧдлӧмсӧ сы бӧрын, кор Кастро мунас сцена вылысь.
Ӧтияс чайтӧны, мый бергӧдны Кубаӧс рыночнӧй цивилизованнӧй государствоӧ вермасны сӧмын эмиграцияса политикъяс, предпринимательяс да экономистъяс.
Тадзи жӧ чайтӧны и Вашингтонын, кӧть эськӧ ни Белӧй домын, ни госдепартаментын та йылысь восьсӧн оз сёрнитны.
Таысь на унджык, Бушлӧн администрация, тыдалӧ, аддзис нин мортӧс, код вылӧ позьӧ надейтчыны.
Сёрниыс мунӧ Хорхе Мас Канос, Кубино-американскӧй национальнӧй фондса председатель йылысь.
Тайӧ сійӧ тшӧктіс Майамиса юристъяслы дасьтыны выль конституция и, чайтсьӧ, сёрнитчис Милтон Фридманкӧд кубинскӧй экономика ёнмӧдігӧн отсӧг сетӧм йылысь.
Армейскӧй ветеринарлӧн пи Хорхе Мас кыкысь пышйыліс Кубаысь.
Первойысьсӧ — 50-ӧд воясын сійӧ спаситчис Фульхенсио Батистаысь, мӧдысьсӧ — Фидель Кастроысь нин.
Майамиын Мас уджаліс йӧв заводын, вӧлі коммивояжерӧн, сэсся босьтчис стрӧительнӧй бизнесӧ.
Флоридаын ӧдйӧ кыптысь строительство вочис сійӧс миллионерӧн — и видзис ассьыс миллионъяссӧ, медым лоны политикӧн.
Ачыс Мас Каноса оз дзеб, мый эз эськӧ ӧткажитчы президентскӧй креслӧысь, «кубинскӧй народ кӧ сетас сылы та ыджда честьсӧ».
Кубинскӧй эмиграциялӧн «ӧти юкӧн полӧмӧн видзӧдӧ Маслӧн кыптӧм да сыӧн выль российскӧй веськӧдлысьяскӧд йитӧдъяс лӧсьӧдӧм бӧрся (Хорхе Мас кыкысь воліс Москваӧ да мӧдысьсӧ аддзысьліс Андрей Козыревкӧд).
«Умереннӧйяс» лыддьӧны, мый страналы ковмас мунны Асыввыв Европаса государствояслӧн туйті, кӧні демократическӧй бӧрйысьӧмъяс бӧрся власть бердӧ воисны вӧвлӧм диссидентъяс.
«Асланыс гавелъяс да валенсаяс эмӧсь и Кубаын», — шуӧны найӧ.
Менам юалӧм вылӧ, кодӧс эськӧ найӧ кӧсйисны аддзыны президентлӧн местаын, «умереннӧйяс» лыдысь Карлос Альберто Монтанер вочавидзис: Густаво Аркосӧс.
Диссидентскӧй движениеса ветеран Аркос ӧні веськӧдлӧ «Мортлысь правояс доръян кубинскӧй комитетӧн», кодӧс 1976 воын на котыртіс Рикардо Бофилл.
1953 вося июль 26 лунӧ Густаво Аркос участвуйтіс Фидель Кастрокӧд Монкадаса казармаяс штурмуйтӧмын, коді пуктіс подув кубинскӧй революция заводитчӧмлы.
Революциялӧн вермӧм бӧрын сійӧ вӧлі дипломатическӧй удж вылын, весиг Бельгияын кубаса посолӧн.
Первойсӧ сійӧс арестуйтісны 1966 воын.
Сэки сійӧ вӧлі тюрьмаын куим во.
Сэсся — нӧшта сизим.
Густаво шуӧ, мый сійӧ унаысь кӧсйыліс эмигрируйтны, но мӧдысь арестуйтӧм бӧрын решитіс: сійӧ кольччас Кубаӧ кӧть мый оз ло.
Вӧвлӧм революционер-практик Аркос лыддьӧ Кастролы паныд вооружённӧй тышсӧ «Йӧйталӧмӧн да авантюраӧн».
«Главнӧйыс — не лэдзны гражданскӧй война», — шуӧ сійӧ.
Сылӧн лачаыс — цивилизованнӧй сёрни став политическӧй вынкӧд, мед кӧть тайӧ Фидель, Мас Каноса либӧ нӧшта кодкӧ.
(И нинӧм абу шензянаыс, мый сійӧс частӧ критикуйтӧны «небыдлун» вӧсна «чорыд туйвизьяс нуӧдысьяс»).
1990 воын Аркослысь кандидатурасӧ вӧлі вӧзйӧма мирса Нобелевскӧй премия вылӧ, коді шедіс сэки Михаил Горбачевлы.
Президент местаӧ кандидатъяс пиын частӧ казьтылӧны Элисардо Санчесӧс.
47 арӧса Санчес веськӧдлӧ, аслас висьталӧм серти, «правояс дорйысь медся умереннӧй группаӧн» — «Мортлысь правояс дорйӧм да национальнӧй миритчӧм комиссияӧн».
Марксизм-ленинизм кузя вӧвлӧм преподаватель Санчес дорйӧ коммунистическӧй режимкӧд миритчан идея; та вӧсна Майамиын сійӧс унаӧн шуӧны Кастролӧн гуся агентӧн.
Сэки жӧ «Кастролӧн агент» бӧръя 7,5 восӧ пукаліс тюрьмаын.
ӦТУВТЧИСНЫ СТАВ СТРАНАЯССА ДИССИДЕНТЪЯС
«Майамиын миллионеръяс» надейтчӧны босьтны Кубаын власть сы вӧсна, мый странаын диссидентскӧй группаясыс уджалӧны торйӧн.
Дзик жӧ тадзи мӧвпалӧны и кубинскӧй веськӧдлысьяс.
Помнита, кыдзи кык во сайын Гаванскӧй университетса профессор эскӧдліс менӧ: «Кубаын Фидель Кастролы абу некутшӧм организованнӧй оппозиция.
Сідз шусяна право дорйысьяс, кодъяс йылысь ті сёрнитанныд, — тайӧ нем уджтӧмъяслӧн да горзысьяслӧн группа, кодӧс ошкӧ янки».
Но мыйла уджтӧмалысьяс да горзысьяс друг кутісны сэтшӧма дӧзмӧдны кубинскӧй веськӧдлысьясӧс?
Делӧыс сыын, мый кольӧм вося сентябрын дас ӧти диссидентскӧй организация медбӧрын ӧтувтчисны да котыртісны «Кубинскӧй демократическӧй сӧгласие» коалиция.
Властьяс пыр жӧ казялісны тайӧс.
Контрреволюционнӧй элементъяскӧд тыш вылӧ мӧдӧдісны сідз шусяна «ӧдйӧ кыптысь бригадаяс».
«Дӧзмӧм йӧз», кодъяслы «дона революция», пыравлісны диссидентъяслӧн керкаясӧ, видісны да нӧйтісны кӧзяинъяссӧ.
Бӧръя каднас татшӧм «мероприятиеясыс» нуӧдсьӧны пыр частӧджык, и оппозиционеръяслӧн быд «аддзысьлӧм» помасьӧ зык-венӧн.
НАЙӦ ЁНА УНДЖЫКӦН ЗБЫЛЬ ЧАЙТӦМ СЕРТИ
Кубинскӧй веськӧдлысьяслӧн висьталӧм серти, Кубаын диссидентыс абу унджык тысяча мортысь, но и на пиысь сӧмын сё кымынӧн зэв ярӧсь.
Налӧн кывъяс серти жӧ, эм нӧшта ветымын кымын «контрреволюционнӧй» группа.
«Но ӧд делӧыс абу сыын, кымынӧн ми — сё, кыксё али тысяча», — висьталіс американскӧй корреспондентлы интервьюын арестуйттӧдзыс «ді восьтан проектса» (ПАИС) движениеса веськӧдлысьясысь ӧти Роберто Луке Эскалона.
— Ёна тӧдчанаджык, мый миян унджык кубинскӧй народыс.
80 кымын процент йӧзыс оз ошкыны Фидель Кастроӧс, но полӧны восьсӧн сувтны режимлы паныд.
Ми шуам тайӧс «чӧв олысь оппозицияӧн».
Сьӧлӧмнас тайӧ йӧзыс — миянкӧд».
Антикастровскӧй видзӧдласъясыс ёна паськалісны бӧръя 2–3 вонас, кор СССР-ын да Асыввыв Европаса странаясын вежсьӧмъяслы воча Кастро йӧзӧдіс Кубаӧс «мирын социализмлӧн медбӧръя пыкӧдӧн» да кӧсйысис дорйыны сійӧс медбӧръя вир войтӧдз.
Но «Социализм али смерть!» лозунгсӧ эз быдӧн ошкы.
«Новое время» журнал, 1992 вося июль.
(Сетӧма дженьдӧдӧмӧн)»

#Коми_му_1992-08-18
ӦТИ КОДАЛӦ, МӦД ОЗЫРМӦ
Нинӧм абуӧн помасис вина юӧмлы паныд тыш, коді заводитчыліс М. С. Горбачев дырйи перестройка воясӧ.
Оз прӧста шулыны, мый понлӧн кӧ пӧ гӧныс вежсяс, и юысь мужиклӧн тӧлкыс вежсяс.
Ӧткодявны кӧ, ӧні вина-водкаыд донтӧммис нянь серти.
Сійӧ жӧ 1985 воын нянь тупӧсьлӧн шӧркодь доныс вӧлі 20 ур, а водка сулеялӧн — 10 шайт.
Курыд зелля нянь тупӧсьысь вӧлі ветымын пӧв донаджык.
Ӧні Сыктывкарын нянь кӧрыш сулалӧ 15 шайт гӧгӧр, а водка — 170 шайт.
Сідзкӧ, сійӧ сӧмын 11–12 пӧв донаджык.
А лунвыв районъясын водка нӧшта на донтӧмджык.
Со и артмӧ, мый государство юктӧдӧ-кольмӧдӧ ассьыс йӧзсӧ.
Дерт, казнаӧ воӧ содтӧд куш.
Но воштӧ нӧшта унджык, бурджыка кӧ артыштны.
Кымын юысь морт лоис инвалидӧн, кынмис, джагӧдчис, кувсис, тюрьмаӧ веськаліс...
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-18
СНГ-лӧн ГРАНИЦАЯС АБУ НИН ТЫДАЛАНАӦСЬ
Ӧнӧдз Россияӧ некор эз вайлыны яй Англияысь да Голландияысь.
Сэки жӧ Украина кӧсйӧ вузавны сійӧс Рытыввыв Европаӧ.
Белоруссиялӧн да Украиналӧн границасянь неылын, Столин ичӧтик кар дорын, сулалӧ монумент: изйӧ сюйӧм кык герб, на весьтын кык гижӧд: БССР да УССР.
А шӧрас — чолӧмасьӧны кык ыджыд кӧрт ки, «Социалистическӧй Белоруссияса да Украинаса вок сяма народъяс костын нэм кежлӧ да торкны позьтӧм дружбалы пас».
Монументыс тӧдчымӧн важмӧма нин да петкӧдлӧ дзик мӧдтор.
Талун кӧрт киясыс — абу нин дружбалӧн пас, а кык государство костын венласьӧмлы символ.
А шмонитны радейтысьяс шуӧны, мый регыд и киясыс оз лоны, а на пыдди гербъяс весьтас петкӧдчасны дзик мӧд сикас пасъяс, кодъясӧс йӧз шуӧны «пигаӧн»...
Россия — Беларусь — Украина маршрутті ме ветлі эг нин ӧтчыд.
Но медводдзаысь окота лои тӧдмавны, мый жӧ талун вӧчсьӧ пырыс тыдалана границаяс вылын — стӧч тадзи 1991 вося декабрын СНГ-са странаяслӧн границаяс йылысь шуис российскӧй президент Борис Ельцин.
Москваын Олимпиада-80 кежлӧ вӧчӧм Минскӧй шоссе вылӧ талун жаль видзӧднысӧ.
Жуглысьӧм местаяс, асфальтӧн «дӧмлӧм» участокъяс оз нин лоны международнӧй трасса кодьӧн.
Но эм тайӧ туйыслӧн ӧти торъялӧм: сэті ёнджыка матысмӧны границаяс.
Машинаяс лоӧны пыр этшаджык, петкӧдчӧны выль пасъяс, кӧні серпасалӧма мӧсъясӧс (скӧт видзӧм — «фирменнӧй» белорусскӧй юкӧн).
Россиялӧн медбӧръя километръяс, медбӧръя важмӧм плакатъяс («Смоленщинаса видз-му овмӧслы — интенсивнӧя сӧвмыны!»), и со сійӧ, граница.
ГАИ паськӧма да «калашникова» морт сувтӧдӧ миянлысь «Москвич»: «Младшӧй лейтенант Шашкевич.
Тіян документъяс».
Водзті тані вӧлі ГАИ-лӧн пост.
Некымын тӧлысь сайын «туйясса начальникъяслы» ковмис пыр жӧ лоны пограничникъясӧн: российскӧй властьяслы воис юрас бур мӧвп, мый эмӧсь кӧ границаяс, то найӧс колӧ видзны.
Тані оз кӧсйыны кутавны диверсантъясӧс да шпионъясӧс, гаишникъяс видзӧны «российскӧй государстволысь ставнас экономическӧй интересъяссӧ».
А тӧваръяс лыдӧ, мый оз позь петкӧдны Российскӧй Федерацияысь, веськалӧ пӧшти ставыс: гоз-мӧд килограмм выйсянь лишнӧй канистра бензинӧдз.
Татшӧм «переченьяссӧ» ми аддзылім и белорусскӧй да украинскӧй заставаясысь.
Синмад шыбитчӧ, мый найӧ пӧшти дзик ӧткодьӧсь, быттьӧ гижӧма копировка пыр.
Сёян-юан, паськӧм, мебель, антиквариат — мый сӧмын абу тайӧ списокъясас!
Олӧма нин белорусскӧй пограничник шога нюммуніс да шуис, мый видзӧдны кӧ закон бӧрся, то «колӧ быдӧнлысь мырддьыны ставсӧ».
Но содружестволысь границаяссӧ видзӧны мӧд сикас йӧз.
И ас ногыс правӧсь российскӧй пограничникъяс, кодъяс куньӧны синъяссӧ сідзжӧ, кыдзи и налӧн украинскӧй да белорусскӧй коллегаясыс, быд лун правояс торкалӧм вылӧ.
Найӧ оз мырддьыны тіянлысь лишнӧй килограмм кампет сӧмын сы вӧсна, мый ті ньӧбинныд сійӧс Москваын да нуанныд Минскӧ асланыд вит арӧса племянниклы.
Но российскӧй заставаса командир Юрий Шашкевичлӧн кывъяс серти, нуӧны оз сӧмын килограммъясӧн, и оз сӧмын кампет.
Донтӧм российскӧй сырьё вылӧ (медводз металл) ёна петӧ вежыс рубежсайса озыр ньӧбасьысьяслӧн.
Ыргӧн, свинеч, алюминий да мукӧдтор коммерсантъяс петкӧдӧны Прибалтикаӧ (неважӧн вӧлі мырддьӧма 36 миллион шайт дон ыргӧн).
Сэтчӧ жӧ нуӧны российскӧй бензин.
Таможенникъяс, дерт, унатор оз вермыны кутны.
Нӧшта и сы вӧсна, мый ачыс государство оз ёна тӧждысь таможеннӧй делӧ вӧсна: сы вылӧ видзӧдтӧг, мый Украина эз кырымав СНГ-са странаяс костын таможеннӧй соглашениесӧ, а Беларусь пуктіс кырымпассӧ сӧмын сійӧс ёна вежлалӧм бӧрын.
И со российскӧй граница колис пӧшти восьсӧн.
Сэки жӧ Беларусь казяліс, кутшӧм ыджыд доход вермас вайны таможня.
Минскӧй властьяс примитісны «Таможеннӧй служба котыртан подувъяс йылысь» закон.
«Транзитнӧй налог йылысь» закон вайӧ нин (1992 вося июль 1 лунсянь) республиканскӧй бюджетӧ сьӧм.
Независимӧй Беларусьлӧн туйяс вывті автомобильӧн ветлігӧн иностранецъяслы (а наӧн, кыв шутӧг, лоӧны и СНГ-са мукӧд республикаясысь йӧз) колӧ мынтыны США-са 10-сянь 40 долларӧдз (шайтъясӧн кӧ — 20-сянь 110-ӧдз, но тайӧ важмис нин).
...«Беларусь» гижӧдӧн гӧрд щит, кодӧс сувтӧдӧма туй бокӧ, петкӧдліс, мый ми вуджим граница.
Медводз, мый вӧчис белорусскӧй таможенник, кор ме кори вочавидзны некымын юалӧм вылӧ, сійӧ кутіс звӧнитны начальникыслы да юасьны, позьӧ-ӧ вӧчны тадзисӧ.
Некымын выль государство котыртӧм бӧрын, радлыштӧм бӧрын, мый «выльысь шедӧдісны независимость», рочьяс, белорусъяс, украинецъяс колины сэтшӧмӧн жӧ, кутшӧмӧн и вӧліны, кӧть эськӧ и зэв ёна кӧсйӧны мынтӧдчыны «воддза тоталитарнӧй системаысь».
«Белорусъяс — авъя йӧз, ми Россиякӧд пыр вӧлім и кутам лоны дружнӧйӧн», — эскӧдіс менӧ таможеннӧй постса командир.
И менам эз вӧв некутшӧм подув, медым эг эскы сылы.
Но — дружба дружбаӧн, а табак торйӧн.
Сӧмын апрельын заставаса уджалысьяс кутісны тӧварсӧ 7 миллион шайт дон.
Республикалы эм мый видзны: Украинаын, а торйӧн нин Россияын дорысь сёян-юан тані донтӧмджык.
Ӧні кежлӧ Беларусь вӧвлӧм СССР-са республикаяс пиын серти медся бура олысь.
Но сэні олысьяскӧд сёрниысь ме эг казявлы, мый белорусъяс кӧсйӧны ӧтдортчыны соседъясысь да татшӧм ногӧн видзны ассьыныс бурджыка олӧмсӧ.
Найӧ кӧсйӧны водзӧ сотрудничайтны Россиякӧд.
Но тайӧс он шу сылӧн лунвывса сосед йылысь.
И белорусскӧй таможенникъяс кӧ менам юалӧм вылӧ: «Колӧны-ӧ границаяс вылын заставаясыс?»
— шулісны ылӧсас да ёна эскытӧг, то медводдза украинскӧй таможняын жӧ чорыда крапкисны: «Мед лоас!».
Та вылӧ тӧдчӧны и властьяслӧн видзӧдласъясыс: погранзаставаяс, КПП-яс, кӧрт потшӧсъяс, бура велӧдӧм таможеннӧй служба — «ставыс тайӧ лоӧ», эскӧдісны менӧ Украинаса Ровенскӧй областьын.
Висьталӧны, мый неважӧн местнӧй погранзаставаӧ воліс президент Кравчуклӧн морт — тыдалӧ, тайӧ делӧнас нюжӧдчыны оз позь, «кор нин мӧвпалӧ та йылысь сэтшӧм морт».
Украинаысь оборонаса министр Константин Морозовлӧн кывъяс серти, лоас и пограничнӧй войска, коді кутас веськыда кывзысьны Леонид Кравчуклысь.
Та йылысь эмӧсь законъяс, кодъясӧс примитіс парламент.
Но выль границаяс оз кутны ӧнія коробейникъясӧс.
Сергей Ушков, Ровно кӧрт туй станцияысь преступникъясӧн усьласьӧмысь экономика дорйӧм кузя отделса начальник, шуӧ, мый бӧръя кадӧ грузсӧ кутісны нуны-вайны унджык.
Тайӧ и гӧгӧрвоана: кодӧс талун вермас сувтӧдны 300 купона (шайта) серам петкӧдлана штрап, кодӧс вермӧ перйыны таможенник?
А мый жӧ инмӧ закон торкалӧмӧн петкӧдан тӧвар мырддьӧмлы — тайӧс колӧ решитны судлы.
А судьяяс — найӧ ӧд йӧз жӧ, нажӧткаыс налӧн абу ыджыд.
Мый жӧ вежсис збыль вылас?
Тайӧ «караваннӧй маршрутъяс».
Водзті вузасьны ёнджыка ветлісны Польшаӧ, а ӧні тайӧс вӧчны сьӧкыд — билет колӧ ньӧбны валюта вылӧ да с. в.
Йӧз кутісны ёнджыка ветлыны Прибалтикаӧ.
Россияӧ, шуӧ Ушаков, нуӧны оз сэтшӧм уна: Литва матынджык, да и йӧзыс сэні озырджыкӧсь.
Но ӧтка контрабандистъяслы кӧ оз ёна мешайтны выль границаясыс, то Украинаса уна овмӧслы да предприятиелы, кодъяслӧн традиционнӧй рынокыс пыр вӧлі Россияын, найӧ збыльысь мешайтӧны.
Нем думайттӧм законъясыс да решениеясыс вайӧны лектор: Россияӧ медводдзаысь кутісны вайны яйсӧ Англияысь да Голландияысь, а сэки жӧ Украина кӧсйӧ вузавны сійӧс Рытыввыв Европаын.
Ӧта-мӧдлы эскытӧмыс талун ёна тӧдчӧ СНГ-са странаяс вылӧ.
Политическӧй вопросъяссӧ пыр частӧджык вылӧ пуктӧны экономическӧйясысь, та вӧсна торксьӧны воясӧн артмӧм йитӧдъясыс: политикъяслӧн, а оз йӧзлӧн зільӧмъясӧн — границаясыс вочасӧн ёнджыка лоӧны пырыс тыдавтӧмӧн.
Беларусь, Украина да содружествоса мукӧд республикаяс ӧні Россияса йӧзлы сӧмын на «матысса рубеж сай».
Но границаяс бӧрся видзӧдӧмыс кӧ петас контроль улысь, то ёна ылысмасны ӧта-мӧдсьыс вӧвлӧм СССР-са народъяс...
Е. ДРУЗЕНКО.
«Мы» советско-американскӧй газет.

#Коми_му_1992-08-18
КОМИ ПАРМАЛӦН ВУРЫСЪЯС
Джуджыд трибунаяс вывсянь ыджыд да ичӧт чина войтыр радейтӧны «тӧждысьны» Коми муса медшӧр озырлун — вӧр вӧсна.
Кывъяс вылын бура да шыльыда артмӧ.
Сӧмын тай делӧ вылын мӧд ног.
Йӧзӧдӧм снимокъясыс бура тайӧс петкӧдлӧны.
Сэсся и ветлысь-мунысь морт, либӧ чери кыйысь да вӧралысь бура тӧдӧны, мый талун вӧчсьӧ Коми пармаын.
Ме эськӧ шуи коньӧр пармаын.
Лунысь-лун республикаса «веж» зарни заптӧны леспромхозъяс, быдсяма кооперативъяс да ичӧт предприятиеяс.
Гӧгӧрвоана, быдӧнлы да быдлаӧ колӧ вӧр.
Но кыдзи сійӧн вӧдитчӧны, ни кывйӧн он шу, ни гижны он сяммы.
Талун абу нин выльтор, мый уна кер кольӧ веськыда мыр дорӧ.
Уна сійӧс позьӧ аддзыны мир туйяс бокысь.
А мыйта вӧйӧ миян республикаса юясті кывтігӧн.
Ытва лэччӧм бӧрын уна сюрс кубометр косьмӧ видзьяс вылын, юбокса вадъясын татшӧмыс вель тшӧкыда овлӧ.
Дерт жӧ, некод нин найӧс бӧр ваӧ оз лэдз.
Гожӧмбыд сэсся некодлы ковтӧм керъясын дзуртӧны пучӧйяс.
Сэк жӧ тайӧ «вунӧдӧм» вӧрсӧ оз позь ни пилитны пес вылӧ, ни пывсян-гид тшупны.
Пыр и шошаӧдыд босьтасны да кыв кутӧмӧ кыскасны.
А сісьмӧ кӧ сійӧ вӧр шӧрын либӧ видз вылын, тайӧ мыйлакӧ оз лыддьыссьы омӧльторйӧн.
Со тай этшаника на пӧ шувгӧны козйыс да пожӧмыс.
Велавсьӧма нин татшӧмторйӧ.
А мый керсьӧ-вӧчсьӧ ыджыд каръясгӧгӧрса вӧръясын!
Тайӧ быттьӧ миян идӧртӧмлунлӧн кимӧститчӧм-пакӧститчӧмлӧн аслыссяма музей.
Мыйыс сэні абу: быдсяма лӧп-ёгыс, бетоныс, бетонысь вӧчӧм плитаяс, кӧрт чукӧръяс да жугласьӧм стеклӧ, уна-уна мукӧдтор.
Но, овлывлӧ, весиг сьӧд вӧр шӧрысь аддзан сэтшӧмтор, мый шай-паймунан.
Шуам, кыдзи веськаліс пожӧма яг шӧрӧ удобрение?
Тыдалӧ, сійӧ ковтӧмӧн лоӧма.
А, гашкӧ, ыджыд «вежӧра» морт тадзи мӧвпалӧ вынсьӧдны вӧрса му, медым гобыс ёнджыка петас-быдмас...
Либӧ кутшӧм мутиыс керӧма ыджыд чина мортӧс, код тшӧктӧм серти кывзысьысь уджалысьяс заводитӧмаӧсь ваявны вӧр шӧрӧ ыджыд гырка машинаясӧн дрӧбитӧм из да пожӧм-коз кості нюжӧдны туй.
Сэсся коркӧ век жӧ, буракӧ, кватитчасны, гӧгӧрвоасны ассьыныс некодлы ковтӧм пессьӧм-мырсьӧмсӧ да эновтчасны.
Но парма лои нин дойдӧма.
Ӧдвакӧ ӧні аддзыссясны тайӧ да уна мукӧд грексӧ вӧчысьясыс.
Миян век мыйлакӧ кыв кутысь абу.
Коми республикаын быттьӧкӧ эм кодлы тӧждысьны, видзны да рӧдмӧдны вӧрсӧ.
Тайӧ и министерствояс, лыдтӧм-тшӧттӧм государственнӧй комитет да быд сикас общество...
А доддьыс, кыдз шуласны, веськыда вужъясьӧма.
Та мындаӧн сійӧс места вывсьыс оз вермыны вӧрзьӧдны.
Гашкӧ, буретш та вӧсна и абу пӧрадокыс Коми пармаын?
Со тай кызь сайӧ во нин вӧзйылісны Войвыв Ураллӧн пӧкатъяс гӧгӧрын, кӧні вӧрзьӧдлытӧм на вӧр-ваыс, лӧсьӧдны Коми Республикаса национальнӧй парк.
Медым кӧть нин тані видзны кольыштӧм на пармасӧ.
Сэки эськӧ позис сӧвмӧдны туризм, мый ёна паськалӧ мирын да мый тшӧтш вайӧ прибыль.
Но сёрниыс медсясӧ сёрниӧн и кольӧ.
Миян республикаса правительство, народнӧй депутатъяс пыр на нюжмасьӧны, мыйкӧ мӧвпалӧны.
Татшӧм ӧдъясӧн мӧд та мында ковмас виччысьны.
Сӧмын сэки, вермас лоны, национальнӧй парк пыдди мыйкӧ мӧдтор ковмас лӧсьӧдны.
Ӧд быд лун гӧльмӧ, тшыкӧ вӧр-ваным.
Парк му вылын сы мында лёкыс вӧчсьӧ, мый вермам сёрмыны.
Дзик на быттьӧ неважӧн коми морт пыдди пуктыліс вӧр-ва.
Ӧд сійӧ вердліс-юкталіс, кӧмӧдіс-пасьтӧдіс зіль, уджач войтырӧс.
Бать-мам велӧдісны ассьыныс пи-нывсӧ радейтны чужан му, парма, ты-ю.
И верстьӧ, и посниулов ӧткодя кыв кутісны асланыс быд воськолысь.
Сійӧ кадӧ мортлӧн да вӧр-валӧн олӧм-вылӧмыс вӧлі топыда йитчӧма ӧта-мӧдыскӧд.
Ӧні жӧ тайӧ оласногыс крута вежсис.
Талунъя войтыр дзик мӧд ног видзӧдӧны вӧр-ва вылӧ, мӧд ног сійӧс донъялӧны.
Кӧть быттьӧкӧ важ моз ветлӧны вотчыны, вӧравны, ты-юысь кыйӧны чери.
А кыв кутӧмыс, пыдди пуктӧмыс быри.
Примерысла ылӧ мунны оз ков.
Корӧсь перйигӧн пыр частӧджык аддзан, кыдзи кералӧны кыдз пу, а сэсся вӧлисти нин чегъялӧны-вундалӧны сэтшӧм колана вожъяссӧ.
Тадзи пӧ ӧдйӧджык.
Тшакӧн чӧсмасьны радейтысьяс тшӧтш кокньӧдчӧны.
Татшӧмъясыс, овлӧ, ягъясын чашйӧны-нетшкӧны нитш.
Тадзисӧ пӧ тшакыс ӧкмӧджык.
Кыдзкӧ тӧдлытӧг татчӧдзсӧ воӧдчим.
Вӧр керасын мырсьысь-пессьысьяс, дерт, оз жӧ кольччыны.
Пӧрӧдчысь оз зэв кут майшасьны, пӧрысь козйыс кӧ чегъялас да виас орччӧн быдмысь том пуяс.
Оз прӧста шулыны, мый кӧть сунис тюрик кузь, но и сылӧн коркӧ воас помыс.
Коми парма тшӧтш абу помтӧм.
Некымын воськов нин сэтчӧдз коли.
Гашкӧ, ми, комияс, век жӧ палялам, гӧгӧрвоам тайӧс.
Ставыс ӧд ас сайын.
М. ЛАДАНОВ.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: сісьмӧ «вунӧдӧм» вӧр; яглӧн эм аслас нималанатор — удобрение чукӧр; некодлы ковтӧм туй.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-15

2026-08-25T09:28:19Z

Ӧньӧ Лав: Новая страница: « #Коми_му_1992-08-15 СТАВӦН ЗІЛЬӦНЫ, НЕКОД ОЗ ДЫШӦДЧЫ Ыджыд ӧдӧн кӧрым заптӧ «Железнодорожнӧ…»

#Коми_му_1992-08-15
СТАВӦН ЗІЛЬӦНЫ, НЕКОД ОЗ ДЫШӦДЧЫ
Ыджыд ӧдӧн кӧрым заптӧ «Железнодорожнӧй» совхозысь Центральнӧй отделениеса коллектив.
Торйӧн бура уджалӧ механизатор Вячеслав Старцев.
Аслас тракторӧн сійӧ сӧвтӧ турун.
Ковмас кӧ, вермӧ и ытшкыны.
Сы моз жӧ зіля уджалӧны ёртъясыс.
Некод оз дышӧдчы.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: «Железнодорожнӧй» совхозса тракторист В. Старцев; сӧвтӧны турун.

#Коми_му_1992-08-15
КУРЫД «ВИТАМИН»
Кольӧм лунъясӧ Емваын райпоса магазинъяс вузасисны свежӧй ӧгурцыӧн.
Нимкодь лои карса нывбабаяслы сыысь, мый витамина сёянсӧ иналісны донтӧмджыкысь мукӧдлаын серти.
Со и босьталісны.
Коді вит килограмм, коді дасӧс, а коді и унджыкӧс.
Но гортаныс быдӧн каитчыны пондіс.
Ньӧбӧмторйыс сэтшӧм курыд вӧлӧма, мый кышсӧ пуртӧн весавтӧг и сёйнысӧ оз позь вӧлі.
Райпоса вузасьысьяс, дерт жӧ, тӧдісны та йылысь да та вӧсна и чинтыштісны донсӧ.
Мед сӧмын инавны тӧварсӧ, а йӧзлы шогмас оз — абу налӧн делӧ.

#Коми_му_1992-08-15
САД-ЯСЛИЯС ЛОӦ ДЗОНЬТАЛӦМА
Куимсё сайӧ тысяча шайт сьӧм вичмӧдіс Выльгортскӧй сельскӧй Сӧвет детскӧй дошкольнӧй учреждениеяс дзоньталӧм да сад-яслияс гӧгӧрсӧ пелькӧдӧм вылӧ.
Талун кежлӧ уджъяссӧ нуӧдӧма нин пӧшти быдлаын.
Ыджыд отсӧг сетісны «Сельский строитель» частнӧй предприятие, коді дзоньталіс 2, 3, 4, 7 номеръяса садикъяс да «Строитель» кооператив.
Бӧръяыс ас вылас босьтіс первой номера ясли-сад.

#Коми_му_1992-08-15
ЗАПТӦМА ДЖЫНСӦ НА
Сысольскӧй районса овмӧсъясын талун кежлӧ заптӧма кӧрымсӧ план серти муртса джынсьыс унджык.
Совхозъяс ыстысьӧны, мый видзьяс вылын этша турун, оз тырмы техника, запаснӧй частьяс да с. в.
Сводкаяс серти водзмӧстчысьяс лыдын мунӧны «Сысольскӧй» совхозса турун пуктысьяс.
Но и тані планӧдз колӧ на заптыны матӧ тысяча тонна кӧрым.
Наысь муртса кольччыштӧ «Вотчинскӧй» совхоз.

#Коми_му_1992-08-15
НӦШТА 24 ОЛАНІН
Печора карса авиаторъяслы неважӧн на сдайтісны 36 патераа олан керка.
Помалан выйын нӧшта 24 патераа стрӧйба.
Тайӧ выльмӧдӧны вӧвлӧм гостиница, кодӧс и овмӧдасны аэропортсаяс.
Кыдзи висьталӧ мувывса службаяс кузя командирӧс вежысь Э. А. Серебряников, уджъяссӧ лоӧ эштӧдӧма тавося коймӧд кварталын.
Дерт, ставыс кӧ лючки лоӧ сьӧмӧн.

#Коми_му_1992-08-15
А «КИСЬМИМ-Ӧ»?
Август 1 лунӧ «Коми муын» петіс Н. Митюшевалӧн «Коді нӧ «кисьмытӧмыс»?» гижӧд.
Сійӧ чужтіс мӧвпъяс, окота лои вензьыштны.
Унаторйын ме авторыскӧд сӧглас, сылӧн ӧткымын видзӧдлас лӧсялӧ и меным.
Сы моз жӧ чайта, мый коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетса уна член оз лӧсяв тайӧ исполнительнӧй органас.
Ӧд комитетсӧ лӧсьӧдісны гусьӧнмоз, йӧзкӧд сёрниттӧгыд, налысь юасьтӧг дасьтісны список, кытчӧ гижалісны овъяссӧ, сэсся петкӧдісны гӧлӧсуйтӧм могысь.
Артмис: коді «за» — ставӧн.
Коліс эськӧ комитетса быд членӧс, председательӧс, сылысь вежысьяссӧ бӧрйыны торйӧн.
Кута лача, мый коми йӧзлӧн коймӧд съезд буретш тадзи и вӧчас.
Надейтча, выльысь бӧрйӧм комитетысь водзӧсыс лоас ыджыдджык, уджыс бурджык, ӧтувъяджык, сэтчӧ кӧ веськаласны сюсь да тӧлка войтыр.
Бергӧдчыла гижӧдлӧн сійӧ юкӧнас, кӧні Н. Митюшева критикуйтӧ В. Марковӧс.
Дерт жӧ, кыдзи и Н. Митюшева, ме чайта, колӧ чорыдджыка сулавны республикалӧн асшӧрлун вӧсна.
Но авторлӧн гижӧдас, кыдзи сійӧ асьсӧ кутӧ, эм унатор, мый меным абу сьӧлӧм серти.
Думайтчыссьӧ, Н. Митюшева нуӧдӧ ассьыс кутшӧмкӧ «ворсӧм».
Медым комитетса председательӧс няйтӧ лякигӧн тышкасьны сылӧн жӧ креслӧ вӧсна.
Кыдз шуласны, кӧсйыны позьӧ унатор.
Но сы вӧсна, мый Н. Митюшева оз куж сёрнитны комиӧн, сідзкӧ, ме ногӧн, сійӧс оз позь лыддьыны коми мортӧн.
Сідзкӧ, сійӧ оз вермы вӧзйысьны комитетса председатель местаӧ.
А вӧлі кӧ, шуам, Н. Митюшева комитетса председательӧн, ӧдвакӧ мыйкӧ вежсис бурланьӧ, а лёкланьӧ — вермис эськӧ, чайта.
Ме думысь, председательлы кӧть президентлы колӧ лоны центристӧн, а оз кытчӧкӧ сӧмын ӧтиладорӧ синысь мортӧн.
Н. Митюшева унаысь нин шуліс, мый ошкӧ революцияяс, вооружённӧй тыш, революционнӧй романтика.
А сэн, кӧні революция (а сідзкӧ, и контрреволюция), некутшӧм демократия йылысь сёрни оз вермы лоны.
Мортыс век тӧдчӧдӧ, мый сӧмын сійӧ медбура дорйӧ коми войтырлысь интересъяссӧ, сійӧ комилӧн юрнуӧдысь.
Гижӧдас тайӧ туйвизьсӧ жӧ нуӧдӧ, и тайӧс казялан.
Татшӧм вывтіасьӧмсӧ ме донъяла кыдз прӧстӧ кывъясӧн шыбласьӧм.
Медым тӧдны, пыдди пуктӧны али оз, мунасны-ӧ тэ бӧрся йӧзыс, петкӧдлас медбура бӧрйысьӧм-юасьӧм.
Сійӧс ме вӧзъя и нуӧдны, сэки тыдовтчас, коді лидерыс — Митюшева али Марков, либӧ нӧшта кодкӧ.
Колӧ сідзжӧ законнӧя бӧрйыны и коми народлысь съезд.
Сёрнитны кӧ сы йылысь, «кисьмисны» эз финно-угор котырыс ас кежысь овны, ме тырвыйӧ да помӧдз асшӧрлун вӧсна.
Но эм «но».
Колӧ уна кад, медым тайӧ асшӧрлунсӧ сӧвмӧдны, и государственностьсӧ тшӧтш, культурасӧ, кывсӧ, экономикасӧ да с. в.
А Н. Митюшевалысь подулалӧмъяс эськӧ ӧткодялі сыкӧд, кор большевикъяс 1917 воын босьтісны власть, шуисны, коммунизм пӧ Россияын «кисьмис», колӧ сӧмын «Сӧветскӧй власть да электрификация ставнас странаын».
Сідзкӧ, миянлы колӧ бырӧдны комитетсӧ да мед ставыс республикаын вӧлі Н. Митюшева киын.
Водзӧ мый — думыштлынытӧ он куж.
Ме сыкӧд воа ӧти кывйӧ — коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитет кутіс «бюрократизируйтчыны».
Ог тӧд, бур тайӧ али лёк.
Но ог ошкы Н. Митюшевалысь коми йӧзлӧн мӧд съезд дырйи тайӧ исполнительнӧй органсӧ кисьтан уджсӧ.
Буретш быд революционер тасянь и заводитӧ.
Мед первой куш места вӧлі.
А мыйкӧ сэні бурыс, пӧльзааыс, чужас-ӧ?
Звиад Гамсакурдия нэмсӧ вӧлі диссидентӧн, сідз шусяна дудӧм кадӧ, кор пукаліс лагерьясын, и перестройка кадӧ, вежсьӧмъяс дырйи, Грузияын президенталігӧн.
Век вӧліс татшӧм.
И со кутшӧм лоис пом: сійӧс чӧвтісны.
Пыдісянь кӧ мӧвпыштлыны, мӧд ног эз и вермы лоны.
Тайӧс сы ради казьтывла, мый коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетӧ колӧ бӧрйыны збыльысь решительнӧй, сюсь вежӧра войтырӧс, кодъяс оз прӧста бызгыны, а бура, ыджыд водзӧсӧн уджалӧны.
Но диссидент кодь видзӧдласа, официальнӧй властьлы паныд колӧ и оз мунысьыд сэні оз ков.
А орччаӧдны кӧ сідз шусяна «татарскӧй туйлысь» Коми Республикаын позянлунъяссӧ, тані Н. Митюшевалы эськӧ оз ков, чайта, бӧрйыны да вӧзйыны дзик ӧти воча кыв.
Сӧмын пӧ тадз, а оз мӧд ног.
Комиыд абу Татарстан, сійӧ аслас туйӧд мунӧ, сылӧн аслас история, культура да ставнас оланногыс, йӧзыс.
Но и Татарстанлысь бурсӧ, миянлы шогманасӧ, лӧсяланасӧ, бур жӧ сюркнявны эськӧ.
Ме чайта, Н. Митюшева коддьӧмыдлы колӧ дугӧдчыны политическӧй капитал чӧжӧм ради тышысь, ӧтиӧс-мӧдӧс мыждӧмысь, ковтӧм зык-шумысь.
Бурджык вӧчны, мед кӧть мукӧддырйи абу ёна тыдалана, удж.
Сійӧ ӧні колӧ медъёна ставнымлы — бӧръя кадас ёся да гораа сёрнитны велалім.
Сьӧкыдджык быд лун, вочасӧн сӧвмӧдны культура, кыв, вермана пай пуктыны экономика ловзьӧдӧмӧ.
Ӧти кывйӧн, ӧні эм кӧні вежӧртӧ да сямтӧ петкӧдлыны, зільлунтӧ, пӧсь сьӧлӧмнад мукӧдӧс «ӧзтыны».
В. САЖИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-15
«АСКИ ЛОАС СЁР»
Гижӧ тіянлы рочмӧм морт, коді чужан кыв вылын вермӧ сӧмын лыддьысьны, кора таысь прӧститны менӧ.
А шыаси тіян дорӧ, кор лыдди газетсьыд «Коді нӧ «кисьмытӧмыс»?» гижӧд.
Ме Надежда Митюшева дор, помсянь помӧдз сыкӧд сӧглас.
Миянлы нинӧм виччысьны Москвалысь, мый сійӧ коркӧ лэдзас лӧсьӧдны миянын ассьыным государство.
Татшӧм кадыс некор оз и ло, кӧть ми и «кисьмам».
Ковмас аслыным туйсӧ писькӧдны да асшӧрлунсӧ шедӧдны.
Дерт, ӧні тышкасьтӧг, мирнӧя, кыдз эськӧ и колӧ, миянлы ӧдвакӧ удайтчас мынтӧдчыны «ыджыд воклӧн» сывйысь.
Да и водзӧ вылӧ надейтчыны сьӧкыд.
Та вӧсна бур эськӧ ӧтувтчыны Россиякӧд конфедеративнӧй подув вылын, кор эм право петны Российскӧй Федерацияысь да лӧсьӧдны тырвыйӧ асшӧр государство.
Но туйыс лоас вутшкӧсь, сьӧкыд, ковмас сос пуджӧмӧн уджавны-мырсьыны.
Миян национальнӧй движениеса юралысьяслы, гашкӧ, ковмас ӧтувтчыны мукӧд российскӧй республикаысь лидеръяскӧд.
Тадз миянӧс унджыкӧн пыдди кутасны пуктыны, гӧлӧснымӧс бурджыка кывны.
Велӧдны-быдтыны быть и ассьыным коми национальнӧй веськӧдлысьясӧс, кодъяс эськӧ эз видзӧдны вомас Россияса юралысьясыдлы, асьныс вӧжжисӧ киас босьтісны, политикасӧ вӧчисны олӧмлӧн быд юкӧнын.
И тайӧс вӧчны колӧ заводитны ӧні нин, аски лоас сёр.
Нинӧмла кывзыны найӧс, кодъяс горзӧны, миянлы пӧ асланым государство оз ков.
Колӧ!
Ми рочьяс кодь жӧ йӧз, а налӧн эм асланыс государство — Россия, кодӧс ме ог лыддьы рӧдинаӧн.
Менам чужан му, горт, рӧдина — Коми Республика!
Мӧд оз вермы лоны.
И сылӧн эм аслас история, кодӧс ми ог на прамӧя тӧдӧй.
Александр КОЧЕВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-15
ВИДЗӦДЛАМ ПЫДІСЯНЬДЖЫК
Пыдди пуктана «Коми му» газет.
Кӧсъя панны неыджыд сёрни сӧмын на воӧм выль Конституция (Основнӧй Закон) кузя, кодӧс вӧлі вынсьӧдӧма РСФСР-са Верховнӧй Сӧветлӧн сизимӧд сессия вылын.
Ми, Коми Республикаса олысьяс, кыдзи и став Россияса йӧз, важӧн нин виччысим тайӧ колана документсӧ: ӧд эм кӧ Конституция, сідзкӧ, эм миян кутшӧмкӧ да государство.
Кор миян вӧвлӧм Сӧветскӧй Союз мӧдіс киссьыны, республикаяс босьтчисны лӧсьӧдны асшӧрлун, Россиялы нинӧм эз коль вӧчны, кыдзи мӧвпыштлыны ас йывсьыс: му-ва ыджыд, сэтчӧ пырӧны уна республика, область да округ.
И медым ставнысӧ ӧтувтны, ковмас думыштлыны сійӧ жӧ асшӧрлун йывсьыс да нӧшта босьтны ас вылӧ киссьӧм коляссӧ коркӧя Союзлысь.
Кор вӧвлӧм автономнӧй республикаяс сідзжӧ мӧдісны сёрнитны асшӧрлун йылысь, сувтіс мог зык-шумтӧг йитны-ӧтувтны кутшӧмкӧ сямӧн ставнысӧ ӧти борд улӧ.
Со и мӧдісны чужны уна пӧлӧс договоръяс республикаяс да Россия костын.
Республикаяс кӧсйӧны, медым Россия найӧс эз кедзовт да эз нартит важ Союз моз.
Россия вӧчис ставсӧ, медым не воштыны ассьыс чорыд кабырсӧ да не лэдзны республикаясӧс ас вӧля вылӧ.
Сэки эськӧ ставыс киссис, и некутшӧм сёрни эз вӧв ӧтка ён государство йылысь.
И со 1992 вося март 30 лунӧ Москваын вӧлі кырымалӧма да вынсьӧдӧма договор Россия да вӧвлӧм автономнӧй республикаяс костын, кодъяс пырӧны Российскӧй Федерацияӧ.
Тайӧ договорыс юкис ӧта-мӧд костас полномочиеяс да власть, пырис торъя юкӧнӧн Конституцияӧ.
Талун, кор, позьӧ шуны, мый ми олам выль экономическӧй законъяс серти да став выннымӧс сетам, медым кольны ловйӧн да дзоньвидзаӧн жаль тӧдтӧм рынок дырйи, чужӧ мӧвп: кутшӧм обществоын ми олам?
Конституция та кузя (9-ӧд статья) сетӧ воча кыв, мый шӧр визьнас миян политическӧй системаын лоӧ водзӧ ёнмӧдӧм да паськӧдӧм социалистическӧй демократия.
Бура эськӧ шуӧма да, бара на тайӧ лоӧ йӧзсӧ бӧбйӧдлӧм.
Август 12 лунӧ Россияса президент бердысь госсекретарь Г. Бурбулис вель дыр варовитіс центральнӧй телевидение пыр, и передачасӧ нуӧдысьлӧн юалӧм вылӧ: «Кутшӧм обществоын ми талун олам — капитализм дырйи нин, али социалистическӧйын на», — эз сяммы веськыда висьтавны — ни ӧтарӧ, ни мӧдарӧ.
Босьтны кӧ Конституциясьыс мӧд главасӧ, кӧні 10-ӧд статьяӧ гижӧма, мый государство вӧчӧ-зільӧ, медым паськӧдны да дорйыны став пӧлӧс собственностьсӧ (эмбурсӧ) и сэк жӧ шуӧ: экономическӧй уджын вӧлялы пӧ колӧ лӧсьӧдны потшӧс.
Тайӧ нин ньӧти абу гӧгӧрвоана.
Ми кӧ кӧсъям овны бурджыка, сідзкӧ, и уджавны колӧ ныр вылад усьтӧдз.
А татшӧм тшӧктӧмнад некутшӧм надея оз ло бур олӧм вылӧ.
Сідз нин майшасьӧны йӧзыс, мый колясны уджтӧг, заводъяс тупкысясны, выль уджалан местаясыд ӧні туй вылын оз туплясьны.
Сьӧм абутӧм вӧсна йӧзсӧ вӧтлӧны отпускъясӧ, а ӧд быдӧнлы колӧ сёйны-юны, пасьтасьны.
Ме думысь, татшӧм статьяыд ньӧти оз лӧсяв талунъя олӧмлы.
Мӧдарӧ, колӧ сетны вӧля ставлы, коді кӧсйӧ да вермӧ мыйкӧ унджык вӧчны.
Кор миян пӧтлытӧм рушкуа кодь рынокным тырас став колана тӧварӧн, сэки и донтӧммыны ставыс кутас.
Мыйла вермис тадзи лоны, кор тӧварлӧн доныс содіс 20–30–100 пӧв да унджыкысь, а йӧзлӧн сьӧмыс сӧмын 4–5 пӧв?
Мый нӧ, миян дзик нин юртӧм веськӧдлысьяс, кодъяс сӧмын ас йывсьыныс думайтӧны?
Либӧ ставсӧ тайӧс вӧлі вӧчӧма думыштӧмӧн, медым дзикӧдз дӧзмӧдны йӧзсӧ?
Со ӧд кымын юалӧм чужис менам Конституциялӧн ӧти юкӧн кузя.
Босьтны кӧ тайӧ жӧ главасьыс 11-ӧд статья, бура гӧгӧрвоан, мый Россияыд оз на ёна майшась аслас республикаяс вӧсна.
Сэні гижӧма, мый му, сы пытшкӧсса озырлунъяс, вӧр-ва, зверь-пӧтка лоӧны сійӧ народъяс киын, кодъяс олӧны асланыс му вылын.
А со мыйлакӧ кутны, вӧдитчыны да веськӧдлыны тайӧ эмбурнас ми сӧмын вермам российскӧй да миян республикаса законъяс серти.
Ми неважӧн на вынсьӧдім ассьыным закон му да му пытшкӧсса озырлунъяс йылысь, кӧні пасйим, мый ми асьным вермам и вӧдитчыны, и веськӧдлыны асланым эмбурӧн.
А быть-ӧ лыддьысьны сыӧн, мый гижӧма выль Конституцияӧ?
Ӧти кывйӧ, ме думысь, ми бара на ог воӧй Россияса веськӧдлысьяскӧд.
Шуны кӧ нин веськыда, кодлы кутшӧм делӧ менам зептӧдз.
Мый эм, сійӧ менам.
Рынокӧ вуджӧмыс, а экономическӧй реформаяссӧ тайӧ визь кузяыс нуӧдны, тшӧктӧ быдӧнӧс лоны ас местаас кӧзяинӧн, медым быдӧн вермис веськӧдлыны да вӧдитчыны аслас эмбурӧн.
Некодлысь юасьтӧг.
Дерт, ме гӧгӧрвоа Россияса ёртъясӧс: налы дзик абу кивыв вештыны чорыд кабырсӧ республикаяслӧн озырлунъяс вылысь.
Ми ёна сёрнитлім: республика да Россия костын колӧны ӧта-мӧд костса экономическӧй договоръяс.
Тайӧ сёрниыс воши, кор вӧлі кырымалӧма Федеративнӧй договор.
Сійӧ жӧ стратегическӧй сырьёыс, кытчӧ пырӧны пӧшти став озырлуныс, мый эм миян республикаын: тайӧ из шом, нефть, газ, бокситъяс, алмазъяс, зарни.
Конституция серти позьӧ гӧгӧрвоны, мый сійӧ Россиялӧн государственнӧй собственность.
Босьтам сійӧ жӧ вӧрсӧ.
Кӧсйӧ кӧ ньӧбны сійӧс Россия, мед ньӧбӧ дай.
Мыйла ми вермам гӧльмыны, а Россия озырмӧдчыны Коми му тшӧт весьтӧ?
Талунъя лунӧдз тай сідз на век вӧлі-а.
Меным лои зэв нимкодь, кор аддзи Конституциясьыс федеративнӧй договор дорӧ протокол, кодӧс кырымалӧма тшӧтш и Коми республикаса представитель.
Сэні шуӧма: Россияса республикаясысь представительяс ӧтсӧгласӧн воисны ӧти мӧвпӧ, медым содтыны федеративнӧй договорлӧн 1-ӧд статьяса 3-ӧд пунктӧ тӧдчӧдӧм: Россияса Верховнӧй Сӧветлӧн кодаркӧ палатасьыс быть колӧ 50 процентысь не этшаджык места сетны республикаясса представительяслы.
Сэк эськӧ быд колана решение позис примитны зэв бура и эз эськӧ ёнасӧ нартитны республикаясӧс, кодъяс пырӧны Россияӧ.
Тайӧ сӧмын кӧсйӧм на, а выль Конституцияӧ сюйӧмаӧсь 81-ӧд статья, кӧні висьтавсьӧ, мый Российскӧй Федерациялӧн законъясыс бытьӧсь республикаясын, кодъяс пырӧны Федерацияас.
Российскӧй законъясыс кӧ оз лӧсявны республиканскӧйясыскӧд, сэки «уджалӧ» Россияса закон.
Жугыль статья.
Мыйсянь босьтчылім — сэтчӧ бӧр и воим.
Кутшӧм нин асшӧрлун йылысь вермас мунны сёрни татшӧм статьяяс бӧрад.
Но ми велалӧмаӧсь нин тай бӧбйӧдлӧмыдлы да, ме думысь, та кузя сёрниыс кыптас на водзӧ.
Оз позь тадзи тэчны государствояс костын йитӧдъястӧ.
Серам пыдди вайӧда 3-ӧд главасӧ 19-ӧд статьялысь воддза юкӧнсӧ (рочӧн): «Социальную основу Российскӧй Федерации составляет нерушимый союз рабочих, крестьян и интеллигенции».
Гашкӧ, и сідз да, но нерушимый...
Ме думысь, мыйла тайӧ?
Гижысьыс ачыс, тыдалӧ, кувтӧдзыс сераліс.
Татшӧмторсӧ ми важӧн нин кывлім.
Сӧмын тай мыйлакӧ ас гӧгӧрысь ми сӧмын гӧльясӧс да озыръясӧс мӧдім ёнджыка казявны.
Нэмыс быдлаын вӧлі со кыдзи: гӧльыд озырыдлы абу ёрт.
Со и колӧ, гашкӧ, видзӧдлыны пыдісяньджык, кыдзи водзӧ овны.
Виталий ОСИПОВ.
Коми Республикаса народнӧй депутат.

#Коми_му_1992-08-15
БЫДТОРЙЫС СЮРЛІС...
Чӧскыда пӧжасьӧма Агния Андреевна Попова.
Некымын выя кӧвдумыс пӧсь чай сорӧн вомын сыліс ӧти здукӧн.
Ошка пӧрысь мортӧс, кодлы тавося январын сизимдас тырӧма.
— Кач нянь дорсьыд позьӧ видлыны, — шуӧ сійӧ.
— Тэ том на да, эн кӧнкӧ кач няньтӧ сёйлы, а ми-вокыслы война дырйиыд удайтчыліс.
Агния Андреевна война дырйиыс тракториставлӧма.
Сӧмын ачыс тӧдӧ, кыдзи лоис мучитчыны пескӧн ломтан тракторъяс вылас.
Тулысъяснас, гӧра-кӧдза дырйи, узьӧм ни олӧм.
Прамӧйджык тӧв кӧ пӧльыштас — кок йывсьыд усян.
Кыдзкӧ тай вермӧдчылӧма.
А жугӧдны, эбӧссьыс уськӧдны том нылӧс босьтчӧмаӧсь водз.
Дас куим арӧсӧн нин 1935 воын ыстӧмаӧсь ӧнія Тимшер посёлок местаӧ.
Гожӧмъяснас перйӧмаӧсь нитш, а тӧвъяснас кыскалӧмаӧсь вӧр.
Трактористас велӧдчынысӧ мырдӧн жӧ колхозсянь ыстылӧмаӧсь.
Кӧлесаа трактор вылын уджавны велӧдчылӧма Помӧсдінын, а газогенераторнӧй вылын — Ульянаын, кӧні восьтлӧмаӧсь вида-му овмӧс техникум.
Сэки, кӧсъян ли он, эз юасьлыны.
Война дырйиыс жӧ лои моториставны пуръяс кыскалысь катер вылын.
Пожӧг сиктдорса Кекур грездысь ковмис лэччыны Кӧрткерӧсӧ.
Кылӧдчанінын вӧлі да, весиг гортӧ пыравны эз лэдзны.
Уджалыштіс да гортӧ вӧзйысьліс начальстволысь.
А пышйӧмӧн чайтӧмаӧсь да, Вылыс Човйӧ пуксьӧдісны, нёль тӧлысь кежлӧ.
Сэні и кагасӧ вайис.
Розалияӧс.
— Война кӧть абу, а том дырйиыд вирыд ворсӧ, — нюмъялӧ Агния Андреевна.
— Кировскӧй областьысь Ӧльӧксан нима вӧлі зонмыс.
Катер вылын ӧтлаын уджалім.
Ставыс нывбабалӧн нёль челядь — куим пи да ӧти ныв.
Батьныс ставныслӧн разнӧй.
Эз тай кыдзкӧ удайтчы ӧтисӧ лӧсьӧдны.
Уна нывбабалӧн, коді сэкся кадас томӧн вӧлі, татшӧм судьбаыс.
Ясли ни сад эз вӧв.
Ӧта-мӧднысӧ челядьыс и быдтісны.
Ставныслӧн ӧні асланыс гӧтыр да котыр.
Миш ветліс жӧ войвывлань, асланым республикаын нефть перъянінын гоз-мӧд во оліс да, мамлӧн шуд вылӧ, бӧр Кекурӧ воис.
Зэв киподтуя.
Эз-эз да и гӧтрасис медбӧрын.
Раиса Васильевна абу татчӧс, но велаліс нин йӧз дорас, и йӧзыс сы дінӧ велалісны.
Кекурса фермаын дояркаалӧ.
Ачыс Михаил столяритӧ Помӧсдін лесхозын.
Ас местаын сьӧлӧмыс Ӧльӧксей вӧсна.
Югыдъягын лесхозын уджалӧ, семьяыс посёлокас пыдди пуктана.
Нинӧм лёксӧ, бурысь кындзи, эз аддзы Розалиялӧн олӧмысь, коді ылынджык — Ухтаын, кутшӧмкӧ предприятиеын бухгалтералӧ.
Уджачӧсь челядьыс.
Мамсяньныс, дерт, тайӧ вуджис, кодлӧн стажыс 38 во.
Война помасьӧм бӧрас мужичӧйяс локталӧны да, трактор вывсьыд чеччис, но кокньыдыс эз жӧ ло.
1954 воӧдз на мырсис кер дорын.
Сьӧдтыдінын, Ярашъюын и быдлаын вӧлі.
Эз бара видзӧдны, мый ичӧт челядя.
Мыйтакӧ лым пиӧд собалӧма, ваӧдыс келалӧма...
Быдторйыс сюрліс.
Неуна кокньӧдыштліс сӧмын «Пожегодскӧй» совхозын чань видзигӧн да конюхалігӧн.
Мыйсюрӧ удайтчыліс унджык вӧчны горт гӧгӧрын, гожӧмъяснад мичаджык кадӧ турунтӧ пуктыны.
Бара жӧ, кор окота вайны турунтӧ, вӧлыд ас киад да.
Но куим во и видзисны вӧвъяс дорас.
1977 воӧдз, кор пенсия вылӧ петіс, совхозас разнӧй уджъяс вылын вӧлі.
Кытчӧ ыстасны, сэтчӧ и мунан.
Татшӧм ёна уджалӧмсьыд, ме чайті, мый и наградасӧ морӧс тырыс нажӧвитіс, но совхозсянь убӧлитлӧмаӧсь сетны сӧмын «Ветеран труда» да «За доблестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» медальяс.
Коммунистическӧй уджвывса ударниклы нӧшта некымынысь сетлӧмаӧсь сідз шусяна дона козинъяс да премияяс.
1970 воын пыртлӧмаӧсь ВДНХ-са участникъяс лыдӧ, но Москваӧдзыс, кыдзи шуӧ ачыс, абу ветлӧма.
Став бурыс государствосянь — арталіс 72 шайта пенсия.
Мыйсюрӧ позьӧ вӧлі ньӧбны ӧнія сюрсысь унджык пенсия дорсьыс.
Ӧвтыштны эськӧ совхозса удж вылас, но отсасьлӧ на: то картупель бӧрйыны ветлас, то турун пуктыштны, то нӧшта мыйкӧ вӧчны.
Ёна дивитӧ том йӧзӧс, кодъяс, сы серти кӧ, дзикӧдз дышмисны.
— Ӧнія том йӧзыд, веськыда кӧ шуны, нинӧм оз уджавны.
Тайӧ нӧ удж, кор луннас локтӧны?
Дерт, оз ков уджавны синмысь би петмӧн, кыдзи ковмис миянлы.
Но ӧнія мозыс оз жӧ позь.
Некутшӧм водзӧ мунӧм, кыдзи телевизорыд висьталӧ, тадзитӧ оз ло.
Сэк жӧ Агния Андреевна аддзӧ, мый абу став йӧзыс тшыксьӧмаӧсь дыш висьӧмнас.
Со кутшӧм ёна кутісны му-видзтӧ аслыныс вӧдитны, керкаястӧ лэптыны, гашкӧ, вочасӧн татшӧм зільлуныс и совхозса удж вылас вуджас, вештысьны кӧ бура кутасны.
Посводзын ӧтувтӧм кык керкаын пӧрысь морт кындзи эм, гашкӧ, сӧмын олысяыс, керка видзысьыс, но гажтӧмтчыны некор.
То ачыс сиктӧ петалас, то сы ордӧ ас тшӧтшъяясыс воласны, то кысьыны пуксьылас, то нӧшта мыйкӧ.
Олӧмыс, код вылӧ босьтчӧма уджавны дас куим арӧссянь, мунӧ водзӧ.
Мед мунӧ да оз сэтшӧма повзьӧдлы.
В. ЛОДЫГИН.
Кулӧмдін р.
АВТОРЛӦН снимок вылын: А. А. Попова.

#Коми_му_1992-08-15
КЫК ЗЕПТЫСЬ СЮРАС
Каньпиӧс да понйӧс кӧ ичӧтсяньыс он велӧд пӧрадокас, ыджыднас ӧдвакӧ верман, ёна и пакӧститчасны.
Сідзжӧ и челядьӧс.
Ичӧтсяньыс жӧ мед эськӧ велалісны пӧрадокас.
И оз сӧмын гортын, а ывла вылын.
Бӧръя воясас ми сэтшӧма лэдзчысим олӧмсьыс.
Водзӧ весиг некытчӧ.
Керкаяс пытшкад, гашкӧ, пӧрадоксӧ видзам на.
Но порог воськовтам и веськалам быттьӧ мӧд мирӧ.
Подъездъясын няйт, лыа, ёг, стенъяссӧ гирскӧма, ӧшинь вывъяс сотӧмаӧсь, стеклӧ потӧма...
Подъездысь кӧ петам — быдлаын ёг, пӧвторъяс, кӧртторъяс, бумага кӧрӧбъяс.
Челядьлысь ворсан площадкаяс жуглӧмаӧсь, чегъялӧмаӧсь.
Ставныс мунӧны: ӧти истӧг тув тӧв йылӧ лэдзӧ, мӧд — чигарка пом, коймӧд — бумага, нёльӧд — сьӧлыштӧ, а витӧд ёг ведрасӧ кисьтӧ.
И некодлы некутшӧм делӧ абу.
Быттьӧ тадзи и колӧ.
Артмӧ, мый посни войтырӧс ми няйтас велӧдам овнысӧ.
Но дыр-ӧ позьӧ няйтас гудрасьны?
Кытчӧдз порсьясӧ асьным ог пӧрӧй?
Войдӧр быд керкаын вӧлі дворник, коді видзӧдіс пӧрадок бӧрся.
Мыйла ӧні ни ӧти подъездын абу уборщица, абуӧсь дворникъяс?
Мед асьныс олысьясыс пелькӧдчасны?
Но ӧд абу ставныс ӧткодьӧсь, кодкӧ весалас, а кодкӧ и оз.
Колӧ бӧр босьтавны дворникъясӧс да уборщицаясӧс.
Сетны налы бур удждон, мед бура и уджалӧны.
Делӧыс ӧд абу иждивенецъясын.
Ӧта-мӧд вылӧ надейтчӧмӧн керка йӧръяс пӧрисны жуг дозъясӧ.
Кӧні посни кага лыаӧн ворсӧ, сэтчӧ жӧ ветлӧны понъяс да каньяс.
А ещӧ шогсям, кытысь талун сы мында висьӧмыс!
Лоас кӧ ми гӧгӧр сӧстӧм, сӧстӧминад и озджык кут лэптыны лолыс сьӧлыштны-ёгӧсьтны.
А дворник-уборщицалы деньгаыд сюрас.
Карса казнаысь да олысьяслӧн зептысь.
Олысьясыд аттьӧ на таысь шуасны.
В. КАНЕВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-15
ӦТУВ ЭСЬКӦ ВОСЬЛАВНЫ
Тіянлы гижӧ Нина Ивановна Попова.
Лыдди газетсьыд «Ловзьӧдам важ алфавит» юӧр.
Ми думайтам пӧдругаяскӧд, мый колӧ миян Коми муын ловзьӧдны ассьыным эмбур (алфавит) и не вӧдитчыны йӧзлысь босьтӧмӧн.
Оз кӧ артмы важся алфавит, вӧчӧй латинскӧйӧн.
Ми думысь, колӧ заводитны лӧсьӧдны ассьыным гижӧд.
Медым воӧм йӧз эз шуны, мый найӧ вайисны миянлы грамота.
Школаясын роч велӧдысьяс шулывлӧны, коми йӧзлӧн пӧ сійӧ аслас эз вӧвлы.
Тадзи и тшӧктӧны миянӧс вунӧдны чужан кыв.
Урокъяс вылын коми классад сьылам рочӧн.
Сыктывкарса библиотекаясын, школаясын вӧлі этша коми книга.
И некодлы «висьны» коми йӧз вӧсна.
Быд воӧм мортлы позьӧ миянӧс резны няйтӧн.
Весиг детсадъясын челядьӧс велӧдісны сёрнитны рочӧн, а чужан кыв вунӧдісны.
Вай жӧ лӧсьӧдам ичӧт коми герба флагъяс, а сідз жӧ и коми кыв вылын гимн.
Флаг медым ӧшаліс быд праздник дырйи.
Сідзжӧ колӧ лэдзны эмбура (алфавита) кубикъяс, татшӧмыс мед вӧлі быд сиктса садикын да школаын.
Колӧ заводитны ловзьӧдны чужан кыв...
Тадзитӧ ми и колям потӧм вор дорын, огӧ кӧ кутӧй висьны чужан кыв вӧсна.
Сідзкӧ, колӧ уджавны, оз позь узьны.
Воӧм правительство кутӧ ас киас ставнас Коми мусӧ, а йӧзсӧ ылӧдлӧ, вузавлӧ озырлуннымӧс ӧтарӧ и мӧдарӧ.
Сійӧ тӧдӧ, мый «Коми котыр» да коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитет оз вермыны паныд мунны.
Тӧдӧ, ми этшаӧнӧсь, ог кутӧй митингуйтны.
Сэсся коми йӧз оз ӧттшӧтш мунны водзӧ.
Колӧ котыртчыны да ӧтув восьлавны.
Мыйла, шуам, оз кӧсйыны ӧтувтчыны эжватас, изьватас?
Торйӧн-торйӧн миян нинӧм оз артмы.
Н. ПОПОВА, да мукӧд, ставыс 20 кырымпас.

#Коми_му_1992-08-15
ЛОКТАС, ОЗ ЛОК?
125 номера автобус.
Дыр, вывті дыр виччысисны дачникъяс, кор Тыла-юӧ воас сійӧ.
Дас во коли.
Тайӧ каднас йӧз стрӧитісны керкаяс, ас гӧрб вылас нуисны кызвын стрӧитчанторсӧ.
«Рябинушка» да «Тыла-ю» обществоясса дачникъяс вӧліны первойясӧн, кодъяслы усис медуна сьӧкыдлуныс, кор туй абутӧм вӧсна ковмис собны кизьӧр няйтті, нуны ас вылад и сёян, и инструмент, и челядьӧс.
И со чукӧртісны туй стрӧитӧм вылӧ деньга.
Стрӧитісны.
Туйсӧ примитігӧн пассажирскӧй автохозяйствоӧн веськӧдлысьяс пасйисны, мый некӧн пӧ бергӧдчыны автобуслы, абу виччысянінъяс да мукӧдтор.
Туйыс пӧ векни и.
Да, ставыс тайӧ правильнӧ, и тырмытӧмторъяссӧ бырӧдісны.
Но коді нӧ мыжа таын?
Проектируйтысьяс да строительяс?
Кодӧскӧ ӧд колӧ жӧ кыскыны кыв кутӧмас!
Ӧтчыд эг дышӧдчы да арталі, кымын морт чеччис Моровоӧ мунысь автобусысь Тыла-юӧ.
430 морт!
И быдӧнлӧн мыш саяс ноп либӧ инструмент.
И со, шойччан лунъясӧ Тыла-юӧдз кутіс ветлыны автобус.
Но абу надея, мый сійӧ дыр кутас ветлӧдлыны.
Сы вӧсна мый абу чорыд расписание, автобуссӧ сетӧны этша.
Бардак быдлаын.
Со, шуам, июль 26 лунӧ муні автобус вылӧ, коді мӧдӧдчӧ 6 час 55 минутын.
Автобус воис сёрмӧмӧн.
Йӧз уськӧдчисны понъяс моз сэтчӧ.
Эз на и ставныс тӧрны.
Некытчӧ сэсся автобусыс эз и сувтлы Тыла-юӧдз.
Кондуктор эз вӧв, да деньгасӧ босьталіс ачыс шофёрыс, Красильников (автобус номерыс 03-48).
Деньгасӧ босьталіс, а билетсӧ некодлы эз сет.
Тырмытӧмторъясыд миян уна.
И таысь нӧшта на сьӧкыдджык овнысӧ.
Дыр-ӧ нӧ ещӧ тырмас миян терпенньӧным...
Л. КОКОРИН.

#Коми_му_1992-08-15
СЬӦМ УНА, А ТӦЛКЫС ЭТША
Магазинын кодкӧ уськӧдӧма ӧти шайта деньга.
Ньӧбасьысьяс ветлӧдлісны, но некод эз лэпты сійӧс.
А ме лэпті.
Кӧсйи сетны магазинса кассирлы.
Эз босьт.
Вӧзйи тыртӧм сулея примитысьлы.
Эз жӧ босьт.
Ньӧбасьысьяс пиысь некод жӧ пӧ абу воштӧма.
Некод эз ышты шайт вылад, да лои аслам зептӧ пуктыны.
И мӧвпышті, кутшӧма, вӧлӧмкӧ, донтӧммӧма миян шайтыд.
А ӧд вӧлі кад, кор сійӧ дона вӧлі.
Быд шайт вӧлі тшӧт вылын.
Унатор аслыд он босьт, а зілян чӧжыштны сьӧкыд лунъяс кежлӧ.
Ӧти шайт вылад позис пажнайтыштны столӧвӧйын.
Весиг кӧпейка кӧ аддзан кок увсьыд, и то лэптан.
А ӧні — быдса шайт!
— и некодлы оз ков.
Дерт, промтӧварлӧн доныс нёль, а то и вит знака.
Кытчӧдз ещӧ найӧ лыбасны?
Ӧд ӧні нин магазинӧ мунам «кыз» деньгаӧн.
А сэтысь петан да быттьӧ нинӧм эн ньӧб.
Пенсионерлы пенсиясӧ тысяча сетӧны.
Быттьӧ мый ыджда деньга.
А мый сы вылӧ ньӧбан, кыдзи сы вылӧ овны тӧлысь быдсӧ?
Л. НИКОЛАЕВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-15
ЭЖВА КОВТЫСЫН КОМИЛӦН ОЛӦМ
(Заводитчӧ газетлӧн 92 номерын).
Вӧлі мӧд туй — комияслы пыртчыны выль вераӧ, та подув улын ӧтувтчыны, а сэсся Новгородса архиепископ пыр Константинопольса патриархлысь корны аслыныс епископӧс.
Гашкӧ, Новгородса архиепископлӧн вӧлі мӧвп: та бӧрын корны аслыс митрополитлысь сан.
1385 воын Стефанӧс Новгородӧ архиепископӧн корӧмыс петкӧдлӧ, мый Эжва ковтысса олӧм-вылӧмыс Новгородса архиепископлы эз вӧв веськодьӧн.
Емва вожсаясӧн бӧрйӧм юрнуӧдысь Пам да сы дор сулалысьяс заводитісны сёрнитны ас коми котыръяскӧд ӧтувтчӧм йылысь.
Вӧлі морт, коді бура тӧдіс коми да грек кывъяс.
Сылы вӧлі тшӧктӧма грек кыв подув вылын вӧчны коми алфавит да вуджӧдны грек кывъя молитвенникъяс.
Москваын тайӧ кадӧ митрополитӧн вӧлі сюсь да вежӧра Алексий.
Новгородсаяслысь да комияслысь водзмӧстчӧмсӧ сійӧ мӧвпыштіс бергӧдны Москвалань.
Корсисны тӧлка мортӧс, коді кужис сёрнитны комиӧн, Стефан Храпӧс.
Сылы тшӧктісны пырӧдчыны ас морт ним улын на дінӧ, кодъяс мунасны Эжва ковтысӧ выль вераӧ пыртчыны, да ставсӧ вӧчны сы могысь, медым дзугны комияслысь ӧта-мӧдныскӧд да новгородсаяскӧд ӧтувтчӧмсӧ.
Мый Ем котыр выль вераӧ пыртчӧмысь эз ӧтдортчыны, та йылысь петкӧдлӧ локтысьяслӧн Емдінӧ овмӧдчӧмыс.
Емдін сулаліс Ем котырлӧн вӧр-ваын, и найӧ эськӧ эз лэдзны овмӧдчыны сэтчӧ выль вераӧ пыртчысьясӧс, эз кӧ вӧв сёрнитчӧма Памкӧд.
Стефанлӧн вӧлі мог: лӧгӧдны Ем котырӧс Памкӧд.
Стефан суклясьӧмӧн кужис тайӧс вӧчны.
Сійӧ виис аскӧдыс локтысьяссӧ да овмӧдчис Ем котыр ордӧ.
Во сайӧ оліс на ордын.
А, гашкӧ, и ветліс Зин котыр ордӧ.
Медым дзикӧдз Памӧс да Ем котырӧс лӧгӧдны, колӧ вӧлі жуглыны Емдінысь кумирница.
Ем котыр Стефанлы отсасьны эз кӧсйысь, кӧть эськӧ кумирница вылас и йӧзыс видзӧдісны син гугнас.
Памӧс да сы дор сулалысьясӧс кӧ Емва вожысь не вӧтлыны, Стефанлы Эжва ковтысын вӧчны вӧлі нинӧм.
Ем да Зин котыр емвасаяскӧд лёкӧдчыны эз кӧсйыны, и Стефан муніс Москваӧ сёрнитчыны.
Митрополит Алексий тайӧ кад кежас кувсис, а Дмитрий Донской, коді медводз вӧлі вундӧ, а сэсся вӧлисти мурталӧ, сетіс Стефанлы дружина да тшӧктіс асвӧляасьны Эжва ковтысын.
Стефан жугліс Емдінын кумирница, вӧтліс Памӧс, а сыкӧд тшӧтш и Емва вожсаяслысь ньӧбасьӧм-вузасьӧмсӧ матӧ сё во кежлӧ тойыштіс-йӧткыштіс новгородсаяслы кианыс.
И эз сӧмын емвасаяслысь, но и мукӧдлысь.
Пам да сы дор сулалысьяс мунісны вылыс Эжва вылӧ да корсисны вогулъясӧс, медым лэдзасны найӧс овны Висер вожын.
Емвасаяс жӧ, кодъяс эз кӧсйыны пыртчыны выль вераӧ, овмӧдчисны Мозын йылӧ.
Тадзи емвасаяс нуисны кызвын ньӧбасьӧм-вузасьӧмсӧ Висер да Мозын вожъясӧ, кытчӧдз Москвалӧн киясыс тайӧ каднас эз на судзны.
Ляд котырлӧн юкӧн выль вераӧ пыртчӧм вӧсна жӧ муніс Пинега да Вашка вожъясӧ.
Кодарӧкӧ муніс, гашкӧ, и Зин котырлӧн кутшӧмкӧ юкӧн.
Эжва ковтысӧ кольӧм комияс, дерт жӧ, эз воштыны рӧдвужыскӧд ньӧбасян-вузасян йитӧдъяссӧ.
Но эз сӧмын ньӧбасьӧм-вузасьӧмын тані вошты Москва, но и дань сетысьяс унаӧн мунісны бокӧ.
Тайӧ кад кежлас сӧмын Ем котыр важ моз оліс племяяслӧн котырӧн, и некытчӧ найӧ мунны эз кӧсйыны.
Ем котыр вылӧ мыджсис Стефан.
Найӧ кӧсйысисны сійӧс дорйыны, мынтыны дань, пыртчыны выль вераӧ, но пуктісны ӧти мог, эз Стефан, а Москва водзӧ — Яренскысь катыдлань рочьяс медым эз овмӧдчыны.
Сӧмын Емдінын ен да княжескӧй служба нуӧдысьяс вермасны овны.
Та могысь Стефан Москваысь вайис ярлык да сетіс Эжва ковтысса комияслы.
Ем да Ляд котыръяс костын войвывлань йӧрӧсӧн (границаӧн) вӧлі Ерынь ю.
Лунвывлань —
Мӧдпас ю (Мадмас).
Тыдалӧ, бӧрынджык Стефанлӧн корӧм серти Ем котыр границасӧ вештісны вывланьӧ, Казлуклань.
Мый висьталӧ Казлук нимыс?
XІV нэмын рочьяс сувтӧдлісны ӧткымынлаӧ потшӧс, кодӧс ӧтияслы позис вуджны, а мукӧдлы эз.
И татшӧм потшӧссӧ шуисны решёткаӧн.
Комияс жӧ татшӧм потшӧссӧ сэки шуисны казьӧн, а местасӧ, кӧні сулаліс потшӧсыс — Казьлӧг.
Лӧг помыс тані петкӧдлӧ места.
Ӧткодялам — визлӧг, визлӧгин, визувин.
Граница вештӧмыслы подулӧн вермас лоны летописьын гижӧм 1389-ӧд вося лоӧмтор: «Пришедшу с Удоры и с Пенеги пермьяни идолопоклонницы на Еренский городок, монастырское Пречистше Богородицы пожгли, пограбили, людей монастырских посекли».
Яренск гӧгӧрса Ем котырлӧн вӧр-ваӧ, тыдалӧ, пырисны роч манакъяс.
Ем котыр сетісны Стефанлы кыв: выль енлы юрбитысьяс вылӧ кинысӧ не лэптыны, но и манакъяслӧн асныралӧм вылӧ веськодя видзӧдны эз кӧсйыны.
Пинега да Вашка вожса комияс выль вераӧ эз пыртчывны, Стефанлы кыв эз сетлыны.
Та вӧсна Эжватасса комияс и корисны сійӧс волыны да асныралӧмысь манакъясӧс ӧлӧдыштны.
Та бӧрын, тыдалӧ, Стефанлӧн корӧм вӧсна и вештісны границасӧ ӧнія местаас, Казлуклань.
Унаӧн Стефан Храплысь локтӧмсӧ ӧткодялӧны Юлий Цезарькӧд, коді шулӧма: локті, аддзи, вені.
Но Стефанлӧн некор эз вӧв уна лыда дружина, медым кодӧскӧ венны.
Памӧс комияс асьныс вӧтлісны, а Стефан дружина отсӧгӧн сӧмын асьсӧ видзис Пам дор сулалысьясысь.
Комияс эз повны Стефанлӧн дружинаысь, а полісны дзоньнас Москваса роч князьяслӧн асныралӧмысь.
Та йылысь некод на эз гижлы, а ӧд XІV нэмся коми-роч история вылӧ колӧ видзӧдны татшӧм схема серти: Орда — Москва, Новгород — Коми.
Тайӧ схемасӧ комияс бура тӧдісны, и такӧд колӧ вӧлі артасьны.
Ни Стефан, ни сійӧс вежысьяс дружина вылӧ мыджсьыны эз вермыны.
Тайӧ кадас дружинникъясӧн вермисны лоны сӧмын дворяна да бояра.
Найӧ кӧ татчӧ овмӧдчисны, налы ковмисны эськӧ имениеяс да рабъяс.
Колӧ тӧдны и мӧдтор: кыксё во мысти нин, XVІ нэмын вогулъяс Кама бердсянь да Печора бердӧдз паздирайтчисны, а Емдін некод эз грабитлы.
Емдін видзисны асьныс комияс.
Ем котыр, Стефанкӧд сёрнитчӧмӧн, мыльксӧ, кӧні сулавліс кумирница, джудждӧдісны да, паськӧдісны, медым сэтчӧ дорйысигӧн тӧрис уна йӧз.
Уна лыда вӧрӧгъяс кӧ кутлісны локны, Ем котыр кызвыннас воліс Емдінӧ.
Унджыкыс кайлісны мыльк вылӧ, а кутшӧмкӧ юкӧн, медся томъясыс да пелькъясыс шӧйтісны вӧрын, матігӧгӧрын.
Воысьяс вермисны локны сӧмын пыжъясӧн.
Емдін сулаліс ю боксянь дӧза ылын.
Локтысьяслы колӧ вӧлі юксьыны кык пельӧ.
Ӧтияслы тышкасьны Емдінын, а мӧдъяслы — вӧрын шӧйтысь комиясысь видзны пыжъяссӧ.
Ӧд кольны пыжъястӧг, сідзкӧ, кольны парма шӧрӧ, комияслӧн киӧ.
Александр Невский ассьыс нимсӧ колис историяӧ буретш писькӧс вежӧрнас.
Сійӧ эз сувт паныд вына шведъяслӧн дружиналы, кодъяс локтісны Новгородлань, а тӧдлытӧг вувзьысис этша лыда дружина вылӧ, коді видзис суднояс.
Унаӧс на пиысь виисны, суднояс сотісны.
Шведъяс ставӧн пышйисны.
Миян учёнӧйяс веркӧса видзӧдӧны и Памлӧн вогулъяскӧд Емдінӧ волӧм вылӧ.
Тӧдіс-ӧ Пам, мый лоас Емдінын, кор найӧ кутасны локны вогулъяскӧд?
Бура тӧдіс.
Ӧд Пам да вогулъяс, непӧштӧ тӧдлытӧг вувзьысьны емдінсаяс вылӧ, сувтісны дас верст ылнаӧн, Юрымӧ.
Мыйла сідзкӧ Пам вайӧдіс вогулъясӧс, тӧдіс кӧ, мый оз вермы босьтны Емдін?
Емдінын вӧлі Ем котыр.
Вежон чӧж вогулъяс олісны Юрымын, и вежон чӧж Пам корис Ем котырӧс мунны Емдінысь да кольны рочьясӧс ӧтнанысӧ.
Но Ем котыр эз кольны Стефанӧс, и Пам вогулъяскӧд бӧр мунісны.
Тайӧ волігас и муніс Пам да Стефан костын сёрниыс, кодӧс гижӧма летописьын.
Ни 1380-ӧд воын, кор Стефан пышйис Емдінысь, ни 1384-ӧд воын, кор Пам муніс Висер вожӧ, тайӧ сёрниыс на костын эз вермы лоны.
Сэки Москваса тивунъяс эз на вӧвны, а 1392-ӧд воын, кор воліс Пам вогулъяскӧд, тивунъяс вӧліны нин.
Пам, гашкӧ, унаысь воліс Емдінӧ, а, гашкӧ, и оліс сэні вежон чӧж, быд ногыс пинясис Стефанкӧд, но Стефан эз лысьт Памӧс вӧрзьӧдны.
Тайӧ петкӧдлӧ, мый Стефан мыджсис комияс вылӧ жӧ, а комияс ӧта-мӧд вылас кинысӧ эз лэптывлыны.
Коми войтырлӧн, тыдалӧ, вӧлі кутшӧмкӧ аслыссикас табу.
Пуктасны кӧ комияс пиысь кутшӧмкӧ морт вылӧ табу, сідзкӧ, сійӧс и асьныс комияс оз вины, и мукӧдысь видзасны.
Татшӧм табусӧ, тыдалӧ, вӧлі пуктӧма Стефан вылӧ.
Но кодкӧ кӧ пондыліс асныравны, виӧмысь эз кут весигтӧ епископлӧн саныс.
1443-ӧд воын виисны епископ Герасимӧс.
1455-ӧд воын виисны епископ Питиримӧс.
Коми войтыр йылысь унджык гижӧдыс петкӧдлӧ, быттьӧкӧ Стефан локтігкежлӧ комияс ставныс вӧліны ыжъяс кодьӧсь.
Но и сё во сайын нин комияс кутісны ассьыныс визь.
Со мый гижӧма летописьын: «1480 года.
Лета...
Почал князь Василей Вымской город на Выме на Турею строити, а вымичем не любо тое городок строити: пошто нам этот городок, и на кого, и посекли вымичи Василья князя на смерть».
Пошто нам это городок и на кого?
— юалӧны Емваса комияс.
Найӧ тӧдісны — Василей вӧчӧ карсӧ Москвалӧн индӧд серти, и лоас кӧ карыс, сэтчӧ овмӧдчасны рочьяс и босьтасны ас кианыс став матігӧгӧрсӧ.
Ӧд Москва сетліс кыв Яренскысь водзӧ рочьяслы не кайны.
И Москвалы ковмис артасьны.
Казлук дінса потшӧсыс уна сё во чӧж сулаліс, и роч князьяс да царьяс сійӧс потшкӧн-потшкӧн разисны, и сэсся нин большевикъяс сійӧс дзикӧдз сотісны.
Видзӧдлам, кыдзи Стефан Храп коми войтырӧс велӧдіс комиӧн гижны да лыддьысьны.
Кор Стефанлӧн «сьӧд» кӧсйӧмъясысь ӧти збыльмис, а стӧчджыка кӧ, Памӧс да Ем котырӧс лӧгӧдӧм бӧрын Ляд котыр колисны ӧтнаныс, сійӧ Ляд котырлӧн вӧр-ваӧ Котлассянь да Яренскӧдз пырысь-пыр сувтӧдаліс роч манастыръяс.
Зэв востера эськӧ шӧтіс манастыръястӧ став Эжва ковтыс пасьтала, но комияс ни Стефанлы, ни уна сё во чӧж мукӧд роч святительлы сідзи и эз сетлыны вӧчны тайӧс.
Ульяна манастырлӧн историяыс зэв бура петкӧдлӧ рочьяслысь мырсьӧмсӧ.
Мӧд сёрниа йӧзлӧн муяс вылӧ, кодъяс эз тӧдны письменность, роч манастыръяс сувтӧдӧмыс вӧлі сійӧ жӧ, мый лоис уна сё во мысти коми да мукӧд войтырлӧн муяс вылын.
Роч кывъя каръяс шӧтӧм да сэтчӧс войтырлысь ас кыв вылын велӧдан школаяс бырӧдӧм.
Шуны, быттьӧкӧ Стефан эз тӧд на йылысь, вермас сӧмын йӧйталысь морт.
1384-ӧд воын Стефан пуксис Емдінӧ, а 1389-ӧд воын, кыдзи гижӧма летописьын, Котлассянь да Яренскӧдз 5–6 воӧн шӧтіс манастыръяс.
Вермис-ӧ эськӧ тадзи вӧчны морт, коді тайӧ кадӧдзыс став олӧм чӧжыс мырсис комияслы алфавит вӧчӧм вылын да кодлӧн вӧлі олӧмас пуктӧма мог: комиясӧс выль вераӧ пыртны да велӧдны ас кывъя грамотаӧ?
Видзӧдлам мӧдтор вылӧ, мый Стефан ас вӧляысь эз лысьт вӧчны.
Босьтіс, шуам, Стефан-манак роч кыв вылын гижӧм тӧдчана молитвенник да комиӧдіс, мӧд манак, шуам, коді тӧдіс коми да ненецкӧй кывъяс, коми вылысь вуджӧдіс ненецкӧйӧ, а сэсся кодкӧ ненецкӧйысь водзӧ...
Мый эськӧ таысь артмис, орччаӧдны кӧ греческӧй кыв вылас гижӧм подлинниксӧ да некымынысь вуджӧдӧм молитвенниксӧ?
Константинопольса патриарх вӧлі грек, Москваса митрополит грек.
Сетісны-ӧ эськӧ найӧ асвӧляасьны кодлыкӧ?
Вӧліны ӧд традицияяс, медым сюрс вояс чӧж верасӧ кутны ӧти визьын, а сідзкӧ, мӧд кыв вылӧ вуджӧдны сӧмын греческӧй вылысь.
ХІV-ӧд нэмын Россияын грек кыв вылысь роч вылӧ вуджӧдысьыс вӧлі лыда морт, и тӧдысь йӧзсӧ корсьлісны рубеж сайысь.
Кирилл да Мефодий босьтісны подувнас греческӧй алфавит, содтісны славянскӧй шыпасъяс да вуджӧдісны грек кыв вылысь славянскӧй кыв вылӧ.
Тадзи жӧ вӧчисны и коми кыв вылӧ молитвенникъяс вуджӧдысьяс.
Босьтісны подувнас греческӧй алфавит, содтісны коми шыпасъяс и веськыда греческӧй кыв вылысь комиӧдісны.
Епифаний кӧ гижӧ, мый Стефан роч молитвенникъяс комиӧдіс, сійӧ тӧдіс, мый Стефан грек кывсӧ оз гӧгӧрво.
Сідзкӧ, и коми алфавитсӧ эз сійӧ вӧч.
Епифанийлысь гижӧдъяссӧ колӧ веськыда комиӧдны.
Гашкӧ, сійӧ внукъяслӧн лыддьӧм вылӧ колис уна кроссворд.
Оз позь чайтны Епифанийӧс, Стефанӧс да Памӧс миян ӧнія олысь йӧзысь йӧйджыкӧн.
Найӧ бура тӧдісны важся историясӧ.
Но Епифаний колис Стефан Храп йылысь гижӧдъяс, сійӧ — миян историялӧн юкӧн.
Стефан Храплысь збыль олӧм-вылӧмсӧ тӧдмалӧм могысь матысса кадӧ водзмӧстчысь коми учёнӧйяслы колӧ вочавидзны куим юалӧм вылӧ:
1. Мыйла Стефанӧс дзебисны-гуалісны сэтчӧ, кӧні ӧні куйлӧ сылӧн шойыс?
2. Мыйла Стефанӧс канонизируйтісны кулӧм бӧрас 150 во мысти?
3. Кутшӧм гижӧдъяс эмӧсь Стефан йылысь Константинопольса патриархлӧн архивъясын?
Тайӧ куимнан юалӧмыс кутшӧмакӧ ӧта-мӧд костас йитчӧма.
Нюжмасьтӧг жӧ колӧ корсьны гуяссӧ Памлысь да сылӧн матысса ёртъяслысь.
Ас кадӧ найӧ вӧліны медся водзмӧстчысь коми йӧзӧн, и налӧн гуясысь вермасны сюрны ёна тӧдчанаторъяс.
Налӧн гуясыс, ме думысь, кӧнкӧ шойна вылын, Нившера вомсянь матын.
Мыйла тадзи чайта?
Эжва ковтысса комияс важысянь вӧчавлісны дорйысян мылькъяс и сы гӧгӧр овмӧдчылісны.
Эз вермыны дорйысян мыльктӧг овны Пам да сыкӧд олысь йӧз, кодъяс вӧліны этшаӧнӧсь.
Колӧ корсьны дорйысян мыльксӧ.
Сэні кӧнкӧ матын и шойнаыс.
Му шарыдлӧн историяыд Му шарыскӧд жӧ бергалӧ, и мыйта кӧть сэтчӧ гудырсӧ эз сорлавны, уна кад чӧжӧн сепараторын моз став збыльыс сэні тыдовтчас.
Уна сё во коми войтырлы дольӧны, Стефан Храп пӧ вӧлі бур епископ, а сы бӧрын Коми муын став вӧвлӧм епископыс лёкӧсь.
Медся нин шогӧдӧ, кор талун кылан нима коми учёнӧйяссянь Сыктывкар шӧрын Стефан Храплы памятник сувтӧдӧм йылысь сёрни.
И Стефан Храп, и сійӧс вежысь епископъяс вӧчлісны сідзи, кыдзи налы тшӧктылісны Москвасянь.
Москваса князьяслы колӧ вӧлі озырлун.
Россияса митрополитлы сідз жӧ.
Тайӧ жӧ озырлуныс неуна вичмис и Константинопольса пыр водзӧ гӧльмысь патриархиялы.
Эжва ковтысӧ Стефан Храп локтіс крест да меч отсӧгӧн босьтны комияслысь озырлун.
Воысьлы паныд сувтісны Пам да сы дор сулалысьяс.
Дерт, налы и сувтас коркӧ Сыктывкар шӧрын памятникыс.
Г. ПИПУНЫРОВ.
Усть-Вымскӧй р.

#Коми_му_1992-08-15
КЫДЗИ МИ ТЫШКАСИМ КОРЕЯЫН
Комын ӧкмыс во сайын помасис корейскӧй война.
Сійӧ кыссис куим воысь дырджык, нуис куим миллион кореецлысь, 56 тысяча американецлысь, некымын сё тысяча китаецлысь ӧлӧмсӧ.
Пӧгибнитӧмъяс лыдын вӧліны и сӧветскӧй йӧз.
Найӧс дзебисны гусьӧн, ӧд войнаас сӧветскӧй йӧз быттьӧкӧ эз участвуйтны.
... Ставыс тайӧ вӧлі быттьӧкӧ зэв важӧн.
Быттьӧкӧ эн вӧв сэні, а кодкӧ тэныд висьтавліс корейскӧй война йылысь...
Кыдзи заводитчис войнаыс?
Кодлы колӧ кыв кутны вир кисьтӧмсьыс?
Кутшӧм тӧдчанлун вӧлі войнаас Сӧветскӧй Союзлӧн?
Бӧръя кадӧдзыс корейскӧй война йылысь збыльсӧ миянын вӧлі тӧдмавны сьӧкыд.
И со ме аддзыси морткӧд, коді вӧлі сэні тайӧ каднас.
Тайӧ — отставкаын полковник Георгий Кузьмич Плотников, историческӧй наукаясса кандидат.
Уджаліс Пхеньянын генштабса академияын преподавательӧн, вӧлі СССР-са главнӧй военнӧй сӧветниклӧн референтӧн.
— Медводдзаысь ме волі Кореяӧ 1952 вося гожӧмын, — шуӧ Георгий Кузьмич.
— Вӧлі переводчикӧн сӧветскӧй военнӧй делегацияын, коді вайис кореецъяслы вооружение сетӧм йылысь документ.
Татшӧм соглашениесӧ Москва да Пхеньян кырымавлісны быд во.
Ӧд война чӧжыс ми лышкыда сетлім Войвыв Кореялы танкъяс, артиллерия, снарядъяс, ломтас-мавтас.
Кореецъяссянь соглашениесӧ кырымаліс оборонаса министр Цой Ен Ген.
Тайӧ вӧлі Пхеньян дорын Ким Ир Сенлӧн команднӧй пунктын.
Сэні жӧ олісны и миян военнӧй сӧветникъяс.
Налӧн уджӧн веськӧдліс генерал-лейтенант Владимир Николаевич Разуваев.
Команднӧй пунктыс вӧлі гӧраса потасын.
Сынӧдсянь сійӧ эз тыдав.
Но американецъяс кыдзкӧ век жӧ тӧдмалӧмаӧсь местасӧ.
1952 вося августын ёна бомбитісны.
Та бӧрын сэтысь петкӧдісны дас ӧти сӧветскӧй военнӧй сӧветниклысь шойсӧ.
— Петкӧдісны гусьӧн?
— Дерт, гусьӧн.
Ӧд военнӧй сӧветникъяс кыдз быттьӧ эз вӧвны.
Ми волім гражданскӧй паськӧмӧн.
Тані жӧ кык-куим лун мысти миянлы вурлісны Сталинлӧн либӧ Мао Цзэдунлӧн кодь паськӧм.
Турунвиж дӧраысь.
Миян эз вӧв некутшӧм документ.
Миянӧс весиг эз лэдзлыны посольство йӧрса магазинъясӧ.
Тайӧ ёна дӧзмӧдліс сӧветникъясӧс.
А Москваысь мунӧм водзвылын ми гижлім КПСС ЦК-ӧ, мый «ог эрдӧдӧй гусяторъяссӧ».
Плотниковлӧн висьталӧм серти, Кореяын пыр вӧлі 240–250 сӧветскӧй военнӧй сӧветник — генералсянь майорӧдз.
Война чӧжӧн ставыс вӧлі 850 офицер.
Налӧн вӧлі мог: «сетны отсӧг быд боевӧй операция нуӧдӧм кузя».
Збыль вылас жӧ найӧ вӧліны эз сӧмын главнӧй ставкаын, но и армияясын, корпусъясын да дивизияясын.
И унаӧн пӧгибнитісны ассьыныс «гуся индӧдсӧ» олӧмӧ пӧртігӧн.
— Георгий Кузьмич, коді тіян чайтӧм серти, паніс войнасӧ?
— Миян пиысь кодсюрӧ ӧнӧдз шуӧны, мый 1950 вося июнь 25 лунлы паныда войӧ вӧлі тадзи.
Кык час войын лисынмановецъяс уськӧдчисны Войвыв Корея вылӧ.
Пхеньянын пыр жӧ чукӧртісны политбюро да шуисны сетны водзӧс.
А нёль час войын Корейскӧй народнӧй армия заводитіс контрнаступление.
Тайӧ жӧ сӧрӧм.
Вайӧдны войска граница дорӧ некымын часӧн либӧ жӧ некымын лунӧн он вермы.
Дасьтысисны тӧлысьяс, вояс.
Да, 38 параллель вылын частӧ пансьылісны тышъяс Войвыв да Лунвыв Кореяса воинскӧй частьяс костын.
Армияясын салдатъяслӧн да офицеръяслӧн лыдыс кӧть ылӧсас вӧлі и ӧтмындаӧн (100 тысяча мортӧн), КНА-лӧн вӧлі уна танк.
Лунвыв Кореялӧн жӧ — ни ӧти.
Со мыйла витӧд лунас жӧ вӧлі босьтӧма Сеул.
— Кымын танк вӧлі Войвывлӧн?
Кыксёысь унджык.
Миян «Т-34»-яс.
На пиысь мыйкӧ мында юкӧн Ким Ир Сенлы колис 25-ӧд сӧветскӧй армия, коді локтіс Войвылӧ 1945 воын.
Мукӧдъяссӧ вайисны СССР-ысь бӧрынджык, кыдзи и Ла-5, Ла-7, Як истребительяс.
Найӧс вайисны Хамхын да Вонсан портъяс пыр, а сідзжӧ кӧрт туй вывті.
— Рытыввылын пыр на чайтӧны, мый Лунвылӧ «походсӧ» заводитіс Ким Ир Сен.
Но ӧд сійӧ эз эськӧ лысьт панны татшӧм военнӧй авантюрасӧ Сталинӧн да Маоӧн бласлӧвиттӧг?
— Сёрнитны кӧ Сталин йылысь, сійӧ кутшӧмкӧ ногӧн мыжа таысь.
Бура тӧдса, мый 1949 вося мартын Ким Ир Сен воліс Москваӧ.
Но, кыдзи висьталӧ КНА-са генштабысь начальникӧс вӧвлӧм первой вежысь Ю Сон Чер, Ким вӧлі Москваын и 1950 вося февральын да сідзжӧ аддзысьліс Сталинкӧд.
Сійӧ вайис Кореяӧс военнӧя ӧтувтан оперативнӧй план.
Сталин босьтіс плансӧ, но эз шу ни «да», ни «ог».
А апрель заводитчигӧн Москваысь главнӧй военнӧй сӧветник пыр воис команда: «бур».
— Аслас мемуаръясын Хрущев гижӧ, мый Сталин недыр кад падъяліс.
Сійӧ поліс американецъяслӧн суитчӧмысь.
Но Ким Ир Сен эскӧдіс, мый Войвывсянь уськӧдчӧмыс пыр жӧ кисьтас Лунвыв Кореяса система.
Лунвылын кыптас восстание.
Но Сталин век жӧ кӧсйис тӧдны Мао Цзэдунлысь мӧвпсӧ.
Сійӧ ошкис Ким Ир Сенӧс.
— Мао Цзэдун эз пов сы вӧсна, мый 1950 вося февральын жӧ вӧлі кырымалӧма дружба, сотрудничайтӧм да ӧта-мӧдлы отсӧг сетӧм йылысь советско-китайскӧй договор.
Сійӧ лыддис, мый мыйкӧ кӧ лоас, рочьяс сійӧс оз эновтны.
И век жӧ Сталинлӧн полӧмыс эз вӧв весьшӧрӧ.
Американецъяс чеччӧдісны войска Ипхонын, вомӧналісны полуостровсӧ.
Та дырйи найӧ ыстысисны ООН-лӧн авторитет вылӧ, кӧні Безопасностьлӧн Сӧвет донъяліс Войвыв Кореяӧс кыдзи агрессорӧс.
Кимирсеновскӧй войска кутісны бӧрыньтчыны, бӧрыньтчисны Ялуцзян ю дорӧдз, коді корейско-китайскӧй граница вылын.
Лунвыв Кореяын восстание эз ло.
Китаецъяслы аслыныс ковмис суитчыны корейскӧй войнаӧ.
— Но та водзвылын тӧдчана решение вӧлі примитӧма Москваын.
1950 вося октябрын миянӧ воліс Чжоу Эньлай.
Сійӧ кыкысь аддзысьліс Сталинкӧд.
Висьталіс, мый Пекин дась мӧдӧдны Кореяӧ ассьыс воинскӧй соединениеяс, сідз шусяна доброволецъясӧс, но корис, медым рочьяс дорйисны найӧс сынӧдсянь.
Сійӧ жӧ Ю Сон Черыслӧн кывъяс серти, Сталин первойсӧ пыксис.
А сэсся быттьӧкӧ шуис: «Колӧ отсавны миян китайскӧй вокъяслы».
Тайӧ решениесӧ вӧлі примитӧма октябрь 17 либӧ 18 лунъясӧ.
И регыд мысти некымын сё тысяча китайскӧй «доброволец» вуджисны Ялуцзян ю.
Международнӧй конфликт паськаліс.
Ӧні сэні участвуйтісны и китаецъяс, и ми.
— Тышъясын участвуйтіс Сӧветскӧй армияса ПВО-лӧн 64-ӧд корпус, кодӧн командуйтіс генерал-лейтенант Георгий Агеевич Лобов.
Сылӧн могыс вӧлі видзны Войвыв Кореяса да Асыв-Войвыв Китайса военнӧй да промышленнӧй объектъяс.
Миян лётчик-истребительяслӧн базаыс вӧлі медсясӧ Китайын.
Зенитнӧй артиллериялӧн неыджыд отрядъяс вӧліны и корейскӧй му вылын, Андун — Пхеньян туй пӧлӧн.
Ме кывлі, мый миян лётчикъяслы стрӧга индылісны: некутшӧм ногӧн оз позь вуджны 38-ӧд параллель, медым эз уськӧдны враглӧн территория весьтын.
— Абу дзик тадзи.
Эз позь вуджны Вонсан Пхеньян граница.
Тайӧ нӧшта на войвылынджык.
И не лэбавны море весьтті.
Тӧданныд, мый тайӧ лоӧ реактивнӧй истребительлы?
Лэбин минут — и колӧ нин бергӧдчыны.
Кыдзи та дырйи нуӧдны бойсӧ?
Американецъяс тӧдісны та йылысь и бой дырйи мунлісны «шойччыны» миян истребительяслы «пырны позьтӧм территорияӧ».
— Коді мӧвпыштіс тайӧс?
Мыйла?
Медым дзебны, мый ми ог участвуйтӧй войнаын?
— Да, стӧч та могысь.
И нӧшта миянлы шулісны: сы могысь, медым американецъяслы эз веськав миян машина.
Найӧ сэки кыйсисны МИГ-яс бӧрся, медым босьтны ыджыд награда.
Но дзебны вӧлі оз позь.
Миян лётчикъяс бойяс дырйи сёрнитісны ӧта-мӧдыскӧд радио пыр, и, дерт жӧ, эз корейскӧй кыв вылын.
— Дерт, шылатӧ мешӧкӧ он дзеб.
Миян сёрнитісны рочӧн.
Да кыдзи нӧшта!
Американецъяс та йылысь ёна шумитісны.
ООН-лӧн заседаниеяс вылын кывзісны магнитофоннӧй гижӧдъяс.
И сэтшӧм кывъяс кылісны дипломатъяс!
Да, збыльысь ыджыд да гора роч кыв!
— Весиг пӧгибнитӧмъясӧс дзеблісны гусьӧн.
Дальньӧй карын, ӧні Далянь.
Кыксёысь унджык гу сэні.
Ставсӧ вӧлі уськӧдӧма 345 сӧветскӧй самолёт.
А Сӧветскӧй Союзса кызь кык Геройлы абу вӧлі тшӧктӧма висьтавны, кӧні найӧ босьтісны «зарни звездаяссӧ».
И тайӧ вӧлі бӧръя кадӧдз.
1985 воын миян ӧти издательство кӧсйис йӧзӧдны корейскӧй войнаын сӧветскӧй участникъяслысь казьтылӧмъяссӧ.
Сэні вӧлі колӧ лоны и юкӧнлы, кодӧс гижис ПВО-лӧн корпусса командир генерал Лобов.
Гижӧдсӧ видлалісны первой КПСС ЦК-ын, сэсся главлитын, быттьӧ некод эз вӧв паныд.
Но век жӧ шуисны страхуйтчыны, ыстісны военнӧй цензураӧ.
Тайӧн ставыс и помасис.
Г. ВАСИЛЬЕВ.
«Московские новости» газет.
1992 вося июль 26 лун.

#Коми_му_1992-08-15
СВАДЬБАӦДЗ ДА СЫ БӦРЫН ӦКМЫС ТӦЛЫСЬ...
Лоысь мамлӧн «зептын новлӧдлан гид», кодӧс лэдзисны француженкаяслы, дерт жӧ, уналы оз лӧсяв миян оланног дырйи.
Миян, кыдзи шуӧны, асланым проблемаяс.
И век жӧ тӧдмасьны сылӧн ӧткымын юкӧнъясӧн, оз мешайт.
Кӧть нин сы могысь, медым тӧдны, мый ӧтувтӧ да мый торйӧдӧ нывбабаясӧс нӧбасигӧн.
Ми гӧгӧрвоам, мый кутшӧмсюрӧ сӧветъяс петкӧдасны тіянлысь нюм.
СЁЙӦМ
Важ, быдӧнлы тӧдса сьыланкыв: «Кор виччысян кагаӧс, сёян кык мында».
Но сійӧ важмис нин.
Тӧдчана абу сійӧ, уна-ӧ сёян, а сійӧ, кыдзи да мый сёян.
Нӧбасьысь нывбабалы колӧ тӧждысьны кыктор вӧсна: медым сылӧн организмӧ веськаліс тырмымӧн кӧрт (а сійӧ торйӧн уна мускын, шпинатын, капустаын да... сыр коркаын) да кальций (луннас юны литрысь не этшаджык йӧв либӧ кефир).
Ньӧти оз ков сёйны устрица — сэні зэв уна интоксикация, а сідзжӧ татарскӧй ногӧн бифштекс (мӧд ногӧн кӧ, шырӧм уль яй).
СЬӦКТА
Тіянлы колӧ ёнмыны ӧкмыс — дас кык килограмм вылӧ воддза сертиыс.
Но эн мыжалӧй асьнытӧ кӧть и лои унджык вит либӧ дас килограмм вылӧ.
Торйӧн нин сэк, тіян кӧ вӧлі сӧмын лы да кучик.
ВРАГЪЯС
Нӧбасьысьлӧн сійӧ некымын.
Видзчысьӧй автомобильысь, торйӧн нин ылӧ мунігӧн.
Мунӧй поездӧн.
Табак вермас вайны зэв омӧльтор лоысь кагалӧн здоровьелы.
Торйӧн нин сэки, ті кӧ луннас куританныд дас да унджык сигарет.
Кӧсъянныд стӧча тӧдны?
Кагаяс, кодъяс чужӧны куритчысь мамъяслӧн, 300–400 граммысь кокниджыкӧсь нормаысь.
Ультрафиолетӧвӧй югӧръяс омӧля тӧдчӧны быд морт вылӧ.
А нӧбасьысьяслы — кык пӧв унджык.
Сэтчӧ жӧ кучик вылын вермасны артмыны руд чутъяс, кодъяс оз мичмӧдны нывбабаӧс.
ПАСЬКӦМ
Мамъяслы, кор нӧбасисны миянӧн, мича моднӧй паськӧмсӧ ковмыліс вежны сьӧд сарапанӧн либӧ халатӧн, кодъяс вӧчлісны найӧс матренаяс кодьӧн.
Талун некымын парижскӧй фирма лэдзӧ сэтшӧм паськӧм, кодъяс и нӧбасьысь нывбабаӧс вӧчӧны моднӧйӧн.
Тайӧ сідз шусяна кенгурулӧн зеп.
Тырмымӧн вурны сійӧс джинсы, юбка либӧ векни гач водзладорӧ, медым не лоны важӧнджык нӧбасьысь нывбаба кодьӧн.
УЗЬӦМ
Кымын ыджыдджык лоӧ тіян кынӧмныд, сымын сьӧкыдджык унмовсьны, сы вӧсна мый он тӧд, кодар бок вылас водны.
Медым ӧдйӧджык унмовсьны, колӧ корсьны бур вольпась.
Кор ті унмовсянныд, кутанныд аддзыны лёк вӧтъяс.
Найӧ, уна нывбабалӧн висьталӧм серти, пӧшти ӧткодьӧсь: либӧ ті чужтанныд кагасӧ кутшӧмкӧ дзик ковтӧм местаын, либӧ «вунӧдінныд» сійӧс вӧрӧ, магазинӧ да с. а.
Зільӧй садьмыны да нимкодясьӧй, мый ставыс бур.
ЗОНКА АЛИ НЫВКА
Эхография кабинетын врач сизимӧд тӧлысьнас вермас висьтавны нывка али зонка чужас тіян (стӧча висьталас 85 процентсӧ).
Но вермас лоны, мый ті он кӧсйӧй тӧдны тайӧс водзвыв.
Сідзкӧ, эн вунӧдӧй висьтавны та йылысь врачлы.
ЛОЫСЬ БАТЬ
Нывбабалӧн нӧбасигӧн верӧсыс вермас «висьны» сэтшӧм жӧ «висьӧмӧн»: восӧдны, бергӧдчыны юрыс, найӧ кутасны кызны.
Но эн полӧй.
Тайӧ «висьӧмыс» зэв бура тӧдса учёнӧйяслы.
Тадзисӧ овлӧ быд дас мужичӧй пиысь ӧтилӧн.
Важӧн ӧткымын племенаясын вӧлі весиг ритуал, код серти верӧсыс «пуктыліс асьсӧ гӧтыр местаас».
И кор гӧтырыс чужтыліс кагаӧс, тайӧ каднас верӧсыс лёкысь горзыліс.
Ӧні каръясын (инмӧ сӧмын Франциялы) 75 процент мужичӧйыс аддзылӧны ассьыныс кага чужӧмсӧ.
На пиысь унджыкыслы тайӧ вайӧ радлун.
Кага чужтӧм — тайӧ збыльысь сэтшӧм кад, код дырйи зэв бур лоны ӧтлаын.
Но мукӧддырйи тайӧ вермас дойдны мужичӧйӧс, вайӧдны весиг сексуальнӧй вынтӧмлунӧдз.
* * *
Неважӧн «Эль» французскӧй журнал тӧдмаліс нывбабаяслысь «кӧсйӧны али оз найӧ кага».
1978 воын кӧ 75 процент нывбабаыс шуис, мый налы и кагатӧгыс зэв лӧсьыд овны, то талун дзик мӧд ногӧн.
Донъялӧй асьныд (воча кывъясыс сетсьӧны процентъясын).
1. Бур олӧм — тайӧ, тіян ногӧн, медводз:
мужичӧйкӧд шуд — 16
профессиональнӧй вермӧм — 17
мамлӧн шуд — 62.
2. Францияын лоӧ пыр унджык ӧтка нывбаба, кодъяс лӧсьӧдӧны кагасӧ верӧстӧг.
Кыдзи ті видзӧданныд та вылӧ:
бура — 27
ог ошкы — 32
веськодь — 40.
3. Ті кӧ тӧдмалінныд, мый тіян оз ло кага, мый эськӧ вӧчинныд:
ӧткажитчи весиг мамӧн лоны мӧвпысь — 27
босьтны кодӧскӧ воспитайтны — 81
шыӧдчыны нывбаба дінӧ, коді чужтас кагасӧ «заказ серти» — 1.
«За рубежом» журнал.

#Коми_му_1992-08-15
КЫЛӦНЫ-Ӧ ГОРБАЧЕВӦС НАЙӦ, КОДЪЯС СІЙӦС ГУСЬӦН КЫВЗӦНЫ?
— Михаил Сергеевич, «Белӧй домын» да Старӧй площадь вылын сёрнитӧны, мый некымын тӧлысь мысти Россияын лоӧ правительствоса выль председатель — Аркадий Вольский.
Во сайын, августын, ГКЧП кадӧ, Вольский медводдзаяс пиын горӧдіс: «Горбачев здоров!».
Ме ӧні кӧсъя тӧдны, здоров-ӧ Вольский.
Мый сійӧ сӧгласитчӧ босьтны тайӧ местасӧ, и кыдзи ті видзӧданныд та вылӧ?
— Ӧти-кӧ, ме шӧпкӧдчӧмъяс гӧгӧр ог кут сёрнитны.
Лоас кӧ правительствоса выль председатель, сетас программа, сэки и сёрнитам, тіян кӧ лоӧ кӧсйӧм.
Мый инмӧ Вольскийлы — ме тӧда сійӧс кыдзи политикӧс, кыдзи практикӧс, и ставнас ме сійӧс зэв бура донъяла.
Меным чайтсьӧ, мый тайӧ сьӧкыд кадас сійӧ петкӧдлӧ мӧвпалӧм да кыв кутӧм.
— Мыйла ті стӧч сійӧс индінныд ас кадӧ Нагорнӧй Карабахын чрезвычайнӧй положение пыртан районын комендантӧн?
— Тыдалӧ, эм подув критикуйтны сійӧс — и ӧтар и мӧдар боксяньыс, но та вылӧ видзӧдтӧг, сійӧ уджалысь морт.
— Лоӧ-ӧ Вольскийӧс индӧмыс, мый Ельцин мунӧ, шуны кӧ, «Тіян» туйвизьті?
— Вайӧ ог кутӧй та йылысь...
— И век жӧ, чайтсьӧ, тіянлы ӧні колӧ радлыны Президентлӧн уджлы.
Зэв уна сыысь, мый ті висьтавлінныд, быд лун ньӧжйӧникӧн примитсьӧны, лоӧны решениеяс кодьӧн.
Правительствоӧ пыртісны промышленникъясӧс?
Правительстволысь программа йӧзӧдісны?
Весиг газетъясӧ сійӧс ыстӧны.
Чайтсьӧ, пӧшти сёрнитчисны нин СНГ-са органъяс лӧсьӧдӧм йылысь.
Ельцин да Кравчук аддзысьлӧны, лючки сёрнитӧны.
Кыдзи ті донъяланныд тайӧс?
— Ме юала ассьым — мый тайӧ?
Тайӧ кӧ збыльтор да сійӧ критическӧй индӧдъяс вылас воча кыв, мукӧддырйи весиг ёсь реформаторъяслӧн, кодъяс пиын ме лыддя и ачымӧс, то тайӧс верма сӧмын чолӧмавны.
Ме ӧні ог кӧсйы донъявны тайӧ воськовъяссӧ.
Ме со вочавидзи тіян юалӧм вылӧ.
Но ме кӧсъя шуны, мый тайӧ оз бырӧд сійӧ главнӧй тезиссӧ, кодӧс ме висьталі сэки, тіянкӧд бӧръя сёрнитігӧн.
Сэки ме донъялі Россияын олӧмсӧ кыдзи зэв сьӧкыдӧс да весиг ӧпаснӧйӧс.
Меным чайтсьӧ, мый тайӧ вӧлі правильнӧ шуӧма сэки, и пола, мый тайӧ и талун тадзи.
Ӧти-кӧ, сёян-юан вопрос.
Ме жӧ тӧда, мый тайӧ татшӧмыс да кутшӧм ӧпаснӧ воштыны кадсӧ.
Тайӧ абу флотлӧн проблема, кодӧс позьӧ видлавны тӧлысьясӧн.
Крестьянинлы оз отсавны, а босьтны кӧ тӧд вылӧ медся омӧль поводдясӧ, то гӧгӧрвоана, мый волӧн итогыс лоас оз ыджыд.
Сідзкӧ, миян лоас сёян-юанӧн проблема.
Видзӧдлӧй, Войвыв Кавказын помалӧны нин нянь идравны, а сійӧс оз вузавны.
Тайӧ жӧ миян медся няня край!
Кӧсъя нӧшта ӧтчыд шуны: правительство кӧ оз аддзы сёян-юан проблема решитан туй, став мукӧдыслӧн абу некутшӧм тӧдчанлун.
Мӧд-кӧ, ӧні локтасны отпускъясысь уна миллион морт — локтасны заводъясӧ, кодъяс пиысь унаӧн нин важӧн оз уджавны.
Мый лоас накӧд?
Кыдзи лоас?
А ме шуа, делӧыс ӧд абу сӧмын мортлы удж сетӧмын — тайӧ, веськыда кӧ, гӧгӧрвоана, мый мортлы колӧ уджавны да нажӧвитчыны.
Но ӧд тайӧ нӧшта и прибыль босьтанін да рынок вылӧ тӧвар.
Со ме водзын официальнӧй статистика.
Ме ӧні ог тырвыйӧ эскы, но весиг сы серти розничнӧй товарооборотыс квайт тӧлысьӧн лоис сӧмын джын мында кольӧм вося тайӧ кадын серти.
Товарооборотыс чиніс 42 процент вылӧ!
Ті гӧгӧрвоанныд, мый лоас водзӧ, оз кӧ ло тӧварыс, а промышленность воддза моз кутас сулавны?
Кӧть и удждон содас нӧшта дас пӧв — тайӧ нинӧм оз спасит.
Та вӧсна производстволӧн налогӧвӧй политикалӧн, финансӧвӧй йитӧдъяслӧн проблемаясыс, ставыс сійӧ, кодъяслы колӧ отсавны производстволы, кольӧны.
Ме ӧні ог тӧд, решитӧма-ӧ найӧс.
Воча кыв абу.
Кывзам правительствоӧс да быттьӧкӧ сійӧ ставсӧ аддзӧ да уджалӧ.
А предприятиеясса уджалысьяскӧд аддзысьлігъясӧн ставыс тыдовтчӧ мӧд ног.
— Кор, тіян серти, помассяс йӧзлӧн терпенньӧыс?
Тӧвнас, кор оз нин ло сёян-юаныс?
— Ме чайта, мый ми воим нин тайӧ кадӧдзыс.
Ме пола, мый йӧз оз вермыны кутчысьны, оз кӧ ло решитӧма став вопросъяссӧ матысса вежонъясӧ.
Тайӧ оз ло, мый найӧ кутасны кисьтны странаӧс, но ме пола, мый та дырйи и воас сійӧ здукыс, кор политическӧй процессъяссӧ вермасны босьтны медся ӧпаснӧй йӧз, кодъяс зільӧны либӧ бергӧдны миянӧс важас, либӧ лӧсьӧдны режим, коді нинӧмӧн оз кут торъявны воддзасьыс, а вермас лоны и лёкджыкӧн.
Та вӧсна правительстволы оз ков воштыны кадсӧ.
— Ті видзӧданныд сы бӧрся, мый талун вӧчсьӧ конституционнӧй судын?
Кыдзи ті тайӧс донъяланныд?
— Ме пыр ёнджыка эска сылы, мый висьтавлі водзті.
Тайӧ видлалӧмыс грӧзитӧ лоны политическӧй процессӧн.
Кӧть и жаль, тайӧ тадзи и лоӧ.
Меным чайтсьӧ, мый тайӧ содтӧ обществоын напряжённостьсӧ.
Тойлалӧ сійӧс торйӧдчӧмӧ.
Таӧн пӧльзуйтчӧны ӧта-мӧдыслы паныд мунысь политическӧй вынъяс.
Ме казьтыла сійӧ Верховнӧй Сӧветсӧ — кор ме сёрниті сэні Форос бӧрын, да кор залын горзісны: «Чышкыштны коммунистъясӧс!»
Ме сэки шуи: тӧданныд, кӧсйӧны кӧ чышкыштны 18 миллион коммунистӧс, а налӧн семьяяскӧд тайӧ ветымын либӧ сизимдас миллион, сідзкӧ, кодсюрӧлӧн оз тырмы мыйкӧ юрас.
Татшӧмторсӧ эз вермы думыштны весиг Сталинлӧн висьысь юр вемыс.
Тайӧс ме ставсӧ висьталі сэки.
И сэки жӧ вӧлі кырымалӧма партийнӧй структураяслысь уджсӧ дугӧдӧм йылысь указ.
И партийнӧй эмбур сеталісны местнӧй органъяслы.
А мӧд указыс, кодӧс лэдзӧма ноябрь 6 лунӧ, юридическӧй боксянь оз зэв лӧсяв.
Ме чайта, мый сӧмын суд корсяс лючки решениесӧ.
— Российскӧй КГБ-са вӧвлӧм веськӧдлысь Иваненко быттьӧкӧ сетіс судлы МДГ-са деятельяслысь, Ельцинлысь, правительстволысь телефон пыр сёрнияссӧ кывзӧм йылысь документъяс, кӧні тіян киӧн вӧчӧма пасъяс...
— Та йылысь менсьым юасьлісны и российскӧй прокуратураса следовательяс, мый быттьӧкӧ госбезопасностьса уджалысьяс содтылісны ассьыныс полномочиеяссӧ.
Ме налы шуи и ӧні кӧсъя шуны тіянлы: ни Чебриковсянь, ни Крючковсянь эз волыны тайӧ вопрос кузяыс шыӧдчӧмъяс.
Сетны индӧд, медым нуӧдны татшӧм мероприятиеяссӧ, ме эг вермы.
— Михаил Сергеевич, ме, дерт, ог вермы не казьтыштны, мый тӧдса лоӧмторъяссянь некымын лун мысти лоӧ во.
Ми сэки гижлім газетын, мый Горбачев эз вочавидз Форосын аслас олӧм йылысь юалӧмъяс вылӧ.
Помнитанныд, ті шуинныд: ставсӧ, мый ме тӧда, некодлы ог висьтав.
— А мый ті думайтанныд?
Некутшӧм президент тіянлы некор ставсӧ оз висьтав.
— Ми йӧзӧдім фотография: «Горбачев» водка сулея да гижим: коді вермас вочавидзны миян юалӧм вылӧ, кыдзи Форосысь плёнкаыс веськаліс Ыджыд муӧ, — коді сійӧс петкӧдіс, сійӧ вермас локны миян редакцияӧ да босьтны аскӧдыс сулеясӧ.
Татшӧм мортыс аддзысис.
И ми сетім сылы приз.
— А ме весиг эг и тӧдлы.
Йитӧдъяссӧ сэні вӧлі бура думайтӧма.
Ӧти туй — Черняев пыр, мӧд Ирина ныв пыр, коймӧд — миян офицеръяс пыр.
Стӧча ме и талун ог кӧсйы висьтавны.
— Ті эн видзӧдӧй Янаевкӧд «Момент истины»?
— Ме эг видзӧд, но тӧданныд, ме аддза, кутшӧм интервьюяс найӧ сетӧны газетъясын.
Меным гӧгӧрвоана, мый тайӧ водзвыв лӧсьӧдӧм туйвизь.
Налӧн кык главнӧй мог.
Ӧти-кӧ, быттьӧкӧ найӧ думайтӧны государстволӧн судьба йылысь.
Тайӧ кӧ тадзи, то юавсьӧ — мыйла жӧ путчыс, аски кӧ кырымавны договор.
Со сійӧ — государстволӧн судьбаыс.
Сідзи и шуӧй — сӧмын асланыс интересъяс.
Со мый.
Мыйла тані государстволӧн судьбаыс?
Да, ме думайта, найӧ кывзісны Ново-Огаревоын Ельцинкӧд да Назарбаевкӧд миянлысь сёрни да гижисны сійӧс.
А сёрниыс сэні муніс сы йылысь, мый оз ков виччысьны выль Конституция, а договор кырымалӧм бӧрын пыр жӧ выльмӧдны власть.
— Тӧданныд-ӧ ті, мый кӧсйисны вӧчны путчистъяс тіянлы паныд?
— Меным висьтавліс зэв тӧдысь морт, мый сы бӧрын, кор ме ӧткажитчи участвуйтны тайӧ авантюраас, Язов да Болдин вӧзйисны физическӧя вины президентӧс.
Крючков вӧлі паныд, и тайӧ вӧзйӧмсьыс сійӧ лунас нинӧм эз артмы.
— Ті кыдзкӧ виччысянныд судсӧ али тіянлы дзик веськодь, кутшӧм лоӧ приговорыс?
— Ме ог кӧсйы сёрнитны та йылысь.
Меным, кыдзи политиклы, кыдз и юристлы, гӧгӧрвоана, мый тайӧ йӧзыс сувтісны преступнӧй туй вылӧ.
Мед донъялӧ следствие, суд тайӧ налӧн делӧ.
Менӧ шензьӧдӧ, мый став газетъяс, «Комсомолкасянь» заводитӧмӧн да «Деньӧн» помалӧмӧн, ордйысьӧны — коді ӧдйӧджык сетас юӧр «Матросскӧй тишинаысь», ваяс юӧръяс общественностьлы да мирлы, мый думайтӧны найӧ, кодъяс кольӧм вося августын муртса эз кыскыны странаӧс войнаӧ.
Ме чайта, мый медся главнӧйыс — тайӧ урокъяс, ӧстальнӧйсӧ мед суд вӧчӧ.
А обществолы тӧдчана урокыс.
Мый вӧчисны путчистъяс?
Найӧ торкисны унитарнӧй государствоӧс сувереннӧй государствояслысь лӧсьӧдан союзӧ мунан туй, найӧ торкисны экономикаын антикризиснӧй программаяслысь заводитчӧм, найӧ орӧдісны партияӧс выльмӧдан процесс да йӧткыштісны странаӧс веськӧдлыны позьтӧм туй вылӧ, мый ми ӧнӧдз ог вермӧй веськӧдны ӧшыбкасӧ.
Тайӧ зэв омӧль делӧ, и обществолы колӧ тайӧс бура гӧгӧрвоны.
Эз кӧ вӧв тайӧ августыс, унатор эськӧ вӧлі мӧд ногӧн.
Д. МУРАТОВ, Ю. СОРОКИН, В. ФРОНИН.
«Комсомольская правда» газет, 1992 вося август 1 лун.

#Коми_му_1992-08-15
КАЗЬТЫЛА 1991 ВОСЯ АВГУСТ
Тавося август 19–22 лунъясӧ тырӧ во демократическӧй вынъяслӧн ГКЧП-ӧс вермӧмсянь.
Тайӧ лоӧмторъясысь миян вежӧрӧ кольӧм казьтыланторйыс некор нин оз вунлы.
Енлы эскысьяс да Православнӧй вичко кольӧм вося тайӧ лунъясӧ пасйисны Преображение лун, а Москваса уличаяс вӧлі тырӧмаӧсь танкъясӧн да бронетранспортёръясӧн, медым пӧдтыны демократия.
Ен аслас заповедьясын шулӧма: «Эн ви!»
Улич вылӧ веськалӧм йӧз шуалісны офицеръяслы да салдатъяслы:
— Ми жӧ тіянлы бать-мам вылӧ туям.
Танкнад миянӧс вазӧдны ӧмӧй локтінныд кар шӧрас?
Военнӧйяс эз тӧдны, кодлысь кывзысьны и мый вӧчны.
Ставныс виччысисны приказ, коді эськӧ мед эз вайӧд вир кисьтӧмӧдз.
Но со кодкӧ шуис гораа да ясыда: «Да тіянӧс ми ог кутӧй лыйлыны, некодӧс ог кутӧй лыйлыны ни талявны.
Ми асьным ог тӧдӧй, мыйла миянлы тшӧктісны кар шӧрӧ мирнӧй кадӧ локны танкъясӧн».
Кутшӧмкӧ том морт повтӧг каттьысис танк вылас да сетіс танкистлы Евангелие.
Мӧдыс босьтіс сійӧс да сюйис питшӧгас, сьӧлӧм бердас.
Тайӧс позис гӧгӧрвоны сӧмын сідзи, мый сійӧ оз веськӧд ассьыс танксӧ йӧз вылӧ.
Евангелие сетысь том морт зэв сюся видзӧдліс танкист вылӧ да шуис:
— Кутшӧм шаньӧсь да мичаӧсь тэнад синъясыд.
Тэ некор он вермы некодӧс вины.
Мортӧс вины медся лёктор и грек.
Мӧд мортӧс дорйӧм вӧсна кувны позьӧ повтӧг.
Тайӧ лоӧ мортӧс радейтӧм и пыдди пуктӧм.
Миян Христос Спаситель миян грекъяс вӧсна кулі крест вылын.
Мӧвпыштлы, дона ёрт, та йылысь.
Колӧкӧ, и отсаліс кутшӧмкӧ ногӧн тайӧ Евангелиесӧ сетӧмыс да Ен йылысь кывъясыс, но Москва шӧрын лыйсьӧм сэки эз вӧв.
И ӧні на быд асыв Россияса радио миянӧс велӧдӧ Евангелие серти морт ногӧн овны.
Ӧд некодлы абу сетӧма право некутшӧм помкатӧг лэптыны матысса вылӧ ки да вины сійӧс.
Ен шулӧма: «Радейт ассьыд матыссатӧ кыдзи ачыд асьтӧ».
А вот ГКЧП-са кырнышъяс мортӧс ӧтдортӧм да виӧм могысь тшӧктылӧмаӧсь вӧчны весиг наручникъяс.
Россияса президент Б. Н. Ельцин дор сулалысь йӧз ставсӧ тайӧс тӧдӧны да сюркнялісны пель саяныс век кежлӧ.
Найӧ тӧдӧны, мый Ен отсӧгӧн да ӧтсӧгласӧн олӧмӧн ми спаситам Россияӧс да перъям зыбуч нюрӧ вӧйӧмысь.
Виват, Россия!
Тадзи ми шуам ставӧн, коді эскӧ Господь Енлы да демократиялы.
Олӧмыс пыр мунӧ водзӧ да ӧдйӧ вешласьӧ.
Колӧ сӧмын эскыны миян йӧзлы, налӧн вынлы да вежӧрлы.
Миян водзын сулалӧ зэв ыджыд да сьӧкыд мог — вуджны рыночнӧй экономикаӧ.
А тайӧ абу комынӧд воясӧ моз колхозъяс котыртӧмыд да странаӧс индустриализуйтӧмыд.
Уна дас во мысти зэв сьӧкыд бӧр лӧсьӧдны карын кӧть сиктын частнӧй собственность, мед заводын и му вылын лоис збыль кӧзяин.
Миянлы ӧні зэв ёна колӧ бӧр ловзьӧдны эновтӧм грездъяс да муяс, корсьны мупытшса озырлунъяслысь выль месторождениеяс, водзӧ сӧвмӧдны энергетика, тырмымӧн вӧчны строительнӧй материал, уна мукӧдтор.
Колӧ вежны йӧзлысь видзӧдлассӧ аскиа олӧм вылӧ, налысь оласногсӧ карын и сиктын, выль ногӧн котыртны уджсӧ.
И меным кажитчӧ, мый рыночнӧй экономикаӧ вуджигӧн оз ков шыбласьны ӧтарӧ-мӧдарӧ, а вӧчны ставсӧ тэрмасьтӧг, садь вежӧрӧн, ӧнія мортлысь оласногсӧ тӧдӧмӧн.
Сёрнитны веськыда, пӧръясьтӧг, дерт, та дырйи колӧ пыр казьтывны мортлы духовнӧя ловзьӧм йылысь.
П. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-15
РЕГЫД — КЫЙСЯН КАД
Помасьӧ август.
Воӧ кад, кодӧс зэв ёна виччысьӧны вӧралысь-кыйсьысьяс.
Ӧд кыдз и пыр, тӧлысьлӧн коймӧд либӧ бӧръя субӧтаӧ воссьӧ утка-дзодзӧг кыян сезон.
Пыр жӧ содта: таво ми шуим ӧти кадӧ восьтны и сьӧла, тар, дозмӧр кыян кадсӧ.
Водзті найӧс лыйӧм вылӧ путёвка ми сетлім сӧмын сентябрын.
Сы вылӧ надеяӧн, мый парма-ягын лэбалысьыс «верстяммыштас».
Но миян татшӧм «кутӧдыс» прамӧя эз мӧрччывлы.
Утка кыйысьыд ты дорысь любӧй кадӧ вермис пырны вӧрӧ, лыйсьыны сэн пӧттӧдзыс.
Сувтӧдан сійӧс, казьтыштан, мый сьӧла-тар кыйны оз на позь, путёвка абу, а ме пӧ вӧрса ты дорӧ утка лыйны муна.
А ружьеыс пельпом саяс.
Нӧшта кутшӧмсюрӧ выльторъяс гарышта.
Унаӧн юасьӧны, мыйла ыдждіс обществоса членлӧн вося взнос.
Ӧти-кӧ, ставыс да быдтор донсяліс.
Обществолӧн услугаясыс сідзжӧ.
Мӧд-кӧ, ми путёвкатӧ сеталам дон босьттӧг.
Но казьтышті нин, взнос ыдждіс.
Коді сійӧс мынтіс тулыснас (25 шайт), содтӧд сьӧм мынтыны оз ков.
Налы ми медбӧръяысь нин сеталам сьӧм вылӧ путёвкаяс.
Кольӧм воясын серти найӧ донаджыкӧсь вит пӧв.
А коді мынтіс 180 шайт (та ыджда талун взнос), сылы путёвка сетсьӧ дон босьттӧг.
Ош, кабан, йӧра кыйӧм вылӧ выльторйыс оз паськав, путёвка да лицензияысь колӧ мынтысьны.
Бур юӧр висьтала Сыктывкарса кыйсьысьяслы.
Льӧмъюса миян базаын медбӧрти воссис лыйсян стенд, кӧні мыйтакӧ сьӧм мынтӧм бӧрын позяс видлыны делӧын ружьетӧ «лэбалысь тарелкаяс» кузя.
Сезон воссьытӧдз кодсюрӧ ньӧбис аслыс выль ружье.
Ме гӧгӧрвоа найӧс, но мыйла колӧ ӧдйӧджык котӧртны вӧрӧ да школӧдчыны-лыйсьыны пасӧ.
Нӧшта казьтышта: тайӧ кыйсян правилӧ торкӧм.
Сезон воссьытӧдз некодлы оз позь ружьеӧн ветлӧдлыны вӧрті.
Бурджык, чайта, виччысьлыны, мед сэсся эз мыждыны тадз тэрмасьӧмсьыд.
Но кодсюрӧ правдайтчӧ, рака лыйны пӧ петі, а асьныс бырӧдӧны том пӧтка.
Нӧшта стӧчмӧда: рака лыйны позьӧ индӧм кадӧ торъя разрешение серти, кодӧс сетӧ районса охотовед.
Тайӧ сезон кежлас унджык первичнӧй организацияыс дасьтысис бура.
Кыйсьысьяс уджалісны охотбазаясын, вӧрын да ты дорын, ёнмис овмӧсъяслӧн база, нуӧдім вӧр-ва видзан, мелиоративнӧй — сідз шусяна биологическӧй мероприятиеяс.
Мед бурджык вӧлі эз сӧмын вӧралысьяслы, но и зверь-пӧткалы.
Зумыд, бур кыйсян базаыс миян куим — Маджаса, Льӧмъюса (Сыктывкарсянь неылын) да Джерскӧй (Ухта дорын).
Сэні ставсӧ дасьтӧма кыйсьысьясӧс примитігкежлӧ.
Эмӧсь и мукӧд базаяс, но ми найӧс сетім арендаӧ: кутӧм-видзӧм вылӧ сьӧм абу.
Чайта, эз омӧля уджав миян кинологическӧй служба.
Понъяслӧн став Россияса выставка вылын ми лоим кӧкъямысӧдӧн.
Тайӧ бур.
Неважӧн вӧлі и республиканскӧй выставка.
Кыксё пон петкӧдлісны сямсӧ — лайкаяс, гончӧйяс.
Бур, мый вӧралысь-кыйсьысьяс лӧсьӧдӧны тшӧтш и спаниельясӧс, легавӧйясӧс.
Ӧнӧдз выставкаяс вылын, шуам, легавӧйясӧс некод эз петкӧдлыв.
Тыдалӧ, тӧдчис сійӧ, мый Сыктывкарса кинологическӧй центр лӧсьӧдіс зумыд йитӧд Эстонияса, Санкт-Петербургса, Кировса, Екатеринбургса пон радейтысь-рӧдмӧдысьяскӧд.
Ещӧ кыв-мӧд шуа локтан сезонкӧд йитӧдын.
Таво зэв уна кӧч.
Ми корам кыйны найӧс унджык.
Кор тайӧ зверыс вывті уна рӧдмӧ, заводитӧны висьны.
Кулӧны зэв ёна.
Вермас сідз лоны, мый сэсся уна во кежлӧ кӧч бырлӧ.
Колӧ, кыдз шуласны, вӧр-ваыслы отсыштны.
Но отсыштны быть и мӧд ногӧн.
Ӧні ӧд кыйсьысьясыдлы норма абу индӧма, артмӧ быттьӧ — мыйта кӧсъян, сы мында вӧрсьыд и босьт.
Та вӧсна нӧшта эськӧ казьтышті — эн горшасьӧй.
Ловъяыд абу помтӧм — таво пӧтка эм, а мӧд во, яндзим тӧдтӧг кӧ кутам став лэбалысь-котралысьсӧ бырӧдны, лыйнытӧ лоӧ нинӧм.
Сэсся таво тулысыс нюжаліс, ӧткымын пӧтка сёрӧн пуксис поз вылӧ.
Котыръяс сӧмын на бордъясисны.
Сӧвестя морт, дерт, посни, быдмытӧм на утка-дозмӧртӧ вӧрзьӧдны оз кут, ыліті кытшовтас да понсӧ кутас.
Но оз ставӧн.
Ме шыася вӧралысьяс дорӧ — вайӧй видзчысьӧмӧн кутамӧ ветлӧдлыны ружьеӧн ягті да ты бокті.
Ми эськӧ сэні асьнымӧс кӧзяинӧн лыддям, но пыр-ӧ тадзсӧ колӧ?
Ми — вӧр-ваыслӧн, став ловъялӧн, позьӧ кӧ тадз шуны, юкӧн.
Морт туйӧ кӧ асьнымӧс пуктам, морт ногӧн, тыдалӧ, колӧ Енмыслӧн сетӧм дорас матыстчыны, пыдди пуктыны, жалитны.
Медбӧрын казьтышта со мый.
Сёрнитӧны, кӧинъяс пӧ таво зэв лёкӧсь.
Да, нёль кока тайӧ хищникыс миян уна, но морт вылӧ найӧ оз усьласьны.
Век жӧ кӧинӧс кыйны колӧ, а тышкасям сыкӧд омӧля.
Миян мыж тані эм, «люкасям» сэтчӧ жӧ, кытчӧ и унаӧн: этша сьӧм вертолёт, мукӧд сикас техника медалӧм вылӧ.
А кыйсян сезон воссян стӧч кад йылысь лыддьӧй газетъясысь.
В. ТУРЬЕВ, вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоса главнӧй охотовед.

#Коми_му_1992-08-15
ОК И ЛЫЙСЯМ!
Коми Республикаын 1992–93 воясся арся-тӧвся вӧралан сезонын (квота серти) позьӧ кыйны: 2.000 йӧра, 200 дикӧй кӧр, 45 кабан, 150 ош.
Районъяслы, каръяслы да организацияяслы 1–4 номера приложение серти сетны 2.500 йӧра, 300 кӧр, 45 кабан да 200 ош вылӧ лицензия.
Йӧра позьӧ кыйны 1992 вося ноябрь 1 лунсянь 1993 вося февраль 15 лунӧдз, кӧр вылӧ — 1992 вося август 15 лунсянь 1993 вося февраль 28 лунӧдз, кабан вылӧ — 1992 вося август 15 лунсянь 1993 вося январь 15 лунӧдз, ош вылӧ — 1992 вося август 15 лунсянь 1993 вося февраль 28 лунӧдз.
Чернамскӧй гослесоохотничӧй овмӧсын йӧра вылӧ позьӧ вӧравны Чернамскӧй ГЛОХ Положение серти.
«Комипромохота» производственнӧй объединение Прилузскӧй, Койгородскӧй, Сысольскӧй, Сыктывдинскӧй, Усть-Вымскӧй, Кӧрткерӧсскӧй, Княжпогостскӧй да Усть-Куломскӧй районъясӧ вичмӧм лицензияясысь 15 процентсӧ вермӧ сетны Сыктывкарса вӧралысьяслы спортивнӧй кыйсьӧм вылӧ.
Сы вӧсна, мый эз вӧв сетӧма стӧч лыдпасъяс, вынсьӧдны Инта карса администрациялысь корӧмсӧ: 1992–93 вося сезонӧ дугӧдны кыйны йӧра Инта горсӧветлӧн территория вылын.
Йӧра, кӧр, кабан да ош кыйӧмсӧ котыртігӧн «Комипромохота» объединение да районъясса, каръясса администрацияяс тӧд вылын кутӧны Российскӧй Федерациялӧн главохотаса инструкцияяс да Коми Республикалӧн вӧралӧм йылысь Правилӧяс, кодӧс 1990 вося май 28 лунӧ вынсьӧдіс Коми ССР-са Министръяслӧн Сӧвет.

#Коми_му_1992-08-15
ВЫЛЬЫСЬ ЧУЖИС
Чужис, збыльысь выльысь чужис «Природа и охота» журнал.
Сійӧ петаліс на 1877 воын.
Медводдза редакторнас вӧлі биолог да вӧралысь, ихтиолог, публицист да писатель Л. П. Сабачеев.
1917 восянь сылысь нимсӧ тшӧктісны вунӧдны зоология, охотоведениедорса социалистическӧй юралысьяс.
Мый пӧ вӧлі Октябрӧдз, сэсся оз шогмы.
Бӧрынджык тупкысис и журналыс.
А со дыр коставлӧм бӧрын петӧ журналыс, сабачеевскӧй традицияяс сылӧн подулын.
Сійӧс лыддигӧн ті быттьӧ воськовтанныд вӧрзьӧдлытӧм на вӧр-ваӧ.
Быд кыйсьысь-вӧралысь аддзас сэтысь сьӧлӧм серти гижӧд.
Медводдза номерсьыс нин лыддянныд, кыдзи вӧравлісны уна во сайын, тӧдмаланныд кыйсян понъяс да лэбачьяс йылысь, сюркняланныд аслыныд чери кыян гусяторъяс.
Эмӧсь выль юӧръяс тшак да вотӧс, лэбач да турунъяс йылысь.
Уна рӧмӧн мичмӧдӧм, бур снимокъяса тайӧ журналсӧ ме лыдди любӧпырысь.
Сӧветуйта и тіянлы.
А медся бур гижсьыны «Охота и природа» журнал вылӧ.
В. ТУРЬЕВ, вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоса главнӧй охотовед.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-13

2026-08-25T09:22:24Z

Ӧньӧ Лав: Новая страница: « #Коми_му_1992-08-13 МЕДТЫКӦ ЛИВСОНЛӦН КОКЫС ЭЗ НЯЙТЧЫ... Июнь 24 лунӧ Кӧрткерӧсскӧй районса «З…»

#Коми_му_1992-08-13
МЕДТЫКӦ ЛИВСОНЛӦН КОКЫС ЭЗ НЯЙТЧЫ...
Июнь 24 лунӧ Кӧрткерӧсскӧй районса «Звезда» газетын петавліс «Сувтӧма став уджыс» гижӧд.
Сэні вӧлі пасйӧма, мый деньга абутӧм вӧсна «Райжилкомхоз» объединениеса уджалысьяс дзикӧдз пӧгибӧ воӧмаӧсь.
Колӧ дзоньтавны Кӧрткерӧсын котельнӧй, Керӧсын, Большелугын вежлавны трассаяс вылысь трубаяс, вӧчны капитальнӧй ремонт олан керкаясын.
Но ни сьӧм, ни колана материалыс эз вӧв, ӧти кывйӧн, уджавны вӧлі нинӧмӧн.
Статьясӧ гижысь шыӧдчыліс районнӧй администрацияӧн веськӧдлысь Н. Г. Ливсон да сійӧс вежысь М. А. Атуев дорӧ.
Юаліс, кыдзи найӧ видзӧдӧны став тайӧ сьӧкыдлунъяс вылас да кутшӧм петан туй аддзӧны.
Найӧ вочавидзисны, мый сьӧмыс лоас.
Министръяслӧн Сӧвет корӧма пӧ налысь заявка.
Надейтчӧны, мый республика вичмӧдас 18 миллион гӧгӧр шайт, медым могмӧдны «Райжилкомхозӧс».
Сэк жӧ найӧ эскӧдісны, мый кутӧны стрӧг контроль улын локтан тӧв кежлӧ дасьтысьӧм йылысь постановлениесӧ, кодӧс вынсьӧдлісны районнӧй администрациялӧн заседание вылын.
Миян аддзысьлӧмсянь и гижӧдсӧ йӧзӧдӧмсянь колис тӧлысь.
Кутшӧм вежсьӧмъяс «Райжилкомхоз» объединениелӧн уджын лоины тайӧ каднас?
Сэні уджалысьяс локтісны отпускъясысь июль 10 лун гӧгӧр и, дерт, дзик сідз эз пукавны.
Но прамӧй удж вӧчӧм эз ло и ӧні на оз вермыны: сьӧмтӧгыд ӧд некутшӧм труба ни кирпич оз шед.
А уджсӧ бергӧдны колӧ уна.
Со мый висьталіс Сторожевскӧй мастерскӧй участокса начальник Г. С. Шестаков:
— Миянлы колӧ 400 сайӧ метр труба, медым выльмӧдыштны трассасӧ Керӧсын да Большелугын.
Из шом эм 500 тонна гӧгӧр.
Сійӧс вайлім кольӧм во на, а таво эг на вайӧй ни ӧти тонна.
Ставыс коли 3.000 тонна.
Куим самосвал сулалӧны, но сьӧм абутӧм вӧсна ог вермӧй ваявны, ог вермӧй вештысьны и трубаяссьыс.
А кадыс со август шӧр нин.
Геннадий Сергеевич сідзжӧ висьталіс, мый олан керкаясысь вевтъяссӧ кызмырдӧн дзоньталыштісны.
Мед пӧ кӧть оз вияв юр выланыс олысьяслы, но капитальнӧй ремонтысь ковмӧма дугӧдчыны.
— Миянлысь ӧд миллион шайт босьтіс районнӧй администрацияӧн веськӧдлысь Н. Г. Ливсон ассьыс особняк гӧгӧрсӧ благоустроитӧм могысь, — элясис Г. С. Шестаков.
— А тайӧ деньга вылас ми эськӧ вермим и трубаяссӧ ньӧбны, и из шомысь вештысьны да ваявны сійӧс.
И вермим эськӧ вӧвлӧм интернат керкасӧ дзоньтавны, кӧні олӧ 21 семья.
Ог и тӧд, кыдзи найӧ кутасны тӧвйыны таво.
Весиг ӧд пачьяснысӧ лӧсьӧдыштавны ог вермӧй — кирпич абу.
А «Райжилкомхоз» объединениеысь главнӧй инженер В. А. Макавкин содтіс:
— Ми эськӧ тшӧтьнымӧс сувтӧдлім Ливсонлы паныд.
Мися, особняк дортӧ да Первомайскӧй уличасӧ вермам на лӧсьӧдны бӧрынджык, но районнӧй администрацияса веськӧдлысьӧс венны эг вермӧй.
И ӧні со пукалам сьӧмтӧг.
Сетлісны ӧти миллион шайт, но Кӧрткерӧс сиктса котельнӧйын сӧмын ӧти котёлыслысь подувсӧ выльмӧдӧмысь ковмис мынтыны 800 тысяча шайт.
Коркӧ августын кӧсйӧны нӧшта вичмӧдны ӧти миллион.
Вермам кӧ котельнӧйсӧ дасьтыны да сетны сиктӧ пӧсь ва октябрь 1 лун кежлӧ, лоӧ вывті нин бур.
Со кыдзи олӧмыс бергӧдчис тайӧ тӧлысь чӧжнас.
Республикасянь эськӧ «Райжилкомхозлы» вичмӧдӧмаӧсь 16,3 миллион шайт, но сылы киас воӧма сӧмын ӧти миллион.
А ӧнія кадӧ, кыдзи висьталӧ Шестаков, сӧмын ӧти метр трубаысь колӧ мынтыны 947 шайт.
Макавкин шуӧ, бур пӧ эськӧ вӧлі, сетісны кӧ сійӧ 9 миллион шайтсьыс кӧть джынсӧ, кодӧс шуӧма вичмӧдны коймӧд кварталын содтӧд рӧскод вештӧм могысь.
Но районнӧй администрация оз тэрмась вуджӧдны сьӧмсӧ ««Райжилкомхозлӧн» тшӧт вылӧ.
Верманныд юавны: кутшӧм сэтшӧм миллион шайт босьтіс миян районнӧй веськӧдлысь ассьыс особнякыслысь территориясӧ благоустроитӧм вылӧ?
Со мый висьталіс В. А. Макавкин:
— Миян «Райжилкомхозлы» во кежлӧ сетісны 3 миллион шайт благоустройство вылӧ.
Но миянлысь юасьтӧг ӧти миллионсӧ шуисны видзны Кӧрткерӧсын Первомайскӧй улича благоустроитӧм вылӧ.
— А кыдзи видзӧдӧ та вылӧ ачыс Н. Г. Ливсон?
— «Райжилкомхоз» некутшӧм воӧ на целевӧя эз видзлы сьӧмсӧ сиктъяс благоустроитӧм вылӧ.
Ми таво решитчим благоустроитны Первомайскӧй улича, — висьталіс сійӧ.
Шуӧмас быттьӧ ставыс лючки.
Бюджетын эм статья, кӧні урчитӧма, уна-ӧ сьӧм да мый вылӧ шуӧма видзны.
Сӧмын содта, мый эз кӧ райисполком да ДРСУ стрӧитны Первомайскӧй улича вылын тайӧ ыджыд керкасӧ, ӧдвакӧ аддзисны таво сьӧм сійӧс асфальтӧн вевттьӧм вылӧ.
Да, кыдзи шуасьӧны йӧзыс, Николай Гелиевичлӧн кокыс оз кут няйтчыны керка дорас, а Сторожевск сиктса интернат керкаын 21 семья нӧшта ӧти тӧв кутасны тӧвйыны дзоньтавтӧм оланінын.
В. СТАРЦЕВ.
Кӧрткерӧсскӧй р.

#Коми_му_1992-08-13
ГИЖСЬӦЙ!
Газетлӧн доныс во кежлӧ — 156 шайт;
во джын кежлӧ — 78 шайт;
куим тӧлысь кежлӧ — 39 шайт;
ӧти тӧлысь кежлӧ — 13 шайт.

#Коми_му_1992-08-13
КОЛАМ-Ӧ МИ?
Сьӧкыд ӧні газет вӧчысьяслы.
Со мый висьталіс Кулӧмдінысь «Парма гор» газетса редактор В. Кирушев.
— Локтан во вылӧ подписка заводитчис, а ми ӧнӧдз на ог тӧдӧй, дона-ӧ лоас газетыс!
Уджйӧзас вӧйим...
Медым вештыны «Парма гор» лэдзӧмысь став рӧскодсӧ да водзӧ овны, сылӧн быд номер эськӧ сувтіс газет судзӧдысьлы 18 шайт.
Коді сы вылӧ гижсяс?
Йӧз вылас смекайтчӧм тайӧ.
Кольӧм во помын редакторъяслӧн совещание дырйи Совминса председатель Вячеслав Иванович Худяев кӧсйысис отсавны районнӧй газетъяслы, но нинӧм эз вежсьы.
Сэк жӧ правительство оз жалит сьӧм рочӧн петысь республиканскӧй изданиеяс вылӧ.
А ӧд сиктсаыдлы местнӧй газетыд колӧджык, шуам сыктывкарса да московскӧйясысь серти, кодъяс пӧшти оз гижны районъясса войтырлӧн олӧм-вылӧм йылысь.
Да воӧны найӧ сёрмӧмӧн.
Дыр-ӧ позьӧ казьтывны депутатъяслы коми национальнӧй культура, кыв видзӧм да сӧвмӧдӧм йылысь?
Абу-ӧ нин кад кывсянь вуджны делӧӧ?

#Коми_му_1992-08-13
ЛПК ОЗ КОЛЬ РАБОЧӦЙТӦГ
Сыктывкарысь 15 номера профтехучилищеса директор В. В. Антроповкӧд аддзысьлім ПТУ-ын экзаменъяс дырйи.
Талун-аски тайӧ училищесьыс 235 выпускник петасны асшӧр олӧмӧ, ас нянь вылӧ.
Кыдзи найӧс виччысьӧны базӧвӧй предприятиеын — «Сыктывкарскӧй лесопромышленнӧй комплекс» объединениеын?
Кутшӧм училищелӧн аскиа луныс да с. в.
— тайӧ юалӧмъяс вылас со мый висьталіс Виталий Васильевич:
— Рыноклань вуджигӧн чужысь экономическӧй да социальнӧй нелючкиясыс эз мунны и ЛПК бокті.
Поставщикъяс кыдзсюрӧ мӧдӧдӧны вӧр, химикат, запаснӧй часть.
Та вӧсна уджыс лёка мунӧ бумага вӧчан технологическӧй линияса став участокын, ёна чинӧ продукция.
Со мыйла май 12 лунӧ объединениеса генеральнӧй директор А. В. Кононов лэдзис торъя приказ.
Сы серти кадрӧвӧй служба дугдіс водзӧ босьтны удж вылӧ став сикас ИТР-ӧс да служащӧйӧс, рабочӧйӧс.
Но коді бура помаліс миянлысь профтехучилище, ставнысӧ примитасны лесопромышленнӧй комплексӧ кыдзи выль рабочӧй сменаӧс.
Войдӧр том йӧзӧс коригӧн объявлениеын ми гижлім тӧданныд кутшӧм пункт?
Мый ассьыным велӧдчысьясӧс дон босьттӧг нёльысь лун вердам, сетам налы форма, уджалан паськӧм, учебникъяс.
1992 вося январь 1 лунсянь вештысьтӧг найӧс ог нин вердӧй, а сетам сёйӧм-юӧм вылӧ кианыс сьӧм.
Лун кежлас ӧти мортлы 18 шайт, а школа-интернатса, мӧд ногӧн, детдомса том ныв-зонлы — 30 шайт.
И сёйӧны нин найӧ сэсся, кӧні донтӧгджык да бурджыка вердӧны — асланым столӧвӧйын либӧ мӧдлаын.
А миян общественнӧй питаниеса уджалысьяс тӧдӧны та йылысь да зільӧны, медым этшаджык бокын пажнайтысьыс вӧлі.
Сёрнитны кӧ паськӧм йылысь, 1991–1992 во кежлӧ босьтлӧм велӧдчысьясӧс ми кыдзкӧ-мыйкӧ пасьтӧдім на.
Кодлы эз тырмы, обмундирование донсӧ мынтім деньгаӧн.
Торъя проблема оз ло и уджалан паськӧмӧн да учебникъясӧн.
Делӧыс сыын, мый выль восянь ПТУ-са велӧдчысьяслы кутасны мынтыны медся ичӧт официальнӧй удждонлӧн 70 процент ыджда стипендия.
Районнӧй коэффициент артыштӧмӧн миян сійӧ лоас 756 шайт.
15 номера ПТУ-лы тыри 26 во, кольӧм кад чӧжнас сійӧ дасьтіс Сыктывкарскӧй ЛПК-лы уна тысяча рабочӧйӧс.
Войдӧр татчӧ том йӧз окотапырысь волісны велӧдчыны торъя ыджыд агитациятӧг да рекламатӧг.
Сы вӧсна мый гӧгӧрволісны — гортысь ылӧ мунтӧг босьтасны тані олӧмын колана да пыдди пуктана профессияяс.
А ӧні, кор ставӧн вуджам рыночнӧй йитӧдъяслань, аскиа рабочӧйясӧс колӧ велӧдны и бухгалтерияӧ, и маркетингӧ, и менеджментӧ.
Миян инженерно-педагогическӧй коллектив бура гӧгӧрвоӧ тайӧс да лӧсьӧдіс училищенымӧс 1992–1994 воясӧ социально-экономическӧя сӧвмӧдан план.
Сійӧ лоӧ ПТУ да лесопромышленнӧй комплекс костын аслыссяма договорӧн.
Водзвыв сёрнитчӧм бӧрын ми дасьтам предприятиелы колана рабочӧйясӧс, а сійӧ миянлы отсалӧ сьӧмӧн ёнмӧдны учебно-материальнӧй база.
Сыктывкарскӧй ЛПК-са велӧдчан центрлӧн сметаын таво кежлӧ та вылӧ урчитӧма 300 тысяча шайт.
Сё тысячасӧ вуджӧдісны нин миян тшӧт вылӧ, да народнӧй образование министерстволӧн учебнӧй коллектор пыр сувтӧдім сы вылӧ электротехника кабинетӧ выль оборудование.
Лесопромышленнӧй комплекс босьтӧ ас вылас тшӧтш и сэтшӧм ыджыд рӧскод, мед нуӧдны ПТУ-ын быд вося да капитальнӧй ремонт, выльмӧдны да паськӧдны училищесӧ.
А миян инженерно-педагогическӧй коллектив татшӧм тӧжд вылӧ воча кыв пыдди и водзӧ кутас сетны бур тӧдӧмлунъяс тані велӧдчысь том йӧзлы.
Сы вылӧ видзӧдтӧг, мый удждоныс абу зэв ыджыд, производственнӧй велӧдӧм кузя мастерлӧн, шуам, 4–5 тысяча шайт — квалифицируйтӧм рабочӧйлӧн ЛПК-ын кык та мында.
Миян коллективын абу этша сэтшӧм преподавательыс да мастерыс, кодлысь бур уджсӧ вылӧ донъяліс общественность да государство.
Налысь старанньӧсӧ пасйӧма орденъясӧн, Российскӧй Федерацияысь профтехобразованиеса заслуженнӧй мастер, Коми Республикаысь школаса заслуженнӧй учитель нимъясӧн.
На лыдын Г. И. Чугаев, Н. Ф. Калюгина, А. М. Старикова, В. В. Тюлюбаев, М. Е. Данилова да мукӧд.
Бур киподтуя, специальнӧй да общеобразовательнӧй тӧдӧмлунъяса аскиа рабочӧйясӧс со кымын во нин найӧ дасьтӧны 15 номера ПТУ-ын.
Ачым ме 21 во жӧ нин тайӧ училищеас, а таӧдз уджавлі плӧтник-бетонщикӧн, служиті армияын.
Вологодскӧй политехническӧй институт заочнӧя помалӧм бӧрын кык во уджалі старшӧй преподавательӧн Мозамбик Народнӧй Республикаын, велӧді Бейра карса ПТУ-ын электротехника.
Локтан велӧдчан вося первой курс вылӧ, чайта, велӧдчысь чукӧрмас, заявлениеяс кутісны воавны школьнӧй занятиеяс помасьӧм бӧрын пыр жӧ.
Воддза опыт серти тӧда, мый ӧткымын профессияӧ велӧдчыны окотитысьыс лоӧ унджык сыысь, мыйта колӧ группаас.
Но кутшӧмсюрӧ профессияа выпускникъяс оз зэв нин ковны ЛПК-лы, сьӧкыд лоӧ найӧс вӧзйыны Эжвинскӧй районса мукӧд предприятиеӧ.
Неважӧн республикаысь удж да народнӧй образование кузя министерствояслӧн ӧтувъя комиссия нуӧдіс училищелы аттестация.
Сылӧн кывкӧртӧд серти миян эм став позянлуныс, медым сетны выль специальность удж воштӧм йӧзлы.
Локтан восянь кӧсъям восьтыны сідзжӧ мынтысян курсъяс верстьӧ йӧзлы, медвойдӧр мужичӧйяслы.
Мед ставсӧ сяммисны вӧчны асьныс гортаныс, пример вылӧ, электричество кузя, коммунальнӧй службаӧ шыасьлытӧг.
А сёрнитны кӧ рынок йылысь, сэтчӧ пырны ми заводитім куим во сайын на, кор босьтчим лэдзны слесарнӧй верстакъяс да тӧчитчан станокъяс.
Токарнӧй, сваритчан да электротехническӧй удж вӧчысь велӧдчысьяслы мынтам государственнӧй расценка серти дзоньнас нажӧвитӧм деньгасӧ.
Иналӧм продукциясьыс прибыльсӧ рӧскодуйтам выль оборудование ньӧбӧм, велӧдчысьясӧс социальнӧя дорйӧм вылӧ.
Быран выйын лоины коми йӧз и коми кыв, и со неважӧн республикаса Верховнӧй Сӧвет примитіс государственнӧй кывъяс йылысь закон.
Кык во сайын на ми пыртім асланым учебнӧй программаӧ коми кыв, история да культура велӧдан мог.
Ог жалитӧй сьӧм велӧдчысьясӧс Сыктывкарса музейясӧ да театръясӧ новлӧдлӧм вылӧ, тшӧкыда аддзысьлам коми гижысьяскӧд.
Коми кыв лоӧ пыртӧма училищелӧн велӧдчан планӧ мукӧд общеобразовательнӧй предмет моз жӧ.
Мукӧд сёрниа миян выпускникъяс водзӧ вылӧ кӧть неуна кутасны тӧдны национальнӧй кыв, история да культура республикалысь, кӧні найӧ олӧны.
Ме лыддя, мый и тайӧ быть колӧ налы, медым лоны бур рабочӧйясӧн.
А. ВАХНИН.
Эжвинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-13
ЛОАС НЕМЕЦКӦЙ ШКОЛА
Неважӧн «Октябрь» кинотеатрын чукӧртчылісны Сыктывкарын олысь немецъяс.
Налӧн котырыс шусьӧ «Возрождение».
Сёрнитанторйыс кызвыннас вӧлі Коми Республикаса столицаын медводдза немецкӧй национальнӧй школа восьтӧм йылысь.
Собрание вылын шуисны, мый сійӧ лоӧ Сыктывкарса ӧти детсадйын (Орджоникидзе улича вылын), бӧрынджык, кор лоӧ позянлун, вуджасны бурджык стрӧйбаӧ.
Первойсӧ лоас куим класс, но водзӧ мӧвпалӧны, мый школаас кутасны велӧдны дас во.
Классъясыс ичӧтӧсь, 15–17 мортӧн.
Велӧдчӧмысь кутасны босьтны сьӧм.
Нёль четверть пыдди лоӧ квайт: синӧны ёнджыка Германияын велӧдан системалань.
И со нӧшта мый.
Школаӧ позьӧ пырны оз сӧмын немецъяслы, но и мукӧд национальностя челядьлы, коді кӧсйӧ.
Но ӧти сёрнитысь век жӧ казьтыштіс, бурджык пӧ, сэн кӧ кутас велӧдчыны Губер либӧ Штраллер, а оз Иванов либӧ Петров.
Мортсӧ позьӧ гӧгӧрвоны — немецъяс сідз жӧ кӧсйӧны ловзьӧдны чужан кывсӧ медвойдӧр ас йӧз пӧвстын.
Ӧд и тайӧ собрание вылас сёрнитісны рочӧн.
Школаын став предметыс лоӧ немецкӧй вылын.
Велӧдысьяссӧ и велӧдчысьяссӧ кутасны босьтны бӧрйысьӧмӧн.
Дерт, медводз найӧс, кодыс кывсӧ тӧдӧны.
«Возрождение» котырлӧн собрание вылын сёрнитісны сідз жӧ, мый воӧмаӧсь ӧти кывйӧ «Вечерний Сыктывкар» газетса войтыркӧд, медым тӧлысьнас ӧтчыд кыв лист бокын (августсянь нин) сетны обществолысь материалъяс.
Ӧти лист бокас гижӧдъяс лоӧны рочӧн, мӧдас — немецкӧй кыв вылын.
Мый ме кӧсъя медбӧрын шуны.
Ошкыны колӧ йӧзсӧ, кодъяс ловзьӧдӧны чужан кывсӧ, а сы пыр и культурасӧ.
«Возрождение» уджалӧ, кӧть и сьӧкыдлуныс, пасйисны тайӧс чукӧртчылігас, абу этша.
Казьтышта, мый немецыс Сыктывкарын 3 сюрс, комиыс — 80 сюрс.
Но немецъяслы регыд воссяс национальнӧй школа, эм бур организация, карса газетын пельӧс.
А комилӧн тайӧ абу.
Шуанныд, эмӧсь коми национальнӧй гимназияяс?
Но колӧ веськыда шуны, найӧ абу тырвыйӧ национальнӧйӧсь — предметъяссӧ велӧдӧны рочӧн, сэні комиыд иностраннӧй кыв, ичиньводз кыв быттьӧ, сійӧ, кыссьӧ медбӧрын.
Тайӧ ставыс петкӧдлӧ — Сыктывкарса немецъяс, да и мукӧд сёрниа войтыр, асьнысӧ пыдди пуктӧны, тӧждысьӧны чужан кыв вӧснаыс.
Комияс йылысь тайӧс шуны некыдз оз позь.
В. САЖИН.

#Коми_му_1992-08-13
АСЛЫНЫМ ОЗ КОВ ЛИЧӦДЧЫНЫ
Пыдди пуктана редакция!
Тіян газетысь тӧдмалі Сыктывкарын инвалидъяслӧн ордйысьӧм йылысь.
Котралӧмаӧсь, чеччалӧмаӧсь, йӧткалӧмаӧсь ядро.
Тайӧ, кыв шутӧг, зэв бур.
Но ӧд эм нӧшта уна-уна морт, кодъяс тшӧтш оз вермыны ошйысьны дзоньвидзалуннас.
Сёрниыс олӧма войтыр йылысь.
Налы ӧні, буди, медсьӧкыд овнысӧ.
Пенсияныс ичӧт, тшӧкыда лоӧ вунӧдны яя, йӧла, чериа вӧлӧга йылысь.
Омӧля сёйигад ми регыд ставным кулалам.
Ме думысь, отсавны тайӧ сьӧкыд кадас вермас сӧмын спорт, физкультура.
Буретш сійӧ пальӧдас шог мӧвпъясысь, видзас нервъяс, вир-яйлы сетас содтӧд вын, медым омӧля сёйигӧн водзӧ эз слабмы здоровьеным.
Физкультуракӧд ёртасьӧм вылӧ колӧ ышӧдантор.
Мед сыӧн лоасны арлыда йӧз костын ордйысьӧмъяс.
Рубеж сайын тадзисӧ важӧн нин вӧчсьӧ, и сэні некод оз шензьы, кор аддзӧ спортивнӧй паськӧма олӧма йӧзӧс.
Ордйысьӧны 30 арӧссянь 90–95 арӧсӧдз, эмӧсь асланыс чемпионъяс, рекордсменъяс.
Некымын во сайын вӧліны ордйысьӧмъясыс и миян, мунісны найӧ СССР-са спортсмен-ветеранъяс костын.
Шуам, нывбабаяслы вӧлі марафон, семиборье, чеччалӧм, мӧлӧт шыблалӧм.
Тадзи жӧ мужичӧйяслы.
Налы вӧлі десятиборье.
Ветымын арӧсысь гырысьджыкъяслы коліс ордйысьны этшаджык.
Быдӧн вермис видлыны ассьыс вынсӧ.
А мыйла Коми Республикаын аслыным оз позь котыртны татшӧмсӧ.
Да, марафон вӧлі, но ӧд ылӧ оз быдӧн вермы котӧртны сійӧс дай колана кӧмыс оз сюр.
А вот чеччыштны сы вылнаӧ либӧ ылнаӧ, шыбитны диск, ядро, котӧртны метр сё-кыкӧс вермасны унаӧн, весиг 70 арӧсаяс.
Том кадӧ ачым вермылі десятиборье кузя Коми Республикаса первенствоын, ӧнӧдз ветлывла стадион вылӧ.
Омӧль, мый котралан ордымъяссӧ вевттьӧма асфальтӧн, некӧн чеччавны.
60-ӧд воясын мӧд ног вӧлі.
Ме кыдзкӧ ӧткодявлі ассьым вын-эбӧсӧс накӧд, кодъяс ордйысьлісны ветеранъяслӧн СССР-са первенство дырйи.
Кольччылі кӧ, эг ёна.
А ӧд сэтчӧ чукӧртчывлісны спортса вӧвлӧм мастеръяс, СССР-са, мирса да олимпиадаясса вӧвлӧм чемпионъяс.
А налы вын-эбӧснысӧ чӧжӧм вылӧ позянлунъясыс ми серти бурджыкӧсь вӧліны.
Ачым жӧ вермывлі сӧмын улича вылын.
1989–1990 воясся тӧлын кутшӧмакӧ эновтчылі спортсьыс.
А тулыснас нывбабалы арталӧм диск шыбитігӧн вӧрзис пельпомӧй.
Ӧнӧдз дойыс петкӧдчывлӧ.
А ставсьыс мыжа ачым, личӧдчылі.
Со и слабми.
Неважӧн волі Зеленечӧ.
Котралі ю берегӧдыс Чукачой грездӧдз, кӧть эськӧ та ылнасӧ некор эг радейтлы.
Но казялі, мый ёнмышті,
Кокъясын содіс эбӧсыс.
А мый мешайтӧ арлыда жӧ мукӧд войтырлы?
Ӧд здоровьеыд кӧ оз ло и олӧмыслы он ло рад.
Мыйла чуксала котравны?
Да сы вӧсна, мый оз ковны стадионъяс, мукӧд спортивнӧй сооружение.
Котравны позьӧ быдлаын, тӧлын кӧть гожӧмын, тулысын кӧть арын.
А лоан кӧ пелькӧн, онджык мӧд повны усьӧмысь, вильдӧмысь.
Тайӧс тшӧтш казялі ас серти.
А кымын миян сэтшӧм мортыс, кодъяс усьӧмысь полӧм вӧснаыс ветлӧдлӧны вывті нин видзчысьӧмӧн, тшӧкыда сӧмын та йылысь и думайтӧны, а тӧлкыс, кыдзи тыдовтчӧ, этша.
А тэ кӧ пельк, винёв, олӧмыд мичаджыкӧн мӧдас кажитчыны.
Г. МАКСИМОВ, пенсионер.
Сосногорск кар.

#Коми_му_1992-08-13
РОЧАСЬӦНЫ...
Лыдди «Весиг оз эскыссьы, мый ола Коми муын» корреспонденция да эг вермы не гижыштны газетад.
Менӧ дивӧ жӧ босьтӧ, мый коми интеллигенция оз велӧд ас кывйӧн сёрнитны челядьсӧ.
Ме ветлывла тшӧкыда Морово деревняӧ.
Сэні олӧма йӧз сӧмын.
Челядьыс налӧн карын олӧны, либӧ Выльгортын.
Локтасны пӧль-пӧчсӧ видлыны да рочасьӧны, коми кыв оз сетлыны.
Ок кутшӧма ме скӧрмыла сэки.
Весиг мӧссӧ картаас йӧртігӧн рочасьӧны: «Иди корова домой!»
Меным яндзим сыысь, мый коми йӧз асьныс оз пыдди пуктыны чужан кывнысӧ.
Ме ачым джын олӧмсӧ вӧлі рочын, но эг тай вунӧд комисӧ.
Весиг фронт вылын коми морткӧд кӧ орччӧн лолім, рӧднӧй сёрниыс вӧлі кыпӧдӧ ловтӧ, шонтӧ сьӧлӧмтӧ.
Меным зэв яндзим, мый мекӧд орччӧн, вит судта керкаад уна тай патераыд, олӧны сы мында коми йӧз, но челядьтӧ оз велӧдны ас кывйӧ.
И таысь зэв обиднӧ.
Со и думыштлӧй, кутшӧм аскиа луныс коми войтырлӧн?
А. Д.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-13
МЫЙ АДДЗАМ БИРЖАЫСЬ
Во первой джынйын Коми республиканскӧй да Воркутаса региональнӧй тӧварнӧй биржаяс ньӧбасисны-вузасисны 106 пӧрйӧ.
Та дырйи лои вӧчӧмӧ 518 сделка, кыкнан биржаыслӧн ӧтлаын бергӧдчис 1,2 миллиард шайт.
Ньӧбасьӧм-вузасьӧмыс кутіс мунны вель тшӧкыда.
Но клиентъяс абу нин воддза кодь активнӧйӧсь, сделкаыс овлӧ этшаджык.
Тадзи артмӧ предприятиеяслӧн финансӧвӧй сьӧкыдлунъяс да биржаяслӧн специализируйтчӧм вӧсна.
Кольӧм во йӧзлы колана тӧварыс (ТНП) став продукцияас вӧлі 60 процент сайӧ, а таво коймӧд пайсьыс этшаджык лоӧ.
43 процент ТНП-ыс — алкогольнӧй юантор, 22 процентыс — культурно-бытӧвӧй тӧвар.
Воркутинскӧй региональнӧй биржаын 19 процентыс — видз-му овмӧсса продукция да 32 процент — промышленностьӧн лэдзӧм прӧдукта.
Производственно-техническӧй продукцияысь Коми ТБ-ын 56 процентсӧ ньӧбӧны-вузалӧны стрӧитчан материал, Воркутинскӧй РБ-ын — из шом.

#Коми_му_1992-08-13
«ДОНА ГӦСТЯ»
Пыдди пуктана «Коми му» газетын уджалысь войтыр!
Зэв нин важысянь судзӧда да лыддя тіянлысь газеттӧ.
Пӧчӧн шуысьяслы, 6 арӧса Дималы да 4 арӧса Ванялы, лыдди земляклысь, В. Лодыгинлысь, челядьлы кывбуръяс.
«Гӧстя» кывбур бӧрын охота лои гижыштны Лодыгинлӧн гижӧдӧ воча кывъяс.
Тӧда, мый эз дзиксӧ артмы, но надейтча, лӧсьӧдыштанныд да лэдзанныд «Коми муын».
Олам Скӧрӧдум сиктын, каникулъяс дырйи миянӧс видлыны волывлӧ Ярашъю посёлокысь 11 арӧса нывка Люба.
Зэв нин сійӧ зіль да тӧлка, быдлаӧ сибалысь, нинӧм ог и тшӧкты вӧчны, ачыс ставсӧ гӧгӧрвоӧ да старайтчӧ отсавны быд ногыс.
Мӧстӧ луд вылад вӧтлас, турунтӧ куртны миянкӧд мунас (сылы кодь дженьыдик воропа куран нин лӧсьӧдім), пӧчӧн шуысьястӧ видзӧ и пывсянад пывсьӧдас, чышкысьӧм да мыськасьӧм йылысь сёрни нин абу, ставсӧ зэв сӧстӧма вӧчӧ.
Весиг здук прӧстӧсӧ оз ов.
Дима да Ваня зэв жӧ ёна Любаӧс радейтӧны.
Любушыс пӧ оз на кӧсйы волыны, юасьӧны менсьым.
Ӧні воліс да вежон оліс, ёна и кокньӧдіс-отсасис меным, мӧд группаа инвалидлы, ёна и лӧсяліс отсасьӧмыд.
Зэв ёна кӧсъя мыйкӧ буртор вӧчны шань нылыслы.
Ньӧбны гӧснеч ог вермы, пенсияӧс май шӧрсянь нин эз сетлыны, со и думышті гижны кывбур, мед тайӧ лоӧ Любушлы миянсянь козин.
Мед лыддяс.
Ӧти мортӧн унджык лоис —
Миян сиктӧ нывка воис.
Нимыс сылӧн Люба,
Быдлаӧ тай киыс лыбӧ.
Пыртӧ пестӧ, вайӧ ватӧ,
Мичаа зэв тасьті мыськӧ.
Он и тӧдлы, джоджтӧ чышкӧ.
Тэрыба зэв пывсян ломтӧ,
Димӧс, Ваньӧс корӧсялӧ.
Тушаыс ӧд абу-й ыджыд.
Ачыс зэв на нэриник.
Уна абу сылы арӧс,
Дас ӧтиыс юньын тырис.
Лӧддзысь оз пов, номйысь оз пов.
Тшӧктынысӧ ёна-й оз ков.
Оз дышӧдчы, вӧрӧ кайӧ.
Чӧд ли, оз ли пӧчлы вайӧ.
Куран босьтас, кинас ӧвтчӧ,
Коса бердӧ зіля босьтчӧ.
Нимкодясьӧ сэні пӧчӧ —
Нылыс тайӧ быдтор вӧчӧ.
Димлы, Ваньлы сідзжӧ любӧ,
Частӧджыка волы, Люба,
Гӧститнытӧ миян сиктӧ,
Видлынытӧ муса пӧчтӧ.
Ог тӧд, мый артмис, но эн шыбитӧй, вӧчӧй буртор, лӧсьӧдышталӧй да печатайтӧй газетаныд, кутам виччысьны пӧчӧн шуысьяскӧд.
Августын Люба Демина бара кӧсйӧ волыны.
Кутшӧм сылы лоӧ нимкодь, ас йывсьыс кӧ аддзас кывбурсӧ.
Ме ӧд абу и пӧч, прӧстӧ тётя Ида, но кывбурас гижи пӧчӧн.
Оз дӧзмы, зэв ӧд шань Любушыс.
Мый артмис, гижӧй газетаныд, мед тшӧтшъя ёртъясыс лыддьӧны, велӧдысьяс, вокыс да мам-батьыс.
Водзвыв аттьӧала тіянӧс, газетын уджалысьясӧс.
Ставныдлы — кузь нэм да бур шуд!
ЁГОР ИДА.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-13
ВУДЖИС МАМСЯНЬ
Пыдди пуктана «Коми му» газетлӧн редакция!
Талун воис письмӧ, кӧні Дзолльын олысь Андрей Васильевич Логинов юасьӧ менсьым гортса адрес, кыдзи бурдӧдчан быдмӧгъяслысь вынъяссӧ тӧдысь мортлысь.
Ме абу гуся морт и ог кӧсйы дзебсясьны.
Ола Сыктывкарын, Чкалов нима улича вылын.
Менам пӧльлӧн батьыс Московскӧй княжествоысь манак Мокей тӧдӧ, вӧлӧм, бурдӧдчан быдмӧгъяслысь вынъяссӧ, и сійӧс дас квайт арӧсӧн вайӧмаӧсь Эжва ю веськыдла берег бокас стрӧитны Ульянаса манастыр.
Быдмӧгъясысь вӧчӧм препаратъясӧн сійӧ бурдӧдалӧма манастырсӧ стрӧитысьясӧс и сы гӧгӧрса сиктъясысь да грездъясысь олысьясӧс.
Ассьыс тӧдӧмлунъяссӧ сетӧма менам пӧльлы, кодлы бӧрыннас йӧз сетӧмаӧсь Мӧкей Ёгор прӧзвище.
И вот сійӧ кувтӧдзыс бурдӧдчан быдмӧгъяс вынъясӧн тӧдмӧдӧма менсьым мамӧс.
И, кыдзи овлӧ быд семьяын, мамӧ пыр сьӧрсьыс менӧ ичӧтсянь босьтліс вӧрӧ да лудъяс вылӧ вотны дзоридзьяс да быдмӧгъяслысь коръяссӧ, а корсюрӧ и перъявлім вужъяссӧ.
Мамӧ менам эз вӧв шева сеталысь ни тшыкӧдчысь.
Сійӧ быдмӧгъясысь вӧчӧм препаратъясӧн отсаліс висьысь мортлы бурдны да сувтны кок йылас.
Ёна сійӧ отсаліс война дырйи вайлӧм йӧзлы.
А кор ме сійӧс нуи шахтаын уджалігӧн Кизел карӧ, сійӧ вӧлі быд лунъя отсасьысьӧн шахтнӧй медпунктын.
И шахтёръяс зэв ёна сійӧс пыдди пуктылісны.
Эжваӧ локтӧм бӧрын менам мам эз вермы овны прӧстӧ, аддзыліс ӧти кыв строительяскӧд и кыдз мый вермис отсаліс висьысь мортлы.
Кулан лунъяс водзвылас сійӧ меным сетіс дӧраӧ гартӧм тубрас да шуис: «Пиӧ, зэв сюся лыддьы менсьым лёк нога гижӧдъясӧс и вӧч сідз, мед эз кольны гусьӧн пӧльыдлӧн тӧданторъясыс».
А сэні вӧліны быдмӧгъяслӧн нимъяс, рецептъяс.
Ме тайӧ гижӧдъяс сертиыс гижи ки помысь сё кызь сизим лист бок рочӧн да ысті СССР-са Главнӧй аптечнӧй управлениеӧ рецензируйтӧм могысь.
1991 вося апрель тӧлысьӧ воис книга лэдзӧм вылӧ бур воча кыв.
Ме шыӧдчи сэкся Коми Госкомиздатӧ, кысянь В. И. Гуцалюк менсьым корис 1.000 шайт, медым печатайтны книга.
А кысь нӧ инвалид мортлы сійӧ сьӧмыс?
Ковмис корсьны спонсорӧс, но сійӧ менӧ пӧръяліс.
Но ӧд кӧсйыси мамлы, мый отсала йӧзлы!
Ӧні шыӧдчи печать кузя министр А. П. Юдин дорӧ.
Мыйӧн водзӧ помасяс, ог на тӧд.
Письмӧ дорӧ содта некымын пример.
Со мый позьӧ чукӧртны август-сентябрь тӧлысьясӧ.
Ош сэтӧр (бузина) быдмӧ вӧрын, сьӧд туся кустъясӧн, культивизируйтсьӧ дачаясын, скверъясын, паркъясын.
Зэв тшӧкыда позьӧ аддзыны туй да потшӧс бокъясысь, эндӧм либӧ эновтӧм муяс вылысь.
Бурдӧдчӧм могысь чукӧртӧны тулыснас май-июньын дзоридзьяссӧ, косьтӧны вевт улын.
Сьӧд тусьяссӧ (гӧрд тусьясыс — яд!) вотӧны август помас либӧ сентябрын кисьмӧм бӧрас.
Косьтӧны паччӧр вылын шоныд местаын.
10 грамм косьтӧм дзоридзсӧ заваритӧны стӧкан пуан ваӧн и дзикӧдз заваритчӧм бӧрас сысъялӧны.
Кӧдзалӧм бӧрас юӧны ыджыд паньӧн 3–4-ысь луннас пӧсь пычкӧм могысь.
Позьӧ и вом пытшкӧс да горш пыкталігӧн тайӧ ванас пожъявны вом пытштӧ да горштӧ.
Зэв бура тайӧ ваыс пытшкӧссьыд вӧтлӧ кудзтӧ.
Ош сэтӧр кырсьысь да му пытшкысь перйӧм вужъясысь вӧчны позьӧ пузьӧдӧм ва.
10 г косьтӧм да посньӧдлӧм кырсь либӧ вуж пузьӧдӧны 10–15 минут стӧкан ваын, сысъялӧны и юӧны сёян паньӧн куимысь лун, водянка дырйи либӧ вӧрк висигӧн, а сідз жӧ ревматизм да невралгия дырйи.
Туся пу (можжевельник).
Быдмӧ вӧрын, вӧр ді бокъясын.
Эмӧсь ёль да нюр бокъясын.
Бурдӧдчӧм могысь август-сентябрь тӧлысьясын вотӧны тусьяссӧ и косьтӧны вевт улын либӧ шоныдінын.
Сійӧ вӧтлӧ ас пытшсьыд кудз, юны позьӧ и кор ёна кызӧдӧ, бурмӧдӧ аппетит, дугӧдӧ кынӧм висьӧм (бурмӧдӧ уджсӧ желудоклысь и сювъяслысь).
Та могысь босьтӧны ӧти ыджыд пань тыр косьтӧм и посньӧдлӧм тусьяссӧ, кисьтӧны 0,5 литр мында пӧсь пуан ваӧн, кӧдзӧдӧм бӧрас сысъялӧны и юӧны ӧти паньӧн 3–4-ысь луннас.
П. ЛИПИН.

#Коми_му_1992-08-13
ОМӦЛЯ ТӦДАМ
Пыдди пуктана редакция!
Ӧні эськӧ восьсӧн кутім сёрнитны, гӧгӧр пӧ гласность да демократия.
Збыльысь кокниджыка лолалам, кӧть и олӧмыс сьӧктаммис зэв ёна.
Но асланым Коми Республикаса веськӧдлысьяс йылысь этша на тӧдам.
Водзті бӧрйысигкежлад вӧлі депутатӧ быд кандидатлысь олан туйсӧ торъя кабалаӧ гижасны да ӧшласны, а ӧні дугдісны.
Йӧзсӧ сӧмын программанас тӧдмӧдӧны, а ас йывсьыс зэв этша юӧртӧны либӧ нинӧм оз.
Та вӧсна кора висьталыштны Коми Республикаысь Верховнӧй Сӧветса председатель Ю. А. Спиридонов йылысь.
Сійӧ кырымалӧ указъяс, вынсьӧдӧ законъяс, а унаӧн оз тӧдны, кор чужис, кӧні водзті уджавліс, кутшӧм заслугаясыс миян республика да Россия водзын.
И. ЕЛОХИН, войнаса инвалид.
Сысольскӧй р.

#Коми_му_1992-08-13
ЭЖВА КОВТЫСЫН КОМИЛӦН ОЛӦМ
Ванвисдін кадӧ Эжва ковтысын комияс олісны племяясӧн.
Татшӧмыс вӧлі нёль.
Эжва ковтыссӧ вӧлі юкӧма нёль пельӧ.
Быд котырлӧн вӧлі сӧмын сылы урчитӧм вӧр-ва.
Ӧти котыр оліс вылыс Эжва пӧлӧн, мӧд — шӧр Эжва пӧлӧн, коймӧд — улыс Эжва пӧлӧн и нёльӧд — Сыктыв вожын.
Вылыс Эжваса асьнысӧ шуисны Сер котырӧн и ӧтувъя ю вожсӧ шуисны Вывсерваӧн (Висер).
Шӧр Эжваса шусисны Ем котырӧн, а ӧтувъя ю вожнысӧ — Вывъемваӧн.
Воддза юкӧнсьыс, Вывъемсьыс, рочьяс артмӧдісны Вымь.
А комияс кыдз шулісны важысянь ем котырлӧн ваӧн, сідзи и ӧні шуӧны: Емва, Улыс Эжваса асьнысӧ шуисны Ляд котырӧн, ӧтувъя ю вожныс — Вывлядва (Виледь).
Сыктыв вожса шусисны Зин котырӧн, а налӧн ю вожныс — Вывзинва (Визин).
Быд котырлӧн вӧлі асланыс кӧрт да сов перъянін.
Ем котыр, шуам, сов босьтісны Сереговысь, а кӧрт — Сімдорысь.
Быд племялӧн оланіныс сулаліс ыджыд яг помын, вис дінын, ю дорсянь матын.
VІ–VІІІ-ӧд нэмъясӧ Эжва ковтысӧ воисны чудьяс.
Найӧ эновтісны ассьыныс важся оланінъяссӧ да корсисны выльӧс.
Чудьяслӧн вӧліны военнӧй дружинаяс.
Сэтчӧ пырисны сӧмын айясыс.
Комияс восьса яг вылын олігӧн эз виччысьны чудьяслысь тадзи воӧмсӧ да эновтісны ассьыныс оланін.
Вешйисны мӧдлаӧ.
Кутшӧмкӧ кад кежлӧ шӧйӧвошисны.
Чудьяс жӧ овмӧдчисны ставнас Эжва ковтысӧ дінсяньыс йылӧдзыс.
Недыр мысти комияс корсисны аслыныс выль оланін да вӧчисны дорйысян мылькъяс выль висъяс дінын.
Комияс шедӧдісны кынӧмпӧт вӧр-ваысь, и поводдя ёнасӧ эз вермы торкны налысь олӧмсӧ.
Чудьяслы жӧ, кодъяс вӧдитісны му-видз да гортса пемӧсъясӧс, поводдяыд вермис вайны уна лёктор.
Эз дыр, тыдалӧ, ковмы виччысьны, кор чудьяс пондісны тшыгъявны.
Налы ковмис и мукӧдлаын корсьны сёян.
Комияс ичӧтсянь велӧдісны ныв-зонмӧс лыйсьыны ньӧвйӧн, мукӧд кыйсян кимозулӧ.
Дорйысян мыльк вылын челядь, нывбабаяс, пӧрысьяс, кодъяс кутісны на кианыс ньӧввуж, вермисны асьнысӧ дорйыны.
Комияс ӧні вермисны кольлывны племянысӧ да кыйӧдчыны чудьяс бӧрся.
Чудьяс жӧ аслыныс сёян корсьны ветлісны сӧмын ыджыд вооружитчӧм котырӧн, медым дорйысьны комиясысь.
Да и ас оланінас ковмис кольны унаӧс, мед дорйысьны.
Медбӧрын, кутшӧмкӧ кадколаст мысти комияс ӧтувтчисны да виалісны чудьяслысь кызвын айяссӧ.
Нывъясӧс да том нывбабаясӧс босьтісны аслыныс гӧтырпуяс пыдди да горт гӧгӧр удж вӧчӧм могысь.
Коляс йӧзсӧ овмӧдісны ас оланінсяньыс матӧ да мыйкӧ дыра видзисны сэні.
Сэсся, тыдалӧ, чудьяс пондісны рӧдмыны да найӧс овмӧдісны ӧтувъя ю вожъяс пӧлӧн.
Сер котыр Висер пӧлӧн, Ем котыр Емва пӧлӧн, Ляд котыр Виледь пӧлӧн да Зин котыр Визин пӧлӧн.
Медым водзӧ гижӧдыс вӧлі гӧгӧрвоанаджык, колӧ мыйсюрӧ содтыштны.
Кыдзи артмисны Эжва да Вычегда нимъяс?
Кыдзи и важӧн миян пӧль-пӧчьяс, сідзи и ми ӧні олам куим эж пиын — енэж, му эж да ва эж.
Эжва ковтысса комияслы став ва эжнас вӧлі Эжва ковтыс, ковтысыс дзоньнас — кыдзи пулӧн тэчасногыс.
Эжва юыс — пуыслӧн сьӧмӧс, ва сюрӧс, став Эжва ковтысса ва эжыслӧн ва.
Ва — эж — ва.
Воддза ва-сӧ шутӧг и лоис Эжва.
Но став ваыслӧн сюрӧсӧн Эжва ю вӧлі сӧмын тайӧ ковтысса комияслы, а мукӧдлаын олысьяслы эз вермы лоны ва сюрӧсӧн — Эжваӧн.
Двина пӧлӧн олісны чудьяс, и комияс шуисны тайӧ юсӧ Чудьваӧн, а мукӧдлаын олысь комияс Эжвасӧ Вынчудьваӧн.
Вынчудьвасьыс и артмис Вычегдаыс.
Тӧдса, мый Эжва ковтысын олісны нёль котыр.
Быд котыр вӧлі юксьӧма племяяс вылӧ.
Кымын племя вӧлі быд котырын, позьӧ и колӧ тӧдмавны.
Ем котырлӧн, шуам, тӧдса вӧлі куим.
Ванвисдін кадӧ ӧти племя оліс Каръёльын.
Чудьяс воӧм бӧрын вуджисны Паля вис дінӧ, а сэсся бӧрынджык овмӧдчисны Пальсянь да Часӧдз.
Мӧд племя тайӧ каднас оліс Ванвисдінын.
Чудьяс воӧм бӧрын вуджисны От вис дінӧ, а сэсся овмӧдчисны От гӧра пасьтала.
Коймӧд племя оліс Кырсын.
Чудьяс воӧм бӧрын вуджисны Йивты вис дінӧ, а бӧрынджык вуджисны Эжва сайӧ да овмӧдчисны Айкиносянь да Межӧгӧдз.
ХІ–ХІІ нэмъясӧ ыджыд вежсьӧмъяс лоисны Сер котырлӧн.
Тайӧ кадас вылыс Эжва вылӧ воисны вогулъяс, и Сер котыр да Висер вожса чудьяс вуджисны овны Емва вожӧ.
Емва вожын Сер котырлӧн племяясӧн олӧмыс киссис.
Кутісны овны семьяясӧн.
Важысянь семьяяслӧн котыръясӧн олысь Емваса да Висерса чудьяскӧд Сер котыр вочасӧн сорласисны.
Артмисны семья котыръяслӧн общинаяс.
А сэсся дзоньнас Емваса община.
Общинаясӧн юрнуӧдысьяссӧ кутісны бӧрйыны ӧтув.
Сідз жӧ, кыдзи и Новгородын.
Важысянь видз-му да гортса пемӧсъясӧс вӧдитны велалӧм чудьяс, дерт жӧ, комияскӧд сорласьӧм бӧрын лӧсьӧдісны став Емва вожын уна видз-му да гортса пемӧсъясӧс.
Эз вош и комияслӧн нэмӧвӧйся кыйсьӧм-вӧралӧмыс.
Но медся ёна тані олӧмсӧ вежис ньӧбасьӧм-вузасьӧм.
XІV нэм шӧрын кӧ Новгород пыр на колис роч княжествояслы рытыввывса войтыркӧд ньӧбасьӧм-вузасьӧм могысь медся паськыд ӧдзӧсӧн, то Емва вож вӧлі тайӧ кадас новгородсаяслы медся паськыд ӧдзӧсӧн, асыввылын да асыв-войвылын олысь войтыркӧд мед ньӧбасьны-вузасьны.
Емва вожын вӧліны водзмӧстчысь йӧз.
Найӧ петлісны ньӧбасьны-вузасьны асыввылӧ и войвылӧ, и Из сайӧ.
Унаӧн кужисны лыддьысьны и гижны рочӧн.
Емва вожын и мукӧдлаын Эжва ковтысын нуӧдсисны ярмаркаяс.
Ыджыд ярмаркаяс, дерт жӧ, вӧліны Емдінын, ӧд тані сулаліс емвасаяслӧн святӧй кумирницаыс.
Кыдзи сійӧ артмис?
Коркӧ VІ–VІІІ нэмъясын, комияс да чудьяс костын муніс вир кисьтана тыш.
Уна чудь айӧс вӧлі виӧма.
Налӧн эньясыс вӧчисны ыджыд мыльк да сэтчӧ гуалісны ассьыныс айяссӧ.
Емваса чудьяслы тайӧ мылькйыс лоис святӧйӧн.
Кор Емва вожын Сер котыр сорласисны чудьяскӧд, тайӧ мылькйыс лоис святӧйӧн став Емва вожса йӧзлы, и найӧ сувтӧдісны сэтчӧ кумирница.
Тадзи олісны емвасаяс XІV нэм шӧрын.
Сыктыв вожса Зин котыр йылысь тӧдмалӧма зэв на этша, но мыйсюрӧ позьӧ талун нин висьтавны.
ХІІ–ХІІІ нэмъясын, кор улыс Луза вылӧ воисны рочьяс, юксисны нёль пельӧ.
Ӧтияс мунісны Пинега да Вашка вожъясӧ.
Мӧдъяс, тыдалӧ, овмӧдчисны вылыс лузасакӧд ӧтилаӧ.
Кутшӧмкӧ юкӧн колис чужанінас.
Нёльӧд юкӧныс локтіс Сыктыв вожӧ.
Сыктыв вожын важысянь нин олісны чудьяс.
Ӧні локтісны лузасаяс, мӧдджык оласнога войтыр.
Зин котырлӧн гӧрддзасисны вылыс Лузаса комияскӧд топыдджык йитӧдъяс.
XІV нэм шӧрын лоис Сыктыв вожын олӧмас аслыспӧлӧслун.
Выль вераӧ пыртчысьяслӧн Емдінӧдз ӧдйӧ кайӧмыс петкӧдлӧ, мый Ляд котыр XІV нэм шӧрын олісны нин семьяяслӧн котыръясӧн.
Уна сё во чӧж Двина пӧлӧнса чудьяскӧд орччӧн олігӧн, тыдалӧ, улыс Эжваса комияслӧн видзӧдласъяс вежласисны.
Налӧн оласногыс ӧткодьджык вӧлі емвасакӧд.
XIV нэм шӧрӧдз гырысь вежсьӧмъястӧг олісны сӧмын ем котырлӧн куим племя.
Ӧта-мӧд костас медся топыд йитӧдъяса тайӧ куим племяыс кутісны ас костаныс шӧр Эжва пӧлӧнса вӧр-васӧ Яренсксянь да Часӧдз.
Став Эжва ковтысын гырысь вежсьӧмъяс вермисны лоны сӧмын емвасаяслӧн да Ем котырлӧн ӧтув сюрталіг-мурталігӧн.
XІV нэмлӧн первой джынйын Москваса князь Иван Калита ордаса ханъяс водзын суклясьӧмӧн да налӧн войска отсӧгӧн пыр водзӧ сывъяліс-куштіс Москва гӧгӧрса княжествояслысь озырлунсӧ.
Медым кутны ас киас Великокняжескӧй ярлык да кольны сійӧс аслас пиянлы, пыр унджык озырлун колӧ вӧлі нуны ордаӧ.
Ханъяс отсӧгӧн Иван Калита мырддис комияслысь дань босьтӧм вылӧ новгородсаяслысь ярлыксӧ.
Но новгородсаяс тӧдісны: куш дань босьтӧмыд оз вермы озырмӧдны.
Тайӧс петкӧдліс Россиялӧн историяыс.
Новгородса купечьяслы медся ыджыд озырлуныс воис ньӧбасьӧм-вузасьӧмӧн.
Эжва ковтыс пыр исковтіс Новгородлань озырлуныс эз сӧмын татчӧс комияслӧн, но и асыв-войвывса мукӧд войтырлӧн.
Москва зілис веськӧдны тайӧ озырлунсӧ асланьыс.
Новгород эз вермы веськыда сувтны Москвалы паныд, сы вӧсна мый Москва мыджсис ордаса ханъяс вылӧ.
Г. ПИПУНЫРОВ.
Усть-Вымскӧй р.
(Водзӧ лоӧ на.)

#Коми_му_1992-08-13
КОР ОШКӦМӦН, КОР ВИДӦМӦН
Быдтысигӧн бать-мам, мукӧд верстьӧ войтыр нэмъяс чӧж велӧдлісны челядьӧс, висьтавлісны, мый бурыс да мый лёкыс, мый позьӧ вӧчны, а мый оз.
Быд народлӧн бур да лёк вылас вӧлі аслас видзӧдлас.
Та серти тэчсьыліс бур либӧ лёк мортӧн шуӧмыс.
Уна народлӧн видзӧдласыс вӧлі ӧткодь кымын.
Верстьӧяс та серти либӧ ошкывлісны челядьсӧ, либӧ видлісны, ыждавлісны, корсюрӧ нӧйтлісны.
А кутшӧм вӧлі коми йӧзлӧн бур морт вылас видзӧдласыс, и мый вежсис бӧръя дас вояснас?
Та вылӧ вочавидзны отсалӧны кывъяс, шусьӧгъяс, кодъяс эмӧсь коми сёрниын.
Ичӧт челядьӧс коми семьяын ёна радейтлісны, лелькуйтлісны.
Та вылӧ индӧ уна кыв, кодъяс висьталӧны кага быдмӧм, сійӧс донъялӧм йылысь: «нёньпом кага», «кок вылӧ сувтысь», «кока кага», «кокӧн ветлысь кага», «сёрнитысь», «висьтасян кага».
Найӧс, кодъяс дыр эз сувтлыны кок вылас, шулісны «седунӧн».
Кага видзысьӧс медалігӧн висьтавлісны, кутшӧм челядь бӧрся ковмас видзӧдны: «оз нин киӧ кай», «кока кага».
Ичӧт дырйиыс челядьсӧ донъявлісны сы серти, мый нин сійӧ кужӧ да вермӧ вӧчны.
Быдмыштӧм челядьӧс донъявлісны нин вӧчӧм сертиыс: «чугун дорӧ матыстчӧ да ас кинас картупель босьтӧ», «ачыс кӧмасьӧ-пасьтасьӧ, пань кутӧ, пукалӧ пызан сайын, отсалӧ мамыслы весавны пуӧм картупель» да с. в.
Арлыд содӧмкӧд тшӧтш паськалӧ и быть вӧчны кужӧмыс да вӧчӧмыс.
Медым йӧз син водзын лоны нин зонмӧн, 17–18 арӧсӧн колӧ вӧлі вермыны вӧдитчыны пищальӧн, кужны вӧравны, тӧдны батьыслысь лэч туйсӧ, ытшкыны, чӧвтны, дӧзьӧритны вӧлӧс.
А 16–17 арӧса ныв мед вермис нин пӧжасьны, пусьыны, кыны кепысь, вӧчны ку, вурны паськӧм, кӧм.
Тайӧс кӧ ныв-зон эз кужлыны вӧчны, сиктсаясыс найӧс пыдди эз пуктывны, эз лыддьывны верстяммысь йӧзӧн.
Но ошкылісны киподтуя, уджач том йӧзӧс: «жӧник пу нин», «жӧник нин», «мужичӧй нин тэ», «моньпу», «эньпу», «гӧтрасьны нин позьӧ».
Тадзи ышӧдлісны бурджыка да унджык вӧчӧм вылӧ.
Сэк жӧ сетлісны тӧдны, мый олӧмас верӧсӧн ли гӧтырӧн лоигӧн уна ковмас уджавны, кыв кутны аслас семья да пӧрысьмӧм бать-мам вӧснаыс.
Та йылысь бура висьталӧны «миян вердысь» кывъяс.
Олӧма коми йӧзкӧд сёрнитӧм бӧрын тыдовтчӧ, мый челядьӧс ошкан, видан да донъялан медуна шусьӧг йитчӧма уджкӧд.
Тшӧкыда янӧдӧны дышъясӧс: «дыш пон», «дыш Парпонь», «дыш лов», «дышкур», «дышпу», «дыш ныв», «дышлоддя», «дышвежӧм», «дыш Гурдей», «дышкодь», «дышрутей», «дышкер» да с. в.
Кужтӧмъясӧс: «кын ки», «крукыль ки», «розя ки», «няр ки», «пуӧм ки»...
И ошкӧны-ышӧдӧны: «зарни ки», «зарни кипома», «зарни чунь», «зарни чуньпом», «пельк ки», «зарни чунь помсьыс киссьӧ», «гыж пыр лэдзӧ» (тадзи шулісны лӧсьыда печкысь ныв йылысь).
Визув, инас ӧшйытӧм челядьӧс донъялан кывйыс сідз жӧ абу этша.
Но ӧти и сійӧ жӧ шусьӧгыс разнӧй арлыда челядьлы гӧгӧрвосьыліс эз ӧткодя.
Ӧти пӧрйӧ кыдзи ошкӧм, мӧдысь нин кыдзи ӧлӧдӧм, весиг пинялӧм: «бордтӧм лэбач», «вабергач», «дурпоп», «биа ныв», «юр босьтысь», «пель вундысь», «куим юра», «дожӧр юр» да с. в.
Ньӧжмыд, рам, полысь кагаӧс вермисны шуны: «ва кукань», «раминик», «шырпи», «кӧч сьӧлӧм», «нямӧд»...
Олӧма йӧз висьталӧм серти, збой челядьӧс пыдди пуктылісны семьяас, но налы медуна и шедлывліс ӧлӧдӧмысь, ньӧръялӧмысь, петшӧралӧмысь.
Рам челядь вылӧ видзӧдісны веськодьпырысьджык, жалитлісны, мый налы сьӧкыд лоӧ олӧмас.
Лыддьыссьыліс, збой челядьысь быдмас уджач морт, а рамысь — нэр, ляб, кужтӧм.
Збойӧн быдмысь челядь вӧсна полісны, мый верстяммӧм бӧрас татшӧмӧн жӧ лоасны.
Ичӧт дырйиыс кӧ шмонитӧмӧн шулывлісны «лешак», «вир юысь», «юртӧм петук», то ар кӧкъямысаӧс нин ӧлӧдӧмӧн, дӧзмӧмӧн.
Сэк жӧ эз ӧткодя донъявлыны нывкаӧс либӧ зонкаӧс.
Нывкаяс ворсӧмӧ верстьӧяс этша сюйсьылісны, мед пӧ быдмасны писькӧс да ас кежысь овны кужысь аньясӧн.
Шуам, быдлаын ворслісны «чомйӧн».
Вӧчлісны сійӧс нывкаяс асьныс либӧ гырысьяс отсӧгӧн.
Сэні найӧ вӧліны нин тыр кӧзяйкаясӧн, «пусисны-пӧжасисны», «идрасисны-пелькӧдчисны», ворсісны аканьӧн.
Рам да яндысьысь челядьӧс кӧ жалитлісны, корсюрӧ шмонитлывлісны накӧд, то бӧрдысьясӧс, нязгысьясӧс да дузъялысьясӧс эз радейтлыны, тшӧкыда серавлісны на вылын: «нярбаля», «киля», «кузь ныр».
Ас кодь тшӧтшъяясыс век дасьӧсь вӧлі дӧзмӧдны найӧс, эльтны: «рака, рака, рака шой», «бӧрдысь пома, паськыд вома».
Быдмигчӧжыс челядьӧс верстьӧяс донъявлісны, ошкывлісны либӧ видлісны сы серти, кутшӧмӧн аддзылісны быдтассӧ: сюсьӧн али бӧбӧн, дзоньвидзаӧн али жебӧн, сӧстӧмӧн али зырымаӧн, порсь кодьӧн.
Тшӧкыда зэв йитлісны удж вӧчны кужӧмкӧд да вӧчӧмкӧд.
Сюсь кывйӧн вӧдитчигӧн сы улын гӧгӧрвосьыліс эз сэтшӧма вежӧр, кыдзи мыйкӧ вӧчны ӧдйӧ велалӧм, кужӧм, гӧгӧрвоӧм.
Дузысь да асныра челядьӧс эз радейтлыны сідз жӧ кыдзи и пеж кывъя, уна больгысь да суклясьысьясӧс: «дузан вӧв кодь», «бызгун», «рака вом», «гагъя кыв», «кывзысьтӧм чӧрт», «вежӧма».
Тадзи жӧ и йӧз эмбур, кӧлуй вылӧ веж петысьясӧс: «колысь синма», «ӧзйысь син»; горшъясӧс: «ад горш», «ота горш», «кӧин кодь горш»; гусясьысьясӧс: «лишнӧй чунь тэнад быдмӧма»; яндысьтӧмъясӧс: «стыдтӧм син», «яндысьтӧм бугыль»; ылӧдчысьясӧс: «ылӧг поз», «вритыська», «кык бана шаньга».
Казялӧма, мый ӧлӧдысь, видысь кывйыс коми сёрниас унджык ошканасьыс.
Тадзи уна народлӧн да культуралӧн.
Философъяс да лингвистъяс тайӧс йитӧны сыкӧд, мый «бурыс» гӧгӧрвосьӧ кыдзи и колӧ, а «омӧльыс» мӧдарӧ — кыдзи оз позь.
Та вӧсна и унджыкысь лоӧ висьтавны, мед эз велӧдчыны омӧляс.
Быдтігас ыджыд тӧдчанлун сетсьӧ сылы, кыдзи шуӧма кывсӧ, шусьӧгсӧ, скӧра али меліа, шмонитӧмӧн али сытӧг.
Ичӧт челядьлы ӧти ног, быдмыштӧмъяслы мӧд ног.
Н. САЙДАКОВА,
Коми пединститутса велӧдысь.

#Коми_му_1992-08-13
Лидия Николаевна Чупрова (снимок вылын) велӧдӧ челядьӧс Няшабӧжса шӧр школаын.
Чужан сиктӧ сійӧ бӧр локтіс велӧдысьӧн дас во сайын КГПИ помалӧм бӧрын.
Аслас уджӧ сійӧ пыртӧ уна выль метод.
Тавося январын 8 классысь велӧдчысь Андрей Сметанин, коді сідзжӧ велӧдчис Лидия Николаевна дорын, босьтіс мӧд места Ижемскӧй районса математическӧй олимпиада вылын.
Снимок Д. НАПАЛКОВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-13
МЕ АДДЗЫСЬЛІ А. С. СИДОРОВКӦД
Нималана учёнӧй А. С. Сидоровкӧд меным кыкысь удайтчыліс аддзысьлыны.
Тайӧ вӧлі война бӧрын нин.
Сэки Абъячойын быд воторник рытӧ том йӧзӧс вӧлі велӧдӧны политкружокын.
Ёнджыка ми зубритім Иосиф Виссарионович Сталинлысь олан туйсӧ.
Тӧкӧтьӧ бӧрынджык кутім тӧдмасьны сылӧн жӧ «Великая Отечественная война» книгаӧн.
Ӧтчыд школаӧ мунігӧн миян дорӧ матыстчис тӧдтӧм мужичӧй.
Сійӧ миянлысь юасис велӧдчӧм йылысь.
А сэсся шуис:
— Ті жӧ коми йӧз.
Мыйла он лыддьӧй, велӧдӧй коми йӧз пытшкысь петӧм учёнӧйяслысь гижӧдъяс?
Тайӧ, вӧлӧмкӧ, командировкаӧ Абъячойӧ воӧма А. С. Сидоров.
1949 воыд ме уджалі Сыктывкарын Коми республиканскӧй книготоргын.
Книжнӧй базаыс вӧлі важ пу керкаын, ӧнія типография сайын.
Базаӧ Айкиноысь вайисны Н. А. Вознесенскийлысь книгаяс.
Книгаыс вӧлі зэв мича, гӧрд коркаа.
Первой лист бокас авторыслӧн портрет.
Уна районӧ-карӧ найӧс мӧдӧдны эз удайтчы.
Базаӧ локтіс олӧма морт, мыччыліс удостоверение, гижис кабала да крапкис:
— Тайӧс ставсӧ колӧ сотны.
Тӧвбыд мича книгаӧн ломтім пач, шонтім базаса жыръяс.
Ӧтчыд локтіс сьӧд синъяса олӧма нин мужичӧй, тайӧ вӧлі А. С. Сидоров.
Н. А. Вознесенскийлысь книгасӧ листалігмоз, кыті лыддис, кыті и эз, миянлысь кутіс юасьны:
— Мыйла пӧ главлитыс шуис сотны татшӧм бур, колана книгасӧ?
Мужичӧй мунӧм бӧрын базаӧн веськӧдлысь А. И. Лыткина висьталіс, мый тайӧ мортсӧ пӧ судитлісны, сійӧ пӧ народъяслӧн враг.
Аскинас базаӧ локтісны нин кыкӧн.
А. С. Сидоровкӧд вӧлі сылӧн другыс.
Часысь дырджык найӧ листалісны, лыддисны, корсисны да нинӧм эз аддзыны, мый жӧ авторыс гижӧма паныд партиялы да правительстволы.
Сэки найӧ миянлы висьталісны, мый воас пӧ сэтшӧм кад, кор Н. А. Вознесенский лоӧ медся бур экономистӧн.
Сылысь нимсӧ некор пӧ оз вермыны вуштыны йӧз паметьысь.
А. С. Сидоровлӧн волӧм бӧрын уна гуся делегация кежаліс книжнӧй базаӧ да видзӧдіс, кыдзи ми сотам пачын бур книгаяс.
Меным тайӧ тешкодьӧн кажитчис.
Кӧсйи бурджыка тӧдмавны.
Та вӧсна муні партийнӧй курсъясын велӧдчысьяс дорӧ.
Сэтчӧс общежитиеын олісны бур тӧдсаяс.
Абъячойысь жӧ Е. И. Шулепов висьталіс, мый ми пӧ тшӧтш велӧдім Н. А. Вознесенскийлысь политэкономиясӧ.
Н. А. Вознесенский пӧ вӧзйӧ бырӧдны налогъяс, кодъясӧс мынтӧны крестьяна.
Сы вӧсна и книгасӧ пӧ сотӧны.
Тадзи ме аддзысьлі тайӧ бур сьӧлӧма да веськыд мортыскӧд.
А. С. Сидоровлӧн кывъясыс век жӧ збыльмисны.
Ӧні со кутісны нин пыдди пуктыны К. Жаковӧс, П. Сорокинӧс.
Реабилитируйтісны и Н. Вознесенскийӧс.
А. ПОПОВ.
Паль сикт, Сыктывдинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-13
СӦМЫН АСЛАНЫМ ТУЙТІ
Миян странаын кӧ содтыны донсӧ яя пирӧг вылӧ, то сэні пыр жӧ лоӧ этшаджык яйыс.
Донсялас кӧ литр квас, то тайӧ литрас ваыс лоӧ унджык квас сертиыс.
Содас кӧ доныс коньяк вылӧ, то сулеяын лоас унджык сорас.
Тайӧс казялӧма сійӧ кадсяньыс, кор ӧтчыд Москваын, и весиг мӧд «н»-ӧн тшыкӧдтӧм на Таллиннын вежсис кӧрыс неуна донсялӧм кофелӧн.
Помкасӧ аддзисны ӧдйӧ — квайт кӧпейкаа кофе чашкаысь оз вӧлі позь гусявлыны ингредиентъяссӧ.
Татшӧм яндысьтӧмторсӧ тӧдӧмӧн некыдзи вӧлі оз позь эскыны, мый донъяс лэдзӧмыс нуӧдас миянӧс рыночнӧй прогресслӧн паськыд туй кузя продукция вӧчысьяслӧн конкуренцияӧдз да бурджык продукция лэдзӧмӧдз.
Оз нин медводдза сё во российскӧй туйяс вылын сибды быд сикас аскиа лунсӧ стрӧитӧмыс.
Ӧдвакӧ та йылысь эз тӧдны ӧнія реформаяслӧн идеологъяс, и он гӧгӧрво, мыйла быдӧн надейтчӧ дзик ӧти альтернатива вылӧ (либерализация — стабилизацияӧн приватизация — конкуренция — дзоридзалӧм), эм кӧ зэв уна помка, медым бергӧдчыны любӧй этапӧ.
Ӧд он вермы висьтавны, мый вӧчсьӧ странакӧд, а йӧзыс медся ёна нималӧны сійӧн, мый он тӧд налысь думъяссӧ.
Видзӧдлыны кӧ мӧдар боксянь, эмӧсь кӧ общечеловеческӧй донаторъяс, то колӧ лоны и общечеловеческӧй сюсьлунлы.
Сідзкӧ, и американецъяс, тыдалӧ, оз яндысьны кисьтны фирменнӧй сулеяӧ мыйкӧ донтӧмджыкӧс, позьӧ кӧ сы вылын нажӧвитчыны.
Мыйла найӧ оз кӧсйыны озырмӧдчыны татшӧм прӧстӧй туйті мунігӧн, он гӧгӧрво.
Гусяторъяссӧ медбур классифицируйтны налӧн авторъяс серти: кодлӧнкӧ кӧ колисны на социализмлӧн бурторъясыс, сылы колӧ корны, медым вочасӧн вуджны рыночнӧй йитӧдъясӧ, висьтавны, мый США-ын таӧ мунісны кыксё во;
«сувтса исполнительнӧй власть» дорйысьяслы бурджык тӧждысьны сійӧс ёнмӧдӧм вӧсна, та дырйи ыстысьны президентскӧй веськӧдлӧмлӧн американскӧй эффективность вылӧ; партияясысь народнӧй депутатъяслы колӧ ёнджыка сёрнитны штатовскӧй конституциялӧн бурлун йылысь, а партияяслы, кодъяс виччысьӧны став народсянь ошкӧм, медся ёна пыдди пуктыны национальнӧй флаг...
Тайӧ рецептъяс дінас содтӧй уна миллион мортӧс, кодъяс горзӧны ӧти кыв: «Свобода!», и ті гӧгӧрвоанныд, кутшӧм омӧль сійӧ кинорежиссёрыс, коді шуис миянӧс «гусясьысьяслӧн странаӧн».
Миян ныр улын кӧ му, Конституция да весиг президентӧн веськӧдлӧм кузя референдумъяс, то мыйла контролируйтны сёян-юансӧ?
Славянскӧй морт «Амаретто» ликёр бӧрын вермас сэтшӧм жӧ чӧскыда юны аскур.
Сідзкӧ, миянлы-ӧ думайтны контроль да качество йылысь.
Сідзкӧ, ог кутӧй мӧвпавны, мыйла этшаджык автобус лоис московскӧй уличаяс вылын ветлӧм-мунӧмысь дон содтӧм бӧрын.
С. ПАНОВ.
«Независимая газета».

#Коми_му_1992-08-13
ВЕЖСЬӦМЫС ТЫДАЛӦ
Украинаса народнӧй депутат, историческӧй наукаясса кандидат, Харьковскӧй университетса доцент Валерий Мещеряковлӧн чайтӧм серти, талун славянскӧй мирын сылӧн уна нэмся историяын лоис мӧд трагедия.
Воддзасӧ вайис татаро-монгольскӧй иго.
И со ӧні: Югославияын вок виалӧ вокӧс.
Приднестровьеын война.
Средньӧй Азияса да Закавказьеса республикаясысь уна сё тысяча беженец — рочьяс, украинецъяс, белорусъяс...
Сідзи лоис, мый Мещеряков веськаліс национальнӧй меньшинствояс лыдӧ.
Сылӧн сёрниыс рӧднӧй роч кыв вылын кодсюрӧлы оз кажитчы парламентын.
Сійӧ, кӧть и бура тӧдӧ украинскӧй, сёрнитӧ сӧмын рочӧн.
Украинскӧй парламентарийкӧд сёрнитӧ «Российская газетаса» корреспондент.
— Кыдзи юксьӧмаӧсь вынъясыс украинскӧй парламентын!
— Миян парламент юксьӧма кыдз быттьӧ кык пельӧ.
Ӧтиас найӧ, кодъяс, кыв шутӧг, державность вӧсна, мӧдас — коді паныд.
Августовскӧй путч бӧрын депутатъяслӧн группа, кытчӧ пырӧ 239 коммунист, вуджисны самостийникъяс дор.
Ме аддзылі тайӧ депутатъяссӧ, кор Украинаын зэв на вынаӧн вӧлі Коммунистическӧй партия.
Налы вӧлі законӧн ЦК-са первой секретарь Гуренколӧн быд кыв, дасьӧсь вӧліны дзикӧдз пӧдтыны «тайӧ демократъяссӧ да националистъяссӧ».
Талун найӧ — антикоммунистъяс.
Парламентын уна национал-демократ.
Ме сулалі на дор сэтчӧдз, кытчӧдз найӧ тышкасисны тоталитарнӧй коммунистическӧй стройкӧд.
Ӧні национал-демократъясысь колис сӧмын воддза юкӧныс — «национал».
Демократиялӧн и дук абу.
Кыдзи и РУХ, Украинскӧй республиканскӧй партия дзикӧдз кӧсйӧны торйӧдчыны Россияысь.
— И век жӧ, Валерий Федорович, мыйла парламентса унджык депутатыс кӧсйӧ орӧдны йитӧдъяс Россиякӧд?
Мый тані — государственность али национализм вӧсна тӧжд!
— Тані зэв уна помка.
Ме сідзжӧ украинскӧй государство лӧсьӧдӧм вӧсна.
Но ставсӧ колӧ вӧчны гӧгӧрбок думыштӧмӧн.
Ӧд оз жӧ позь ӧти здукӧн медводз вынйӧра армия кӧвъявны киссьӧм экономика вылӧ.
Делӧ ӧмӧй тайӧ, кор ӧтлаын олӧма тысяча во!
Оз позь не босьтны тӧд вылӧ и мукӧд помка.
Уналӧн лои позянлун петны йӧзӧ: мунны кутшӧмкӧ государствоӧ посолӧн, лоны министрӧн, тӧдчана чиновникӧн...
Ставыс тайӧ вайӧдӧ мӧвпӧ, Украина — европейскӧй сяма государство, мый сійӧ абу ичӧтджык Германияысь, абу омӧльджык Францияысь.
А став татшӧм йӧзсӧ та вылӧ тойлалӧ национализм.
Со неважӧн Харьковскӧй университетӧ воліс просвещениеса министерствоысь комиссия.
Сылы вӧлі веськодь вузлӧн материальнӧй базаӧдз, студентъяслӧн да преподавательяслӧн олӧмӧдз...
Главнӧйыс, мый сійӧ кӧсйис тӧдмавны: мыйла ректоратын да деканатын унджыкыс роч йӧз.
— Тайӧ йӧзыс кутӧны-ӧ тӧд вылын, мый Украинаын олӧ дас ӧти миллион роч морт и мый найӧ, медбӧрын, вермасны «пузьыны».
Рытыввывса политологъяс, пример вылӧ, лыддьӧны, мый том государстволы оз ков повны Россияысь, а рочьясысь, кодъяс олӧны Украинаын.
— Ме ог чайт, мый рочьяс лоасны Украинаын мӧд сорта йӧзӧн.
А, шуам, удайтчас кӧ роч шовинистъяслы да украинскӧй националистъяслы «усьӧдны» ӧта-мӧд вылас кык национальнӧй йӧзӧс, Карабахын да Приднестровьеын лоӧмторъясыс кажитчасны челядь ворсӧмӧн.
Татшӧмторсӧ позьӧ нин казявны.
Киевын ме частӧ лыддя демонстрантъяслӧн лозунгъяс вылысь «тшыг москальяс нёнялӧны Украинаӧс» кывъяс.
Москваын кыла «гос да сакар вылын пукалысь тшӧгӧм хохолъяс» йылысь горзӧм.
— Кыдзи ті чайтанныд, Дагомыс чинтіс антироссийскӧй выступлениеяссӧ?
— Аддзанныд-ӧ, унаӧн пасйӧны, мый Кравчуклӧн частӧ вежласьӧ видзӧдласыс.
Дагомысӧдз сылӧн выступлениеясысь позис кывлыны антироссийскӧй кывъяс.
Бӧрынджык — сійӧ Россиякӧд торкны позьтӧм дружба вӧсна.
Тайӧс кӧ сійӧ висьталӧ сьӧлӧмсяньыс, то олӧмыс вермас вежсьыны бурланьӧ.
— Чайтсьӧ, мый ми воим медся главнӧй юалӧмӧдзыс: Рытыввыв да Асыв-Войвыв Украинаса депутатъяс сулалӧны ӧта-мӧдыслы паныд.
Дыр-ӧ тайӧ вермас нюжавны?
— Сійӧ кутас нюжавны сэтчӧдз, кытчӧдз Украина оз ло земельно-федеративнӧй государствоӧн.
Рытыввыв мыжалӧ Асыввылӧс сыын, мый вердӧ сійӧс А Асыввыв мыжалӧ Рытыввылӧс, мый налӧн уджалан орудиетӧг ковмас мусӧ гӧрны коканӧн.
Но земельно-федеративнӧй государстволы паныд сулалӧны Галитчинаса депутатъяс, кодъяс, шуны кӧ, оз вешйывны микрофон дорысь.
Та вылӧ эм подув.
Асыввывса промышленнӧй зоналӧн зэв ыджыд доходыс, но кытчӧ вошӧ юклӧм бӧрын, некод оз тӧд.
Тайӧ жӧ гӧгӧрвоана, грабитам Асыввывсӧ.
Сэні олысьяс сійӧн и оз аддзыны торъялӧмсӧ Московскӧй да ӧнія Киевскӧй империяяс костын.
Сідзкӧ, вай сетам позянлун Харьковскӧй, Днепропетровскӧй областьяслы, Донбасслы асланыс видзӧдлас серти вӧдитчыны доходъяснас, мынтыны центрлы налогъяс, но не ӧнія моз вывті уна.
Сэки Асыввыв вермас аслас деньга вылӧ ньӧбны сійӧ жӧ шобдісӧ Ивано-Франковскӧй областьысь, а Рытыввыв — продукция да сырьё Луганскӧйысь.
Быд регион кутас овны сідзи, кыдзи кужас.
Б. Свердлов,
«Российская газета».

#Коми_му_1992-08-13
МУДЗӦМ ДІЯСЛӦН СУДЬБА
Тӧданныд, уна-ӧ деньга кӧсйӧны миянлы сетны японецъяс?
300 тысяча!
Доллар!
Быдӧнлы!
Да ме та мында деньганас кӧть кӧні сьыла да ола!
И ог кут мучитчыны, кыдзи ӧні.
— Том нывбаба скӧрысь шыбитӧ ассьыс сьӧкыд чемодансӧ да пуксьӧ мекӧд орччӧн.
Мӧд вежон ми, пассажиръяс, кӧсъям лэбны Лунвыв Курилъясӧ.
Діяс вылын то дугдывтӧг ёна зэрӧ, то сук ру.
Сэтчӧ жӧ Кунашир вылын «Менделеево» аэропорт быттьӧкӧ дзоньталӧны, а Итуруп вылын «Буревестник» оз лэдз пуксьыны самолётъясӧс ломтас абутӧм вӧсна.
Локны діяс вылӧ мореті абу жӧ кокни.
Дальневосточнӧй пароходство кӧсйис Сахалинско-Курильскӧй маршрут вылӧ нёль пассажирскӧй судно.
Но кӧнӧсь найӧ?
Со и виччысям Южносахалинскӧй аэропортын.
Шудтӧм пассажиръяс ёрӧны судьбасӧ.
Чайтсьӧ, мый ӧні найӧ ставныс, кыдзи ӧти, дасьӧсь пырны «Земляк» обществоӧ, коді корӧ Лунвыв Курильскӧй діяссӧ сетны Япониялы, босьтны унджык деньга да мунны кӧть кытчӧ енмӧн вунӧдӧм тайӧ діяс вывсьыс.
Бӧръя куим воыс, кор эз сӧмын политикъяс видлавны южно-курильскӧй проблемасӧ, дівывса олысьяслы вӧлі сьӧкыд кадӧн.
Нинӧм сідзи оз шогӧд, нинӧм оз мудзты, кыдзи аскиа лун тӧдтӧмыс.
«Мый лоӧ миянкӧд аски?»
— гижисны Курильскӧй діясвывса олысьяс вӧвлӧм СССР-са вӧвлӧм президент М. Горбачевлы, Россияса президент Б. Ельцинлы асланыс шыӧдчӧмын.
Но сӧмын ылӧсас сёрнияс волісны діясӧдз: Японияӧн кӧсйысьӧм миллиардъяс, российскӧй парламентын выступлениеяс, ёна сӧвмӧм орчча странаӧ кутшӧмсюрӧ веськӧдлысьяслӧн частӧ волӧм йылысь.
«Критическӧй положение дырйи, коді грӧзитӧ діяс воштӧмӧн, депутатъяс вермасны йӧзӧдны Курилъяслысь суверенитет», — шуисны Южно-Курильскӧй да Курильскӧй районнӧй Сӧветъяслӧн сессияяс вылын, а сідзжӧ лӧсьӧдны национальнӧй гвардия да Курилъяс дорйӧм кузя комитет.
Дівывса посёлокъясын, кӧні дас воясӧн муніс олӧмыс тэрмасьтӧг, чукӧстісны йӧзӧс вооружитчыны, чукӧртны народнӧй ополчение, медым сулавны медбӧръяӧдзыс.
Кодлы паныд сулавны?
Японецъяслы?
Но ӧд ӧні найӧ российскӧй граждана йылысь тӧждысьӧны ёнджыка российскӧй правительство дорысь.
Налы, коді оз кӧсйы вежны олан местасӧ, кӧсйӧны сетны ассьыныс гражданство, мукӧдъяслы — автомобильяс, компенсация.
Ыджыд японскӧй бизнесмен висьталіс, мый сійӧ стрӧитас діяс вылын чери переработайтан ӧнія заводъяс, быд верстьӧ мортлы кутас мынтыны тӧлысьӧн 700 долларысь оз этшаджык.
Мукӧд предпринимательяс клянитчӧны вӧчны діяссӧ «мувывса райӧн», корӧны волывлыны Хоккайдо вылӧ визаястӧг, аддзывны збыль олӧмсӧ асланыс синъясӧн.
Японскӧй правительство, быд сикас благотворительнӧй обществояс ыстӧны Курильскӧй діяс вылӧ сёян-юанӧн шхунаяс.
«Войвыв территорияяслы радпырысь», — гижӧма пӧсылкаяс вылӧ.
Колӧ пасйыны, мый во сайын на курильскӧй посёлокъясын тайӧ корабльяссӧ эз лэдзлыны асланыс портъясӧ да ӧткажитчылісны японскӧй отсӧгысь.
И талун йӧзыс оз кӧсйыны ылавны.
«Бархатнӧй прессингӧн» шуӧны местнӧй наблюдательяс соседъяслысь татшӧм отсӧгсӧ.
И оз прӧста.
Со кӧть татшӧм пример.
Россиялӧн Дальньӧй Востокын уджалӧ 70 ӧтувъя предприятие, кытчӧ пуктӧма японскӧй капитал, Курильскӧй діяс вылын — ни ӧти.
Южно-Курильскӧй районнӧй Сӧветса председатель М. Терешко мудзлытӧг корӧ йӧзӧс сотрудничайтны.
Японскӧй делӧвӧй йӧз жӧ сӧмын кывзӧны, мыйкӧ кӧсйысьӧны, но оз вӧчны.
Хоккайдоса губернатор Т. Иокомити та йылысь сёрнитӧ восьсӧнджык: «Первой миянлы колӧ индыны государственнӧй граница да сӧмын та бӧрын ёнмӧдны йитӧдъяс».
Нинӧм он шу, Японияын пыр дорйылісны ассьыныс национальнӧй интересъяссӧ.
Мӧвпыштламӧй и ми асланым йылысь.
Курильскӧй діяс вылын йӧз шӧйӧвошӧмаӧсь.
Российскӧй правительство весиг нинӧм оз кӧсйысь аслас войтырлы.
Гашкӧ, сійӧ вунӧдіс на йылысь?
Ӧд шуисны жӧ парламентын: «Океан шӧрын нёль скала».
— Правительство миянӧс вузаліс, — шуисны меным мӧд ног мӧвпалысьяс: Михаил Лукьянов, «Земляк» обществоса лидер да сійӧс котыртысь; сылы дзик паныд сувтӧ патриот Федор Пыжъянов, кодӧс японскӧй журналистъяс шуӧны «курильскӧй варышӧн».
Казьтыла Лунвыв Курилъяс вылӧ ассьым вит во сайын волӧмӧс.
Тайӧ вӧлі сідзжӧ июльын.
Шикотан вылын кыйисны сайра, кык сменаӧн — лун и вой — уджалісны чери переработайтысьяс.
Налы отсасисны студенческӧй отрядъяс.
Ӧні жӧ Шикотан вылын пӧшти чӧв-лӧнь.
Квайт рыбоконсервнӧй заводысь, кодъяс неважӧн на сетісны воӧн 60 миллион банка консерв, уджалӧ сӧмын ӧти: переработайтӧ кумария, кодӧс вайӧны... японецъяслысь.
Асланыс чери кыян флот медсясӧ сулалӧ — абу ломтас.
Тайӧ помка вӧснаыс жӧ ді вылын видзтӧны электроэнергия.
Сійӧ оз ӧзйы быдса войясӧн, а мукӧддырйи лунъясӧн.
Помасьӧ сёян-юан.
Абу стрӧитчан материал.
Кӧрт тувлы доныс эз ло.
Дзоньтавтӧм вӧсна киссьӧны оланінъяс, регыд пазалӧ больнича, школаын виялӧ вевтыс...
Уна шикотанец некымын тӧлысь нин оз уджав, мукӧдъясыслы оз ас кадӧ мынтыны удждон.
— Ӧд ми и муннысӧ некытчӧ ог вермӧй, — шуӧ Малокурильск сельсӧветса председатель В. Топалов.
— Тӧлысьӧн шӧркодь удждон 2.400 шайт.
Лэбны вертолётӧн Сахалинӧдз, удайтчас кӧ, пӧшти куим тысяча шайт.
Мӧдӧдны сэтчӧ контейнер — 79 тысяча.
Местнӧй властьяс майшасьӧны, мый матысса кадӧ, кор дзикӧдз петкӧдасны Лунвыв Курилъяс вылысь войска, олӧмыс нӧшта лёкмас.
Ӧд стӧч армейскӧй вынъясӧн новлӧны грузъяс, военнӧйяс жӧ новлӧдлӧны пассажиръясӧс, найӧ жӧ портъясын сӧвтӧны-ректӧны суднояс, вӧчӧны мукӧд удж.
Правительство жӧ, збыль кӧ, дзикӧдз дугдіс сетны татчӧ средство.
Ӧвтыштіс сійӧ кинас и регионын черилӧн озырлун вылӧ.
Сулалӧ-ӧ сэсся шензьыны йӧзлысь юалӧмъяслӧн итогъяс вылӧ.
Лунвыв Курильскӧй діяс вылын 20 процент юасьӧм йӧзыс корӧны сетны діяссӧ Япониялы, пӧшти джынйыс шуисны, мый налы веськодь, кодъяслӧн лоӧны діясыс.
А ӧд во сайын на діясвывса олысьяс волісны ӧти кывйӧ: Курилъяс ог сетӧй!
А мый найӧ шуасны арнас, тӧвнас?
Кунашир вывса олысьяс кутісны чукӧртны кырымпасъяс ООН-ӧ шыӧдчӧм улӧ: Лунвыв Курилъяссӧ корӧны босьтны международнӧй киӧ.
Шуӧны, мый Сахалинскӧй областьса губернатор В. Федоров да сӧмын на чужысь сахалинскӧй казачество ёна ӧбидитчисны Курильскӧй діясын олысьяс вылӧ.
Казакъяс шуисны, мый найӧ дасьӧсь босьтны ас выланыс кыв кутӧмсӧ діяс вӧсна.
В. Федоровлӧн да российскӧй бизнесменъяслӧн отсӧг дырйи казакъяс кӧсйӧны матысса кадӧ стрӧитны тані чери рӧдмӧдан нёль да чери переработайтан куим завод, восьтны авиа- да судоходнӧй компанияяс, кыйны чери.
Но местнӧй олысьясӧс повзьӧдлӧ выль воысьяслӧн кӧсйӧмыс — «дорйыны Курилъяс медбӧръя вир войтӧдз».
Тайӧс тані, шуны кӧ, кывлісны нин.
Гӧгӧрвоана, мый Курилъяс «казачитӧмыс» уналы оз во сьӧлӧм вылас.
Кыдзи и Российскӧй Федерациялӧн Верховнӧй Сӧветса член Сергей Бабуринлӧн волӧмыс, кор сӧмын горзісны митингъяс вылын.
Итуруп ді вылӧ волігӧн, гижӧ «Восток России» газет, сійӧ шуис: «Арнас ме вая курильчаналы российскӧй президентлысь юрсӧ».
Висьталӧны, мый чуймӧм итурупсаяс вочавидзисны: «Миянлы эськӧ бурджык пызь, сакар, яй...»
Кыдзи миянын, сідзжӧ и Японияын, ӧні уна гижӧны Лунвыв Курилъяслӧн озырлун йылысь.
«Райскӧй места» эндӧдӧмысь ӧні мыжсӧ вештӧны «кужтӧг сӧветскӧй кӧзяйствуйтӧм вылӧ».
Мыйкӧ мында тайӧ тадзи.
Кӧть діясыс и миян, эг тӧдмалӧй, мый сэні эм, эг заводитӧй босьтны.
Но казьтышта и мӧдтор: СССР да Япония костын омӧль йитӧдъяс вӧсна татчӧс йӧз некор эз овны озыра, аскиа лун йылысь думайтӧмӧн.
Та вӧсна сёрнитны талун колӧ, чайтсьӧ, воддза кад вӧснаыс ӧтувъя кыв кутӧм йылысь.
И водзӧ вылӧ ставсӧ артыштӧмӧн лючки донъявны діяслысь судьбасӧ кыдзи и діясвывса 25 тысяча олысьлысь.
Дасьӧсь-ӧ та кежлӧ Россия да Япония?
Е. МАТВЕЕВА.
«Московские новости» газет.

#Коми_му_1992-08-13
МЫЙЛА СКӦРМИС ХРУЩЕВ?
Дас вит во сайын, 1977 вося август 2 лунӧ, мирса телеграфнӧй агентствояс сетісны дженьыдик юӧр.
Сэні висьтавсис, мый Лос-Анджелессянь матын патрульнӧй полицейскӧй вертолётлӧн катастрофа дырйи пӧгибнитіс Френсис Гарри Пауэрс.
Кыдзи тайӧ вӧлі, эз юӧртсьы, да и ӧдвакӧ сійӧ вермис мыйкӧ содтыны мортлӧн историяӧ, кодӧс таӧдз ёна водзджык нин «вунӧдісны» аслас странаын.
И та вылӧ вӧліны помкаяс.
1960 вося май 1 лунӧ 5 час 36 минутын, кыдзи висьталісны Душанбесянь асыв-лунвылын Пяндж ю дорын сӧветскӧй погранзаставасянь, тӧдтӧм лэбысь аппарат пӧшти 20 тысяча километр вылнаті вуджис СССР-лысь государственнӧй граница да веськӧдчис сӧветскӧй территория пытшкӧ.
Бӧрынджык лои тӧдса, мый самолёт лэбӧ гырысь сӧветскӧй промышленнӧй центръяс да военнӧй объектъяс весьтті.
У-2 самолётӧн веськӧдліс США-са центральнӧй разведывательнӧй управлениеысь медся бур пилотъясысь ӧти Френсис Гарри Пауэрс.
Самолёт кыпӧдчис сынӧдӧ Пакистанысь да сылы колӧ вӧлі лэбны Будеӧ (Норвегия).
Но тайӧ помасис ёна водзджык, эз норвежскӧй, а роч му вылын.
Свердловсксянь (ӧні Екатеринбург) матын У-2 самолётсӧ 8 час 53 минутын вӧлі уськӧдӧма, а сэтысь пилотӧс, коді чеччыштіс парашютӧн, кутӧма.
Сійӧ эз удит бытшкыны асьсӧ емӧн, кӧні вӧлі яд.
Талун, уна во кольӧм мысти, архивъясысь да спецхранъяслӧн гусяинъясысь перйӧны материалъяс да документъяс, и сӧмын сэтшӧмъясӧс, кодъясӧс позьӧ используйтны бедь пыдди, медым разнӧй политическӧй деятельяс вермисны жуглыны ӧта-мӧдыслысь юрсӧ.
Та дырйи ньӧти оз вайӧдны збыль фактъяссӧ да оз донъявны делӧсӧ.
А прӧста.
Со юкӧнъяс юӧрысь, кодъяс воисны 1960 вося майскӧй лунъясын Москваӧ границасайса сӧветскӧй посольствоясысь да представительствоясысь.
Вашингтон.
1960 вося май 17 лун.
Источникъяс, кодъяс матынӧсь США-са оборона министерстволы, висьталӧны, мый СССР весьтті У-2 разведывательнӧй самолётлӧн лэбӧмӧн Пентагон кӧсйис петкӧдлыны американскӧй стратегическӧй авиациялысь бурлунсӧ да эффективностьсӧ.
Тайӧс вӧчӧм могысь вӧлі нарошнӧ бӧрйӧма сӧветскӧй праздник Май 1 лун, медым американскӧй авиация петкӧдліс ассьыс став бурторсӧ сӧветскӧй ракетаяс водзын, кутшӧмъясӧс петкӧдасны Краснӧй площадь вылӧ.
Белӧй домын артыштісны, мый Пауэрслӧн лэбӧмыс кыпӧдас США-лысь авторитетсӧ союзникъяс водзас.
США-са государственнӧй департаментын вӧлі водзвыв дасьтӧма гижӧдъяс, медым мӧдӧдны найӧс союзнӧй государствоясӧн веськӧдлысьяслы.
Тайӧ гижӧдъясас казьтывсис, мый У-2 бура лэбис Пакистансянь Норвегияӧдз.
Бонн.
1960 вося май 23 лун.
Канцлер Аденауэр, коді май 15 лунӧ локтіс Парижысь, юӧртіс аслас матысса йӧзлы, мый американскӧй представительяс эскӧдісны сійӧс, мый найӧ ӧдйӧджык орӧдасны сёрнитчӧмъяс СССР-са да США-са веськӧдлысьясӧн ӧти кывйӧ воӧм дорысь.
Тайӧс эськӧ Рытыввылын донъялісны кыдзи «небыдлун петкӧдлӧм».
Нью-Йорк.
1960 вося май 24 лун.
Американскӧй разведка ёна эскӧмӧн чайтіс, мый пилот Пауэрс пӧгибнитас да позяс мыжавны СССР-ӧс сыын, мый уськӧдіс вооружениетӧм «ылалысь» самолёт.
Чайтісны сідзжӧ, мый Хрущев «взорвитчас» да оз лок США-са президенткӧд сёрнитчӧмъяс вылӧ.
...Хрущев збыльысь взорвитчис, и зэв аслысногӧн.
Но неуна мӧд помка вӧсна.
Тайӧ строкаяссӧ гижысь сійӧ лунас вӧлі Хрущевсянь метр ылнаын кымын, кор сэкся сӧветскӧй лидер корис Горький нима культура да шойччан паркса павильонын улӧс, медым вӧлі вылынджык уськӧдӧм У-2-лӧн торъясысь да ёрны США-ӧс.
Хрущевлысь сёрнисӧ вӧлі гижӧма, да сійӧ веськаліс историяӧ.
Но со мый эз веськав сэки печатьӧ.
Аслас сёрни бӧрын Хрущев видзысьяс отсӧгнас лэччис «трибуна» вылысь да сӧветскӧй да иностраннӧй журналистъяслӧн топыд кытшын кутіс ньӧжйӧ мунны павильонті, кӧні вӧлі петкӧдлӧма «шпионскӧй кутшлысь» торъяссӧ.
Авиацияса главнӧй маршал Вершинин бура висьталіс ставныслы, кутшӧм прибор мый вылӧ колӧ да кутшӧмӧсь У-2-лӧн тактическӧй позянлунъясыс.
Хрущев кывзіс Вершининӧс да гӧгӧрвоана довкйӧдліс юрнас.
Сэсся матыстчим ӧти прибор дорӧ, коді вӧлі ичӧт печатайтчан машинка кодь.
— А тайӧ мый?
— юаліс Хрущев.
— Тайӧ магнитофон, код вылӧ Пауэрс гижаліс сӧветскӧй ПВО-лысь да радиолокационнӧй станцияяслысь сигналъяс, — вочавидзис Вершинин.
Хрущев мӧвпыштчис.
— А сійӧ уджалӧ?
— юалісны корреспондентъяс.
— Кыдзи часі!
— вочавидзис маршал.
— Аддзанныд асьныд.
И сійӧ личкыштіс магнитофонлысь ӧти кнопка.
Залын кутіс кывны гӧгӧрвотӧм шы.
Быд боксянь чургӧдісны микрофонъяс, медым пасйыны «сёрнитысь ящикысь» шыяссӧ.
И тайӧ здукӧ збыльысь лоис «взрыв».
— Дугӧдӧй!
Пыр жӧ дугӧдӧй тайӧ музыкасӧ!
— тшӧктіс скӧрмӧмысла гӧрдӧдӧм Хрущев.
— Колӧ жӧ татшӧмтор думыштны!
Сетны мӧдысь гижны сійӧс, мыйла миянӧ лэбис У-2-ыс.
— А ті, специалистъяс, бурӧсь жӧ!
— шыӧдчис сійӧ военнӧйяслань бергӧдчӧмӧн.
— Дасьӧсь эрдӧдны ставсӧ да быдӧнлы!
Тайӧ абу делӧ.
Колӧ думайтны!
— и медым эскӧдны, сійӧ петкӧдліс чуньнас аслас пӧсялӧм плешкӧ.
Кад мунӧ.
Дас вит во нин абу Френсис Гарри Пауэрс.
Оз нин лэдзны (кӧть и кӧнсюрӧ лэбалӧны на) У-2 важмӧм самолётъяс.
Казьтылӧмъяс колисны «кӧдзыд войнаысь».
Абу нин СССР, кодлысь помтӧм-дортӧм границаяссӧ коркӧ торкліс американскӧй самолёт-разведчик.
Унатор, зэв унатор вежсис.
Миянлы висьталӧны, мый вӧвлӧм врагъяс лоисны партнёръясӧн да муртса эз другъясӧн...
Ӧдвакӧ!
А история...
Сійӧ пыр коляс миянкӧд, и сыысь некытчӧ он мун некор, кӧть кыдзи он кӧсйы.
А. НИКОЛАЕВ.
«Правда» газет.
1992 вося август 1 лун.
(Сетӧма неуна дженьдӧдӧмӧн).

#Коми_му_1992-08-13
РАДЕЙТЧӦМ
Пыдди пуктана редакция!
Ӧні уличаяс вылысь, телевизорысь, гижӧдъясысь да сёрниясысь аддзан, лыддян и кылан, кыдзи том йӧз кутісны воштыны этшсӧ и сямсӧ.
Ачым висьӧм вӧсна ог вермы некытчӧ ветлыны, но менӧ видлыны волӧны и пыравлӧны важ тӧдсаяс, весиг стрӧка корсьӧны да волӧны ас чужан сиктысь бур йӧз, кодъяслы ме висьтала зэв ыджыд аттьӧ!
Дерт жӧ, сёрни-басни серти тӧдмалан медводз став выльторсӧ, мыйӧн и кыдзи олӧ пармашӧрса сикт.
И со мый кывлі ӧти бур мортсянь.
Шыльыда, гашкӧ, оз артмы, но висьтала сідзи, кыдзи вӧлӧма.
Чайта, мый менӧ эз пӧръявны.
Коля армияын служитӧм бӧрын неважӧн на локтіс гортас.
Бать-мамыс, рӧдняыс да сиктса йӧз тӧдісны ичӧтдырсяньыс.
Лӧнь характера, пыдди пуктана, бур сьӧлӧма морт.
Школаын велӧдчигӧн на ылалӧмӧн видзӧдіс Лена вылӧ.
И сьӧлӧмас сы дорӧ кутшӧмкӧ кыскӧм вӧлі, кӧть арлыднас вель ёна торъялісны.
Нывка вӧлі дзонь дас воӧн томджык!
Армияас мунтӧдз на Коля шуткаӧн моз Леналы шуас: армияысь менам локтӧдз эн пет верӧс сайӧ.
Виччысь менӧ, Ленук.
Лена та йылысь висьталіс мамыслы.
Мамыс эз кут шензьыны, а вочавидзис аслас муса нылыслы:
— Немтор сыысь лёкыс абу и оз ло.
Тэнад пӧчыд петавлӧма жӧ верӧс сайӧ зэв томӧн, и олӧмаӧсь пӧльыдкӧд зэв шуда да мича олӧм.
А Коля зэв бур характера, пыдди пуктана морт, и позьӧ сылы эскыны.
Мортлы лёктор вӧчны оз вермы и оз вӧч некор.
Армияас мунтӧдз Коля Ленакӧд кутіс асьсӧ ичӧт чойыскӧд моз.
Шондіа лунъясӧ гожйӧдчылісны да купайтчисны, корсюрӧ ветлісны вотны оз, ноксьылісны град йӧрын.
Леналӧн мамыс вӧлӧма веськыд кывъя: Лена збыль ёна мӧдіс радейтны Коляӧс, весиг вӧтнас кутіс корны Коляӧс ас дінас.
Дас вит арӧса нывка, а сьӧлӧмыс ловзис-ӧзйис верстьӧлӧн моз.
Гӧгӧрвоӧй правильнӧя, Лена радейтчис эз гусьӧн, эз сідз, кыдз радейтчӧны нывъяс олӧма мужичӧйяскӧд, а восьса сьӧлӧмӧн.
Эз ӧшйӧдчы Колялы сьыліас, эз котрав сы бӧрся.
Лоис зонмыслы зэв коланаӧн, сьӧлӧмшӧрӧн.
Кыскис ас дінас том мичлуннас да кӧзяйствоын быдтор кужӧмнас.
Видзчысьтӧг став сиктыс аддзис Ленаысь верстьӧ аньӧс.
И мамыс эз дивуйтчы, шуис сӧмын:
— Радейтчис, сідзкӧ, нэм кежлас, и кутасны овны шуда да йывмӧдчыны кывзысьысь да зіль челядьӧн.
Вермис-ӧ Коля ӧвтыштчыны татшӧм пӧсь радейтчӧмсьыс?
Вермис-ӧ не сетчыны аслас сьӧлӧмыслы?
Ленаысь кындзи, сійӧ эз аддзыв мичаджыкӧс.
Ни вир-яйнас, ни статьнас, ни юрсинас, ни синъяснас.
Коля гӧгӧрвоис асьсӧ збыль верстьӧ мужичӧйӧн, шуис вӧчны ставсӧ закон серти.
Сідзкӧ, виччысьны арлыд серти Леналӧн верстьӧ нывбабаӧн лоан кадсӧ?
А лов оз виччысь!
Корӧ ассьыс.
А сы кості Колялӧн и Леналӧн бать-мамыс лӧсьӧдчисны грымӧбтыны сикт шӧрӧ том гозъялы выль керка да карта, медым налӧн вӧліны асланыс скӧт, чипанъяс да дзодзӧгъяс, медым гӧбӧчын да кӧбрӧгын тыр вӧлі сёян-юан, лӧсьӧдӧма кӧм-пась аслыныс и виччысян челядьлы.
Дерт, кыдзкӧ колӧ вӧчны закон серти, Леналы петны верӧс сайӧ дас квайт арӧсаӧн, кӧть сиктын и лоӧ ыджыд йӧз сёрни.
Сёрни сёрниӧн, а овны ас семьяӧн Колялы и Леналы аслыныс.
А кыдз та вылӧ кутас видзӧдны сиктса власть?
Лэдзасны-ӧ том йӧзлы законнӧя гижсьыны и вичкоын венчайтчыны?
Колӧкӧ, шуасны:
«Водз на тіянлы семья лӧсьӧдны!
Колялы кызь вит лоӧ, а тэныд, Лена, сӧмын дас квайт ар...»
А тэныд, лыддьысьысь, кымын арӧс вӧлі гӧтрасигад да кутшӧм олӧмӧн олін гӧтырыдкӧд?
А ӧні миян олӧмын ставыс ӧдйӧ вежсьӧ.
Челядь водз верстяммӧны.
Сідзкӧ, и законӧн колӧ пыдди пуктыны том йӧзӧс.
Мед сӧстӧм да пӧсь сьӧлӧмӧн радейтысьяс кор кӧсйӧны, сэк и ӧтлаасьӧны, гӧгӧрвоӧны кӧ, мый дасьӧсь овны ӧтлаын.
Вот тадзи ме помала кывлӧм висьтсӧ.
П. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-13
АБУ ДЕРЕВНЯ НИ КАР...
Дачникыдлы, карсаыдлы ӧні прамӧя отсасьӧны.
Сыктывкар гӧгӧрын со бӧръя кадас нин кымын посёлок чужис.
Мичаысь-мича, чача кодь керкаяс.
Кӧть музейӧ сувтӧд.
Дачникыд зіль, пӧсьтӧ кисьтас мыйта кӧть колӧ.
Сьӧмтӧ оз жалит ни.
Государство сылы отсалӧ, местнӧй власть сідз жӧ.
Тайӧ, тыдалӧ, бур: ӧнія сьӧкыд олӧмыс карсаыдлы ас вылас надейтчыны велӧдӧ.
Дачникыд паськӧдчӧ.
Вужъясьӧ сикт-грездӧ.
Та вылӧ ассьыс видзӧдлас кывбурӧн вӧзйис Кӧрткерӧс районса Визябӧж грездысь К. Савельева.
Мортыс казялӧма дачникъяслӧн олӧмысь мӧдар боксӧ.

#Коми_му_1992-08-13
«АСКИЫС ЛОӦ МИЧА»
Владимир Васильевич Тиминӧс бура тӧдӧны миян республикаын.
Уна вын сійӧ пуктӧ коми кыв, коми литература сӧвмӧдӧмӧ.
Бура дыр вӧлі республикаса гижысьяслӧн котырӧн веськӧдлысьӧс вежысьӧн, а неважӧн Владимир Васильевичӧс бӧрйисны «Войвыв кодзув» журналса главнӧй редакторӧн.
Буретш газет-журнал вылӧ гижӧдчан кадӧ и шыӧдчим В. В. Тимин дорӧ да корим сійӧс юксьыштны аслас мӧвпъясӧн «Войвыв кодзувлӧн» аскиа лун йылысь, висьталыштны, мыйӧн олӧны талун сэтчӧс уджалысьяс, кутшӧм гижӧдъяс, кодлысь кӧсйӧны козьнавны коми лыддьысьысьяслы.
Сетам кыв Владимир Васильевичлы.
— Ме, дерт, бура гӧгӧрвоа, кутшӧм кыв кутана удж бердӧ босьтчи.
Таӧдз кутшӧмакӧ инмӧдчылі нин эськӧ тайӧ делӧас да.
Некымын во вӧлі «Войвыв кодзув» журналлӧн редколлегияса членӧн, и быд номер лэдзигӧн ковмыліс лыддьыны да донъявны том и олӧма нин гижысьяслысь вӧчӧмторъяссӧ.
Но дзик мӧдтор, дерт, веськӧдлыны творческӧй котырӧн, юрнуӧдны журналнас.
Кор, шуам, миян гижысьяслӧн собрание вылын менӧ вӧзйисны главнӧй редакторӧн, сьӧлӧмӧй ыркмунліс — зэв сьӧкыд да кыв кутана ноп ӧд тайӧ.
И кыскыны сійӧс колӧ мый вынсьыд, мед бӧрыннас эз ков гӧрдӧдны лыддьысьысьяс водзын, а сям кӧ тырмас, кыдзкӧ бурмӧдыштны журналсӧ, коді петӧ 1926 восянь.
«Войвыв кодзувлӧн» олан-вылан туйыс зэв озыр да тӧдчана.
Некымын ним сылӧн вӧлі: «Ордым», «Ударник», сэсся нин «Войвыв кодзув».
Войнаӧдзыс на медводдзаысь коми войтыр тӧдмасисны журналлӧн лист бокъясысь Иван Куратовлӧн кывбуръясӧн.
Ассьыныс гижӧдъяс жӧ, медводдзаяссӧ, йӧзӧдлісны журналын нималана коми писательяс Михаил Лебедев, Василий Юхнин, Яков Рочев, коді ачыс тані уджавліс, журналас, Иван Вавилин, Дмитрий Конюхов, Серафим Попов да унаӧн мукӧд.
Ставнысӧ, дерт, лыддьӧдлыны он вермы.
Да и ме, кор куті пырӧдчыны литератураӧ, тшӧкыда кежавлывлі «Войвыв кодзув» журналӧ.
Ӧні на помнита, кыдзи полӧмпырысь вайи татчӧ ассьым медводдза кывбур, шусьӧ вӧлі «Пӧрысь вӧв».
Збыль, полӧмпырысь, сьӧлӧм топавлӧмӧн.
Медводз сы вӧсна, мый сэки журналас уджалісны пыдди пуктана, нималана коми гижысьяс.
Сэсся и асьсӧ, «Войвыв кодзувсӧ», лыддьылісны бур, топыд тэчаса журналӧн.
Быд коми писатель, торъя книга лэдзтӧдз, зілис йӧзӧдны сылӧн лист бокъясын ассьыс роман, повесть, поэма, кывбур.
Ӧні, веськыда кӧ шуны, журналыслӧн авторитетыс, сійӧ пайыс, кодӧс пуктӧ литература сӧвмӧдӧм-паськӧдӧмӧ, кутшӧмакӧ чиныштіс.
Та вӧсна пукта мог, медым эськӧ журналса быд уджалысьлы сьӧлӧмас йиджис «Войвыв кодзув» вӧсна кыв кутӧмыс, ӧти лов шыӧн, ӧтув кыпӧдны колӧ сылысь тӧдчанлунсӧ.
Мӧд туйыс абу.
Ӧд ми зілям-мырсям коми войтырлӧн син водзын, налы лэдзам журналсӧ, сӧвмӧдам-кыпӧдам чужан кыв, коми литература.
Быдӧнлы, тыдалӧ, гӧгӧрвоана, мый журналтӧ здукӧн он бурмӧд.
Но кутшӧмсюрӧ удж мунӧ нин.
Шуам, июль тӧлыссянь, журналлӧн вежсис чужӧмбаныс, стӧчджыка кӧ шуны, обложкаыс, медводдза да бӧръя листъясыс.
Вӧчис-серпасаліс сійӧс художник Аркадий Мошев.
Сійӧ жӧ номерас йӧзӧдӧма лыддьысьысьяс дорӧ шыӧдчӧм, сетӧма юалӧмъяс.
Шуам, редколлегия кӧсйӧ тӧдны, кутшӧм восянь судзӧдӧ сійӧ либӧ мӧд лыддьысьысь «Войвыв кодзувсӧ», кутшӧм жанра гижӧдъяс медся воӧны сьӧлӧм вылас, коді сылӧн медся радейтана писатель, мый колӧ вӧчны журналсӧ бурмӧдӧм могысь да с. в.
Июльса номерас жӧ сетӧма Василий Амосовлысь кроссворд, корӧма предприятиеяслысь да организацияяслысь реклама.
Колӧ шуны, мый редакциялӧн шыӧдчӧм вылӧ воалӧны нин лыддьысьысьяссянь воча кывъяс.
«Войвыв кодзув» — медводз литературнӧй журнал.
Республикаын татшӧмыс дзик ӧти.
Сідзкӧ, и кыв кутӧмыс миян кык пӧвста.
Со ме водзын куйлӧны журналлӧн тавося номеръяс.
Мый позьӧ висьтавны сэні йӧзӧдӧм гижӧдъяс йылысь?
Веськыда шуа, ёна гырысьыс эз вӧв тавосӧ.
Сэтшӧм, кыдзи, шуам, «Тундраса бияс» либӧ «Чугра».
Миян писательяс ӧні быттьӧ лӧньыштӧмаӧсь.
Сэсся и кадыс, тыдалӧ, тӧдчӧ творчество вылад, талун колӧны дженьыдик гижӧдъяс, ёсь публицистика.
Быд писатель тӧдӧ: ыджыдторйыд чужӧ-пестысьӧ ньӧжйӧ.
И ме эска, мый найӧ лоӧны, тӧда: миян гижысьяс уджалӧны на вылын.
Со, шуам, Петр Шахов йӧзӧдіс неважӧн на «Коми му» газетын «Еджыд керка» книгаысь некымын юкӧн.
Думайта, мый лоӧны и драматическӧй произведениеяс.
Сэсся колӧ гӧгӧрвоны творческӧй йӧзтӧ, мукӧдыс на пиысь бӧръя точкасӧ пуктытӧдз асланыс мӧвпъясӧн оз юксьыны.
Вежавидзӧны, тыдалӧ.
Водзӧ кӧ сёрнитны, то позьӧ пасйыны, мый выль повестьяс йӧзӧдісны Алексей Попов («Водзӧс»), Виктор Напалков («Ме тэнӧ радейта»), Иван Тарабукин («Палялӧм»), Александр Ульянов («Мый вӧлі миян костын»), Повестьяс дорын зумыда сулалӧны и висьтъяс.
Окота меным, мед эськӧ найӧс унджык гижисны да вайисны журналӧ.
Висьтъяс вӧліны Александр Размысловлӧн, Владислав Афанасьевлӧн, Нина Куратовалӧн, Владимир Безносиковлӧн, Андрей Каневлӧн да мукӧдлӧн.
Торйӧн кӧсъя ошкыштны Владимир Безносиковӧс.
Кольӧм во сійӧс примитісны писательяслӧн котырӧ.
И ме эськӧ шуи, мый тайӧ гижысьыс зэв аслыспӧлӧс.
Медводз, дерт, кыв боксяньыс.
Сӧдз сійӧ Владимир Ивановичлӧн, мича, сӧстӧм.
Лыддян мортыслысь висьтъяссӧ да быттьӧ уялан ва коми кывъяс пӧвстын.
Сэтшӧма найӧ вӧрзьӧдӧны сьӧлӧмтӧ, ловтӧ кыпӧдӧны.
Сэсся и сюжетъясыс гижӧдъясыслӧн абу косӧсь, чуньсьыд нёнялӧмаӧсь.
Найӧс олӧмсьыс босьтӧма-гумлалӧма.
Унаысь думыштчылан: ӧнія гудыр кадӧ торйӧн нин сьӧкыда овсьӧ миян гижысьяслы, тыдалӧ, ставныслы, кодъяс тэчӧны-лӧсьӧдӧны духовнӧй олӧмсӧ.
Гонорар, шуам, журналын ичӧт, муртса нянь тупӧсь вылӧ тырмӧ.
Но гижӧны миянлы.
Оз, тыдалӧ, ков ставсӧ сьӧм вылӧ донъявны-вуджӧдны.
Ме думайта, мый и коми литературалы подув пуктысь Иван Куратов ыджыд гонораръястӧ, кыз сьӧмтӧ эз куравлы.
А со мыйта вӧчис, со кутшӧм гижӧдъяс колис ас бӧрас.
Кык кыв висьтала поэзия йылысь.
Окота эськӧ пасйыны Михаил Елькинӧс.
Сійӧ зэв бура, коми кывйӧ пырӧдчӧмӧн вуджӧдіс И. Жаковлысь «Биармия» поэма.
Тайӧ поэмасӧ, ме думысь, позьӧ лэдзны весиг торъя книгаӧн.
Вель уна кывбур йӧзӧдӧма журналын А. Ванеевлысь, В. Бабинлысь, Н. Тюрнинлысь, А. Некрасовлысь, А. Некрасовлысь (Гамса), Е. Козловлысь да мукӧдлысь.
Евгений Козлов, шуам, аслас кывбуръясӧн торъялӧ мукӧдысь.
Вермӧ пырӧдчыны темаас, казявны сійӧс, мый оз казявны мукӧдъяс.
Мӧвпалӧ философскӧя.
Дыр висьӧм бӧрын ловзьӧ-кыпӧдчӧ Владимир Попов.
Торйӧн кӧсъя тӧдчӧдны миян вокъяс, Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округса гижысьяс йылысь.
Накӧд миянлы колӧ, дерт, лӧсьӧдны топыдджык йитӧд.
Медым весиг эськӧ журналлӧн редколлегияӧ пырис сэтчӧс гижысьяс пӧвстысь кодкӧ, сэсся и висьт-кывбуртӧ позьӧ тшӧкыдджыка йӧзӧдны.
Кудымкарас ме шыасьлі нин: гижи ӧти письмӧ Федор Истоминлы.
Чӧв-лӧнь.
Бара гижи письмӧ.
Мися, ло миян «Войвыв кодзув» журналлӧн редколлегияса членӧн.
Но воча кыв эз и мӧдӧд...
Дерт, йитӧд лӧсьӧдӧм кузя думысь ме ог кут лэччысьны.
Петалісны журналлӧн тавося номеръясын и драматическӧй гижӧдъяс.
Вӧліны национальнӧй гимназияса велӧдчысьяслӧн кывбуръяс.
Тайӧ гимназияас ме тшӧкыда волывла, весиг таво нуӧдны лои коми литература кузя урокъяс.
И меным сьӧлӧм вылӧ воӧ, мый татчӧс велӧдчысьяс кӧсйӧны уна тӧдны, асьныс нин босьтчӧны гижны.
Лыддьысьысьлы сьӧлӧм сертиыс «Войвыв кодзулӧ» вужъясьӧм рубрикаяс.
Шуам, «Чужан му, чужан кыв», «Вояс да йӧз», мукӧдъяс.
Тшӧкыда сетам коми войтырлы серамбана пасйӧдъяс.
Кӧть кутшӧм оз овлы олӧмыд, а нюмтӧгыд, сералышттӧг водзӧ он мун.
Зілям не вунӧдны челядь йылысь, йӧзӧдам налы лыддьӧм могысь посньыдик висьтъяс, кывбуръяс.
Лӧсьӧдім июль тӧлыссянь выль рубрика: «Коми котыр».
Юӧръяс.
Мӧвпъяс.
Тӧждъяс».
Нимкодь, мый йӧзыс казялісны сійӧс, воӧны нин воча кывъяс.
И водзӧ вылӧ ми кутам тӧдмӧдны лыддьысьысьясӧс нималана коми войтыркӧд.
Коми мулӧн историяӧн, миян том и олӧма нин гижысьяслӧн выль повестьясӧн, кывбуръясӧн.
Эскам, мый коми кыв ёна на мӧдас ловзьыны-кыптыны.
Ӧні ӧд сійӧ лоис государственнӧйӧн.
Эскам: миян лыддьысьысьяс и водзӧ кутасны судзӧдны «Войвыв кодзув» журнал.
Сылӧн доныс, ӧти номерлӧн, локтан во лоӧ 4 шайт.
Во кежлӧ — 48 шайт.
Но ме лыддя, мый миян правительство кӧ збыль тӧждысьӧ коми кыв да культура сӧвмӧдӧм вӧсна, сійӧ эськӧ дон босьттӧг разӧдіс чужан кыв вылын петысь став газет-журналсӧ.
Мед лыддьӧны йӧзыс, велӧдчӧны ас кывъяс.
Дерт, бур журнал вӧчӧм-лэдзӧм могысь унатор на оз тырмы, паныдасьлӧны сьӧкыдлунъяс.
И «Войвыв кодзувлысь» «пытшкӧссӧ» ёна на ковмас вежны, ёсьмӧдны-паськӧдны публицистика, пыртны выль жанръяс, шуам, детектив, фантастика да с. в.
Но ме чорыда эска, сьӧлӧмӧн кыла, мый аскиыс «Войвыв кодзув» журналлӧн лоӧ мича, аскиыс сылӧн сӧстӧм.
А. ВАСИЛЬЕВ.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-22

2026-08-25T09:12:55Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-22
СИАМ БЫДӦНЛЫ...
Республикаса дона войтыр!
1921 вося август 22 лунӧ миян республика лоис автономнӧйӧн.
Талун, асшӧрлун йӧзӧдӧм бӧрын, сійӧ збыльысь сӧвмӧдӧ ассьыс государственность да экономикаын корсьӧ лӧсялана туй.
Пыр тыдаланаджыкӧсь вежсьӧмъяс.
Заводитчис государстволысь эмбур приватизируйтан ыджыд удж.
Ӧні дасьтӧны народнӧй овмӧслысь медтӧдчана юкӧнъяс ёнмӧдан программаяс.
Чужӧны дыр кад вылӧ артыштӧм экономическӧй да ӧта-мӧдкӧд вузасян йитӧдъяс рубежсайса, СНГ-са государствояскӧд, Российскӧй Федерацияса областьяскӧд да республикаяскӧд.
Матысса кадӧ вежасны уджысь мынтысьӧмсӧ бюджетникъяслысь, найӧ кутасны унджык босьтны, сідзкӧ, бурджыка овны.
Тайӧ лунъясӧ сосъяс пуджӧмӧн республикаса войтыр заптӧны кӧрым, чукӧртӧны урожай, республикаса войвыв районъясӧ воӧ сёян-юан да ломтас.
Верховнӧй Сӧвет да правительство вӧчӧны ставсӧ, медым озырмыштіс республикаса олысьяслӧн пызаныс, тырмымӧнджык лои сёян-юан.
Ми гӧгӧрвоам, мый унджык йӧзыс олӧны сьӧкыда, нелючкиыс оз чин.
Но бурджык олӧмыс быдӧнлӧн ас местаас зіль удж сайын.
Сӧмын тадз бурмас олӧм, озырмас республика.
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство сиӧны быд мортлы шуд, дзоньвидзалун, мед збыльмас быдӧнлӧн ставыс, мый кӧсйӧма-артыштӧма!
Мед лоас мир, ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоӧм миян ӧтувъя керкаын!
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум, Министръяслӧн Сӧвет.

#Коми_му_1992-08-22
ШОЙЧЧӦНЫ И УДЖАЛӦНЫ
Со и гожӧм кольӧ бӧрӧ.
Некымын лун мысти челядь пуксяласны партаяс сайӧ.
Уна зонка да нывка коллялісны каникулъяссӧ кужӧмӧн.
Удитісны и шойччыны, и уджыштны.
Сідз, Сыктывдинскӧй районысь Пажгинскӧй вспомогательнӧй школа-интернатын гожӧмбыд уджалӧ шойччан да уджалан лагерь.
Гырысьджыкъясыс дӧзьӧритӧны порсьясӧс, дзоньталӧны жыръяс.
А ичӧтджык арлыдаяс окотапырысь видзӧны кроликъясӧс, быдтӧны дзоридзьяс.

#Коми_му_1992-08-22
ПРОДУКЦИЯ ОЗ НЬӦБНЫ
Сӧмын июньын Воркутаса цемент вӧчан завод эз вермы инавны 15 тысяча тонна продукция.
Абу бурджыкӧсь делӧясыс и ӧні: цемент ньӧбысьыс абу.

#Коми_му_1992-08-22
ОВМӦДЧӦНЫ ИНОСТРАНЕЦЪЯС
Боръя кадӧ Печораӧ ёна тшӧкыдджыка кутісны волывлыны рубежсайса гӧстьяс.
Ёнджыка американецъяс да канадецъяс.
Аддзылісны печораса и китаецъясӧс.
Эмӧсь и сэтшӧмъяс, кодъяс овмӧдчӧны тані.
Сідз, карын ӧні олӧ панамец, а Кожваын — болгарин.

#Коми_му_1992-08-22
ВЫЛЬ АППАРАТ
Сыктывкарса республиканскӧй больничаӧ Германияысь неважӧн вайисны выль рентгено-хирургическӧй аппарат.
Россияын ӧні эм сӧмын кык татшӧм аппарат.
Сы отсӧгӧн позьӧ кокниа аддзыны висьӧмъяс, ӧдйӧ вӧчны операция.
Но медся тӧдчанаыс сійӧ, мый аппаратсӧ позьӧ новлӧдлыны ки вылын да сетны медицинскӧй отсӧг весиг улича вылын пикӧ воӧм мортлы.

#Коми_му_1992-08-22
Гелий Петрович Кочанов, кодӧс аддзанныд снимок вылысь, помавліс Сыктывкар дорса Краснозатонскӧй посёлокын первой номера профтехучилище, лоис рулевӧй-мотористӧн.
Ачыс Улыс Воч сиктысь, а ӧні олӧ да уджалӧ орчча Зимстан посёлокын.
Тӧвнас мырсьӧ электростанцияын, а гожӧмъяснас ветлӧдлӧ катер вылын.
Таво ва воссьӧм бӧрын вуджӧдчис Керчомъя сикт горулын Эжва вомӧн паромӧн, а турун пуктыны заводитӧм бӧрын ыстісны чукӧртны да новлыны шаландаӧн Кӧтйӧм юпӧлӧнса видзьяс вылысь заптӧм кӧрым.
Быд во татшӧм ногӧн заптылӧны кӧрымсӧ Пруптскӧй леспромхозлӧн подсобнӧй овмӧслы.
Тані вӧчӧм йӧв-яй вичмӧ оз сӧмын татчӧс шӧр школалы да детсадъяслы, но и кер дорын уджалысьяслы.
Гелий Петрович — олан ру сертиыс шань да киподтуя морт.
Сійӧс батьсӧ моз, коді нэмсӧ уджаліс механизаторӧн жӧ Пруптскӧй леспромхозын, ошкӧны да пыдди пуктӧны посёлокса войтыр.
Снимокыс В. ЛОДЫГИНЛӦН да В. ПЕТРОВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-22
ВОЧАВИДЗӦ ЛЫДДЬЫСЬЫСЬ
«Войвыв кодзув» журналлӧн редакция неважӧн шыӧдчыліс аслас лыддьысьысьяс дінӧ некымын юалӧмӧн (видзӧд журналлысь 7-ӧд номер).
Воис нин вель уна воча кыв, кодъяс серти позьӧ вӧчны ӧткымын кывкӧртӧд.
Мый медводз шыбитчӧ синмӧ?
Журнал лыддьысьяс ӧтарӧ пӧрысьмӧны.
Том йӧзсянь воча кывйыс воис зэв этша.
Чӧв олӧны, мыйлакӧ, велӧдысьяс, литературоведъяс, студентъяс.
Журналсӧ, миян думысь, найӧ лыддьӧны и эм мый чуйдны-сӧветуйтны редакциялы.
Уна журнал воӧ Кулӧмдін районӧ.
Эжва катыдысь петіс эз этша гижысь, сэні жӧ ӧні и медуна том автор.
Со и виччысям тайӧ районса лыддьысьысьяссянь унджык воча кыв.
Медводдза воӧм письмӧяс висьталӧны, мый журналлы донсӧ ёна содтыны оз ков.
Медся лыддяна жанръясӧн шуӧма проза да поэзия.
Гижӧдъяссӧ кыв боксянь донъялӧмыс ёна торъялӧ.
Ӧтияс ошкыштӧны, мӧдъяс — кулитыштӧны.
Но сэк жӧ пӧшти быдӧнлӧн тӧдчӧ мӧвп: бурджыка колӧ редактируйтны гижӧдъяссӧ.
«Войвыв кодзувлӧн» кызтаыс унджык лыддьысьысьсӧ могмӧдӧ.
Водзӧ колӧ сетавны вклейкаяс (но оз сӧмын писательяслысь портретъяс).
Ӧткымынъяс тшӧктӧны паськӧдны литературнӧй критика (ӧні пӧ кызвын статьяыс сӧмын ошкӧм), унджык сетавны республикалӧн история йылысь гижӧдъяс, оз пӧ ков вунӧдны и коми-пермякъяслӧн литература йылысь.
Лыддьысьысьяс индісны и ассьыныс медся радейтана писательясӧс.
Тані ёна торъялӧмыс абу: унаӧн пасйӧмаӧсь нимъяссӧ ӧти и сійӧ жӧ гижысьяслысь.
Но тайӧ юалӧм вылас позьӧ вочавидзны вӧр пилитан Сыктывкарса заводын уджалысь Нина Моториналӧн, Емдін районса Висдін сиктысь Т. И. Челпановалӧн, Абъячойысь М. О. Паюсовлӧн кывъясӧн: «Ме радейта став коми гижысьсӧ».
И сэк жӧ воча кывъясын ни ӧтиысь на эз паныдасьлыны нимъясныс Владимир Безносиковлӧн, Юрий Васютовлӧн, Василий Лодыгинлӧн, Александр Лужиковлӧн, Александр Некрасовлӧн, Егор Рочевлӧн Владимир Поповлӧн, кӧть и коми литератураын найӧ абу нин выль йӧз, эмӧсь асланыс книгаяс, печатайтчӧны журналын.
«Кутшӧм гижӧд колис тэнад паметьӧ боръя йӧзӧдӧмъясысь?»
— Вӧлі тшӧтш и татшӧм юалӧм анкетаын.
Быд мӧд морт пасйӧма Виктор Напалковлысь «Ме тэнӧ радейта» повестьсӧ.
Авторыс аттьӧалӧ ассьыс лыддьысьысьяссӧ, торйӧн кӧ, Сыктывкарса пенсионер В. Е. Лекановӧс, коді весиг повестьсьыс мыйсюрӧ стӧчмӧдӧма.
Уналы воӧмаӧсь сьӧлӧм вылас и Нина Куратовалӧн, Борис Шаховлӧн, Геннадий Юшковлӧн гижӧдъясыс, К. Жаковлӧн «Биармия» поэмаыс, кодӧс комиӧдіс Михаил Елькин.
Сёрнитны кӧ торъя кывбуръяс йылысь, то ошкӧм боксянь урчитӧма нимъяссӧ Николай Щукинлысь «Вӧт», Виктор Напалковлысь «Пелысь», Владимир Тиминлысь «1386-ӧд во» да «Илля Вась ордын», Альберт Ванеевлысь «Лысва войтъяс».
Бӧръя кадӧ журнал печатайтіс вель уна пьеса.
Бур боксянь гарыштӧма сӧмын Борис Шаховлысь «Суд» пьесасӧ, Геннадий Юшковлысь «Ен ныв» кывбура гижӧдсӧ.
Лыддьысьысьяслӧн воча кывъясыс бур сианаӧсь, тӧдчӧ налӧн чужан кыв да литература вӧсна тӧждлуныс.
Ставныслы налы аттьӧ!
Редакция и водзӧ виччысьӧ анкета вылӧ воча кывъяса письмӧяс, позьӧ мӧдӧдны весиг кырымпастӧг да гортса адрес индытӧг.
Тӧдчӧдам, татшӧм анкетаыс «Войвыв кодзулын» некор на эз вӧвлы.
Журналын уджалысьяс, сэні печатайтчысь авторъяс омӧля тӧдлісны сы йылысь, кыдзи жӧ донъялӧны лыддьысьысьяс сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
На пыдди сёрнитлісны критикъяс.
Налӧн статьяясын частӧ паныдасьлӧны кывъяс: сэтшӧмтӧ авторлысь пӧ гижӧдсӧ бура примитісны лыддьысьысьяс.
Кысь нӧ татшӧмторсӧ тӧдӧ критикыс карса кабинетысь петавлытӧгыс?
Кыдзи, шуам, примитісны сійӧ либӧ мӧд гижӧд Донын да Пыссаын, Вочын да Кунибын?
Та йылысь стӧчасӧ верманныд висьтавны сӧмын ті, «Войвыв кодзув» журнал (тшӧтш и «Коми му» газет) судзӧдысьяс да лыддьысьяс.
Та вӧсна и журналлӧн редакция шыӧдчис аслас лыддьысьысьяс дінӧ анкетанас.
Налысь сӧветъяссӧ редакция босьтас тӧд вылӧ.
И сійӧ кутас зільны сы могысь, медым «Войвыв кодзув» лоис лунся удж бӧраныд ки-кокнытӧ ас ногыс веськӧдысьӧн.
А ӧні вайӧдам наука туялысь (тадзи асьсӧ шуӧма) Е. А. Цыпановлысь анкетаӧ пасйӧдсӧ: «Вель тшӧкыда сетанныд рочысь комиӧдӧм зэв слаб висьтъяс, либӧ коми гижысьяслысь дзик нин лӧп кодь уджъяс».
Тадзи шуысьыс учёнӧй, филологияса кандидат, а вот кӧть нин ӧти «лӧп» урчитны нимнас — киыс абу кыптӧма.
Татшӧм критикаыд, дерт жӧ, тшаква кодь.
Пасъям нӧшта ӧтитор.
Донъяс содісны сё да унджык пӧв, а гижӧдъясысь гонораръяс колисны пӧшти важ кодьыс.
Ӧти писательлӧн кывъяс серти, авторъяслы мынтӧны мыльӧссӧ.
Висьт либӧ кывбур гижӧм дорысь ӧні выгӧднӧджык вугравны кельчи да ёкыш да вузавны базар вылын.
А гижан уджыд ёна сьӧкыдджык вуграсьӧм серти.
Став писательыс кӧ ручкасӧ вежас вугыр шатин вылӧ, сэки и збыльысь литература пыддиыд лоӧ сӧмын лӧп.
Но таӧдз, думайтам да, ог воӧй.
Тіянлы, дона лыддьысьысьяс, дасьтӧны ассьыныс выль гижӧдъяс Нина Куратова, Геннадий Юшков, Иван Торопов, Борис Шахов, Алексей Попов, Альберт Ванеев, Серафим Попов, Виктор Напалков, Александра Мишарина.
Буретш тайӧ авторъяссӧ медунаысь казьтыштінныд медся радейтана гижысьяс лыдын.
Наысь ӧтдор, журнал лист бокъясын йӧзӧдасны ассьыныс гижӧдъяссӧ уна мукӧд поэт да прозаик.
А гарыштны кӧ медматысса планъяс йылысь, то «Войвыв кодзувлӧн» октябрь тӧлысся номерсянь заводитам сетны Александр Лыюровлысь роман.
Сэні жӧ лоасны Дмитрий Антоновскийлӧн повесть, Галина Бутыревалӧн да Вячеслав Бабинлӧн кывбуръяс.
Нёбдінса Виттор да сылӧн семья йылысь Георгий Торлоповлӧн очерк, Геннадий Турьевлӧн Америкаӧ ветлӧм йылысь пасйӧдъяс.
И сідз, лыддьӧй чужан кыв выланыд петысь журналтӧ.
«Войвыв кодзув» журналлӧн редакция.

#Коми_му_1992-08-22
ПАДМӦДӦНЫ, А ОЗ ОТСАВНЫ
Коми книжнӧй издательстволӧн корӧм серти ми чукӧртім шыӧдчӧмъяссӧ гижысьяслысь да том авторъяслысь, коді мый вӧзйӧ локтан воын лэдзӧм вылӧ.
И чукӧрмис бура уна гижӧд гырысьяслы и поснияслы.
Дерт, ставсӧ ӧткодя он донъяв, но и туйтӧмӧн шуны он жӧ лысьт.
А могыс сыын, медым сувтны сэтшӧмтӧ гижӧдъяс вылӧ да найӧс быть лэдзӧм вылӧ и корны сьӧм республикаса правительстволысь.
Мӧд ногыс книга лэдзысьяс кок йывсьыс усясны: ни типографиялы, ни авторъясыслы, ни бумагасьыс оз вермыны вештысьны, асланыс удждон выланыс на сьӧмыс оз во.
Медым кыдзкӧ бергӧдчыны ӧнія кадӧ, колӧ юрсиыд сувтан дон книгаыдлы пуктыны, а коді нӧ сэтшӧм донсьыд книгатӧ ньӧбас?
Та вӧсна и колӧ отсӧгыс книга лэдзӧм вылас.
Ми кӧсъям и зілям коми кывсӧ бӧр паськыда да джуджыда вужйӧдны олӧмас, со и законтӧ лои вынсьӧдӧма, ӧтвылнаӧ пуктӧма коми кывсӧ рочыскӧд, государственнӧйӧн жӧ тшӧтш шуӧма.
А книгатӧгыд нӧ кыдзи вужйӧдан да сӧвмӧдан?
Книгаыд ӧд аслыспӧлӧс лӧсас олӧм-вӧрад ичӧтдырсяньыд да кувтӧдзыд, сытӧг сьӧдас и ковмас бергавны ли шӧрӧд кылавны, кытчӧ визулыс нуас.
Но буретш да отсӧгыс коми книга лэдзӧм вылас и оз тыдав.
Важ корысьлы няньтор моз сетыштасны, и мун да чӧв ов.
А корысьыдлысь ӧд уна он жӧ и босьт, воліс и муніс.
А мед эськӧ став коми войтырыслы ӧні и водзӧ кежлӧ бурыс петіс, ӧкмис вочасӧн сьӧлӧм сетан да лов пальӧдан литератураыс, важсӧ и ӧніясӧ, и выльсӧ коми войтырыслысь югзьӧдіс.
Со «Литературная Россия» газет юӧртӧ, мый Вологдаса администрация сетӧма 3 миллион шайт сэтчӧс гижысьяслысь книгаяссӧ лэдзӧм вылас, а Орловскӧй областьса администрация лӧсьӧдӧма сэтчӧс гижысьяслы быд тӧлысся стипендия да лэптӧма нин сійӧс 3 сюрс шайтӧдз.
Гижӧдтӧ йӧзӧдтӧдз да торъя книгаӧн лэдзтӧдз колӧ на сійӧс гижны.
А йӧзӧдан ли лэдзан да, мый на тэныд сыысь и воас?
Нинӧм оз во.
Ӧнія донъяс серти кӧ артавны.
Коркӧя колхозын уджалӧм кодь артмыны кутіс, тыртӧм трудодень вылӧ.
Ог тӧд, кор вежсяс Россияын авторскӧй правоыс.
Гашкӧ, тӧдӧмӧн оз вежны да, медым пӧдтыны збыльысь роч литературасӧ?
Но ӧд и миян тан республикаса ыджыдалысьясыс сэтчӧ жӧ синӧны.
Ми шыӧдчылім нин некымынысь, медым унджык сьӧм вичмӧдісны авторскӧй гонораръяс вылӧ, корим и стипендияяс йылысь мӧвпыштлыны, и мукӧдтор кузя на, но ыштӧкӧ миянӧс оз и кывны.
Видзӧдан да, лавкаысь сӧмын ворсӧны.
Но коми гижӧдтӧ, коми книгатӧ нинӧм вылӧ и некытысь он ньӧб.
И вермас лоны сідзи, мый гижысьыд оз и сет йӧзӧдны ни лэдзны ассьыс гижӧдсӧ донтӧм донсьыд, а сэсся и гижӧмсьыд ӧвсяс, ли пызан йӧрас пондас гижны.
Мед оз ло ошйысьӧма, но дыр ас кежын мӧвпалӧм бӧрын таво тӧвнас на ме панлі выль гижӧд да неважӧн эштӧді — кык юкӧна «Коми бал» теш.
Нимсӧ И. Куратовлӧн кывбурлысь босьті сылӧн моз жӧ сиктса йӧзыс менам чукӧртчӧны рыт пукалыштны, юыштны да гажӧдчӧны, шогсӧ пальӧдӧны, меліасьӧны.
Ог тӧд мыйкӧ артмис эз, мед театрса войтыр донъялӧны, а вот майшася нин, мый ӧнія ногӧн меным сыысь оз и вештысьны, да нинӧм дон и сувтас уджӧй.
Он кӧсйы, да лоӧ падъявны: мед и куйлӧ, гашкӧ, пызан йӧрын, сёйны ӧд оз кор, и сэк жӧ кыскӧ петкӧдлыны театрас, гашкӧ и, пуктыны ыштасны.
Чайта, колӧ нин ньӧти нюжӧдтӧг видзтысьны да лэптыны коми литературасӧ.
Дерт, огӧ кӧ ми кӧсйӧй мед кывтӧм пемӧсӧ пӧрис коми войтырыс.
Овны кӧ сылы му вылас, аслас сьыланӧн и колӧ петны бур йӧз водзас!
Г. ЮШКОВ.

#Коми_му_1992-08-22
ЫДЖЫДАЛӦНЫ БОКӦВӦЙ ЙӦЗ
Ас кыв вылас сёрнитысь этша йӧза котыръяс дорйысь мирса федерация лӧсьӧдіс йӧзӧс выльлаӧ овмӧдӧм йылысь документ да мӧдӧдіс дискриминациялы паныд сулалысь подкомиссияӧ, медым видлалісны ООН-лӧн 43-ӧд сессия вылын.
Позьӧ вайӧдны тайӧ документсьыс кӧкъямысӧд пункт, кӧні висьтавсьӧ, кыдзи дорйыны экономика, культура вылӧ этша йӧза котыръяслысь (национальнӧй меньшинствояс) правояссӧ.
Быд народ ас вӧля сертиыс, бокисянь индавтӧг, вермӧ бӧрйыны политикаын, экономикаын ассьыс туйвизь.
Татшӧм видзӧдласыс ООН-лӧн, тадзи висьтавсьӧ международнӧй правоын.
Кор кореннӧй йӧзлысь мусӧ босьтӧны вынӧн, найӧ оз мӧдны вермыны лӧсьӧдны асшӧр олӧм.
Тадзи торкавсьӧ самоопределение кузя народлӧн правоыс.
Асшӧр олӧм оз вермы лоны и сэк, кор кӧреннӧй йӧзлӧн му вылын ыджыдалӧны воӧм войтыр, кор юралысьясыс на пиысь жӧ, кор медвылӧ пуктыссьӧны мӧд государстволӧн законъяс, кор культураӧн, экономикаӧн, политикаӧн веськӧдлӧны бокӧвӧйяс.
Мед кӧть мусӧ и абу босьтӧма вынӧн (оккупируйтӧма).
Тайӧ ставыс бара жӧ лоӧ этша йӧза котырлысь правояс торкалӧмӧн.
Тадзи артмӧ и миян Комиын, кӧні вылӧджык пуктыссьӧны Россиялӧн законъяс.
Кызвын юралысьыс бара жӧ абу коми.
Культура, кыв эндӧны, мортӧс увтыртӧны.
Ӧні со республикаса кызвын олысьыс нин воӧм йӧз.
Найӧ, дерт, некор оз мӧдны тӧждысьны комияс вӧсна, оз мӧдны сетны лӧсьӧдны асшӧр олӧм.
Вот сэсся быть и мӧвпав, кыдзи миянлы дорйыны асьнымӧс, код дінӧ шыасьны отсӧгла?
Ӧд торкалӧны оз сӧмын миянлысь правояс, оз сетны овны и ас ногным.
Некод миянлысь эз юав, кор пӧрӧдісны да пӧрӧдӧны, нуисны да нуӧны вӧр.
Ӧні со тадзи жӧ кӧсйӧны перйыны боксит.
И водзӧ нинӧм оз вежсьы, асьным кӧ ог босьтчӧй политикаӧ, экономикаӧ, культураӧ.
А та могысь колӧ, мед Коми вӧлі тырвыйӧ асшӧр государствоӧн.
И мед юраліс ас морт.
Сиктын кӧть карын, республикаын кӧть районын.
А оланногсӧ асьным аддзам да бӧръям.
Талун жӧ ми вылын ыджыдалӧны, миянӧс велӧдӧны овны бокысь воӧм йӧз, партияяс, кодъяс сулалӧны медводз Россия дор.
Татшӧм вӧлі компартия, татшӧмӧсь жӧ сідз шусяна демократическӧй видзӧдласа партияяс.
Ог нин шу на йылысь, кодъяс веськыда сёрнитӧны асланыс великодержавнӧй видзӧдлас йылысь.
Энӧ думыштлӧй, мыйла республикаын абу сэтшӧм партияыс, коді эськӧ сулаліс Коми му, коми йӧз дор да дорйис найӧс?
Татшӧмсӧ ковмас лӧсьӧдны аслыным.
Быть жӧ ковмас шыӧдчыны мирса организацияяс дінӧ, ООН-ӧ, мед воласны да видзӧдласны, мый тані вӧчсьӧ, кыдзи пӧдтыссьӧ коми кыв, культура, кыдзи бырӧдсьӧ кӧреннӧй войтыр.
А. ЛОГИНОВ.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-08-22
Рафаэль ХАКИМ
ИМПЕРИЯ ВАЛЬДІГӦН
Государство да нацияяс йылысь сёрни
Этнос-народ-нация: государстволань
(Заводитчӧ 81, 85, 90 номеръясын).
3. Этша йӧза котыръяс, кӧреннӧй народъяс да мигрантъяс
Этносъяс, кодъясысь артмӧны нацияяс, оз вошны, найӧ олӧны водзӧ: но сэки нин на дор сулалӧ государство.
Налӧн кывныс, культураыс, обычайясыс, традицияясыс мӧдӧны нырщикавны, ыджыдавны: на водзын сулалысь могъясыс, кӧсйӧмъясыс лоӧны государственнӧйясӧн.
Мӧд ног артмӧ этносъяскӧд, кодъяс эз лоны государство лӧсьӧдысьясӧн.
Сы серти, кутшӧм политика ыджыдалӧ, и лоӧ олӧмныс: дзик правотӧм либӧ автономияын.
Ӧти этноса государство — тайӧ сӧрӧм.
Татшӧмыс абу му вылас.
Быд государствоын олӧ уна этнос, кодъяслысь правояссӧ колӧ дорйыны.
Кор сёрнитӧны «сӧстӧм национальнӧй государство» йылысь, тшӧкыда вунӧдӧны мукӧд народъяс, налӧн корӧмъяс йылысь.
Но таысь корӧмъясыс оз вошны, оз бырны, а вочасӧн пӧрӧны политическӧйясӧ.
Этша йӧза котыръяс — тайӧ этносъяс, кодъяс олӧны государство лӧсьӧдысь этнос пытшкын, видзӧны ассьыныс этническӧй торъялӧмсӧ, видзӧдлассӧ, корӧмъяссӧ.
Миян литератураын тшӧкыда сорлалӧны социальнӧй да национальнӧй правояссӧ.
Тадзи гижысьясыс, медсясӧ, сійӧ народыслӧн ныв-пиыс, кодъяслӧн правоясыс эмӧсь нин.
Социальнӧй равенство оз на сет сӧвмыны этша йӧза котыръяслы (национальнӧй меньшинствояслы), сы вӧсна мый ыджыдалӧ мӧд кыв, мӧд культура, олӧм вылас мӧд видзӧдлас.
Этша йӧза котыръясӧс кӧ оз ло видзӧма-дорйӧма дискриминацияысь, найӧ воштӧны ассьыныс сійӧ подувъяссӧ, мыйӧн и торъялӧны мукӧдсьыс — кыв, культура, оланног, видзӧдлас.
Быть доръян правоясыс налы: мам кывйӧн вӧдитчӧм, ассьыныс школаяс восьтӧм, ассьыныс культура да просвещение органъяс лӧсьӧдӧм, национальнӧй правояс доръян политическӧй да мукӧд общественнӧй организация котыртӧм.
Мирса уна странаын парламентъясас эмӧсь этша йӧза котыръяслы быть торйӧдӧм местаяс, правительствоын веськӧдлысьясӧн уджалан збыль позянлун, а корсюрӧ и «автономиялӧн» статус.
Со, шуам, кыдзи вӧчсьӧ Финляндияын шведъяскӧд (ставыс сэні 300 тысяча гӧгӧр морт либӧ 8 процентыс).
Кывныс государственнӧй, сійӧс быть колӧ велӧдны оз сӧмын шведъяслы, но и финнъяслы.
Шведъяслӧн эмӧсь асланыс газетъяс, партия, университет, торъя радио да телеканал.
Но тадзисӧ вӧчсьӧ оз уналаын.
Тшӧкыдджыка этша йӧза котыръяслӧн кывйыс абу государственнӧй, образование да культура юкӧнын ыджыдалӧ автономнӧй тэчасног.
Но Финляндиялӧн шведъяскӧд примерыс петкӧдлӧ, кыдзи збыль позьӧ да колӧ пыдди пуктыны этша йӧза котыръяссӧ.
Абу быд этша йӧза котырлӧн олӧмыс ӧткодь.
Торъялӧны и сы серти, эм-ӧ налӧн рубеж сайын асланыс национальнӧй государство.
Эм кӧ, сьӧкыдлуныс этшаджык.
Кольӧ, медсясӧ, паськӧдны культура, лӧсьӧдны образование, печать да с. в., но дасьсӧ нин, коді эм налӧн национальнӧй государствоас.
А абу кӧ, уджыс да сьӧкыдлуныс ёна содӧ.
Быть колӧ ас вынъясӧн сӧвмӧдны ассьыныс культура, кыв, мый государстволӧн отсӧгтӧг оз артмы.
Ассьыс торъяланлунсӧ этнос вермӧ видзны и аслас государствотӧг, но век кутас кольччыны олӧмсьыс, ӧнія кадся корӧмъяссьыс.
Тадзи вермӧ лоны и сэк, кор этша лыда этнослӧн эм государство.
Стрӧга кӧ шуны, сёрниыс мунӧ оз сэтшӧма этша йӧза котыръяслысь корӧмъяссӧ олӧмӧ пӧртӧм йылысь, кыдзи этнослӧн самоопределение либӧ деколонизация йылысь.
Та боксянь классическӧй примерыс США-ын, кӧні индеецъяслӧн олӧмыс, шуам, ёна торъялӧ Германияын турокъяслӧн либӧ Францияын алжирецъяслӧн олӧмысь.
Индеецъяс олӧны асланыс историческӧй му вылас и лоӧны кӧреннӧй народӧн американецъяс серти, кодъяс вынӧн мырддисны налысь мусӧ.
Индеецъяслӧн уна поколение быдмис США-са империякӧд дугдывлытӧм тышын, но сідзи и эз велавны американскӧй законъяс, традицияяс да мораль дорӧ.
Талун США ассьыныс мыжсьыс вештысьӧны сьӧмӧн, лӧсьӧдалісны резервацияяс да мынтысьӧны индейскӧй культура сӧвмӧдӧмысь.
Американецъяс татшӧм ногӧн вештысьӧны грекъяссьыс.
Но важся этнослысь сӧвмӧмсӧ ловзьӧдны оз нин вермыны.
Кӧреннӧй народъяслӧн проблемаыс зэв ыджыд.
Мирса кӧреннӧй народъяслӧн сӧмын неыджыд юкӧн лӧсьӧдіс ассьыс государство.
Медсьӧкыд делӧыс та боксянь, буди, Россиялӧн, кӧні сёысь унджык кӧреннӧй народлысь правояссӧ оз пыдди пуктыны, абуӧсь и найӧс доръян законъяс.
Европаса государствояс пиын сӧмын Россияын абу бергӧдӧма правояссӧ репрессируйтӧм народъяслы.
Кӧреннӧй народӧн лоӧ этнос, коді котыртсис, артмис буретш тайӧ му вылас, кӧні ӧні олӧ, и коді ӧнӧдз видзис ассьыс этническӧй торъялӧмсӧ.
ООН-са докладчик серти, кӧреннӧй народӧн лоӧ сійӧ, кодлысь мусӧ вынӧн босьтіс кодкӧ мӧд да босьтіс народсӧ аслас кабыр улӧ.
Тайӧ видзӧдлас сертиыс Россияса кызвын му вылас рочьяс оз лоны кӧреннӧйясӧн.
Кӧреннӧй народ некор оз бурась сылы вӧзйӧм олӧмӧн, сылӧн историческӧй вежӧрыс век бергӧдчӧ сійӧ кадас, кор некод эз ыджыдавлы сы вылын, некод эз нартитлы, увтыртлы, а век кӧсйӧ овны да сӧвмыны ас ногыс, кӧзяитны ас му вылас, век кӧсйӧ ачыс вӧдитчыны мувывса да му пытшкӧсса озырлунъяснас, медым бура овны: век кӧсйӧ сӧвмӧдны ассьыс кыв, вӧдитчыны сыӧн административнӧй, судебнӧй, культурнӧй могъяссӧ олӧмӧ пӧртігӧн.
Кӧреннӧй народлӧн экономическӧй, социальнӧй да быд мукӧд проблема йитчӧма этническӧйкӧд.
Кыдзи петкӧдлӧ мирӧвӧй опытыс, тайӧс ставсӧ бырӧдны некыдз он вермы и быть лоӧ пыдди пуктыны да век кутны тӧд вылын.
Сы серти, ыджыд-ӧ кӧреннӧй народыс, олӧ ӧтчукӧрӧн либӧ торъя котыръясӧн, кутшӧм политика ыджыдалӧ, позьӧ аддзыны налысь проблемаяссӧ решитан туйяс.
Позьӧ вынсьӧдны закон, кӧні висьтавсьӧ льготаяс, государственнӧй дотацияяс быть сетӧм йылысь.
Позьӧ народыслы сетны автономия, кытчӧ пыртӧма «Кӧреннӧй народъяслӧн правояс всеобщӧй декларацияысь», кодӧс вӧлі йӧзӧдӧма ООН-ын, сэтшӧм быть колана юкӧнъяс, кыдзи «образование, информация, культура, религия, здравоохранение, оланін, социальнӧй благосостояние, традиционнӧй да мукӧд экономическӧй удж, муӧн вӧдитчӧм, мувывса да мупытшкӧсса озырлунъясӧн веськӧдлӧм, вӧр-ва видзӧм, а сідзжӧ ассьыныс налог чукӧртан ног, медым позис могмӧдны автономнӧй оласногсӧ».
Став позяна правосьыс торйӧдӧма сӧмын ортсыса политика, оборона да валютнӧй асшӧрлун.
Татшӧм автономияыс эм ади [sic!] эскимосъяслӧн Гренландияын, кӧні налӧн лыдыс сӧмын 52 тысяча морт, но эм закон лӧсьӧдан да вынсьӧдан асланыс орган да кык государственнӧй кыв — датскӧй да эскимосскӧй.
Ӧткодявны кӧ этша йӧза котыръяслысь правояс доръян международнӧй нормаяс сыкӧд, кыдзи тайӧ вӧчсьӧ Россияын, кольӧ сӧмын шензьыны, кутшӧма Россияса юралысьяс оз гӧгӧрвоны, мый сэтшӧмыс мортлӧн правояс да кутшӧма дорйӧны Россияса империялысь тэчасногсӧ.
Российскӧй веськӧдлысьяс кӧ пӧртісны олӧмӧ сӧмын сійӧс, мый вӧзйӧ ООН, весиг народъяслӧн самоопределениетӧг, важӧн нин странаын олӧмыс мӧдіс лӧсявны, важӧн нин позис вежны имперскӧй тэчасногсӧ.
Ӧнӧдз жӧ кӧреннӧй народъяслы кольӧ ӧти туй — асшӧрлун, сы вӧсна колӧ тышкасьны политическӧй да экономическӧй средствоясӧн.
Омӧль нӧшта и сійӧ, мый Россияса народъяслӧн абуӧсь этша йӧза котыръяслӧн правоясыс весиг республикаясын, кодъясӧс шуӧма на нимӧн.
Мари Элын, Чувашскӧй да Удмуртскӧй республикаясын национальнӧй движениеяслы ковмылӧ тышкасьны асланыс правительствояскӧд, медым дорйыны мариечьяслысь, чувашъяслысь да удмуртъяслысь правояссӧ, а Мордовияын президентыс роч, оз тӧд мордовскӧй кывсӧ и оз дзеб мордовскӧй народ водзас ассьыс ышнясьӧмсӧ.
Тайӧ республикаясса правительствоясыс дорйӧны оз сэтшӧма асланыс народъяслысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ, кыдзи «центрлысь политика».
Колониальнӧй политика, ӧти боксяньыс, да кокбӧрля нюлӧм, мӧд боксяньыс, Россияын лыддьыссьӧны медся пыдди пуктанаӧн да ошканаӧн.
Комиӧдіс В. РАЗМЫСЛОВ.
(Водзӧ лоӧ на.)

#Коми_му_1992-08-22
ГУСЯСЯМ?!
Мыйта ӧні петӧ преступность содӧм йылысь гижӧдыс — шемӧсмӧдӧны найӧ лыдпасъяснас, примеръяснас.
Чайтсьӧ, быттьӧ ставнас странаыс, ичӧтсянь пӧрысьӧдз, гусясьӧны.
Босьтӧны ставсӧ, мый ки улас сюрас.
Оз отсав ни ыджыд томан, ни скӧр пон.
Россияад эськӧ гусявлісны нэмсӧ.
Революцияӧдз и бӧрас, кор ставыс лоис быдӧнлӧн.
Но тадзтӧ некор на эз.
Нетшкӧны ӧтарӧ и мӧдарӧ национальнӧй озырлун, шепыштӧны зыр и куран.
Гусясьнытӧ став позянлунсӧ дасьтӧма.
Примерсӧ петкӧдлӧ власть, юралысьяс, миян законникъяс.
Мый тані гӧгӧрвосьӧ?
Мырддисны сберкнижкаяс вылысь ӧтчыдысьӧн эз уна — 350 миллиард шайт.
Сьӧмыд ӧд донтӧммис некымын дас пӧв.
Мупытшса озырлун, дона кӧрт — ставсӧ, мый колӧ мирса рыноклы, вузалӧны ӧта-мӧдлы, сэсся ещӧ кодлыкӧ коймӧдлы.
Мюнхенын господин Ельцин кредиторъясӧс корис локны Россияӧ да босьтны мый коді кӧсйӧ, весиг му.
Мый нин шуны, кор Г. Попов вӧлі мэрӧн, быдсӧн теория боксянь подулаліс взятка сетӧм-босьтӧмсӧ.
А мыйысь сійӧс сетӧны?
Сыысь, мый государстволӧн эмбурыс, кодӧс вывті сьӧкыда чӧжим-нажӧвитім, медъёна сикт тшӧт весьтӧ, вуджӧ мафиози киӧ.
Тайӧ ӧмӧй абу гусясьӧм?
А президентлӧн торговля вӧля вылӧ лэдзӧм йылысь закон?
Водзті сідз прӧста некод эз босьт стройка вылысь кӧрт тув — кытчӧ сійӧс иналан.
Ӧні гусялін да вузав кӧть мый да мыйта кӧсъян.
Да кӧні кӧть окота — вӧля, майбыр.
Тадз нажӧвитчысьыд думнас радлӧ, вӧлисти пӧ став народлӧн эмбурыс йӧзӧдзыс воис.
Со пӧ кор ме кӧзяинӧн лои.
А кыдз лӧсталӧ ӧнія миян выль купечыдлӧн чужӧмыс.
Синныс югъялӧ.
Китайысь, Польшаысь воӧм кӧм-паськӧмнад вузасьӧ да.
А неважӧн ӧд на поляк-китаецтӧ жалитлім, коньӧръяс, мися.
Ӧні ми асьным падвежӧ веськалім, корысьясӧн лоим.
Миянӧс нин жалитны колӧ.
А производствоас мый вӧчсьӧ — некод, тыдалӧ, оз гӧгӧрво, мый сэні керсьӧ, кысь помсӧ корсьны.
Ог нин эськӧ гӧрӧдсӧ разьӧм йылысь гарав да.
А реформаясыс кодарӧ йӧзсӧ тойлалӧны?
Бара жӧ гӧгӧрвотӧмтор.
Со и кыскӧны быдӧн аслыныс мый сюрас.
Сы вӧсна, мый мортыс государстволы оз нин эскы, сӧмын ас вылас надея.
Оз кӧ ачыс босьт, некод сылы нинӧм оз сет.
Быттьӧ кыдзкӧ вежӧрнад и татшӧмторсӧ заводитан гӧгӧрвоны, гусясьысьтӧ правдайтны босьтчан весиг.
Но кора менӧ гӧгӧрвоны — оз быдӧн йӧзыдлысь, государствоыдлысь юасьтӧгыд босьт.
Унджыкыс честнӧя уджалӧ-мырсьӧ.
Кӧть и налӧн нин повзьӧмысла синмыс плешкас на гӧгӧр няйтсьыс, олӧмсӧ гӧгӧрвоны позьтӧмсьыс, гӧгӧр гусясьӧмсьыс.
Мый вӧчны?
Ӧшӧдны ыджыдджык томан, тувъявны крепыдджык калич сараяд, дачаад, гаражад, джуджыд потшӧсӧн кытшавны керкатӧ, завод-фабрикатӧ?
Оз отсав.
Тыдалӧ, кад воис нин пальӧдчыны.
Босьтчыны лӧсьӧдны пӧрадок быдлаын.
Контрольтӧ, дерт, чорзьӧдны быть, но нӧшта на водзджык колӧ вынсьӧдны эмбур йылысь законъяс.
Юклыны сійӧс акция серти либӧ ещӧ кыдзкӧ.
А, гашкӧ, оз и ков нетшкыны государстволысь кадысь водз.
Мыйла ми веськодьпырысь видзӧдам, кыдзи ӧти морт либӧ неыджыд чукӧр ворсӧдчӧны та ыджда страналӧн судьбаӧн да, овлӧ, торкалӧны Конституция.
Тадз пӧ колӧ.
Ме библейскӧй законъястӧ, христианскӧй велӧдӧмтӧ пыдди пукта.
Тайӧ му шарвывса йӧзлӧн уна нэмся ыджыд опыт.
Но ӧткымынторкӧд ӧти кывйӧ воны ог кӧсйы.
Оз позь овны ӧти лунӧн, ныв-пи да внукъяс йывсьыд думайттӧг.
Нинӧмла нюмъявны, кор тэнӧ кучкасны бан бокад, ставсьыс прӧщайтны, эскыны сӧмын енлы, мый мӧдаръюгыдас бурджык лоӧ.
Оз позь, колӧ овны да мыйкӧ вӧчны.
А гусясьӧмсьыд колӧ бурдӧдчыны.
Либӧ бурдӧдны.
Л. КОКОРИН.

#Коми_му_1992-08-22
ДОРЙЫНЫТӦ АБУ КОКНИ
Талунъя сьӧкыд кадӧ, кор водігӧн и садьмигӧн ми гыжъялам балябӧжнымӧс да юрын кутам ӧти мӧвп: «А мый лоӧ аски!»
— некодлы и дум вылас оз волы, мед не гижсьыны аслас радейтана газетъяс да журналъяс вылӧ.
На пӧвстын, дерт, лоӧ и «Чушканзі».
Таво сійӧс котыртӧм-лӧсьӧдӧмсянь тырӧ 35 во.
Пӧся чолӧмала «Чушканзі» журнал радейтысьясӧс тайӧ ичӧтик юбилейнас да сиа и водзӧ на кольны куслытӧм муслун асланыд курччасьысь ёрт дорӧ.
35 во...
Быттьӧ неважӧн на и вӧлі, кор петіс медводдза номерыс «Чушканзі» журналлӧн, а со ӧд мыйта кад нин кольӧма.
Быдсямаыс вӧлі Коми Республика олӧмын — и бурыс, и лёкыс, но миян войвывса олысьяс некор ёнасӧ эз няргывлыны: велалӧмаӧсь сьӧкыда овнытӧ.
«Чушканзі» кыдз мый вермис, век отсасис бырӧдны нелючкияссӧ миян олӧмысь, аслыс на унаысь сюрліс и кытчӧ оз ков нырсӧ сюйӧмысь.
Менам некор оз вун, кыдзи ӧтчыд зэв яр нывбаба, кодлы абу кажитчӧма чушкӧмыд, вартіс юрас кефир дозйӧн сэкся редактор Александр Михайлович Матвеевлы.
Сылы, коньӧрлы, унаысь сюравліс.
Кӧсъя бур кывйӧн казьтыштны Степан Александрович Холоповӧс, коді ыджыд пай пуктіс журналсӧ мичмӧдӧмӧ, Александр Степанович Петруневлы, коді вежис Матвеевӧс да нӧшта ёсьмӧдліс «Чушканзі» журналсӧ.
Уна вын да сямлун пуктіс журнал уджӧ Василий Егорович Кушманов, коді вежис Петруневӧс (сэки сійӧс индісны веськӧдлыны республикаса телевидениеӧн да радиоӧн).
Да и ӧнія министрным, коді кутӧ киас став газетсӧ, журналсӧ, телевидение да радио, Александр Павлович Юдин, сідзжӧ веськавліс «Чушканзі» борд улӧ.
Кӧть эз и дыр сылы вичмы мырсьыны журналас, а пайыс лои тӧдчана: кыпӧдіс «Чушканзілысь» политическӧй тӧдчанлунсӧ.
А талунъя кадӧ тайӧс абу кокни вӧчны: республикаса батьясыд вермасны и асьтӧ курччыны...
Со 1991 во декабрь тӧлысся «Чушканзілӧн» номер.
Коймӧд лист бокас Выль вося серпас да гижӧд: «Мед нэмъяс кежлӧ коляс историяӧ 1991 во, кор миян страна зумыда сувтіс капитализмӧ мунан туй вылӧ!
Коммунистъясӧс тімбыльтӧма.
Социализмлӧн сьывсис.
Муяс эндісны.
Лавкаяс кушмисны.
Сёян-юан коли сӧмын кооперативъясын.
Пидзӧс вылӧ на водзын!
Чего изволите, господа?»
Унатор на сэні шуӧма, медым дорйыны и коми йӧзсӧ, и Коми мусӧ, и сылысь озырлунъяссӧ.
Дорйыны пыр сьӧкыдджык.
Нартитнытӧ мый: кымын ыджыд чин, сымын ыджыд кабыр.
Талун ӧтияс озырмӧдчӧны, мӧдъяс — гӧльмӧны.
Мыйлакӧ гӧльмысьыс ёна унджык озырмӧдчысьясысь.
Со и воӧны письмӧяс «Чушканзіӧ»: кодӧскӧ нартитӧны удж вылас, кодлыкӧ патерасӧ оз сетны, кодӧскӧ пенсиянас дзескӧдӧны...
Дойдӧм мортыд кувтӧдзыс надея кутӧ, мый кодкӧ ӧд отсалас жӧ сылы.
35 вонад «Чушканзіыд» зумыда тышкасис йӧзсӧ чиршӧдлысьясыдкӧд: ставсӧ кӧ лыддьӧдлыны, кымын мортлы лои отсалӧма — некутшӧм кабала оз тырмы.
И водзӧ вылӧ «Чушканзі» оз лэдзчысь тайӧ колана уджсьыс.
Со менам киын Россиялӧн выль Конституция.
Мӧдӧд юкӧнас 11-ӧд статьяын гижӧма, мый муыс, сы пытшкӧсса озырлунъясыс, ваясыс лоӧны йӧзлӧн киын, но медым сійӧн пӧльзуйтчыны — ни, ни...
Мыйта сёрни ми та кузя нуӧдім, а Россияса ыджыд йӧзыдлы, тыдалӧ, веськодь миян майшасьӧмыд.
И зэв нимкодь, мый миян Верховнӧй Сӧветса председатель Ю. А. Спиридонов эз сӧгласитчы татшӧм индӧдкӧд да мӧдіс чорыда дорйыны ассьыным правоясӧс миян озырлун вылӧ.
Миян ӧд и закон вынсьӧдӧма та кузя.
А лыддьысьны кӧ оз кӧсйыны миянкӧд — колӧ дерт, тышкасьны.
Кывкӧртӧд пыдди кӧсъя аттьӧ шуны «Коми му» газетса уджалысьяслы, мый найӧ оз вунӧдны ассьыс кагасӧ, ӧд «Чушканзі» чужліс «Югыд туй» газетын, коді ӧні шусьӧ «Коми муӧн», да бара на сетісны миянлы ассьыныс лист бокъяссӧ.
Ме шыӧдча став лыддьысьысьяс дорӧ, кодлы мусаӧсь коми кыв да коми газет да журналъяс: эн лэдзӧй кусны ассьыныд петасъястӧ.
Кӧть и донсялісны ӧнія газетъяс да журналъяс, сӧмын тіян бур сьӧлӧмыд вылӧ надея кутам.
«Чушканзілӧн» доныс коли важыс — 3 шайт сулалӧ ӧти номер.
Во кежлӧ — 36 шайт.
Тайӧ сӧмын куим сьӧд нянь тупӧсь.
Ме ог нин нуӧд сёрни центральнӧй изданиеяс кузя — мый и лоӧ накӧд?
Оз кӧ мӧдны гижсьыны донсялӧм газетъяс вылад — тупкысясны ӧд.
И миянкӧд татшӧмыс вермас лоны.
Вай огӧ жӧ воӧдчӧй таӧдзыс.
В. ОСИПОВ,
«Чушканзі» журналса главнӧй редактор.

#Коми_му_1992-08-22
КОРӦЙ ВАЛЮКӦС
Став семьяӧн нимкодясим, кор патераӧ лӧсьӧдісны телефон.
Эг кужӧй мӧвпыштлыны, мый сійӧ лада олӧмнымӧс дзугас.
Мӧд лунас телефон яра триньӧбтіс.
Гӧтыркӧд уськӧдчим сылань.
Менам водзджык слӧймыссис шашаритчыны трубкаас:
— Кывза.
— Корӧй Валюкӧс, — кыліс мӧдар помсяньыс мужичӧйлӧн тшап гӧлӧс.
— Эн сэтчӧ веськалӧй, — ӧлӧді ме.
— Эн сӧр.
Тайӧ телефон номерсӧ Валя сетіс тӧдмасигӧн.
Дзӧран киӧн чӧвті трубкасӧ да сюся видзӧдлі орччӧн сулалысь гӧтыр вылӧ.
Со, вӧлӧм, мыйла сійӧ усьӧ-чеччӧ котӧртӧ.
— Анна, другыд звӧнитліс, — сӧдзӧді ме.
— Сӧмын тай тӧдмасигад мӧд нимӧн висьтасьӧмыд.
— Кутшӧм друг?
Эн йӧйтав сэн.
Ме вежӧгтӧмла узьны ни сёйны ог вермы.
Лун-мӧд мысти бара сійӧ мужичӧйыс звӧнитӧ.
— Ме-е-ным Валя колӧ.
Шуа, сорасин, мися, буракӧ.
А сійӧ: гашкӧ пӧ, и сорасси.
Но пытшкын вежӧгтӧмыс коли.
Вежон мысти гӧтырӧй нин скӧрысь китшнитіс да шуӧ:
— Тэныд талун зэв нор гӧлӧса ныв звӧнитіс.
Тэсянь пӧ кага лоӧ.
Ме первой вомӧс калькнитлі, сэсся дорйысьны босьтчи.
— Колӧкӧ, эз миянӧ звӧнит?
— Кыдзи эз, весиг тэнӧ нимнад шуис да.
— Этша ӧмӧй Иваныс?
— Ог тӧд, ог тӧд, — чӧвтіс гӧтыр да бӧрдігтыр пырис мӧд жырйӧ.
Ӧні велалім нин да оз сэтшӧма шензьӧд, кор телефон пыр друг корасны Дарьяӧс либӧ Марьяӧс, Микулайӧс либӧ Гришаӧс.
Сӧмын ёнакодь дӧзмылан, мый абонентнӧй списоксӧ лӧсьӧдысьяс дзугӧмаӧсь уна номеръяс.
Сэсся, тыдалӧ, и сюсь аппаратъясыс дурӧны.
Да, мый ме больга.
Колӧ ӧд Секлетеялы звӧнитлыны.
— Секльӧ тьӧт.
Кыдзи олан?
— Менӧ, ёртӧй, нэмсӧ Ольгаӧн шулісны, — кыліс гӧлӧс.
— Юин кӧ, йӧзыслы эн дӧсадитчы.
Мун да узьышт.
А. ВАСИЛЬЕВ.
1985 во.

#Коми_му_1992-08-22
СТАРИК ДА СТАРУКА
Олӧны-вылӧны пӧрысь гозъя пӧт каньяс моз.
Уна во нин пенсия босьтӧны да кургӧны-мургӧны.
Шог ни печаль оз тӧдны.
Выль вося паныда лунӧ старикыслы юрас воис вильыш мӧвп да паніс муса гӧтырыскӧд татшӧм сёрни:
— Маша, вай казьтыштам ассьыным том каднымӧс.
— Кыдзи?
— Ме муна да ньӧба билетъяс кино вылӧ нёль час кежлӧ.
Сэсся сэні, театр дорас, кута тэнӧ виччысьны сідзи жӧ, кыдзи вӧвлі гӧтрасьтӧдз.
Выль вося паныда лунӧ жӧ.
— Ме абу прӧтив, — нюмъялӧмӧн вочавидзис старука да читкыртліс синъяссӧ.
Старик кышаліс медмича паськӧмсӧ да довгис кинотеатр дорӧ.
Ньӧбис кык билет сёрнитчӧм кад кежлӧ.
Сэсся ветліс дзоридзьясӧн вузасьысьяс дорӧ да босьтіс зэв мича букет.
Вит шайт мынтіс.
Бӧр локтіс театр дорӧ.
Сулаліс да сулаліс.
Киноыс заводитчис нин, а гӧтырыс эз и лок.
Пӧрысь мортлы быд сикас мӧвпыс кутіс пырны юрас.
Мый пӧ и лоис старукаыскӧд.
Котӧрӧн локтіс гортас да ёна и чуймис: гӧтырыс пукалӧ пызан сайын да самӧварысь юӧ чай, варенньӧӧн.
— Маша, тэ нӧ мыйла эн лок?
— Мамӧ эз лэдз, — нориника вочавидзис старука.
А. МАКАРОВА.
1983 во.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦТЫРЫД АБУ МӦТЫР
Мӧмӧт тэ мӧмӧт!
Кыв он куж шуны йӧз водзын, асьтӧ дорйыштны!
Мыйӧн эськӧ тэ вӧлін, не кӧ ме!
Чайтан, медальястӧ сетісны!
Ставсӧ ме!
Тайӧ — збыль.
Код на ещӧ тӧдас, кыдзи ме олі свет вылас, эз кӧ вӧв менам Мавруша.
Пӧрысьмытӧдз олім, челядьӧс быдтім и велӧдім, сиктын меным почётнӧй гражданинлысь ним сетісны, и ставыс Мавруша ради.
Кужӧ сійӧ быдтор бергӧдны, колана кывйыд быд здукын дась.
И сибалӧ йӧз дінад.
Лежнӧгйыв кодь, позьӧ шуны, самасяс кӧ.
Писькӧдчас быд розьӧ варовлуннас, казялас кӧ розьсӧ.
Ог соссьы: кор ме гортын висьталі Ӧгаш Мавра вылӧ гӧтрасьӧм йылысь, мамӧ чужӧм вылас едждӧдліс, быттьӧ недыр кежлӧ джӧмдыліс, сэсся синъясыс паськалісны:
— Мый тэ, зарни туг!
— мыкталӧмӧн бура дыр мысти сӧмын вермис шуны мам, кажитчӧ, весиг пернапасасьыштіс.
— Сёяс ӧд Мавраыд тэнӧ!
Тэ — рам, воча кыв некодлы шуны он куж ни он лысьт, а Мавраыд мамыс кодь жӧ дзик...
Сикт пасьталаын эня-нылалӧн гӧлӧсыс кылӧ, катыд помсянь — кывтыдӧдзыс.
Ӧвсьы, бур пи, сямаджыкӧс корсям...
Но шулывлӧны тай: сьӧлӧмыдлы он тшӧкты.
Варов Маврушалӧн мелі кывъяссӧ меным вылӧ уна вӧлі заптӧма, и синъясыс сэтшӧм мичаникӧсь — видзӧдласны ме вылӧ да, садьӧй вошлӧ.
Нинӧм вӧчны ме ог вермы.
— Но бӧрвылас эн норась, муса пиук!
— шеныштіс кинас и мам.
— Эк, казялан да, сёр лоӧ!
Мавруша вылӧ норасьны ме некор эг и кӧсйыв, и эг думыштлыв.
Гӧтрасигӧн ме вузаси сиктса магазинын, Мавруша менам пыр жӧ павъяліс магазин водзын.
Шӧвк платтьӧа, вӧччӧма.
Тыдалӧ, менӧ видзис, мед оз гусявны.
Сэсся Мавруша менӧ карӧ нуӧдіс.
Сэні пӧ ыджыд магазинын мӧдан уджавны, да и сійӧс быдӧн мӧдасны тӧдны, королеваӧн карас лоас.
— Дерт, некутшӧм королеваӧн эз ло, сы кодьыс карад уна.
Ӧтчыд и шуӧ:
— Прокуша!
Ӧні бур йӧзыс сиктъясӧ ас окотасьыныс мунӧны.
На йылысь газетъясын гижӧны.
Сет тшӧтш шыӧдчӧм.
Кывзыси, сеті шыӧдчӧм.
Видзӧда да, мӧд лунас нин локтіс корреспондент, снимайтіс кыкнаннымӧс.
А сэсся газет лист бокъясысь аддзим асьнымӧс, улас гижӧма: тайӧ молодеч гозъяыс пӧ эз повзьыны мунны сиктӧ.
Маврушалӧн нырыс ещӧ вылӧ качис.
Армияын ме служитлі танкӧвӧй частьын, но эг танк вылын, а трактор вылын.
Сиктад воӧм бӧрын ме кӧсйи пуксьыны трактор вылӧ жӧ.
— Тэ мый, дурмин!
— паськӧдіс синъяссӧ Мавруша.
— Медся няйт уджсӧ!
Тэныд ӧні портфеля чин сетасны!
Но тані ме медся первойысь и медся бӧръяысь эг кывзысь муса гӧтырлысь.
И кор меным сетісны первой медаль, а сэсся и «Знак Почета» орден, Мавруша менам радліс меысь ёнджыка.
— Эг кӧ лэдз ме тэнӧ трактор вылад пуксьыны, эн эськӧ и аддзыв медальястӧ да орденъястӧ!
Тадзи вӧчис менӧ шудаӧн менам Мавруша.
Со сылӧн бара нин гӧлӧсыс кылӧ:
— Прокуша!
Эн вунӧд школьникъяс дінад мунны.
Ӧшӧд морӧс вылад став медальястӧ да орденъястӧ.
Выль пинжактӧ пасьтав.
Ме тэкӧд тшӧтш ветла, а то ӧд тэ кыв ни джын он куж шуны...
Отсышта ме тэныд...
И ми кыкӧн восьлалам школаӧ — ме да менам Мавруша.
Мый вӧчан, сытӧг ӧд ме нинӧм.
Иван ИЗЪЮРОВ.
1978 во.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦТРАСЯ
Миян учреждениеӧ таво арнас воис выль морт.
Ставӧн шуӧны сійӧс Викаӧн, кӧть збыль вылас сійӧ Виктория.
Мичаысь-мича ныв!
Татшӧм мичасӧ ме некор на некытысь эг аддзыв.
Миян ставӧн йӧймисны сы вӧсна: быд лун кутісны ваявны сылы дзоридзьяс, кампетъяс, шоколадъяс.
Но медся ёна сійӧс радейті ме.
Ме нин думышті, мый гӧтрася сы вылӧ.
Ӧтчыд ӧбед дырйи, кор ставӧн мунісны столӧвӧйӧ, ме колльӧді сійӧс кабинетӧ да пані сёрни:
— Вика, ме кӧсъя гӧтрасьны...
Ло меным бур гӧтырӧн...
— полігтырйи шуи ме да веськыд киӧс пукті тіпкысь сьӧлӧм вылӧ.
— Со менам тэныд сьӧлӧм!
Со менам тэныд ки!
Нэм чӧж кута радейтны да новлӧдлыны ки вылын.
— Сьӧлӧмыд да киыд, дерт, бур, — зумыша шуис сійӧ.
— Но кӧні ми кутам овны?
— Вика, Викечка, Викельчик!
Ньӧти эн шогӧ усь!
Менам жӧ эм вок, наукаясса кандидат!
— радпырысь горӧді ме.
— Сійӧ ньӧбас миянлы кооперативнӧй патера!
Викториялӧн синъясыс югзисны.
— А мый вылӧ ми кутам овны?
— юаліс сійӧ.
— Тэ сӧмын на заводитін уджавны, деньгаыд абу, удждоныд ичӧт.
— Кыдзи мый вылӧ?..
Менам кандидат воклӧн деньгаыс сы мында, мый...
— Быд семьяын этша вылӧ колӧ, мед вӧліны телевизор, радиоприемник, магнитофон, бурджык видеомагнитофон.
— Менам кандидат воклӧн ставыс тайӧ эм.
Свадьба кежлӧ сійӧ миянлы тайӧс козьналас, а аслыс ньӧбас выльясӧс.
Козьналас миянлы и мотоциклсӧ, а аслыс «Жигули» ньӧбас.
Викториялы лои нимкодь, радысла нюмъялӧ, синъясыс дзирдалӧны.
Регыд мысти вӧлі свадьба.
Пирыс вӧлі бу-ур!
Гӧстьяс горзісны «Курыд!»
И ме горзі «Курыд!» да видзӧді, кыдзи окасьӧны том гозъя — Виктория да менам кандидат вок.
С. РАЕВСКИЙ.
1989 во.

#Коми_му_1992-08-22
ВӦР-ВАТІ ВЕТЛЫСЬЯС ШМОНИТӦНЫ
— Но мый, кыйдӧстӧ уна кыскан?
— Эн нин нинӧм шу.
Кутшӧм кыйдӧс, кор грездысь петігӧн ме туйӧс кӧч вомӧналіс!
☼ ☼ ☼
Кык вӧралысь паныдасисны.
Сёрниӧ воисны.
Ӧтиыс висьталӧ:
— Муна тӧндзи ягті, видзӧдз — кӧч.
Ме шковги-лыйи и — нопйӧ.
Пыдӧджык ягас пыри — руч.
Шковги пищальысь и — нопйӧ.
Ещӧ пыдӧджык пыри да аслам синъяслы ог эскы — кӧин!
Мӧвпавны вӧлі некор, бара шковги и...
Мӧдыслӧн терпенньӧыс эз тырмы да вомаліс:
— Шуан кӧ ещӧ, мый сэсся ош паныдасис, сылы шковгин да бара жӧ нопъяд чӧвтін — ныр-вомад лӧсышта!
— Йӧй, тэ тай нинӧм эн гӧгӧрво.
Ме жӧ быд лыйӧм бӧрын, ог веськав да, пыра нопйӧ мӧд патронла.
А тэ сэтшӧмтор мӧвпыштӧмыд...
☼ ☼ ☼
Кык сват лэччисны ты дорӧ утка кыйны.
Аддзис ӧтиыс, мый утка пукалӧ ваас, да шуӧ:
— Видзӧдлы, сват, кутшӧм госа утка пукалӧ, лӧсталӧ быдсӧн.
Чӧскыд и шыд ми тэкӧд панялам!
Тэ тан куйлышт лӧня, а ме час здукӧн сійӧс сизьдышта!
Метитчис.
Шков!
А уткаыд кыпӧдчис да лэбзис водзӧ.
Сват и шуӧ сэсся мӧд сватыслы:
— Бур ещӧ, мый эг инмы.
А то эськӧ нокыс вӧлі.
Тайӧ мӧй утка — куш сӧмын лы да гӧн.

#Коми_му_1992-08-22
КЫВЗЫСИСНЫ И ЛЫЙЛІСНЫ
(Пом.
Заводитчӧ газетлӧн 95 номерын).
Справка
1946 вося декабрь 31 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧма Гордов да сылӧн гӧтыр Татьяна Владимировна костын татшӧм сёрни.
Г. — Ме кӧсъя кувны, медым ни тэныд, ни некодлы эг вӧв сьӧктӧдӧн.
Т. В. — Тэныд оз ков кувны, а шедӧдны ассьыд да мынтыны водзӧс тайӧ подлецъясыслы!
Г. — Мыйӧн?
Т. В. — Мыйӧн кӧсъян.
Г. — Тайӧ абу выгӧднӧ ни тэныд, ни меным.
Т. В. — Выгӧднӧ.
Ми ог тӧдӧй, мый лоас во мысти.
Вермас лоны, сійӧ, мый вӧчсьӧ, ставыс бур вылӧ.
Г. — Тэныд абу выгӧднӧ, медым тэ вӧлін мекӧд.
Т. В. — Мыйла тэ ме вӧсна шогсян?
Эх, Василий, слаб тэ морт!
Г. — Ме зэв дыр думайті, мый меным вӧчны ӧні.
Кор став тайӧ гудыр олӧмыс помасяс, мый меным вӧчны?
Тэ тӧдан, мый меным тайӧ оз кажитчы?
Сійӧ, мый ме дугді лоны владыкаӧн.
Т. В. — Ме тӧда.
Сьӧлышт тэ тайӧ делӧ вылас!
Мед сӧмын тэнӧ Сталин примитіс.
Г. — Угу.
Мӧдар боксянь кӧ, ӧд ставсӧ сійӧ гудыртіс.
Т. В. — Вермас лоны, сійӧ, кыдзи артмис, весиг бурланьӧ.
Г. — А мыйла меным колӧ мунны Сталин дінӧ да уськӧдны ачымӧс сы водзын...
(сэсся матькана кывъяс Сталин ёрт йылысь).
Т. В. — Ме эска, мый сійӧ пукалас сӧмын во нин.
Г. — Ме шуа, кутшӧмӧн сійӧ вӧлі (бара матькана кывъяс), кор сійӧ корис менӧ, медым индыны...
(бара мать), бӧрдӧ, пукалӧ коньӧр моз.
И ӧні ме муна сы дінӧ?
Мый — меным колӧ мунны да дзикӧдз уськӧдны ачымӧс, шуны: «Мыжа ставсьыс, тэ водзын», кор тайӧ абу збыль?
Ме жӧ сійӧс синмӧн видзӧдны ог вермы, лолавны сыкӧд ӧти сынӧдӧн ог вермы!
Тайӧ (бара мать), коді рӧзӧритіс ставсӧ?
Но, кыдзи жӧ тадзи?!
А та менӧ тойлалан, шуан, мун Сталин дінӧ.
А мыйла ме муна?
Медым шуны сылы, мый ме зырым сы водзын!
Мый кӧсъя служитны тэнад лёк делӧлы?
Сідзкӧ, тадзи?
Ог!
Тэ гӧгӧрво ачыд!
Т. В. — А сідзкӧ, мыйла жӧ тэ сэтшӧма майшасян?
Г. — Да шуны, мый кӧсъя служитны тэнад делӧлы?
Та могысь тэ менӧ ыстан?
Ме ог вермы, ог вермы.
Сідзкӧ, меным колӧ помавны ачымӧс политическӧя.
Ме ог кӧсйы лоны тэ водзын ылӧдчысьӧн.
Сідзкӧ, меным колӧ кӧнкӧ ставсӧ вӧчны занавес сайын, медым тэнад вӧлі нянь кусӧк?
Ог вермы, менам тайӧ вирын абу.
Мый вӧчис тайӧ мортыс — рӧзӧритіс Россияӧс, ӧд Россия сэсся абу!
А ме некор нинӧм эг гусявлы.
Ме ылӧдчысьӧн ог вермы лоны.
Тэ пыр шуан — мун Сталин дінӧ, сідзкӧ, мунны сы дінӧ и шуны: «Мыжа, ӧшыбитчи, ме кута честнӧя служитны тіянлы, преданнӧя».
Кодлы?
Кута лёкторйыслы служитны, йӧйталӧмыслы?!
Быдлаын инквизиция, йӧз жӧ прӧстӧ кувсьӧны!
Эх, тэ кӧ эськӧ тӧдін мыйкӧ!
Т. В. — Сідзкӧ, оз ков тадзи майшасьны.
Г. — Кыдзи жӧ он майшась, мый жӧ меным вӧчны сэки?
Тэ чайтан, мый ме ӧти татшӧмыс?
Абу ӧтнам, ылӧдз абу ӧтнам.
Т. В. — Асланыс видзӧдласъяса йӧз водзті вермисны мунны подпольеӧ, мыйкӧ вӧчны.
Татшӧм моральнӧй право вӧлі.
Уджалісны, чукӧртісны ас гӧгӧрыс йӧзӧс.
Та вӧсна на бӧрся кыйӧдчисны, пуксьӧдалісны тюрьмаӧ.
А ӧні весиг вӧчны нинӧм.
Со вермисны сэтшӧм мортӧс, кыдзи Жуков.
Г. — Да, и нинӧм сы йылысь оз кывсьы.
Т. В. — И сійӧ шуис — прӧститӧй, водзӧ ог кут, и муніс уджавны.
Мӧд кӧ, вӧлі кӧ сэтшӧм видзӧдласа кыдзи тэ, сійӧ эськӧ корис отставка и ылыстчис став тайӧ делӧсьыс.
Г. — Сылы оз позь, политическӧя оз позь.
Сійӧс некыдзи оз мездыны.
Ӧні сӧмын весалӧны найӧс, коді кутшӧмкӧ ногӧн вӧлі Жуков дор, найӧс весалӧны.
А Жуковӧс во-мӧд кутасны, а сэсся сідзжӧ — кружкаӧ и ставыс!
Ме унатор эг босьт тӧд вылӧ.
Кӧні ме жугӧді ассьым юрӧс?
Сэні, кӧні жугӧдісны сэтшӧм йӧз, кыдзи Уборевич, Тухачевский да весиг Шапошников.
Т. В. — Сылы юӧртісны эз сідзи, кыдзи колӧ.
Ӧд комиссия воліс нӧшта ӧтчыд.
Г. — Эз, тайӧ комиссияыс юӧртіс, ме ногӧн, веськыда.
Но вопросыс вӧлі сэтшӧм: либӧ менӧ колӧ вӧлі кольны, либӧ унаӧс колӧ вӧлі вины — Шикин, Голиков, да весиг Булганин, сы вӧсна мый ставныс найӧ сулалісны Жуков дор.
Сідзкӧ бӧр кӧ вӧлі колӧ кыпӧдны Жуковӧс, Гордовӧс, сэки колӧ вӧлі пӧгибнитны булганинщиналы, шикинщиналы да голиковщиналы.
Т. В. — Найӧ абу военнӧй йӧз.
Г. — Ньӧти абу военнӧйяс.
Со кӧні став фокусыс.
Тэ чайтан, ме эг думайт та йылысь.
Т. В. — Кор мездісны Жуковӧс, тэ меным пыр жӧ шуин: ставыс пӧгибнитіс.
Но тэныд колӧ сӧгласитчыны, мый тэ унаторйын мыжа ачыд.
Г. — Ме кӧ эськӧ эг вӧв мыжа, то ставыс тайӧ эськӧ эз вӧв.
Сідзкӧ, меным колӧ тіравны, тіравны раб моз, медым найӧ сетісны меным командующӧйлысь должность, медым сетісны нянь меным и семьялы?
Ме ог вермы!
Мый менӧ гуаліс — сійӧ, мый менӧ бӧрйисны депутатӧн.
Со кӧні менам гуыс.
Кор ме ветлӧдлі районъясті, и кор ме аддзылі ставсӧ, став тайӧ страшнӧйсӧ, — ме дзикӧдз выльысь чужи.
Ме ог вермы видзӧдны та вылӧ.
Тасянь менам и заводитчисны мӧд сикас мӧвпъяс, ме куті висьтавлыны та йылысь тэныд, ещӧ кодсюрӧлы, и ставыс тайӧ тэчсис кыдзи платформа.
Ме ӧні шуа, мый менам сэтшӧм видзӧдлас: талун кӧ бырӧдасны став колхозсӧ, аски лоас пӧрадок, лоас рынок, лоӧ ставыс.
Сетӧй йӧзлы овнысӧ, налӧн эм право олӧм вылӧ.
Найӧ шедӧдісны аслыныс олӧм, дорйисны сійӧс!
Т. В. — Ӧні некод оз зіль сыӧ, медым вайны кутшӧмкӧ пӧльза обществолы.
Ӧні оз та вӧсна овны, а сӧмын сы могысь, медым нажӧвитны нянь тор.
Ӧні абу интереснӧ овны общество вылӧ.
Г. — Обществоыс абу.
Т. В. — Кӧть и эм — сӧмын кутшӧмкӧ чукӧр, но сы вылӧ абу интереснӧ овнысӧ.
Г. — А кувны сідзжӧ жаль.
Т. В. — Кӧсйыссьӧ аддзывны олӧмсӧ, кытчӧдз жӧ сійӧ воас.
Г. — Аддзывны тайӧ няйтсӧ?
Т. В. — Оз, тайӧ ставыс, дерт, помасяс.
Меным чайтсьӧ, мый Жуковӧс кӧ колисны нӧшта во кык кежлӧ аслас местаын, сійӧ эськӧ вӧчис мӧд ног.
Абакумов.
Мый лоис бӧрынджык?
Тӧдмавны эз вӧв сэтшӧм кокни.
ВОВ энциклопедия, кодӧс вӧлі лэдзӧма весиг 1985 воын, водзӧ дзебӧ сталинскӧй казньяслысь гусяторъяссӧ.
Сэні гижӧма Гордовлысь олан вояссӧ: 1896–1951. Но тайӧ пӧръясьӧм.
Сійӧс лыйлісны 1950 вося август 24 лунӧ.
И весиг Военнӧй историялӧн институтын эг вермӧй тӧдмавны, кыдзи пӧгибнитіс генерал.
Аттьӧ Лев Михайлович Захаровлы, РФ-лӧн Верховнӧй судысь военнӧй коллегияса членлы.
Тайӧ историяыс вӧрзьӧдіс сійӧс.
Эз коль и 24 час мекӧд телефон пыр сёрнитӧмсянь, кыдзи надзорнӧй делӧыс вӧлі нин сылӧн пызан вылын.
И сідз, 1946 вося ноябрын Гордовӧс мездісны отставкаӧ, быттьӧкӧ висьӧм серти (кыдзи казьтылӧ ӧти историк, — стӧчлун вылӧ ыстысьтӧг, — сыысь, мый аслас вежысьяс Рыбальченкокӧд да Куликкӧд вӧлі паныд политработникъяслӧн институтлы, кодлӧн индӧд серти октябрын воис округӧ оборона министерстволӧн комиссия).
Чекистъяс кӧсйисны «тӧдмавны» кывзысьтӧм генералӧс.
Гордовӧс да сылысь гӧтырсӧ арестуйтісны 1947 вося январын.
Сыкӧд тшӧтш — Ф. Рыбальченкоӧс да Г. Куликӧс, вӧвлӧм маршалӧс, кодӧс 45-ӧд воын лэдзисны генерал-майорӧдз.
Судыс вӧлі сӧмын 50-ӧд вося августын.
Генералъясӧс мыжалісны сыын, мый найӧ кӧсйисны вузавны рӧдина, нуӧдны террористическӧй да антисӧветскӧй удж.
Суд вылын куимнанныс эз лыддьыны асьнысӧ мыжаӧн, ӧткажитчисны асланыс кывъясысь, кодъясӧс висьталісны следствие дырйи (следствиенас веськӧдліс ачыс Абакумов).
Судлӧн протоколысь, Рыбальченко: «Следователь вайӧдіс менӧ сэтчӧдз, мый ме дась вӧлі кырымавны аслым смертнӧй приговор».
Найӧс и шуисны лыйлыны.
Лыйлісны сійӧ жӧ лунас.
А квайт во мысти реабилитируйтісны.
Гордовлӧн надзорнӧй делӧӧ неважӧн воис бумага сылӧн писянь — войнаса ветерансянь: «Кыдзи меным, менам челядьлы, менам пи-майорлы тӧдмавны, кӧні копыртлыны юрнымӧс батьлӧн да дедлӧн шой весьтын?»
И мӧд письмӧ Гордовлӧн однополчанин А. Голованюксянь Ташкентысь: «Командующӧйлӧн гусяторлы водзӧ оз ков лоны гусяӧн».
Гусяторйыс сэсся абу.
Но и гуыс абу (кытчӧ дзебӧма Абакумовӧс — тӧдса).
А митингъяс вылын национал-патриотъяс, мыйлакӧ унджыкыс нывбабаяс, морӧс бердас кутӧны Сталинлысь портретъяс.
Э. МАКСИМОВА.
«Известия».
1992 вося июль 17 лун.

#Коми_му_1992-08-22
ЧЕК КОЛӦ БОСЬТНЫ...
Кыдзи миян корреспондентӧс Римын «кутіс» финансӧвӧй гвардеец
Кор ме петі барысь, кӧні юи ыджыд кружка кӧдзыд сур, менам вӧлі бур настроение.
Но эг удит вӧчны ывла вылын кык воськов, кыдзи ме дорӧ матыстчис том морт да друг юаліс:
— Синьор, а тіян чек эм?
— Прӧститӧй, кутшӧм?
— юалі ме.
Тӧдтӧм морт петкӧдліс финансӧвӧй гвардияса лейтенантлысь удостоверение да бара юаліс:
— Ті ӧні юинныд пиво.
Сідз?
Пивосьыс мынтысинныд?
— Дерт жӧ.
— Сідзкӧ, бармен тіянлы сетіс чек, мый пиво мынтысьӧмысь тіянӧс эз пӧрйӧдлы.
Таысь кындзи, сылӧн прӧверитӧм вылӧ колис документлӧн копия.
Веськыда висьтала, меным некор эз волы юрӧ баръясысь корны чек.
Ӧд редакцияса бухгалтерия найӧс оз босьт.
Татшӧмторйысь пыр лоӧ мынтыны ас зептысь.
Тадзи кымын ме и вочавидзи лейтенантлы.
— Зэв жаль, синьор, — шуис финансӧвӧй гвардеец.
— Но быть ковмас мынтыны штрап.
Ковмас штрапуйтны и барса кӧзяинӧс.
Медым водзӧ вылӧ ті кыкнанныд энӧ вунӧдӧй правилӧяс йылысь.
Сійӧ «кокньӧдіс» менсьым зептӧс 50 тысяча лира вылӧ (тайӧ кӧнкӧ 48 доллар), а барменӧс накажитіс...
200 тысяча лира вылӧ.
Некутшӧм гӧгӧрвоӧдӧм ни вӧйпӧдӧм эз отсав.
Мӧд лунас ме муні 21 Апрель нима улича вылӧ да автоматчикъяс пыр пыри Италияса финансӧвӧй гвардиялӧн главнӧй управлениеӧ.
Полковник Даниеле Каприно нюмъялӧмӧн корис пырны сійӧ кабинетӧ.
Ме висьталі тӧрытъя лоӧмтор йылысь да юалі: мекӧд лоӧмторйыс — тайӧ правилӧ али исключение?
— Правилӧ, — кыв кӧрталіс Даниеле Каприно.
И сійӧ гӧгӧрвоӧдіс, мыйла тадзи вӧчсьӧ.
Кружка сур юигӧн ті мынтанныд тӧварлысь дон да сійӧс вузалӧмысь налог.
Бармен, оз кӧ сет чексӧ ньӧбасьысьлы, налоглысь донсӧ государстволы сетӧм пыдди пуктӧ аслас зептас.
Мӧд кывйӧн кӧ, сійӧ кыкысь пӧрйӧдлӧ: ӧтчыдысьсӧ — ньӧбасьысьӧс, сэсся — государствоӧс.
Буретш та вӧсна ньӧбасьысьлы, медым сійӧ эз ло отсасьысьӧн преступление вӧчигӧн, быд пӧрйӧ колӧ корны чек.
Тайӧ кӧть магазинын либӧ барын, ресторанын либӧ мастерскӧйын...
Италияын та кузя уджалӧ специальнӧй закон.
Водзті сы серти кыв кутӧмӧ кыскисны сӧмын вузасьысьӧс.
Ӧні жӧ законсӧ «паськӧдыштісны».
Сідзкӧ, миян йӧз ставсӧ вӧчисны колана ногӧн, кӧть, дерт жӧ, тіянӧс и дӧзмӧдісны.
Вӧлӧмкӧ, тайӧ финансӧвӧй гвардияыс чужлӧма 1774 воын, кор Сардинияса король Витторио Амадео ІІІ йӧзӧдіс военизируйтӧм корпус котыртӧм йылысь указ.
Талунъя финансӧвӧй гвардияын лыддьыссьӧ 60 тысяча морт.
— Абу-ӧ сьӧкыд государстволы видзны та ыджда организация?
— Дерт жӧ, ми бюджет вылынӧсь, — вочавидзис полковник Каприно.
— Но нянь прӧстӧ ог сёйӧй.
Шуам, кольӧм воын финансӧвӧй гвардия нуӧдіс 37 тысяча прӧверка, видлаліс 5 миллион объектлысь уджсӧ.
Уналаысь вӧлі аддзӧма сэтшӧм либӧ татшӧм финансӧвӧй закон торкалӧм.
Кодкӧ эз мынты государстволы налогъяс, мукӧд зілис чинтыны нажӧвитӧм сьӧмлысь ыдждасӧ...
Мыжаяслы ӧні ковмас бергӧдны государстволы дзебӧмторсӧ, содтӧд мынтыны и штрап.
А сійӧ нёль пӧв ыджыдджык дзебӧм сьӧмлӧн ыдждаысь.
Тадзи ми государстволӧн казнаӧ бергӧдам куим пӧв унджык сыысь, мый «сёям».
— Тіян уджалысьяс государстволы бӧр сетӧны уна сьӧм.
Оз-ӧ тайӧ вермы ыштӧдны калым босьтӧм вылӧ?
— Татшӧмторйыс, — шуис синьор Каприно, — овлӧ зэв гежӧда.
Жугыльтчӧм чужӧмӧн ме петі финансӧвӧй гвардиялӧн главнӧй управлениеысь.
Ӧд водзвыв эскылі, мый меным висьталасны гоз-мӧд история, кодъясысь вермас артмыны зэв бур детектив.
Но полковник пыр тӧдчӧдліс: ми вӧчам удж, коді колӧ миян государстволы.
Прӧщайтчигӧн сійӧ ӧлӧдіс: барын век жӧ корӧй чек.
Миян тӧдмасьӧм нинӧмӧн оз отсав.
Ме гӧгӧрвои: полковник оз ылӧдлы.
Сюра кӧ — бара на штрапуйтас.
Н. БАРАШЕВ.
«Правда» газет.

#Коми_му_1992-08-22
АСЛЫССЯМА ВЫСТАВКА
Коми республикаса художникъяслӧн выставочнӧй залын сентябрӧдз уджалӧ Андрей Братцевлӧн «Это просто диатез» выставка.
Андрей Братцев — 38 арӧса художник-самоучка, олӧ Сыктывкарын.
Серпасалӧма нин 8 книга.
Ӧні сійӧ сӧмын рисуйтчӧ, воддза научнӧй удж эновтӧма.
Сылӧн картинаясын медшӧр темаыс — портрет.
Тайӧ: политическӧй портрет (ӧти картина вылын рисуйтӧма М. С. Горбачевӧс Карабас-Барабас кодь кузь тошкӧн, а сыкӧд ӧтлаын сулалӧ кӧрталӧм Буратино, сьыліас ӧшӧдӧма ыджыд из); экологическӧй (детинка ворсӧ чачаӧн, а юр вылас противогаз, русалка петӧма няйт юысь да шпуткӧ-куритчӧ); медицинскӧй портрет (висьӧмъяслӧн морт сяма серпасъяс — «Холерина», «Гонорея», «Сифилис»... найӧ мичаӧсь, но сьӧд маскаӧсь); социальнӧй портрет («Мисс МПС» — кӧрт туй вылын уджалысь нывбаба.
Тайӧ нывбаба нисьӧ мужичӧй, ён, киас кутӧ лӧм, а юрас корона, кӧрт туйвывса медмича нывбабалӧн конкурсын сійӧ босьтӧма первой места); автопортрет...
Уна картинаысь аддзан Буратиноӧс.
Гашкӧ, тайӧ образӧн художник петкӧдлӧ шӧр сӧветскӧй мортӧс, а, гашкӧ, ещӧ мыйкӧ, Андрей Братцевлӧн эмӧсь фотография кодь картинаяс.
Сійӧ кужӧ и бура снимайтчыны.
Весиг сьӧкыд стӧча шуны, мый сылӧн бурджыка артмӧ.
Гӧгӧрвоана, талант корсьӧ аслыссикас туй.
Выставка вылӧ волысьяс нарошнӧ лӧсьӧдӧм книгаӧ гижӧны ассьыныс видзӧдлассӧ, мӧвпсӧ, кыдзи найӧ донъялӧны художниклысь уджсӧ.
Со некымын татшӧм пасйӧд:
«Андрей, тэ миян эпохаса ыджыдсьыс-ыджыд художник, ум, честь да сӧвесть!»
«Шензьӧдӧ!
Смел!
Зэв аслыспӧлӧс!»
«Андрей, браво!
Чуймӧдіс тэнад выставка...»
Ӧти кывйӧн кӧ, асьныд ветлӧй выставка вылӧ.
Дасысь кывлӧм пыдди бурджык ӧтчыд аддзывны.
Снимок вылын А. А. Братцевлӧн «Пӧдвалын челядьлӧн «шмонь...» картина.
Ӧнія ныв-зонлӧн тшӧтш нин «чорзис» сьӧлӧмыс.
Татшӧм сяма серпасӧдзыс, тыдалӧ, абу нин сэтшӧм ылын, кор зонпосни мӧлӧтӧн да паяльникӧн кутасны издевайтчыны, тешитчины кутшӧмкӧ «Потапов» вылын.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦРНЫ ДА КӦДЗНЫ ТІЯНЛЫ КУТАС ЭЛЕКТРИЧЕСТВО!
Пещераса морт Вася да сылӧн гӧтыр.
Быд лунъя сьӧкыд удж.
Эз кокниа шедны би да шоныд.
Но ӧтчыд...
Заводитчис выль олӧм.
Тадзи местаысь местаӧ новлӧдлан электростанция вайис Васялы да гӧтырыслы озырлун да шуд.

#Коми_му_1992-08-22
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
Быдӧнлы колӧ Свободинскӧй электромеханическӧй заводӧн лэдзан СЭМЗ АБ 1 местаысь местаӧ новлӧдлан электростанция!
АБ 1 — ӧти киловатт вынйӧра, ӧти либӧ куим фазаа станция, 230 В, 50 Гц, сьӧктаыс 57 килограмм, часӧн видзӧ 1 литр бензин (А-76).
А овлӧ и нӧшта на ичӧтджык: киловатт джын, сьӧктаыс 34 килограмм, часӧн видзӧ 0,6 литр бензин (А-76), АБ 1 зэв бура уджалӧ тӧлын кӧть гожӧмын.
Миян адрес: 306050, Курскӧй область, Свобода посёлок, СЭМЗ.
Телефонъяс: 4-12-63, 4-12-66. Телетайп 137133 «Гайка».

#Коми_му_1992-08-22
МӦДАС ЮГЪЯВНЫ
Ӧні ставыс сэтшӧма донсяліс, мый выль кӧлуй ньӧбигӧн лоӧ сёысь артыштны гӧгӧрбок.
Тадзи жӧ артмис и термосъясӧн.
Коркӧ кӧ, шуам, сімтӧм кӧртысь термос сулаліс некымын дас шайт, ӧні нин некымын тысяча лоӧ сетны.
А колӧ да быть.
Овлӧ и сідз, мый сійӧ жӧ термосыс дзонь на, а оз нин сэтшӧма видз шоныдсӧ.
Пытшкӧсыс пемдӧма чайсьыс да васьыс.
Шыбитны оз ков.
Кисьтӧй пытшкӧсас кык ыджыд пань песласян порошок, тыртӧй пуан ваӧн, вевталӧй да час нёль кежлӧ эновтлӧй.
Сэсся босьтӧй сулея мыськан щӧтка да бура зыртӧй пытшкӧссӧ.
Пӧсь ваӧн жӧ пожъялӧй некымынысь.
Асьныд аддзанныд, кутшӧм сӧстӧма мӧдас дзирдавны пемдылӧм термосныд.
Тадзи жӧ позьӧ весавны и сімтӧм кӧртысь вӧчӧм быд дозмук.

#Коми_му_1992-08-22
ТШАК КОСЬМӦ И ДЖОДЖЫН
Тшак косьтыны унаӧн велалӧмаӧсь пачын, паччӧрын, духовкаын, сунис йылӧ ӧшлӧмӧн, тӧв йылын.
А татшӧм позянлуныс кӧ абу?
Дона гоб зэв бура косьмӧ и джоджӧ, диванӧ, шкапӧ вольсалӧм бумага вылын.
Колӧ сӧмын вундавны пев пом ыджда кымын торъяс вылӧ да разӧдны, мед эз инмыны ӧта-мӧд дорас.
Некымын лунӧн ставыс косьмас, и рӧмыс ньӧти оз вежсьы.
Тӧвнас пуан да быттьӧ сӧмын на вотӧм кӧра лоӧ.

#Коми_му_1992-08-22
САКАРТӦМ ВАРЕННЬӦ
Ӧні сакарӧн дзескыд.
А вотӧс, шуам, сэтӧр, чӧд эм.
Мый вӧчны?
А варенньӧсӧ позьӧ пуны и сакартӧг.
Куимысь кӧдзӧдӧмӧн пуӧны, тэчӧны банкаясӧ, вевттьӧны, сэсся банкаяссӧ тэчӧны ва тыра тазйӧ да час мында кымын пуӧны (стерилизуйтӧны).
Видзны бурджык гуын либӧ гӧбӧчын.
Тӧвнас век нин вом вежӧм вылад лоӧ.
Сэки позяс и сакаравны.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-22

2026-08-25T09:11:57Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-22
СИАМ БЫДӦНЛЫ...
Республикаса дона войтыр!
1921 вося август 22 лунӧ миян республика лоис автономнӧйӧн.
Талун, асшӧрлун йӧзӧдӧм бӧрын, сійӧ збыльысь сӧвмӧдӧ ассьыс государственность да экономикаын корсьӧ лӧсялана туй.
Пыр тыдаланаджыкӧсь вежсьӧмъяс.
Заводитчис государстволысь эмбур приватизируйтан ыджыд удж.
Ӧні дасьтӧны народнӧй овмӧслысь медтӧдчана юкӧнъяс ёнмӧдан программаяс.
Чужӧны дыр кад вылӧ артыштӧм экономическӧй да ӧта-мӧдкӧд вузасян йитӧдъяс рубежсайса, СНГ-са государствояскӧд, Российскӧй Федерацияса областьяскӧд да республикаяскӧд.
Матысса кадӧ вежасны уджысь мынтысьӧмсӧ бюджетникъяслысь, найӧ кутасны унджык босьтны, сідзкӧ, бурджыка овны.
Тайӧ лунъясӧ сосъяс пуджӧмӧн республикаса войтыр заптӧны кӧрым, чукӧртӧны урожай, республикаса войвыв районъясӧ воӧ сёян-юан да ломтас.
Верховнӧй Сӧвет да правительство вӧчӧны ставсӧ, медым озырмыштіс республикаса олысьяслӧн пызаныс, тырмымӧнджык лои сёян-юан.
Ми гӧгӧрвоам, мый унджык йӧзыс олӧны сьӧкыда, нелючкиыс оз чин.
Но бурджык олӧмыс быдӧнлӧн ас местаас зіль удж сайын.
Сӧмын тадз бурмас олӧм, озырмас республика.
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство сиӧны быд мортлы шуд, дзоньвидзалун, мед збыльмас быдӧнлӧн ставыс, мый кӧсйӧма-артыштӧма!
Мед лоас мир, ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоӧм миян ӧтувъя керкаын!
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум, Министръяслӧн Сӧвет.

#Коми_му_1992-08-22
ШОЙЧЧӦНЫ И УДЖАЛӦНЫ
Со и гожӧм кольӧ бӧрӧ.
Некымын лун мысти челядь пуксяласны партаяс сайӧ, уна зонка да нывка коллялісны каникулъяссӧ кужӧмӧн.
Удитісны и шойччыны, и уджыштны.
Сідз, Сыктывдинскӧй районысь Пажгинскӧй вспомогательнӧй школа-интернатын гожӧмбыд уджалӧ шойччан да уджалан лагерь.
Гырысьджыкъясыс дӧзьӧритӧны порсьясӧс, дзоньталӧны жыръяс.
А ичӧтджык арлыдаяс окотапырысь видзӧны кроликъясӧс, быдтӧны дзоридзьяс.

#Коми_му_1992-08-22
ПРОДУКЦИЯ ОЗ НЬӦБНЫ
Сӧмын июньын Воркутаса цемент вӧчан завод эз вермы инавны 15 тысяча тонна продукция.
Абу бурджыкӧсь делӧясыс и ӧні: цемент ньӧбысьыс абу.

#Коми_му_1992-08-22
ОВМӦДЧӦНЫ ИНОСТРАНЕЦЪЯС
Боръя кадӧ Печораӧ ёна тшӧкыдджыка кутісны волывлыны рубежсайса гӧстьяс.
Ёнджыка американецъяс да канадецъяс.
Аддзылісны печораса и китаецъясӧс.
Эмӧсь и сэтшӧмъяс, кодъяс овмӧдчӧны тані.
Сідз, карын ӧні олӧ панамец, а Кожваын — болгарин.

#Коми_му_1992-08-22
ВЫЛЬ АППАРАТ
Сыктывкарса республиканскӧй больничаӧ Германияысь неважӧн вайисны выль рентгено-хирургическӧй аппарат.
Россияын ӧні эм сӧмын кык татшӧм аппарат.
Сы отсӧгӧн позьӧ кокниа аддзыны висьӧмъяс, ӧдйӧ вӧчны операция.
Но медся тӧдчанаыс сійӧ, мый аппаратсӧ позьӧ новлӧдлыны ки вылын да сетны медицинскӧй отсӧг весиг улича вылын пикӧ воӧм мортлы.

#Коми_му_1992-08-22
Гелий Петрович Кочанов, кодӧс аддзанныд снимок вылысь, помавліс Сыктывкар дорса Краснозатонскӧй посёлокын первой номера профтехучилище, лоис рулевӧй-мотористӧн.
Ачыс Улыс Воч сиктысь, а ӧні олӧ да уджалӧ орчча Зимстан посёлокын.
Тӧвнас мырсьӧ электростанцияын, а гожӧмъяснас ветлӧдлӧ катер вылын.
Таво ва воссьӧм бӧрын вуджӧдчис Керчомъя сикт горулын Эжва вомӧн паромӧн, а турун пуктыны заводитӧм бӧрын ыстісны чукӧртны да новлыны шаландаӧн Кӧтйӧм юпӧлӧнса видзьяс вылысь заптӧм кӧрым.
Быд во татшӧм ногӧн заптылӧны кӧрымсӧ Пруптскӧй леспромхозлӧн подсобнӧй овмӧслы.
Тані вӧчӧм йӧв-яй вичмӧ оз сӧмын татчӧс шӧр школалы да детсадъяслы, но и кер дорын уджалысьяслы.
Гелий Петрович — олан ру сертиыс шань да киподтуя морт.
Сійӧс батьсӧ моз, коді нэмсӧ уджаліс механизаторӧн жӧ Пруптскӧй леспромхозын, ошкӧны да пыдди пуктӧны посёлокса войтыр.
Снимокыс В. ЛОДЫГИНЛӦН да В. ПЕТРОВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-22
ВОЧАВИДЗӦ ЛЫДДЬЫСЬЫСЬ
«Войвыв кодзув» журналлӧн редакция неважӧн шыӧдчыліс аслас лыддьысьысьяс дінӧ некымын юалӧмӧн (видзӧд журналлысь 7-ӧд номер).
Воис нин вель уна воча кыв, кодъяс серти позьӧ вӧчны ӧткымын кывкӧртӧд.
Мый медводз шыбитчӧ синмӧ?
Журнал лыддьысьяс ӧтарӧ пӧрысьмӧны.
Том йӧзсянь воча кывйыс воис зэв этша.
Чӧв олӧны, мыйлакӧ, велӧдысьяс, литературоведъяс, студентъяс.
Журналсӧ, миян думысь, найӧ лыддьӧны и эм мый чуйдны-сӧветуйтны редакциялы.
Уна журнал воӧ Кулӧмдін районӧ.
Эжва катыдысь петіс эз этша гижысь, сэні жӧ ӧні и медуна том автор.
Со и виччысям тайӧ районса лыддьысьысьяссянь унджык воча кыв.
Медводдза воӧм письмӧяс висьталӧны, мый журналлы донсӧ ёна содтыны оз ков.
Медся лыддяна жанръясӧн шуӧма проза да поэзия.
Гижӧдъяссӧ кыв боксянь донъялӧмыс ёна торъялӧ.
Ӧтияс ошкыштӧны, мӧдъяс — кулитыштӧны.
Но сэк жӧ пӧшти быдӧнлӧн тӧдчӧ мӧвп: бурджыка колӧ редактируйтны гижӧдъяссӧ.
«Войвыв кодзувлӧн» кызтаыс унджык лыддьысьысьсӧ могмӧдӧ.
Водзӧ колӧ сетавны вклейкаяс (но оз сӧмын писательяслысь портретъяс).
Ӧткымынъяс тшӧктӧны паськӧдны литературнӧй критика (ӧні пӧ кызвын статьяыс сӧмын ошкӧм), унджык сетавны республикалӧн история йылысь гижӧдъяс, оз пӧ ков вунӧдны и коми-пермякъяслӧн литература йылысь.
Лыддьысьысьяс индісны и ассьыныс медся радейтана писательясӧс.
Тані ёна торъялӧмыс абу: унаӧн пасйӧмаӧсь нимъяссӧ ӧти и сійӧ жӧ гижысьяслысь.
Но тайӧ юалӧм вылас позьӧ вочавидзны вӧр пилитан Сыктывкарса заводын уджалысь Нина Моториналӧн, Емдін районса Висдін сиктысь Т. И. Челпановалӧн, Абъячойысь М. О. Паюсовлӧн кывъясӧн: «Ме радейта став коми гижысьсӧ».
И сэк жӧ воча кывъясын ни ӧтиысь на эз паныдасьлыны нимъясныс Владимир Безносиковлӧн, Юрий Васютовлӧн, Василий Лодыгинлӧн, Александр Лужиковлӧн, Александр Некрасовлӧн, Егор Рочевлӧн Владимир Поповлӧн, кӧть и коми литератураын найӧ абу нин выль йӧз, эмӧсь асланыс книгаяс, печатайтчӧны журналын.
«Кутшӧм гижӧд колис тэнад паметьӧ боръя йӧзӧдӧмъясысь?»
— Вӧлі тшӧтш и татшӧм юалӧм анкетаын.
Быд мӧд морт пасйӧма Виктор Напалковлысь «Ме тэнӧ радейта» повестьсӧ.
Авторыс аттьӧалӧ ассьыс лыддьысьысьяссӧ, торйӧн кӧ, Сыктывкарса пенсионер В. Е. Лекановӧс, коді весиг повестьсьыс мыйсюрӧ стӧчмӧдӧма.
Уналы воӧмаӧсь сьӧлӧм вылас и Нина Куратовалӧн, Борис Шаховлӧн, Геннадий Юшковлӧн гижӧдъясыс, К. Жаковлӧн «Биармия» поэмаыс, кодӧс комиӧдіс Михаил Елькин.
Сёрнитны кӧ торъя кывбуръяс йылысь, то ошкӧм боксянь урчитӧма нимъяссӧ Николай Щукинлысь «Вӧт», Виктор Напалковлысь «Пелысь», Владимир Тиминлысь «1386-ӧд во» да «Илля Вась ордын», Альберт Ванеевлысь «Лысва войтъяс».
Бӧръя кадӧ журнал печатайтіс вель уна пьеса.
Бур боксянь гарыштӧма сӧмын Борис Шаховлысь «Суд» пьесасӧ, Геннадий Юшковлысь «Ен ныв» кывбура гижӧдсӧ.
Лыддьысьысьяслӧн воча кывъясыс бур сианаӧсь, тӧдчӧ налӧн чужан кыв да литература вӧсна тӧждлуныс.
Ставныслы налы аттьӧ!
Редакция и водзӧ виччысьӧ анкета вылӧ воча кывъяса письмӧяс, позьӧ мӧдӧдны весиг кырымпастӧг да гортса адрес индытӧг.
Тӧдчӧдам, татшӧм анкетаыс «Войвыв кодзулын» некор на эз вӧвлы.
Журналын уджалысьяс, сэні печатайтчысь авторъяс омӧля тӧдлісны сы йылысь, кыдзи жӧ донъялӧны лыддьысьысьяс сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
На пыдди сёрнитлісны критикъяс.
Налӧн статьяясын частӧ паныдасьлӧны кывъяс: сэтшӧмтӧ авторлысь пӧ гижӧдсӧ бура примитісны лыддьысьысьяс.
Кысь нӧ татшӧмторсӧ тӧдӧ критикыс карса кабинетысь петавлытӧгыс?
Кыдзи, шуам, примитісны сійӧ либӧ мӧд гижӧд Донын да Пыссаын, Вочын да Кунибын?
Та йылысь стӧчасӧ верманныд висьтавны сӧмын ті, «Войвыв кодзув» журнал (тшӧтш и «Коми му» газет) судзӧдысьяс да лыддьысьяс.
Та вӧсна и журналлӧн редакция шыӧдчис аслас лыддьысьысьяс дінӧ анкетанас.
Налысь сӧветъяссӧ редакция босьтас тӧд вылӧ.
И сійӧ кутас зільны сы могысь, медым «Войвыв кодзув» лоис лунся удж бӧраныд ки-кокнытӧ ас ногыс веськӧдысьӧн.
А ӧні вайӧдам наука туялысь (тадзи асьсӧ шуӧма) Е. А. Цыпановлысь анкетаӧ пасйӧдсӧ: «Вель тшӧкыда сетанныд рочысь комиӧдӧм зэв слаб висьтъяс, либӧ коми гижысьяслысь дзик нин лӧп кодь уджъяс».
Тадзи шуысьыс учёнӧй, филологияса кандидат, а вот кӧть нин ӧти «лӧп» урчитны нимнас — киыс абу кыптӧма.
Татшӧм критикаыд, дерт жӧ, тшаква кодь.
Пасъям нӧшта ӧтитор.
Донъяс содісны сё да унджык пӧв, а гижӧдъясысь гонораръяс колисны пӧшти важ кодьыс.
Ӧти писательлӧн кывъяс серти, авторъяслы мынтӧны мыльӧссӧ.
Висьт либӧ кывбур гижӧм дорысь ӧні выгӧднӧджык вугравны кельчи да ёкыш да вузавны базар вылын.
А гижан уджыд ёна сьӧкыдджык вуграсьӧм серти.
Став писательыс кӧ ручкасӧ вежас вугыр шатин вылӧ, сэки и збыльысь литература пыддиыд лоӧ сӧмын лӧп.
Но таӧдз, думайтам да, ог воӧй.
Тіянлы, дона лыддьысьысьяс, дасьтӧны ассьыныс выль гижӧдъяс Нина Куратова, Геннадий Юшков, Иван Торопов, Борис Шахов, Алексей Попов, Альберт Ванеев, Серафим Попов, Виктор Напалков, Александра Мишарина.
Буретш тайӧ авторъяссӧ медунаысь казьтыштінныд медся радейтана гижысьяс лыдын.
Наысь ӧтдор, журнал лист бокъясын йӧзӧдасны ассьыныс гижӧдъяссӧ уна мукӧд поэт да прозаик.
А гарыштны кӧ медматысса планъяс йылысь, то «Войвыв кодзувлӧн» октябрь тӧлысся номерсянь заводитам сетны Александр Лыюровлысь роман.
Сэні жӧ лоасны Дмитрий Антоновскийлӧн повесть, Галина Бутыревалӧн да Вячеслав Бабинлӧн кывбуръяс.
Нёбдінса Виттор да сылӧн семья йылысь Георгий Торлоповлӧн очерк, Геннадий Турьевлӧн Америкаӧ ветлӧм йылысь пасйӧдъяс.
И сідз, лыддьӧй чужан кыв выланыд петысь журналтӧ.
«Войвыв кодзув» журналлӧн редакция.

#Коми_му_1992-08-22
ПАДМӦДӦНЫ, А ОЗ ОТСАВНЫ
Коми книжнӧй издательстволӧн корӧм серти ми чукӧртім шыӧдчӧмъяссӧ гижысьяслысь да том авторъяслысь, коді мый вӧзйӧ локтан воын лэдзӧм вылӧ.
И чукӧрмис бура уна гижӧд гырысьяслы и поснияслы.
Дерт, ставсӧ ӧткодя он донъяв, но и туйтӧмӧн шуны он жӧ лысьт.
А могыс сыын, медым сувтны сэтшӧмтӧ гижӧдъяс вылӧ да найӧс быть лэдзӧм вылӧ и корны сьӧм республикаса правительстволысь.
Мӧд ногыс книга лэдзысьяс кок йывсьыс усясны: ни типографиялы, ни авторъясыслы, ни бумагасьыс оз вермыны вештысьны, асланыс удждон выланыс на сьӧмыс оз во.
Медым кыдзкӧ бергӧдчыны ӧнія кадӧ, колӧ юрсиыд сувтан дон книгаыдлы пуктыны, а коді нӧ сэтшӧм донсьыд книгатӧ ньӧбас?
Та вӧсна и колӧ отсӧгыс книга лэдзӧм вылас.
Ми кӧсъям и зілям коми кывсӧ бӧр паськыда да джуджыда вужйӧдны олӧмас, со и законтӧ лои вынсьӧдӧма, ӧтвылнаӧ пуктӧма коми кывсӧ рочыскӧд, государственнӧйӧн жӧ тшӧтш шуӧма.
А книгатӧгыд нӧ кыдзи вужйӧдан да сӧвмӧдан?
Книгаыд ӧд аслыспӧлӧс лӧсас олӧм-вӧрад ичӧтдырсяньыд да кувтӧдзыд, сытӧг сьӧдас и ковмас бергавны ли шӧрӧд кылавны, кытчӧ визулыс нуас.
Но буретш да отсӧгыс коми книга лэдзӧм вылас и оз тыдав.
Важ корысьлы няньтор моз сетыштасны, и мун да чӧв ов.
А корысьыдлысь ӧд уна он жӧ и босьт, воліс и муніс.
А мед эськӧ став коми войтырыслы ӧні и водзӧ кежлӧ бурыс петіс, ӧкмис вочасӧн сьӧлӧм сетан да лов пальӧдан литератураыс, важсӧ и ӧніясӧ, и выльсӧ коми войтырыслысь югзьӧдіс.
Со «Литературная Россия» газет юӧртӧ, мый Вологдаса администрация сетӧма 3 миллион шайт сэтчӧс гижысьяслысь книгаяссӧ лэдзӧм вылас, а Орловскӧй областьса администрация лӧсьӧдӧма сэтчӧс гижысьяслы быд тӧлысся стипендия да лэптӧма нин сійӧс 3 сюрс шайтӧдз.
Гижӧдтӧ йӧзӧдтӧдз да торъя книгаӧн лэдзтӧдз колӧ на сійӧс гижны.
А йӧзӧдан ли лэдзан да, мый на тэныд сыысь и воас?
Нинӧм оз во.
Ӧнія донъяс серти кӧ артавны.
Коркӧя колхозын уджалӧм кодь артмыны кутіс, тыртӧм трудодень вылӧ.
Ог тӧд, кор вежсяс Россияын авторскӧй правоыс.
Гашкӧ, тӧдӧмӧн оз вежны да, медым пӧдтыны збыльысь роч литературасӧ?
Но ӧд и миян тан республикаса ыджыдалысьясыс сэтчӧ жӧ синӧны.
Ми шыӧдчылім нин некымынысь, медым унджык сьӧм вичмӧдісны авторскӧй гонораръяс вылӧ, корим и стипендияяс йылысь мӧвпыштлыны, и мукӧдтор кузя на, но ыштӧкӧ миянӧс оз и кывны.
Видзӧдан да, лавкаысь сӧмын ворсӧны.
Но коми гижӧдтӧ, коми книгатӧ нинӧм вылӧ и некытысь он ньӧб.
И вермас лоны сідзи, мый гижысьыд оз и сет йӧзӧдны ни лэдзны ассьыс гижӧдсӧ донтӧм донсьыд, а сэсся и гижӧмсьыд ӧвсяс, ли пызан йӧрас пондас гижны.
Мед оз ло ошйысьӧма, но дыр ас кежын мӧвпалӧм бӧрын таво тӧвнас на ме панлі выль гижӧд да неважӧн эштӧді — кык юкӧна «Коми бал» теш.
Нимсӧ И. Куратовлӧн кывбурлысь босьті сылӧн моз жӧ сиктса йӧзыс менам чукӧртчӧны рыт пукалыштны, юыштны да гажӧдчӧны, шогсӧ пальӧдӧны, меліасьӧны.
Ог тӧд мыйкӧ артмис эз, мед театрса войтыр донъялӧны, а вот майшася нин, мый ӧнія ногӧн меным сыысь оз и вештысьны, да нинӧм дон и сувтас уджӧй.
Он кӧсйы, да лоӧ падъявны: мед и куйлӧ, гашкӧ, пызан йӧрын, сёйны ӧд оз кор, и сэк жӧ кыскӧ петкӧдлыны театрас, гашкӧ и, пуктыны ыштасны.
Чайта, колӧ нин ньӧти нюжӧдтӧг видзтысьны да лэптыны коми литературасӧ.
Дерт, огӧ кӧ ми кӧсйӧй мед кывтӧм пемӧсӧ пӧрис коми войтырыс.
Овны кӧ сылы му вылас, аслас сьыланӧн и колӧ петны бур йӧз водзас!
Г. ЮШКОВ.

#Коми_му_1992-08-22
ЫДЖЫДАЛӦНЫ БОКӦВӦЙ ЙӦЗ
Ас кыв вылас сёрнитысь этша йӧза котыръяс дорйысь мирса федерация лӧсьӧдіс йӧзӧс выльлаӧ овмӧдӧм йылысь документ да мӧдӧдіс дискриминациялы паныд сулалысь подкомиссияӧ, медым видлалісны ООН-лӧн 43-ӧд сессия вылын.
Позьӧ вайӧдны тайӧ документсьыс кӧкъямысӧд пункт, кӧні висьтавсьӧ, кыдзи дорйыны экономика, культура вылӧ этша йӧза котыръяслысь (национальнӧй меньшинствояс) правояссӧ.
Быд народ ас вӧля сертиыс, бокисянь индавтӧг, вермӧ бӧрйыны политикаын, экономикаын ассьыс туйвизь.
Татшӧм видзӧдласыс ООН-лӧн, тадзи висьтавсьӧ международнӧй правоын.
Кор кореннӧй йӧзлысь мусӧ босьтӧны вынӧн, найӧ оз мӧдны вермыны лӧсьӧдны асшӧр олӧм.
Тадзи торкавсьӧ самоопределение кузя народлӧн правоыс.
Асшӧр олӧм оз вермы лоны и сэк, кор кӧреннӧй йӧзлӧн му вылын ыджыдалӧны воӧм войтыр, кор юралысьясыс на пиысь жӧ, кор медвылӧ пуктыссьӧны мӧд государстволӧн законъяс, кор культураӧн, экономикаӧн, политикаӧн веськӧдлӧны бокӧвӧйяс.
Мед кӧть мусӧ и абу босьтӧма вынӧн (оккупируйтӧма).
Тайӧ ставыс бара жӧ лоӧ этша йӧза котырлысь правояс торкалӧмӧн.
Тадзи артмӧ и миян Комиын, кӧні вылӧджык пуктыссьӧны Россиялӧн законъяс.
Кызвын юралысьыс бара жӧ абу коми.
Культура, кыв эндӧны, мортӧс увтыртӧны.
Ӧні со республикаса кызвын олысьыс нин воӧм йӧз.
Найӧ, дерт, некор оз мӧдны тӧждысьны комияс вӧсна, оз мӧдны сетны лӧсьӧдны асшӧр олӧм.
Вот сэсся быть и мӧвпав, кыдзи миянлы дорйыны асьнымӧс, код дінӧ шыасьны отсӧгла?
Ӧд торкалӧны оз сӧмын миянлысь правояс, оз сетны овны и ас ногным.
Некод миянлысь эз юав, кор пӧрӧдісны да пӧрӧдӧны, нуисны да нуӧны вӧр.
Ӧні со тадзи жӧ кӧсйӧны перйыны боксит.
И водзӧ нинӧм оз вежсьы, асьным кӧ ог босьтчӧй политикаӧ, экономикаӧ, культураӧ.
А та могысь колӧ, мед Коми вӧлі тырвыйӧ асшӧр государствоӧн.
И мед юраліс ас морт.
Сиктын кӧть карын, республикаын кӧть районын.
А оланногсӧ асьным аддзам да бӧръям.
Талун жӧ ми вылын ыджыдалӧны, миянӧс велӧдӧны овны бокысь воӧм йӧз, партияяс, кодъяс сулалӧны медводз Россия дор.
Татшӧм вӧлі компартия, татшӧмӧсь жӧ сідз шусяна демократическӧй видзӧдласа партияяс.
Ог нин шу на йылысь, кодъяс веськыда сёрнитӧны асланыс великодержавнӧй видзӧдлас йылысь.
Энӧ думыштлӧй, мыйла республикаын абу сэтшӧм партияыс, коді эськӧ сулаліс Коми му, коми йӧз дор да дорйис найӧс?
Татшӧмсӧ ковмас лӧсьӧдны аслыным.
Быть жӧ ковмас шыӧдчыны мирса организацияяс дінӧ, ООН-ӧ, мед воласны да видзӧдласны, мый тані вӧчсьӧ, кыдзи пӧдтыссьӧ коми кыв, культура, кыдзи бырӧдсьӧ кӧреннӧй войтыр.
А. ЛОГИНОВ.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-08-22
Рафаэль ХАКИМ
ИМПЕРИЯ ВАЛЬДІГӦН
Государство да нацияяс йылысь сёрни
Этнос-народ-нация: государстволань
(Заводитчӧ 81, 85, 90 номеръясын).
3. Этша йӧза котыръяс, кӧреннӧй народъяс да мигрантъяс
Этносъяс, кодъясысь артмӧны нацияяс, оз вошны, найӧ олӧны водзӧ: но сэки нин на дор сулалӧ государство.
Налӧн кывныс, культураыс, обычайясыс, традицияясыс мӧдӧны нырщикавны, ыджыдавны: на водзын сулалысь могъясыс, кӧсйӧмъясыс лоӧны государственнӧйясӧн.
Мӧд ног артмӧ этносъяскӧд, кодъяс эз лоны государство лӧсьӧдысьясӧн.
Сы серти, кутшӧм политика ыджыдалӧ, и лоӧ олӧмныс: дзик правотӧм либӧ автономияын.
Ӧти этноса государство — тайӧ сӧрӧм.
Татшӧмыс абу му вылас.
Быд государствоын олӧ уна этнос, кодъяслысь правояссӧ колӧ дорйыны.
Кор сёрнитӧны «сӧстӧм национальнӧй государство» йылысь, тшӧкыда вунӧдӧны мукӧд народъяс, налӧн корӧмъяс йылысь.
Но таысь корӧмъясыс оз вошны, оз бырны, а вочасӧн пӧрӧны политическӧйясӧ.
Этша йӧза котыръяс — тайӧ этносъяс, кодъяс олӧны государство лӧсьӧдысь этнос пытшкын, видзӧны ассьыныс этническӧй торъялӧмсӧ, видзӧдлассӧ, корӧмъяссӧ.
Миян литератураын тшӧкыда сорлалӧны социальнӧй да национальнӧй правояссӧ.
Тадзи гижысьясыс, медсясӧ, сійӧ народыслӧн ныв-пиыс, кодъяслӧн правоясыс эмӧсь нин.
Социальнӧй равенство оз на сет сӧвмыны этша йӧза котыръяслы (национальнӧй меньшинствояслы), сы вӧсна мый ыджыдалӧ мӧд кыв, мӧд культура, олӧм вылас мӧд видзӧдлас.
Этша йӧза котыръясӧс кӧ оз ло видзӧма-дорйӧма дискриминацияысь, найӧ воштӧны ассьыныс сійӧ подувъяссӧ, мыйӧн и торъялӧны мукӧдсьыс — кыв, культура, оланног, видзӧдлас.
Быть доръян правоясыс налы: мам кывйӧн вӧдитчӧм, ассьыныс школаяс восьтӧм, ассьыныс культура да просвещение органъяс лӧсьӧдӧм, национальнӧй правояс доръян политическӧй да мукӧд общественнӧй организация котыртӧм.
Мирса уна странаын парламентъясас эмӧсь этша йӧза котыръяслы быть торйӧдӧм местаяс, правительствоын веськӧдлысьясӧн уджалан збыль позянлун, а корсюрӧ и «автономиялӧн» статус.
Со, шуам, кыдзи вӧчсьӧ Финляндияын шведъяскӧд (ставыс сэні 300 тысяча гӧгӧр морт либӧ 8 процентыс).
Кывныс государственнӧй, сійӧс быть колӧ велӧдны оз сӧмын шведъяслы, но и финнъяслы.
Шведъяслӧн эмӧсь асланыс газетъяс, партия, университет, торъя радио да телеканал.
Но тадзисӧ вӧчсьӧ оз уналаын.
Тшӧкыдджыка этша йӧза котыръяслӧн кывйыс абу государственнӧй, образование да культура юкӧнын ыджыдалӧ автономнӧй тэчасног.
Но Финляндиялӧн шведъяскӧд примерыс петкӧдлӧ, кыдзи збыль позьӧ да колӧ пыдди пуктыны этша йӧза котыръяссӧ.
Абу быд этша йӧза котырлӧн олӧмыс ӧткодь.
Торъялӧны и сы серти, эм-ӧ налӧн рубеж сайын асланыс национальнӧй государство.
Эм кӧ, сьӧкыдлуныс этшаджык.
Кольӧ, медсясӧ, паськӧдны культура, лӧсьӧдны образование, печать да с. в., но дасьсӧ нин, коді эм налӧн национальнӧй государствоас.
А абу кӧ, уджыс да сьӧкыдлуныс ёна содӧ.
Быть колӧ ас вынъясӧн сӧвмӧдны ассьыныс культура, кыв, мый государстволӧн отсӧгтӧг оз артмы.
Ассьыс торъяланлунсӧ этнос вермӧ видзны и аслас государствотӧг, но век кутас кольччыны олӧмсьыс, ӧнія кадся корӧмъяссьыс.
Тадзи вермӧ лоны и сэк, кор этша лыда этнослӧн эм государство.
Стрӧга кӧ шуны, сёрниыс мунӧ оз сэтшӧма этша йӧза котыръяслысь корӧмъяссӧ олӧмӧ пӧртӧм йылысь, кыдзи этнослӧн самоопределение либӧ деколонизация йылысь.
Та боксянь классическӧй примерыс США-ын, кӧні индеецъяслӧн олӧмыс, шуам, ёна торъялӧ Германияын турокъяслӧн либӧ Францияын алжирецъяслӧн олӧмысь.
Индеецъяс олӧны асланыс историческӧй му вылас и лоӧны кӧреннӧй народӧн американецъяс серти, кодъяс вынӧн мырддисны налысь мусӧ.
Индеецъяслӧн уна поколение быдмис США-са империякӧд дугдывлытӧм тышын, но сідзи и эз велавны американскӧй законъяс, традицияяс да мораль дорӧ.
Талун США ассьыныс мыжсьыс вештысьӧны сьӧмӧн, лӧсьӧдалісны резервацияяс да мынтысьӧны индейскӧй культура сӧвмӧдӧмысь.
Американецъяс татшӧм ногӧн вештысьӧны грекъяссьыс.
Но важся этнослысь сӧвмӧмсӧ ловзьӧдны оз нин вермыны.
Кӧреннӧй народъяслӧн проблемаыс зэв ыджыд.
Мирса кӧреннӧй народъяслӧн сӧмын неыджыд юкӧн лӧсьӧдіс ассьыс государство.
Медсьӧкыд делӧыс та боксянь, буди, Россиялӧн, кӧні сёысь унджык кӧреннӧй народлысь правояссӧ оз пыдди пуктыны, абуӧсь и найӧс доръян законъяс.
Европаса государствояс пиын сӧмын Россияын абу бергӧдӧма правояссӧ репрессируйтӧм народъяслы.
Кӧреннӧй народӧн лоӧ этнос, коді котыртсис, артмис буретш тайӧ му вылас, кӧні ӧні олӧ, и коді ӧнӧдз видзис ассьыс этническӧй торъялӧмсӧ.
ООН-са докладчик серти, кӧреннӧй народӧн лоӧ сійӧ, кодлысь мусӧ вынӧн босьтіс кодкӧ мӧд да босьтіс народсӧ аслас кабыр улӧ.
Тайӧ видзӧдлас сертиыс Россияса кызвын му вылас рочьяс оз лоны кӧреннӧйясӧн.
Кӧреннӧй народ некор оз бурась сылы вӧзйӧм олӧмӧн, сылӧн историческӧй вежӧрыс век бергӧдчӧ сійӧ кадас, кор некод эз ыджыдавлы сы вылын, некод эз нартитлы, увтыртлы, а век кӧсйӧ овны да сӧвмыны ас ногыс, кӧзяитны ас му вылас, век кӧсйӧ ачыс вӧдитчыны мувывса да му пытшкӧсса озырлунъяснас, медым бура овны: век кӧсйӧ сӧвмӧдны ассьыс кыв, вӧдитчыны сыӧн административнӧй, судебнӧй, культурнӧй могъяссӧ олӧмӧ пӧртігӧн.
Кӧреннӧй народлӧн экономическӧй, социальнӧй да быд мукӧд проблема йитчӧма этническӧйкӧд.
Кыдзи петкӧдлӧ мирӧвӧй опытыс, тайӧс ставсӧ бырӧдны некыдз он вермы и быть лоӧ пыдди пуктыны да век кутны тӧд вылын.
Сы серти, ыджыд-ӧ кӧреннӧй народыс, олӧ ӧтчукӧрӧн либӧ торъя котыръясӧн, кутшӧм политика ыджыдалӧ, позьӧ аддзыны налысь проблемаяссӧ решитан туйяс.
Позьӧ вынсьӧдны закон, кӧні висьтавсьӧ льготаяс, государственнӧй дотацияяс быть сетӧм йылысь.
Позьӧ народыслы сетны автономия, кытчӧ пыртӧма «Кӧреннӧй народъяслӧн правояс всеобщӧй декларацияысь», кодӧс вӧлі йӧзӧдӧма ООН-ын, сэтшӧм быть колана юкӧнъяс, кыдзи «образование, информация, культура, религия, здравоохранение, оланін, социальнӧй благосостояние, традиционнӧй да мукӧд экономическӧй удж, муӧн вӧдитчӧм, мувывса да мупытшкӧсса озырлунъясӧн веськӧдлӧм, вӧр-ва видзӧм, а сідзжӧ ассьыныс налог чукӧртан ног, медым позис могмӧдны автономнӧй оласногсӧ».
Став позяна правосьыс торйӧдӧма сӧмын ортсыса политика, оборона да валютнӧй асшӧрлун.
Татшӧм автономияыс эм ади [sic!] эскимосъяслӧн Гренландияын, кӧні налӧн лыдыс сӧмын 52 тысяча морт, но эм закон лӧсьӧдан да вынсьӧдан асланыс орган да кык государственнӧй кыв — датскӧй да эскимосскӧй.
Ӧткодявны кӧ этша йӧза котыръяслысь правояс доръян международнӧй нормаяс сыкӧд, кыдзи тайӧ вӧчсьӧ Россияын, кольӧ сӧмын шензьыны, кутшӧма Россияса юралысьяс оз гӧгӧрвоны, мый сэтшӧмыс мортлӧн правояс да кутшӧма дорйӧны Россияса империялысь тэчасногсӧ.
Российскӧй веськӧдлысьяс кӧ пӧртісны олӧмӧ сӧмын сійӧс, мый вӧзйӧ ООН, весиг народъяслӧн самоопределениетӧг, важӧн нин странаын олӧмыс мӧдіс лӧсявны, важӧн нин позис вежны имперскӧй тэчасногсӧ.
Ӧнӧдз жӧ кӧреннӧй народъяслы кольӧ ӧти туй — асшӧрлун, сы вӧсна колӧ тышкасьны политическӧй да экономическӧй средствоясӧн.
Омӧль нӧшта и сійӧ, мый Россияса народъяслӧн абуӧсь этша йӧза котыръяслӧн правоясыс весиг республикаясын, кодъясӧс шуӧма на нимӧн.
Мари Элын, Чувашскӧй да Удмуртскӧй республикаясын национальнӧй движениеяслы ковмылӧ тышкасьны асланыс правительствояскӧд, медым дорйыны мариечьяслысь, чувашъяслысь да удмуртъяслысь правояссӧ, а Мордовияын президентыс роч, оз тӧд мордовскӧй кывсӧ и оз дзеб мордовскӧй народ водзас ассьыс ышнясьӧмсӧ.
Тайӧ республикаясса правительствоясыс дорйӧны оз сэтшӧма асланыс народъяслысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ, кыдзи «центрлысь политика».
Колониальнӧй политика, ӧти боксяньыс, да кокбӧрля нюлӧм, мӧд боксяньыс, Россияын лыддьыссьӧны медся пыдди пуктанаӧн да ошканаӧн.
Комиӧдіс В. РАЗМЫСЛОВ.
(Водзӧ лоӧ на.)

#Коми_му_1992-08-22
ГУСЯСЯМ?!
Мыйта ӧні петӧ преступность содӧм йылысь гижӧдыс — шемӧсмӧдӧны найӧ лыдпасъяснас, примеръяснас.
Чайтсьӧ, быттьӧ ставнас странаыс, ичӧтсянь пӧрысьӧдз, гусясьӧны.
Босьтӧны ставсӧ, мый ки улас сюрас.
Оз отсав ни ыджыд томан, ни скӧр пон.
Россияад эськӧ гусявлісны нэмсӧ.
Революцияӧдз и бӧрас, кор ставыс лоис быдӧнлӧн.
Но тадзтӧ некор на эз.
Нетшкӧны ӧтарӧ и мӧдарӧ национальнӧй озырлун, шепыштӧны зыр и куран.
Гусясьнытӧ став позянлунсӧ дасьтӧма.
Примерсӧ петкӧдлӧ власть, юралысьяс, миян законникъяс.
Мый тані гӧгӧрвосьӧ?
Мырддисны сберкнижкаяс вылысь ӧтчыдысьӧн эз уна — 350 миллиард шайт.
Сьӧмыд ӧд донтӧммис некымын дас пӧв.
Мупытшса озырлун, дона кӧрт — ставсӧ, мый колӧ мирса рыноклы, вузалӧны ӧта-мӧдлы, сэсся ещӧ кодлыкӧ коймӧдлы.
Мюнхенын господин Ельцин кредиторъясӧс корис локны Россияӧ да босьтны мый коді кӧсйӧ, весиг му.
Мый нин шуны, кор Г. Попов вӧлі мэрӧн, быдсӧн теория боксянь подулаліс взятка сетӧм-босьтӧмсӧ.
А мыйысь сійӧс сетӧны?
Сыысь, мый государстволӧн эмбурыс, кодӧс вывті сьӧкыда чӧжим-нажӧвитім, медъёна сикт тшӧт весьтӧ, вуджӧ мафиози киӧ.
Тайӧ ӧмӧй абу гусясьӧм?
А президентлӧн торговля вӧля вылӧ лэдзӧм йылысь закон?
Водзті сідз прӧста некод эз босьт стройка вылысь кӧрт тув — кытчӧ сійӧс иналан.
Ӧні гусялін да вузав кӧть мый да мыйта кӧсъян.
Да кӧні кӧть окота — вӧля, майбыр.
Тадз нажӧвитчысьыд думнас радлӧ, вӧлисти пӧ став народлӧн эмбурыс йӧзӧдзыс воис.
Со пӧ кор ме кӧзяинӧн лои.
А кыдз лӧсталӧ ӧнія миян выль купечыдлӧн чужӧмыс.
Синныс югъялӧ.
Китайысь, Польшаысь воӧм кӧм-паськӧмнад вузасьӧ да.
А неважӧн ӧд на поляк-китаецтӧ жалитлім, коньӧръяс, мися.
Ӧні ми асьным падвежӧ веськалім, корысьясӧн лоим.
Миянӧс нин жалитны колӧ.
А производствоас мый вӧчсьӧ — некод, тыдалӧ, оз гӧгӧрво, мый сэні керсьӧ, кысь помсӧ корсьны.
Ог нин эськӧ гӧрӧдсӧ разьӧм йылысь гарав да.
А реформаясыс кодарӧ йӧзсӧ тойлалӧны?
Бара жӧ гӧгӧрвотӧмтор.
Со и кыскӧны быдӧн аслыныс мый сюрас.
Сы вӧсна, мый мортыс государстволы оз нин эскы, сӧмын ас вылас надея.
Оз кӧ ачыс босьт, некод сылы нинӧм оз сет.
Быттьӧ кыдзкӧ вежӧрнад и татшӧмторсӧ заводитан гӧгӧрвоны, гусясьысьтӧ правдайтны босьтчан весиг.
Но кора менӧ гӧгӧрвоны — оз быдӧн йӧзыдлысь, государствоыдлысь юасьтӧгыд босьт.
Унджыкыс честнӧя уджалӧ-мырсьӧ.
Кӧть и налӧн нин повзьӧмысла синмыс плешкас на гӧгӧр няйтсьыс, олӧмсӧ гӧгӧрвоны позьтӧмсьыс, гӧгӧр гусясьӧмсьыс.
Мый вӧчны?
Ӧшӧдны ыджыдджык томан, тувъявны крепыдджык калич сараяд, дачаад, гаражад, джуджыд потшӧсӧн кытшавны керкатӧ, завод-фабрикатӧ?
Оз отсав.
Тыдалӧ, кад воис нин пальӧдчыны.
Босьтчыны лӧсьӧдны пӧрадок быдлаын.
Контрольтӧ, дерт, чорзьӧдны быть, но нӧшта на водзджык колӧ вынсьӧдны эмбур йылысь законъяс.
Юклыны сійӧс акция серти либӧ ещӧ кыдзкӧ.
А, гашкӧ, оз и ков нетшкыны государстволысь кадысь водз.
Мыйла ми веськодьпырысь видзӧдам, кыдзи ӧти морт либӧ неыджыд чукӧр ворсӧдчӧны та ыджда страналӧн судьбаӧн да, овлӧ, торкалӧны Конституция.
Тадз пӧ колӧ.
Ме библейскӧй законъястӧ, христианскӧй велӧдӧмтӧ пыдди пукта.
Тайӧ му шарвывса йӧзлӧн уна нэмся ыджыд опыт.
Но ӧткымынторкӧд ӧти кывйӧ воны ог кӧсйы.
Оз позь овны ӧти лунӧн, ныв-пи да внукъяс йывсьыд думайттӧг.
Нинӧмла нюмъявны, кор тэнӧ кучкасны бан бокад, ставсьыс прӧщайтны, эскыны сӧмын енлы, мый мӧдаръюгыдас бурджык лоӧ.
Оз позь, колӧ овны да мыйкӧ вӧчны.
А гусясьӧмсьыд колӧ бурдӧдчыны.
Либӧ бурдӧдны.
Л. КОКОРИН.

#Коми_му_1992-08-22
ДОРЙЫНЫТӦ АБУ КОКНИ
Талунъя сьӧкыд кадӧ, кор водігӧн и садьмигӧн ми гыжъялам балябӧжнымӧс да юрын кутам ӧти мӧвп: «А мый лоӧ аски!»
— некодлы и дум вылас оз волы, мед не гижсьыны аслас радейтана газетъяс да журналъяс вылӧ.
На пӧвстын, дерт, лоӧ и «Чушканзі».
Таво сійӧс котыртӧм-лӧсьӧдӧмсянь тырӧ 35 во.
Пӧся чолӧмала «Чушканзі» журнал радейтысьясӧс тайӧ ичӧтик юбилейнас да сиа и водзӧ на кольны куслытӧм муслун асланыд курччасьысь ёрт дорӧ.
35 во...
Быттьӧ неважӧн на и вӧлі, кор петіс медводдза номерыс «Чушканзі» журналлӧн, а со ӧд мыйта кад нин кольӧма.
Быдсямаыс вӧлі Коми Республика олӧмын — и бурыс, и лёкыс, но миян войвывса олысьяс некор ёнасӧ эз няргывлыны: велалӧмаӧсь сьӧкыда овнытӧ.
«Чушканзі» кыдз мый вермис, век отсасис бырӧдны нелючкияссӧ миян олӧмысь, аслыс на унаысь сюрліс и кытчӧ оз ков нырсӧ сюйӧмысь.
Менам некор оз вун, кыдзи ӧтчыд зэв яр нывбаба, кодлы абу кажитчӧма чушкӧмыд, вартіс юрас кефир дозйӧн сэкся редактор Александр Михайлович Матвеевлы.
Сылы, коньӧрлы, унаысь сюравліс.
Кӧсъя бур кывйӧн казьтыштны Степан Александрович Холоповӧс, коді ыджыд пай пуктіс журналсӧ мичмӧдӧмӧ, Александр Степанович Петруневлы, коді вежис Матвеевӧс да нӧшта ёсьмӧдліс «Чушканзі» журналсӧ.
Уна вын да сямлун пуктіс журнал уджӧ Василий Егорович Кушманов, коді вежис Петруневӧс (сэки сійӧс индісны веськӧдлыны республикаса телевидениеӧн да радиоӧн).
Да и ӧнія министрным, коді кутӧ киас став газетсӧ, журналсӧ, телевидение да радио, Александр Павлович Юдин, сідзжӧ веськавліс «Чушканзі» борд улӧ.
Кӧть эз и дыр сылы вичмы мырсьыны журналас, а пайыс лои тӧдчана: кыпӧдіс «Чушканзілысь» политическӧй тӧдчанлунсӧ.
А талунъя кадӧ тайӧс абу кокни вӧчны: республикаса батьясыд вермасны и асьтӧ курччыны...
Со 1991 во декабрь тӧлысся «Чушканзілӧн» номер.
Коймӧд лист бокас Выль вося серпас да гижӧд: «Мед нэмъяс кежлӧ коляс историяӧ 1991 во, кор миян страна зумыда сувтіс капитализмӧ мунан туй вылӧ!
Коммунистъясӧс тімбыльтӧма.
Социализмлӧн сьывсис.
Муяс эндісны.
Лавкаяс кушмисны.
Сёян-юан коли сӧмын кооперативъясын.
Пидзӧс вылӧ на водзын!
Чего изволите, господа?»
Унатор на сэні шуӧма, медым дорйыны и коми йӧзсӧ, и Коми мусӧ, и сылысь озырлунъяссӧ.
Дорйыны пыр сьӧкыдджык.
Нартитнытӧ мый: кымын ыджыд чин, сымын ыджыд кабыр.
Талун ӧтияс озырмӧдчӧны, мӧдъяс — гӧльмӧны.
Мыйлакӧ гӧльмысьыс ёна унджык озырмӧдчысьясысь.
Со и воӧны письмӧяс «Чушканзіӧ»: кодӧскӧ нартитӧны удж вылас, кодлыкӧ патерасӧ оз сетны, кодӧскӧ пенсиянас дзескӧдӧны...
Дойдӧм мортыд кувтӧдзыс надея кутӧ, мый кодкӧ ӧд отсалас жӧ сылы.
35 вонад «Чушканзіыд» зумыда тышкасис йӧзсӧ чиршӧдлысьясыдкӧд: ставсӧ кӧ лыддьӧдлыны, кымын мортлы лои отсалӧма — некутшӧм кабала оз тырмы.
И водзӧ вылӧ «Чушканзі» оз лэдзчысь тайӧ колана уджсьыс.
Со менам киын Россиялӧн выль Конституция.
Мӧдӧд юкӧнас 11-ӧд статьяын гижӧма, мый муыс, сы пытшкӧсса озырлунъясыс, ваясыс лоӧны йӧзлӧн киын, но медым сійӧн пӧльзуйтчыны — ни, ни...
Мыйта сёрни ми та кузя нуӧдім, а Россияса ыджыд йӧзыдлы, тыдалӧ, веськодь миян майшасьӧмыд.
И зэв нимкодь, мый миян Верховнӧй Сӧветса председатель Ю. А. Спиридонов эз сӧгласитчы татшӧм индӧдкӧд да мӧдіс чорыда дорйыны ассьыным правоясӧс миян озырлун вылӧ.
Миян ӧд и закон вынсьӧдӧма та кузя.
А лыддьысьны кӧ оз кӧсйыны миянкӧд — колӧ дерт, тышкасьны.
Кывкӧртӧд пыдди кӧсъя аттьӧ шуны «Коми му» газетса уджалысьяслы, мый найӧ оз вунӧдны ассьыс кагасӧ, ӧд «Чушканзі» чужліс «Югыд туй» газетын, коді ӧні шусьӧ «Коми муӧн», да бара на сетісны миянлы ассьыныс лист бокъяссӧ.
Ме шыӧдча став лыддьысьысьяс дорӧ, кодлы мусаӧсь коми кыв да коми газет да журналъяс: эн лэдзӧй кусны ассьыныд петасъястӧ.
Кӧть и донсялісны ӧнія газетъяс да журналъяс, сӧмын тіян бур сьӧлӧмыд вылӧ надея кутам.
«Чушканзілӧн» доныс коли важыс — 3 шайт сулалӧ ӧти номер.
Во кежлӧ — 36 шайт.
Тайӧ сӧмын куим сьӧд нянь тупӧсь.
Ме ог нин нуӧд сёрни центральнӧй изданиеяс кузя — мый и лоӧ накӧд?
Оз кӧ мӧдны гижсьыны донсялӧм газетъяс вылад — тупкысясны ӧд.
И миянкӧд татшӧмыс вермас лоны.
Вай огӧ жӧ воӧдчӧй таӧдзыс.
В. ОСИПОВ,
«Чушканзі» журналса главнӧй редактор.

#Коми_му_1992-08-22
КОРӦЙ ВАЛЮКӦС
Став семьяӧн нимкодясим, кор патераӧ лӧсьӧдісны телефон.
Эг кужӧй мӧвпыштлыны, мый сійӧ лада олӧмнымӧс дзугас.
Мӧд лунас телефон яра триньӧбтіс.
Гӧтыркӧд уськӧдчим сылань.
Менам водзджык слӧймыссис шашаритчыны трубкаас:
— Кывза.
— Корӧй Валюкӧс, — кыліс мӧдар помсяньыс мужичӧйлӧн тшап гӧлӧс.
— Эн сэтчӧ веськалӧй, — ӧлӧді ме.
— Эн сӧр.
Тайӧ телефон номерсӧ Валя сетіс тӧдмасигӧн.
Дзӧран киӧн чӧвті трубкасӧ да сюся видзӧдлі орччӧн сулалысь гӧтыр вылӧ.
Со, вӧлӧм, мыйла сійӧ усьӧ-чеччӧ котӧртӧ.
— Анна, другыд звӧнитліс, — сӧдзӧді ме.
— Сӧмын тай тӧдмасигад мӧд нимӧн висьтасьӧмыд.
— Кутшӧм друг?
Эн йӧйтав сэн.
Ме вежӧгтӧмла узьны ни сёйны ог вермы.
Лун-мӧд мысти бара сійӧ мужичӧйыс звӧнитӧ.
— Ме-е-ным Валя колӧ.
Шуа, сорасин, мися, буракӧ.
А сійӧ: гашкӧ пӧ, и сорасси.
Но пытшкын вежӧгтӧмыс коли.
Вежон мысти гӧтырӧй нин скӧрысь китшнитіс да шуӧ:
— Тэныд талун зэв нор гӧлӧса ныв звӧнитіс.
Тэсянь пӧ кага лоӧ.
Ме первой вомӧс калькнитлі, сэсся дорйысьны босьтчи.
— Колӧкӧ, эз миянӧ звӧнит?
— Кыдзи эз, весиг тэнӧ нимнад шуис да.
— Этша ӧмӧй Иваныс?
— Ог тӧд, ог тӧд, — чӧвтіс гӧтыр да бӧрдігтыр пырис мӧд жырйӧ.
Ӧні велалім нин да оз сэтшӧма шензьӧд, кор телефон пыр друг корасны Дарьяӧс либӧ Марьяӧс, Микулайӧс либӧ Гришаӧс.
Сӧмын ёнакодь дӧзмылан, мый абонентнӧй списоксӧ лӧсьӧдысьяс дзугӧмаӧсь уна номеръяс.
Сэсся, тыдалӧ, и сюсь аппаратъясыс дурӧны.
Да, мый ме больга.
Колӧ ӧд Секлетеялы звӧнитлыны.
— Секльӧ тьӧт.
Кыдзи олан?
— Менӧ, ёртӧй, нэмсӧ Ольгаӧн шулісны, — кыліс гӧлӧс.
— Юин кӧ, йӧзыслы эн дӧсадитчы.
Мун да узьышт.
А. ВАСИЛЬЕВ.
1985 во.

#Коми_му_1992-08-22
СТАРИК ДА СТАРУКА
Олӧны-вылӧны пӧрысь гозъя пӧт каньяс моз.
Уна во нин пенсия босьтӧны да кургӧны-мургӧны.
Шог ни печаль оз тӧдны.
Выль вося паныда лунӧ старикыслы юрас воис вильыш мӧвп да паніс муса гӧтырыскӧд татшӧм сёрни:
— Маша, вай казьтыштам ассьыным том каднымӧс.
— Кыдзи?
— Ме муна да ньӧба билетъяс кино вылӧ нёль час кежлӧ.
Сэсся сэні, театр дорас, кута тэнӧ виччысьны сідзи жӧ, кыдзи вӧвлі гӧтрасьтӧдз.
Выль вося паныда лунӧ жӧ.
— Ме абу прӧтив, — нюмъялӧмӧн вочавидзис старука да читкыртліс синъяссӧ.
Старик кышаліс медмича паськӧмсӧ да довгис кинотеатр дорӧ.
Ньӧбис кык билет сёрнитчӧм кад кежлӧ.
Сэсся ветліс дзоридзьясӧн вузасьысьяс дорӧ да босьтіс зэв мича букет.
Вит шайт мынтіс.
Бӧр локтіс театр дорӧ.
Сулаліс да сулаліс.
Киноыс заводитчис нин, а гӧтырыс эз и лок.
Пӧрысь мортлы быд сикас мӧвпыс кутіс пырны юрас.
Мый пӧ и лоис старукаыскӧд.
Котӧрӧн локтіс гортас да ёна и чуймис: гӧтырыс пукалӧ пызан сайын да самӧварысь юӧ чай, варенньӧӧн.
— Маша, тэ нӧ мыйла эн лок?
— Мамӧ эз лэдз, — нориника вочавидзис старука.
А. МАКАРОВА.
1983 во.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦТЫРЫД АБУ МӦТЫР
Мӧмӧт тэ мӧмӧт!
Кыв он куж шуны йӧз водзын, асьтӧ дорйыштны!
Мыйӧн эськӧ тэ вӧлін, не кӧ ме!
Чайтан, медальястӧ сетісны!
Ставсӧ ме!
Тайӧ — збыль.
Код на ещӧ тӧдас, кыдзи ме олі свет вылас, эз кӧ вӧв менам Мавруша.
Пӧрысьмытӧдз олім, челядьӧс быдтім и велӧдім, сиктын меным почётнӧй гражданинлысь ним сетісны, и ставыс Мавруша ради.
Кужӧ сійӧ быдтор бергӧдны, колана кывйыд быд здукын дась.
И сибалӧ йӧз дінад.
Лежнӧгйыв кодь, позьӧ шуны, самасяс кӧ.
Писькӧдчас быд розьӧ варовлуннас, казялас кӧ розьсӧ.
Ог соссьы: кор ме гортын висьталі Ӧгаш Мавра вылӧ гӧтрасьӧм йылысь, мамӧ чужӧм вылас едждӧдліс, быттьӧ недыр кежлӧ джӧмдыліс, сэсся синъясыс паськалісны:
— Мый тэ, зарни туг!
— мыкталӧмӧн бура дыр мысти сӧмын вермис шуны мам, кажитчӧ, весиг пернапасасьыштіс.
— Сёяс ӧд Мавраыд тэнӧ!
Тэ — рам, воча кыв некодлы шуны он куж ни он лысьт, а Мавраыд мамыс кодь жӧ дзик...
Сикт пасьталаын эня-нылалӧн гӧлӧсыс кылӧ, катыд помсянь — кывтыдӧдзыс.
Ӧвсьы, бур пи, сямаджыкӧс корсям...
Но шулывлӧны тай: сьӧлӧмыдлы он тшӧкты.
Варов Маврушалӧн мелі кывъяссӧ меным вылӧ уна вӧлі заптӧма, и синъясыс сэтшӧм мичаникӧсь — видзӧдласны ме вылӧ да, садьӧй вошлӧ.
Нинӧм вӧчны ме ог вермы.
— Но бӧрвылас эн норась, муса пиук!
— шеныштіс кинас и мам.
— Эк, казялан да, сёр лоӧ!
Мавруша вылӧ норасьны ме некор эг и кӧсйыв, и эг думыштлыв.
Гӧтрасигӧн ме вузаси сиктса магазинын, Мавруша менам пыр жӧ павъяліс магазин водзын.
Шӧвк платтьӧа, вӧччӧма.
Тыдалӧ, менӧ видзис, мед оз гусявны.
Сэсся Мавруша менӧ карӧ нуӧдіс.
Сэні пӧ ыджыд магазинын мӧдан уджавны, да и сійӧс быдӧн мӧдасны тӧдны, королеваӧн карас лоас.
— Дерт, некутшӧм королеваӧн эз ло, сы кодьыс карад уна.
Ӧтчыд и шуӧ:
— Прокуша!
Ӧні бур йӧзыс сиктъясӧ ас окотасьыныс мунӧны.
На йылысь газетъясын гижӧны.
Сет тшӧтш шыӧдчӧм.
Кывзыси, сеті шыӧдчӧм.
Видзӧда да, мӧд лунас нин локтіс корреспондент, снимайтіс кыкнаннымӧс.
А сэсся газет лист бокъясысь аддзим асьнымӧс, улас гижӧма: тайӧ молодеч гозъяыс пӧ эз повзьыны мунны сиктӧ.
Маврушалӧн нырыс ещӧ вылӧ качис.
Армияын ме служитлі танкӧвӧй частьын, но эг танк вылын, а трактор вылын.
Сиктад воӧм бӧрын ме кӧсйи пуксьыны трактор вылӧ жӧ.
— Тэ мый, дурмин!
— паськӧдіс синъяссӧ Мавруша.
— Медся няйт уджсӧ!
Тэныд ӧні портфеля чин сетасны!
Но тані ме медся первойысь и медся бӧръяысь эг кывзысь муса гӧтырлысь.
И кор меным сетісны первой медаль, а сэсся и «Знак Почета» орден, Мавруша менам радліс меысь ёнджыка.
— Эг кӧ лэдз ме тэнӧ трактор вылад пуксьыны, эн эськӧ и аддзыв медальястӧ да орденъястӧ!
Тадзи вӧчис менӧ шудаӧн менам Мавруша.
Со сылӧн бара нин гӧлӧсыс кылӧ:
— Прокуша!
Эн вунӧд школьникъяс дінад мунны.
Ӧшӧд морӧс вылад став медальястӧ да орденъястӧ.
Выль пинжактӧ пасьтав.
Ме тэкӧд тшӧтш ветла, а то ӧд тэ кыв ни джын он куж шуны...
Отсышта ме тэныд...
И ми кыкӧн восьлалам школаӧ — ме да менам Мавруша.
Мый вӧчан, сытӧг ӧд ме нинӧм.
Иван ИЗЪЮРОВ.
1978 во.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦТРАСЯ
Миян учреждениеӧ таво арнас воис выль морт.
Ставӧн шуӧны сійӧс Викаӧн, кӧть збыль вылас сійӧ Виктория.
Мичаысь-мича ныв!
Татшӧм мичасӧ ме некор на некытысь эг аддзыв.
Миян ставӧн йӧймисны сы вӧсна: быд лун кутісны ваявны сылы дзоридзьяс, кампетъяс, шоколадъяс.
Но медся ёна сійӧс радейті ме.
Ме нин думышті, мый гӧтрася сы вылӧ.
Ӧтчыд ӧбед дырйи, кор ставӧн мунісны столӧвӧйӧ, ме колльӧді сійӧс кабинетӧ да пані сёрни:
— Вика, ме кӧсъя гӧтрасьны...
Ло меным бур гӧтырӧн...
— полігтырйи шуи ме да веськыд киӧс пукті тіпкысь сьӧлӧм вылӧ.
— Со менам тэныд сьӧлӧм!
Со менам тэныд ки!
Нэм чӧж кута радейтны да новлӧдлыны ки вылын.
— Сьӧлӧмыд да киыд, дерт, бур, — зумыша шуис сійӧ.
— Но кӧні ми кутам овны?
— Вика, Викечка, Викельчик!
Ньӧти эн шогӧ усь!
Менам жӧ эм вок, наукаясса кандидат!
— радпырысь горӧді ме.
— Сійӧ ньӧбас миянлы кооперативнӧй патера!
Викториялӧн синъясыс югзисны.
— А мый вылӧ ми кутам овны?
— юаліс сійӧ.
— Тэ сӧмын на заводитін уджавны, деньгаыд абу, удждоныд ичӧт.
— Кыдзи мый вылӧ?..
Менам кандидат воклӧн деньгаыс сы мында, мый...
— Быд семьяын этша вылӧ колӧ, мед вӧліны телевизор, радиоприемник, магнитофон, бурджык видеомагнитофон.
— Менам кандидат воклӧн ставыс тайӧ эм.
Свадьба кежлӧ сійӧ миянлы тайӧс козьналас, а аслыс ньӧбас выльясӧс.
Козьналас миянлы и мотоциклсӧ, а аслыс «Жигули» ньӧбас.
Викториялы лои нимкодь, радысла нюмъялӧ, синъясыс дзирдалӧны.
Регыд мысти вӧлі свадьба.
Пирыс вӧлі бу-ур!
Гӧстьяс горзісны «Курыд!»
И ме горзі «Курыд!» да видзӧді, кыдзи окасьӧны том гозъя — Виктория да менам кандидат вок.
С. РАЕВСКИЙ.
1989 во.

#Коми_му_1992-08-22
ВӦР-ВАТІ ВЕТЛЫСЬЯС ШМОНИТӦНЫ
— Но мый, кыйдӧстӧ уна кыскан?
— Эн нин нинӧм шу.
Кутшӧм кыйдӧс, кор грездысь петігӧн ме туйӧс кӧч вомӧналіс!
☼ ☼ ☼
Кык вӧралысь паныдасисны.
Сёрниӧ воисны.
Ӧтиыс висьталӧ:
— Муна тӧндзи ягті, видзӧдз — кӧч.
Ме шковги-лыйи и — нопйӧ.
Пыдӧджык ягас пыри — руч.
Шковги пищальысь и — нопйӧ.
Ещӧ пыдӧджык пыри да аслам синъяслы ог эскы — кӧин!
Мӧвпавны вӧлі некор, бара шковги и...
Мӧдыслӧн терпенньӧыс эз тырмы да вомаліс:
— Шуан кӧ ещӧ, мый сэсся ош паныдасис, сылы шковгин да бара жӧ нопъяд чӧвтін — ныр-вомад лӧсышта!
— Йӧй, тэ тай нинӧм эн гӧгӧрво.
Ме жӧ быд лыйӧм бӧрын, ог веськав да, пыра нопйӧ мӧд патронла.
А тэ сэтшӧмтор мӧвпыштӧмыд...
☼ ☼ ☼
Кык сват лэччисны ты дорӧ утка кыйны.
Аддзис ӧтиыс, мый утка пукалӧ ваас, да шуӧ:
— Видзӧдлы, сват, кутшӧм госа утка пукалӧ, лӧсталӧ быдсӧн.
Чӧскыд и шыд ми тэкӧд панялам!
Тэ тан куйлышт лӧня, а ме час здукӧн сійӧс сизьдышта!
Метитчис.
Шков!
А уткаыд кыпӧдчис да лэбзис водзӧ.
Сват и шуӧ сэсся мӧд сватыслы:
— Бур ещӧ, мый эг инмы.
А то эськӧ нокыс вӧлі.
Тайӧ мӧй утка — куш сӧмын лы да гӧн.

#Коми_му_1992-08-22
КЫВЗЫСИСНЫ И ЛЫЙЛІСНЫ
(Пом.
Заводитчӧ газетлӧн 95 номерын).
Справка
1946 вося декабрь 31 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧма Гордов да сылӧн гӧтыр Татьяна Владимировна костын татшӧм сёрни.
Г. — Ме кӧсъя кувны, медым ни тэныд, ни некодлы эг вӧв сьӧктӧдӧн.
Т. В. — Тэныд оз ков кувны, а шедӧдны ассьыд да мынтыны водзӧс тайӧ подлецъясыслы!
Г. — Мыйӧн?
Т. В. — Мыйӧн кӧсъян.
Г. — Тайӧ абу выгӧднӧ ни тэныд, ни меным.
Т. В. — Выгӧднӧ.
Ми ог тӧдӧй, мый лоас во мысти.
Вермас лоны, сійӧ, мый вӧчсьӧ, ставыс бур вылӧ.
Г. — Тэныд абу выгӧднӧ, медым тэ вӧлін мекӧд.
Т. В. — Мыйла тэ ме вӧсна шогсян?
Эх, Василий, слаб тэ морт!
Г. — Ме зэв дыр думайті, мый меным вӧчны ӧні.
Кор став тайӧ гудыр олӧмыс помасяс, мый меным вӧчны?
Тэ тӧдан, мый меным тайӧ оз кажитчы?
Сійӧ, мый ме дугді лоны владыкаӧн.
Т. В. — Ме тӧда.
Сьӧлышт тэ тайӧ делӧ вылас!
Мед сӧмын тэнӧ Сталин примитіс.
Г. — Угу.
Мӧдар боксянь кӧ, ӧд ставсӧ сійӧ гудыртіс.
Т. В. — Вермас лоны, сійӧ, кыдзи артмис, весиг бурланьӧ.
Г. — А мыйла меным колӧ мунны Сталин дінӧ да уськӧдны ачымӧс сы водзын...
(сэсся матькана кывъяс Сталин ёрт йылысь).
Т. В. — Ме эска, мый сійӧ пукалас сӧмын во нин.
Г. — Ме шуа, кутшӧмӧн сійӧ вӧлі (бара матькана кывъяс), кор сійӧ корис менӧ, медым индыны...
(бара мать), бӧрдӧ, пукалӧ коньӧр моз.
И ӧні ме муна сы дінӧ?
Мый — меным колӧ мунны да дзикӧдз уськӧдны ачымӧс, шуны: «Мыжа ставсьыс, тэ водзын», кор тайӧ абу збыль?
Ме жӧ сійӧс синмӧн видзӧдны ог вермы, лолавны сыкӧд ӧти сынӧдӧн ог вермы!
Тайӧ (бара мать), коді рӧзӧритіс ставсӧ?
Но, кыдзи жӧ тадзи?!
А та менӧ тойлалан, шуан, мун Сталин дінӧ.
А мыйла ме муна?
Медым шуны сылы, мый ме зырым сы водзын!
Мый кӧсъя служитны тэнад лёк делӧлы?
Сідзкӧ, тадзи?
Ог!
Тэ гӧгӧрво ачыд!
Т. В. — А сідзкӧ, мыйла жӧ тэ сэтшӧма майшасян?
Г. — Да шуны, мый кӧсъя служитны тэнад делӧлы?
Та могысь тэ менӧ ыстан?
Ме ог вермы, ог вермы.
Сідзкӧ, меным колӧ помавны ачымӧс политическӧя.
Ме ог кӧсйы лоны тэ водзын ылӧдчысьӧн.
Сідзкӧ, меным колӧ кӧнкӧ ставсӧ вӧчны занавес сайын, медым тэнад вӧлі нянь кусӧк?
Ог вермы, менам тайӧ вирын абу.
Мый вӧчис тайӧ мортыс — рӧзӧритіс Россияӧс, ӧд Россия сэсся абу!
А ме некор нинӧм эг гусявлы.
Ме ылӧдчысьӧн ог вермы лоны.
Тэ пыр шуан — мун Сталин дінӧ, сідзкӧ, мунны сы дінӧ и шуны: «Мыжа, ӧшыбитчи, ме кута честнӧя служитны тіянлы, преданнӧя».
Кодлы?
Кута лёкторйыслы служитны, йӧйталӧмыслы?!
Быдлаын инквизиция, йӧз жӧ прӧстӧ кувсьӧны!
Эх, тэ кӧ эськӧ тӧдін мыйкӧ!
Т. В. — Сідзкӧ, оз ков тадзи майшасьны.
Г. — Кыдзи жӧ он майшась, мый жӧ меным вӧчны сэки?
Тэ чайтан, мый ме ӧти татшӧмыс?
Абу ӧтнам, ылӧдз абу ӧтнам.
Т. В. — Асланыс видзӧдласъяса йӧз водзті вермисны мунны подпольеӧ, мыйкӧ вӧчны.
Татшӧм моральнӧй право вӧлі.
Уджалісны, чукӧртісны ас гӧгӧрыс йӧзӧс.
Та вӧсна на бӧрся кыйӧдчисны, пуксьӧдалісны тюрьмаӧ.
А ӧні весиг вӧчны нинӧм.
Со вермисны сэтшӧм мортӧс, кыдзи Жуков.
Г. — Да, и нинӧм сы йылысь оз кывсьы.
Т. В. — И сійӧ шуис — прӧститӧй, водзӧ ог кут, и муніс уджавны.
Мӧд кӧ, вӧлі кӧ сэтшӧм видзӧдласа кыдзи тэ, сійӧ эськӧ корис отставка и ылыстчис став тайӧ делӧсьыс.
Г. — Сылы оз позь, политическӧя оз позь.
Сійӧс некыдзи оз мездыны.
Ӧні сӧмын весалӧны найӧс, коді кутшӧмкӧ ногӧн вӧлі Жуков дор, найӧс весалӧны.
А Жуковӧс во-мӧд кутасны, а сэсся сідзжӧ — кружкаӧ и ставыс!
Ме унатор эг босьт тӧд вылӧ.
Кӧні ме жугӧді ассьым юрӧс?
Сэні, кӧні жугӧдісны сэтшӧм йӧз, кыдзи Уборевич, Тухачевский да весиг Шапошников.
Т. В. — Сылы юӧртісны эз сідзи, кыдзи колӧ.
Ӧд комиссия воліс нӧшта ӧтчыд.
Г. — Эз, тайӧ комиссияыс юӧртіс, ме ногӧн, веськыда.
Но вопросыс вӧлі сэтшӧм: либӧ менӧ колӧ вӧлі кольны, либӧ унаӧс колӧ вӧлі вины — Шикин, Голиков, да весиг Булганин, сы вӧсна мый ставныс найӧ сулалісны Жуков дор.
Сідзкӧ бӧр кӧ вӧлі колӧ кыпӧдны Жуковӧс, Гордовӧс, сэки колӧ вӧлі пӧгибнитны булганинщиналы, шикинщиналы да голиковщиналы.
Т. В. — Найӧ абу военнӧй йӧз.
Г. — Ньӧти абу военнӧйяс.
Со кӧні став фокусыс.
Тэ чайтан, ме эг думайт та йылысь.
Т. В. — Кор мездісны Жуковӧс, тэ меным пыр жӧ шуин: ставыс пӧгибнитіс.
Но тэныд колӧ сӧгласитчыны, мый тэ унаторйын мыжа ачыд.
Г. — Ме кӧ эськӧ эг вӧв мыжа, то ставыс тайӧ эськӧ эз вӧв.
Сідзкӧ, меным колӧ тіравны, тіравны раб моз, медым найӧ сетісны меным командующӧйлысь должность, медым сетісны нянь меным и семьялы?
Ме ог вермы!
Мый менӧ гуаліс — сійӧ, мый менӧ бӧрйисны депутатӧн.
Со кӧні менам гуыс.
Кор ме ветлӧдлі районъясті, и кор ме аддзылі ставсӧ, став тайӧ страшнӧйсӧ, — ме дзикӧдз выльысь чужи.
Ме ог вермы видзӧдны та вылӧ.
Тасянь менам и заводитчисны мӧд сикас мӧвпъяс, ме куті висьтавлыны та йылысь тэныд, ещӧ кодсюрӧлы, и ставыс тайӧ тэчсис кыдзи платформа.
Ме ӧні шуа, мый менам сэтшӧм видзӧдлас: талун кӧ бырӧдасны став колхозсӧ, аски лоас пӧрадок, лоас рынок, лоӧ ставыс.
Сетӧй йӧзлы овнысӧ, налӧн эм право олӧм вылӧ.
Найӧ шедӧдісны аслыныс олӧм, дорйисны сійӧс!
Т. В. — Ӧні некод оз зіль сыӧ, медым вайны кутшӧмкӧ пӧльза обществолы.
Ӧні оз та вӧсна овны, а сӧмын сы могысь, медым нажӧвитны нянь тор.
Ӧні абу интереснӧ овны общество вылӧ.
Г. — Обществоыс абу.
Т. В. — Кӧть и эм — сӧмын кутшӧмкӧ чукӧр, но сы вылӧ абу интереснӧ овнысӧ.
Г. — А кувны сідзжӧ жаль.
Т. В. — Кӧсйыссьӧ аддзывны олӧмсӧ, кытчӧдз жӧ сійӧ воас.
Г. — Аддзывны тайӧ няйтсӧ?
Т. В. — Оз, тайӧ ставыс, дерт, помасяс.
Меным чайтсьӧ, мый Жуковӧс кӧ колисны нӧшта во кык кежлӧ аслас местаын, сійӧ эськӧ вӧчис мӧд ног.
Абакумов.
Мый лоис бӧрынджык?
Тӧдмавны эз вӧв сэтшӧм кокни.
ВОВ энциклопедия, кодӧс вӧлі лэдзӧма весиг 1985 воын, водзӧ дзебӧ сталинскӧй казньяслысь гусяторъяссӧ.
Сэні гижӧма Гордовлысь олан вояссӧ: 1896–1951. Но тайӧ пӧръясьӧм.
Сійӧс лыйлісны 1950 вося август 24 лунӧ.
И весиг Военнӧй историялӧн институтын эг вермӧй тӧдмавны, кыдзи пӧгибнитіс генерал.
Аттьӧ Лев Михайлович Захаровлы, РФ-лӧн Верховнӧй судысь военнӧй коллегияса членлы.
Тайӧ историяыс вӧрзьӧдіс сійӧс.
Эз коль и 24 час мекӧд телефон пыр сёрнитӧмсянь, кыдзи надзорнӧй делӧыс вӧлі нин сылӧн пызан вылын.
И сідз, 1946 вося ноябрын Гордовӧс мездісны отставкаӧ, быттьӧкӧ висьӧм серти (кыдзи казьтылӧ ӧти историк, — стӧчлун вылӧ ыстысьтӧг, — сыысь, мый аслас вежысьяс Рыбальченкокӧд да Куликкӧд вӧлі паныд политработникъяслӧн институтлы, кодлӧн индӧд серти октябрын воис округӧ оборона министерстволӧн комиссия).
Чекистъяс кӧсйисны «тӧдмавны» кывзысьтӧм генералӧс.
Гордовӧс да сылысь гӧтырсӧ арестуйтісны 1947 вося январын.
Сыкӧд тшӧтш — Ф. Рыбальченкоӧс да Г. Куликӧс, вӧвлӧм маршалӧс, кодӧс 45-ӧд воын лэдзисны генерал-майорӧдз.
Судыс вӧлі сӧмын 50-ӧд вося августын.
Генералъясӧс мыжалісны сыын, мый найӧ кӧсйисны вузавны рӧдина, нуӧдны террористическӧй да антисӧветскӧй удж.
Суд вылын куимнанныс эз лыддьыны асьнысӧ мыжаӧн, ӧткажитчисны асланыс кывъясысь, кодъясӧс висьталісны следствие дырйи (следствиенас веськӧдліс ачыс Абакумов).
Судлӧн протоколысь, Рыбальченко: «Следователь вайӧдіс менӧ сэтчӧдз, мый ме дась вӧлі кырымавны аслым смертнӧй приговор».
Найӧс и шуисны лыйлыны.
Лыйлісны сійӧ жӧ лунас.
А квайт во мысти реабилитируйтісны.
Гордовлӧн надзорнӧй делӧӧ неважӧн воис бумага сылӧн писянь — войнаса ветерансянь: «Кыдзи меным, менам челядьлы, менам пи-майорлы тӧдмавны, кӧні копыртлыны юрнымӧс батьлӧн да дедлӧн шой весьтын?»
И мӧд письмӧ Гордовлӧн однополчанин А. Голованюксянь Ташкентысь: «Командующӧйлӧн гусяторлы водзӧ оз ков лоны гусяӧн».
Гусяторйыс сэсся абу.
Но и гуыс абу (кытчӧ дзебӧма Абакумовӧс — тӧдса).
А митингъяс вылын национал-патриотъяс, мыйлакӧ унджыкыс нывбабаяс, морӧс бердас кутӧны Сталинлысь портретъяс.
Э. МАКСИМОВА.
«Известия».
1992 вося июль 17 лун.

#Коми_му_1992-08-22
ЧЕК КОЛӦ БОСЬТНЫ...
Кыдзи миян корреспондентӧс Римын «кутіс» финансӧвӧй гвардеец
Кор ме петі барысь, кӧні юи ыджыд кружка кӧдзыд сур, менам вӧлі бур настроение.
Но эг удит вӧчны ывла вылын кык воськов, кыдзи ме дорӧ матыстчис том морт да друг юаліс:
— Синьор, а тіян чек эм?
— Прӧститӧй, кутшӧм?
— юалі ме.
Тӧдтӧм морт петкӧдліс финансӧвӧй гвардияса лейтенантлысь удостоверение да бара юаліс:
— Ті ӧні юинныд пиво.
Сідз?
Пивосьыс мынтысинныд?
— Дерт жӧ.
— Сідзкӧ, бармен тіянлы сетіс чек, мый пиво мынтысьӧмысь тіянӧс эз пӧрйӧдлы.
Таысь кындзи, сылӧн прӧверитӧм вылӧ колис документлӧн копия.
Веськыда висьтала, меным некор эз волы юрӧ баръясысь корны чек.
Ӧд редакцияса бухгалтерия найӧс оз босьт.
Татшӧмторйысь пыр лоӧ мынтыны ас зептысь.
Тадзи кымын ме и вочавидзи лейтенантлы.
— Зэв жаль, синьор, — шуис финансӧвӧй гвардеец.
— Но быть ковмас мынтыны штрап.
Ковмас штрапуйтны и барса кӧзяинӧс.
Медым водзӧ вылӧ ті кыкнанныд энӧ вунӧдӧй правилӧяс йылысь.
Сійӧ «кокньӧдіс» менсьым зептӧс 50 тысяча лира вылӧ (тайӧ кӧнкӧ 48 доллар), а барменӧс накажитіс...
200 тысяча лира вылӧ.
Некутшӧм гӧгӧрвоӧдӧм ни вӧйпӧдӧм эз отсав.
Мӧд лунас ме муні 21 Апрель нима улича вылӧ да автоматчикъяс пыр пыри Италияса финансӧвӧй гвардиялӧн главнӧй управлениеӧ.
Полковник Даниеле Каприно нюмъялӧмӧн корис пырны сійӧ кабинетӧ.
Ме висьталі тӧрытъя лоӧмтор йылысь да юалі: мекӧд лоӧмторйыс — тайӧ правилӧ али исключение?
— Правилӧ, — кыв кӧрталіс Даниеле Каприно.
И сійӧ гӧгӧрвоӧдіс, мыйла тадзи вӧчсьӧ.
Кружка сур юигӧн ті мынтанныд тӧварлысь дон да сійӧс вузалӧмысь налог.
Бармен, оз кӧ сет чексӧ ньӧбасьысьлы, налоглысь донсӧ государстволы сетӧм пыдди пуктӧ аслас зептас.
Мӧд кывйӧн кӧ, сійӧ кыкысь пӧрйӧдлӧ: ӧтчыдысьсӧ — ньӧбасьысьӧс, сэсся — государствоӧс.
Буретш та вӧсна ньӧбасьысьлы, медым сійӧ эз ло отсасьысьӧн преступление вӧчигӧн, быд пӧрйӧ колӧ корны чек.
Тайӧ кӧть магазинын либӧ барын, ресторанын либӧ мастерскӧйын...
Италияын та кузя уджалӧ специальнӧй закон.
Водзті сы серти кыв кутӧмӧ кыскисны сӧмын вузасьысьӧс.
Ӧні жӧ законсӧ «паськӧдыштісны».
Сідзкӧ, миян йӧз ставсӧ вӧчисны колана ногӧн, кӧть, дерт жӧ, тіянӧс и дӧзмӧдісны.
Вӧлӧмкӧ, тайӧ финансӧвӧй гвардияыс чужлӧма 1774 воын, кор Сардинияса король Витторио Амадео ІІІ йӧзӧдіс военизируйтӧм корпус котыртӧм йылысь указ.
Талунъя финансӧвӧй гвардияын лыддьыссьӧ 60 тысяча морт.
— Абу-ӧ сьӧкыд государстволы видзны та ыджда организация?
— Дерт жӧ, ми бюджет вылынӧсь, — вочавидзис полковник Каприно.
— Но нянь прӧстӧ ог сёйӧй.
Шуам, кольӧм воын финансӧвӧй гвардия нуӧдіс 37 тысяча прӧверка, видлаліс 5 миллион объектлысь уджсӧ.
Уналаысь вӧлі аддзӧма сэтшӧм либӧ татшӧм финансӧвӧй закон торкалӧм.
Кодкӧ эз мынты государстволы налогъяс, мукӧд зілис чинтыны нажӧвитӧм сьӧмлысь ыдждасӧ...
Мыжаяслы ӧні ковмас бергӧдны государстволы дзебӧмторсӧ, содтӧд мынтыны и штрап.
А сійӧ нёль пӧв ыджыдджык дзебӧм сьӧмлӧн ыдждаысь.
Тадзи ми государстволӧн казнаӧ бергӧдам куим пӧв унджык сыысь, мый «сёям».
— Тіян уджалысьяс государстволы бӧр сетӧны уна сьӧм.
Оз-ӧ тайӧ вермы ыштӧдны калым босьтӧм вылӧ?
— Татшӧмторйыс, — шуис синьор Каприно, — овлӧ зэв гежӧда.
Жугыльтчӧм чужӧмӧн ме петі финансӧвӧй гвардиялӧн главнӧй управлениеысь.
Ӧд водзвыв эскылі, мый меным висьталасны гоз-мӧд история, кодъясысь вермас артмыны зэв бур детектив.
Но полковник пыр тӧдчӧдліс: ми вӧчам удж, коді колӧ миян государстволы.
Прӧщайтчигӧн сійӧ ӧлӧдіс: барын век жӧ корӧй чек.
Миян тӧдмасьӧм нинӧмӧн оз отсав.
Ме гӧгӧрвои: полковник оз ылӧдлы.
Сюра кӧ — бара на штрапуйтас.
Н. БАРАШЕВ.
«Правда» газет.

#Коми_му_1992-08-22
АСЛЫССЯМА ВЫСТАВКА
Коми республикаса художникъяслӧн выставочнӧй залын сентябрӧдз уджалӧ Андрей Братцевлӧн «Это просто диатез» выставка.
Андрей Братцев — 38 арӧса художник-самоучка, олӧ Сыктывкарын.
Серпасалӧма нин 8 книга.
Ӧні сійӧ сӧмын рисуйтчӧ, воддза научнӧй удж эновтӧма.
Сылӧн картинаясын медшӧр темаыс — портрет.
Тайӧ: политическӧй портрет (ӧти картина вылын рисуйтӧма М. С. Горбачевӧс Карабас-Барабас кодь кузь тошкӧн, а сыкӧд ӧтлаын сулалӧ кӧрталӧм Буратино, сьыліас ӧшӧдӧма ыджыд из); экологическӧй (детинка ворсӧ чачаӧн, а юр вылас противогаз, русалка петӧма няйт юысь да шпуткӧ-куритчӧ); медицинскӧй портрет (висьӧмъяслӧн морт сяма серпасъяс — «Холерина», «Гонорея», «Сифилис»... найӧ мичаӧсь, но сьӧд маскаӧсь); социальнӧй портрет («Мисс МПС» — кӧрт туй вылын уджалысь нывбаба.
Тайӧ нывбаба нисьӧ мужичӧй, ён, киас кутӧ лӧм, а юрас корона, кӧрт туйвывса медмича нывбабалӧн конкурсын сійӧ босьтӧма первой места); автопортрет...
Уна картинаысь аддзан Буратиноӧс.
Гашкӧ, тайӧ образӧн художник петкӧдлӧ шӧр сӧветскӧй мортӧс, а, гашкӧ, ещӧ мыйкӧ, Андрей Братцевлӧн эмӧсь фотография кодь картинаяс.
Сійӧ кужӧ и бура снимайтчыны.
Весиг сьӧкыд стӧча шуны, мый сылӧн бурджыка артмӧ.
Гӧгӧрвоана, талант корсьӧ аслыссикас туй.
Выставка вылӧ волысьяс нарошнӧ лӧсьӧдӧм книгаӧ гижӧны ассьыныс видзӧдлассӧ, мӧвпсӧ, кыдзи найӧ донъялӧны художниклысь уджсӧ.
Со некымын татшӧм пасйӧд:
«Андрей, тэ миян эпохаса ыджыдсьыс-ыджыд художник, ум, честь да сӧвесть!»
«Шензьӧдӧ!
Смел!
Зэв аслыспӧлӧс!»
«Андрей, браво!
Чуймӧдіс тэнад выставка...»
Ӧти кывйӧн кӧ, асьныд ветлӧй выставка вылӧ.
Дасысь кывлӧм пыдди бурджык ӧтчыд аддзывны.
Снимок вылын А. А. Братцевлӧн «Пӧдвалын челядьлӧн «шмонь...» картина.
Ӧнія ныв-зонлӧн тшӧтш нин «чорзис» сьӧлӧмыс.
Татшӧм сяма серпасӧдзыс, тыдалӧ, абу нин сэтшӧм ылын, кор зонпосни мӧлӧтӧн да паяльникӧн кутасны издевайтчыны, тешитчины кутшӧмкӧ «Потапов» вылын.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-22
ГӦРНЫ ДА КӦДЗНЫ ТІЯНЛЫ КУТАС ЭЛЕКТРИЧЕСТВО!
Пещераса морт Вася да сылӧн гӧтыр.
Быд лунъя сьӧкыд удж.
Эз кокниа шедны би да шоныд.
Но ӧтчыд...
Заводитчис выль олӧм.
Тадзи местаысь местаӧ новлӧдлан электростанция вайис Васялы да гӧтырыслы озырлун да шуд.

#Коми_му_1992-08-22
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
БЫДӦНЛЫ!
Быдӧнлы колӧ Свободинскӧй электромеханическӧй заводӧн лэдзан СЭМЗ АБ 1 местаысь местаӧ новлӧдлан электростанция!
АБ 1 — ӧти киловатт вынйӧра, ӧти либӧ куим фазаа станция, 230 В, 50 Гц, сьӧктаыс 57 килограмм, часӧн видзӧ 1 литр бензин (А-76).
А овлӧ и нӧшта на ичӧтджык: киловатт джын, сьӧктаыс 34 килограмм, часӧн видзӧ 0,6 литр бензин (А-76), АБ 1 зэв бура уджалӧ тӧлын кӧть гожӧмын.
Миян адрес: 306050, Курскӧй область, Свобода посёлок, СЭМЗ.
Телефонъяс: 4-12-63, 4-12-66. Телетайп 137133 «Гайка».

#Коми_му_1992-08-22
МӦДАС ЮГЪЯВНЫ
Ӧні ставыс сэтшӧма донсяліс, мый выль кӧлуй ньӧбигӧн лоӧ сёысь артыштны гӧгӧрбок.
Тадзи жӧ артмис и термосъясӧн.
Коркӧ кӧ, шуам, сімтӧм кӧртысь термос сулаліс некымын дас шайт, ӧні нин некымын тысяча лоӧ сетны.
А колӧ да быть.
Овлӧ и сідз, мый сійӧ жӧ термосыс дзонь на, а оз нин сэтшӧма видз шоныдсӧ.
Пытшкӧсыс пемдӧма чайсьыс да васьыс.
Шыбитны оз ков.
Кисьтӧй пытшкӧсас кык ыджыд пань песласян порошок, тыртӧй пуан ваӧн, вевталӧй да час нёль кежлӧ эновтлӧй.
Сэсся босьтӧй сулея мыськан щӧтка да бура зыртӧй пытшкӧссӧ.
Пӧсь ваӧн жӧ пожъялӧй некымынысь.
Асьныд аддзанныд, кутшӧм сӧстӧма мӧдас дзирдавны пемдылӧм термосныд.
Тадзи жӧ позьӧ весавны и сімтӧм кӧртысь вӧчӧм быд дозмук.

#Коми_му_1992-08-22
ТШАК КОСЬМӦ И ДЖОДЖЫН
Тшак косьтыны унаӧн велалӧмаӧсь пачын, паччӧрын, духовкаын, сунис йылӧ ӧшлӧмӧн, тӧв йылын.
А татшӧм позянлуныс кӧ абу?
Дона гоб зэв бура косьмӧ и джоджӧ, диванӧ, шкапӧ вольсалӧм бумага вылын.
Колӧ сӧмын вундавны пев пом ыджда кымын торъяс вылӧ да разӧдны, мед эз инмыны ӧта-мӧд дорас.
Некымын лунӧн ставыс косьмас, и рӧмыс ньӧти оз вежсьы.
Тӧвнас пуан да быттьӧ сӧмын на вотӧм кӧра лоӧ.

#Коми_му_1992-08-22
САКАРТӦМ ВАРЕННЬӦ
Ӧні сакарӧн дзескыд.
А вотӧс, шуам, сэтӧр, чӧд эм.
Мый вӧчны?
А варенньӧсӧ позьӧ пуны и сакартӧг.
Куимысь кӧдзӧдӧмӧн пуӧны, тэчӧны банкаясӧ, вевттьӧны, сэсся банкаяссӧ тэчӧны ва тыра тазйӧ да час мында кымын пуӧны (стерилизуйтӧны).
Видзны бурджык гуын либӧ гӧбӧчын.
Тӧвнас век нин вом вежӧм вылад лоӧ.
Сэки позяс и сакаравны.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-20

2026-08-25T09:10:45Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-20
«СКӦТӦС ТӦВЙӦДМӦН КӦРЫМ ЛОАС», —
эскӧдӧ «Ижемскӧй» совхозса директор
Кӧрым заптӧм кузя Ижемскӧй районын таво делӧыс мукӧдлаын моз жӧ абу зэв бур.
Август 17 лун кежлӧ татчӧс овмӧсъяс чукӧртісны план дорӧ 60 процент турун да 53 процент сенаж.
Кольӧм лунъясӧ ветлі тӧдмасьны страдуйтӧмӧн «Ижемскӧй» совхозӧ.
Предприятиеса директор Даниил Александрович Терентьевкӧд волім сідз шусяна Косьсай ді вылӧ.
Тані Сизяб да Бакур отделениеяслӧн естественнӧй да бурмӧдӧм видзьяс.
Кежалім сизябсаяслӧн угоддьӧясӧ, волім грубӧй и сочнӧй кӧрым заптысь коллективъясӧ.
— Таво петім видз вылӧ мукӧд восяысь тӧдчымӧн сёрӧнджык, — июль 18–19 лунъясӧ, — шуӧ Д. А. Терентьев.
— Тулыс дыр нюжалӧм, кӧдзыд поводдя вӧсна водзджыксӧ туруныс эз удит быдмыны, нинӧм вӧлі ытшкынысӧ.
Но сэсся ассьыс босьтіс жӧ да ӧні вель джуджыд, торйӧн нин бурмӧдӧм участокъясын.
«Ижемскӧй» совхозын витӧд во нин вензьӧны вылыссаджык инстанцияяскӧд со мый вӧсна.
Медым первой некымын лунӧ ытшкӧм турунсӧ сетны ассьыныс мӧс видзысь йӧзлы.
Овмӧсса веськӧдлысьлӧн кывъяс серти, том турунтӧ пӧ сьӧкыд косьтынысӧ да видзны тӧлӧдзыс тшыксьытӧг.
Кодлы сійӧс сетасны вайны горт дорас, ачыс бурджыка бергӧдлас, тӧлӧдас зорӧдӧ либо сараяс пуктытӧдз.
А верстьӧ воӧм туруныд лючки нин косьмӧ, сійӧс нин сэсся, оз кӧ зэрлы, позьӧ повтӧг зорӧдавны и тюкавны.
Прессуйтӧм турунсӧ заптӧны механизаторъяс, кодъяслӧн звеньевӧйнас Николай Егорович Чупров.
Налӧн куим пресс-подборщик, код пиысь ӧтиыс топӧдӧ турунсӧ гырысь рулонъясӧ.
Эм и стогуйтчан машина, кодӧс лэдзӧ асланым промышленность, ачыс тшӧтш и куртӧ турунсӧ лёддзӧ.
Июль 25 лунсянь август 14 лун кежлӧ идралӧмаӧсь турунсӧ 120 гектар вылысь, кольӧма нӧшта 300 га.
Полеводъяслӧн бригадир Иван Семенович Чупровлӧн веськӧдлӧм улын 20 гӧгӧр тракторист да разнорабочӧй заптӧны зорӧда турун.
Петӧмаӧсь страдуйтны тӧлысь сайын кымын, но зэра поводдя понда абу на уна удитӧмаӧсь вӧчны.
Но кымынкӧ зорӧд эм жӧ нин, да и сэсся зэрӧм бӧртиыд пӧ туруныс чеччыштіс-быдмис, медтыкӧ сӧмын удайтчис ставнас ытшкыны да местаӧдз воштыны.
Ю. С. Филипповлӧн звеноыс, кӧні 22 тракторист, силосуйтчӧ бурмӧдӧм видз вылын.
Шырӧм веж массасӧ сюйӧны баддьысь весалӧм да джудждӧдыштӧм сёнйӧ, кодлӧн кузьтаыс сё сайӧ метр.
Вель ыджыд площадь нин идралӧмаӧсь, ылӧсас чукӧрмис 450 тонна силос да 960 тонна сенаж.
Уна вося турун сорасыс матӧ морӧсӧдзыд, ытшкӧны медсясӧ войнас да рыт-асывнас.
Налӧн кык немецкӧй комбайн да та мында жӧ КИР, но техника тшӧкыда жугласьӧ.
А запаснӧй часть зэв дона дай некысь оз сюр, но век кыдзкӧ сяммӧны ротлыны-дзоньтавны ассьыным кӧть импортнӧй механизмъяс.
Ювеналий Степанович майшасьӧ, колӧ пӧ эськӧ миянлы тшӧтш и передвижнӧй ремонтнӧй мастерскӧй (ПРМ).
А социально-бытӧвӧй условиеяс вылӧ механизаторъяс эз элясьны, найӧс оз лёка могмӧдны быдторйӧн.
Силосуйтчанінас вайӧмаӧсь спишитӧм автобус кузов да лӧсьӧдӧмаӧсь пытшкӧсас столӧвӧй.
Сёйӧм-юӧмысь джын донсӧ вештӧ профсоюз, лишӧдӧны тырмымӧн чай-сакар и куритчан.
Эм весиг неыджыд чемодан ыджда передвижнӧй японскӧй электростанция.
Войнас сетӧ полевӧй стансӧ югзьӧдны би, видзӧдӧны телевизор да с. в.
Турун заптысь кӧть силосуйтчысь звеноясын войтырлӧн бур уджалан настроение.
Мед пӧ сӧмын поводдяыс эз торксьы, а сэсся сентябрӧдз став видз вермам идравны.
Совхозса директор А. Д. Терентьев эскӧмпырысь висьталіс, скӧтӧс тӧвйӧдмӧн кӧрым пӧ лоас.
Сӧмын пӧ дзик весьшӧрӧ ӧні оз лэдзны вынсьӧдны бурмӧдан видзьяссӧ самолётсянь.
Удобрениеыс пӧ нинӧм мында оз веськав юясӧ да тыясӧ, кыдзи шуӧны вӧр-ва дорйысь йӧз.
Миян войвылын видз-му вӧдитан рискованнӧй зона, и сӧмын авиационнӧй подкормка отсӧгӧн позьӧ заптыны кык — кык да джын пӧв унджык кӧрым.
А. БЕЛЫХ.
Ижевскӧй р.

#Коми_му_1992-08-20
РЕГЫД ЧОМӦР
Донын (Кулӧмдін р.) регыд лоӧ чомӧр.
Август 10 лун кежлӧ тані пуктісны нин 750 тонна турун (планыс 900 тонна).
Мехзвено, кодӧн веськӧдлӧ Владимир Леонидович Нехорошев, заптіс матӧ 600 тонна.
Мукӧд звенояс чӧвтісны 165-ӧс.
Ӧні колис пуктыны сӧмын уна вося турунъяс Джеджимысь да Дон сикт дорысь.
Кыдз висьталіс отделениеса управляющӧй С. А. Нехорошев, лоас кӧ поводдя, мехзвенолы тайӧ — вежон удж.
Тыртасны и план.

#Коми_му_1992-08-20
ОТСАЛӦЙ НУӦДНЫ КОНГРЕСС
Российскӧй Федерацияысь да Коми Республикаысь Верховнӧй Сӧветъясса Президиумъяслӧн постановлениеяс серти 1992 вося декабрын Сыктывкарын мунас финн-угор войтырлӧн Международнӧй конгресс.
Лӧсьӧдӧма Коми Республикаса да финн-угор войтырлӧн Ассоциацияса организационнӧй комитетъяс, кодъяс дасьтасны да нуӧдасны тайӧ Международнӧй конгрессӧ.
Организационнӧй комитетъяс шыӧдчӧны государственнӧй да мукӧд структураса веськӧдлысьяс дорӧ, быдӧн дорӧ, коді кӧсйӧ да вермӧ отсавны нуӧдны Международнӧй конгрессӧ.
Сьӧмыс колӧ оз нин сэтшӧм уна.
Кыдзи лыддьӧны конгресс котыртысьяс, тырмымӧн лоӧ квайт миллион шайт.
Коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетса председательӧс вежысь А. С. Безносиков пасйис, мый конгресс кӧ муніс рубеж сайын, миян республикаса делегациялы сэтчӧ ветлӧм вылӧ сьӧмсӧ ковмис видзны ёна унджык.
Сьӧм позьӧ мӧдӧдны «Конгресс» пасйӧдӧн МФО 138013 «Сыктывкарбанк» КБ-ӧ коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетлӧн 200700305 счетлӧн номер вылӧ.

#Коми_му_1992-08-20
ТЕЛЕПРОГРАММА ЛОӦ
«Коми му» газетса уджалысьяс!
Меным окота тӧдны, кутанныд-ӧ йӧзӧдны 1993 воын телевидениелысь программа».
ПЫСТИН.
Тр.-Печорскӧй р.
РЕДАКЦИЯСЯНЬ: редколлегия нимсянь вочавидзам ог сӧмын Пыстин ёртлы, но и миян став лыддьысьысьяслы, мый 1993 воын, кыдзи и таво, «Коми му» газет быд вежон кутас йӧзӧдны телевидениелысь программаяс.

#Коми_му_1992-08-20
...И БАРА «АНЧИР»
Гашкӧ, нёльӧдысь нин лои бергӧдчыны тайӧ тема дорас.
Медводдза гижӧдыс районнӧй газетын петаліс кольӧм во, кор Чечено-Ингушетияысь Аныбӧ воӧм войтыр уджалісны торъя бригадаӧн.
Гижӧдъяс вӧліны и «Коми муын».
Водзті лунвыв республикаясысь йӧзтӧ шулісны «сьӧд ракаясӧн», сы вӧсна мый найӧ волӧны нажӧвитчыны сӧмын гожӧм кежлас.
Тулыснас лунвыв лэбачьяскӧд тшӧтш волісны, кыпӧдлісны кутшӧмкӧ стрӧйба, а арнас лэбачьяскӧд жӧ бӧр тӧвзьылісны чужан муас.
Татчӧс олысьясӧс дӧзмӧдліс сійӧ, мый «сьӧд ракаяс» вӧчисны сӧмын дона удж.
Шуам, керка кыпӧдлісны вевт улӧдзыс, а пытшкӧсса сьӧкыд да донтӧм уджъяссӧ ковмыліс вӧчны татчӧс йӧзлы.
Но Чечняысь воӧм 9 мортӧс оз позь сюйны сэтшӧмъяс лыдӧ.
Найӧ эз пышйыны тӧв кежлас бӧр гортас, став стрӧйбасӧ, мый кыпӧдісны «Ручевскӧй» совхозлы Аныбын, вайӧдісны помӧдз.
Помнитсьӧ, кыдзи ошкылісны М. Джабраиловлысь бригадасӧ совхозӧн веськӧдлысьяс да Аныб отделениеса управляющӧй К. Пименов.
Зэв пӧ зіль войтыр, вермасны «нырсӧ чышкыштны» миян мужичӧйяслысь.
И эз весьшӧрӧ ошкыны.
Ӧд совхоз ас вынӧн ӧткымын ферма 6 во чӧж эз вермы кыпӧдны, а Чечняысь воӧм йӧз Аныбын фермасӧ лэптісны воысь регыдджык.
Да и мукӧд удж вылын эз нюжмасьны.
Кыдзи казьтылӧ талун М. Джабраилов, кутшӧм удж тэрмӧдлӧ совхозӧс, сэтчӧ индылӧмаӧсь сылысь бригадасӧ.
Ӧтчыд Аныбын отделениеса стрӧитчысьяс вель дыр нюжӧдчӧмаӧсь детсад-ясли дзоньталӧмӧн, да управляющӧй Ким Дмитриевич Пименов (талун тшӧтш и сиктса администрацияӧн веськӧдлысь) на дорӧ жӧ шыӧдчӧма, вайӧ пӧ петкӧдлӧй миян мужичӧйяслы, кыдзи колӧ уджавны.
Тайӧ казьтылӧм нин.
Мый вӧлӧма — вунӧма.
Талун мӧд пӧлӧс видзӧдлас нин на вылӧ.
А ставыс пансис кольӧм восянь, кор Аныбын котыртчис «Анчир» ичӧт предприятие, кытчӧ тшӧтш пырисны М. Джабраиловлӧн бригадаысь 7 морт.
Котыртіс тайӧ предприятиесӧ сійӧ сиктсьыс жӧ С. Лобанов.
«Анчирлӧн» уставын, кодӧс вынсьӧдӧма районнӧй администрация, гижсьӧ, мый предприятиеыслӧн шӧр могыс — вочны стрӧитчан да дзоньтасян, ньӧбасян да вузасян удж.
Код тӧдас, кӧні помкаыс, но абу воӧма сьӧлӧм вылас Аныбса ӧткымын олысьлы тайӧ ичӧт предприятиеыс.
Первой районнӧй газетӧ, а сэсся республиканскӧй «Коми му» газетӧ кутісны воны элясяна письмӧяс.
Ковмис и районнӧй администрацияӧн юралысьлы ветлыны места вылӧ.
Элясисны, мый ичӧт предприятие эновтчис стрӧйбаяс кыпӧдӧмысь да дзоньтасьӧмысь.
Уськӧдчисны пӧ заптыны вӧр да вузасьны, медым сӧмын ассьыныс зепсӧ тыртны.
Кор бӧръяысьсӧ чукӧртчылісны сиктсӧветын да сёрнитісны «Анчир» йылысь, Аныбса администрацияӧн юралысь К. Пименов шуліс, мый ичӧт предприятие кольӧм вося ноябрсянь некутшӧм стрӧитчан удж оз вӧч, уськӧдчис вузасьны, кӧть весиг лицензияыс абу.
Сэні жӧ чукӧртчылӧм йӧз казьтыштӧмаӧсь, вузасьӧмысь пӧ «Анчир» став сьӧмсӧ босьтӧ аслыс.
Сэсся корӧмаӧсь школа дзоньтавны, но отсӧг абу чуктӧма.
Места вылын ичӧт предприятиелӧн документъясӧн тӧдмасигӧн ме сӧмын чуймалі: кыдзи вермисны тадзи мыждыны, ӧд ставыс закон серти.
Ӧти-кӧ, устав серти предприятиеыс вермӧ ньӧбасьны да вузасьны.
Мӧд-кӧ, эм чек, коді петкӧдлӧ, вузасьӧм вылӧ лицензияысь вештӧмаӧсь 46 тысяча шайт.
Да и вузасьӧмысь доходыс мунӧма абу веськыда ичӧт предприятиеса уджалысьяслы зептас, а сдайтӧмаӧсь банкӧ.
Сэсся редакцияӧ воысь письмӧясын гижӧны, мый «Анчир» спекулируйтӧ винаӧн, юсьӧдӧ сиктса йӧзӧс.
Но накладнӧйясысь тыдалӧ, мый вузасьӧмаӧсь абу сӧмын винаӧн.
Сиктӧ вайлӧмаӧсь и комбикорм, яя консервъяс, кӧнтусь вый, сыр, маргарин, мӧс вый да с. в.
И донъясыс вӧлӧмаӧсь ичӧтджыкӧсь сельполӧн серти.
Сэсся, ме думысь, «Анчирын» уджалысьяс некодлы вомас оз кисьтавны.
Коді кӧсйӧ юны, винатӧ пыр корсяс.
Сельпоын сійӧс тшӧкыда вузавлӧны да и орчча Пӧдтыбок посёлокын оз бырлы.
Торйӧн нин чуймӧдіс «Коми му» газетын йӧзӧдӧм гижӧд.
Авторыс, Л. Казаринов, гижӧ, мый «Анчир», кӧні кызвыныс бокысь воӧм йӧз, заптӧ вӧр да вузавлӧ бокӧ.
Нуисны нин пӧ 1.000 кубометр стрӧитчан вӧр.
Но, кыдзи тыдовтчис, ичӧт предприятие заптӧма сӧмын 250 кубометр вӧр да сэтысь абу на вӧрзьӧдлӧма весиг ӧти кер.
Ставсӧ вӧчӧма закон серти.
Вӧрсӧ заптісны районнӧй администрациялысь корӧмӧн, медым вермисны стрӧитны да вежлавны стрӧитчан материал мукӧд тӧвар вылӧ.
— Ме ог гӧгӧрво, мыйысь зыртчӧны миян вылӧ, — чуймалӧ С. Лобанов.
— Шуӧны, кольӧм восянь пӧ нинӧм огӧ вӧчӧй, но тайӧ кадас буретш ферма вылын уджалім.
Школа дзоньталӧмысь пӧ ӧтдортчим, но та кузя миян дорӧ некод эз шыӧдчыв.
Да и сідзи на крукӧдлӧны, вештӧны миян вылӧ эмсӧ и абусӧ.
Медым бокысь эз ков ньӧбны стрӧитчан материал, кӧсйим вӧчны шлак да бетонысь блокъяс.
Шлакыс Аныб котельнӧй дорын вель уна вӧлі.
Ким Дмитриевич тайӧс тӧдіс, но мыйлакӧ став шлаксӧ совхоз техникаӧн тшӧктіс новлыны да кисьтавны туй бокъясӧ.
Падмӧдісны и районнӧй администрациясянь.
Кольӧм воын нин шыӧдчылім, медым торйӧдісны предприятиеса производственнӧй базалы да общежитиелы места, а сӧмын таво гожӧмын воис воча кывйыс.
Тайӧ каднас эськӧ мыйта нин удитім вӧчны...
И медбӧрын окота тӧдмӧдны письмӧӧн, коді неважӧн воис районнӧй газетӧ (дженьдӧдӧмӧн).
«... Сергей Алексеевич Лобанов бокысь воӧм йӧзкӧд, чеченецъяскӧд, котыртіс ичӧт предприятие, но аныбсалы сійӧ оз ков.
Сӧмын аслыс С. Лобановлы колӧ.
Тайӧ мортыс асланьысджык синӧ.
Уджалӧм пыдди сӧмын винаӧн вузасьӧны.
Быдсяма йӧзыс кутіс сиктӧ локны, гусясьӧны, йӧз доймалӧны да кулӧны.
Вузасьӧмысь став сьӧмыс мунӧ С. Лобановлы зептас.
Кӧть ачыс нинӧм оз вӧч, а горт дорас быдсяма добрасӧ нин чукӧртіс.
Медым татысь чеченецъясӧс ыстасны, а оз кӧ, пӧгибӧ воштасны...».
Он и тӧд весиг, кыдзи татшӧм гижӧдсӧ комментируйтны.
Кӧть эськӧ письмӧыс кырымавтӧм да вермим кольны йӧзӧдтӧг, но колӧ жӧ ӧд петкӧдлыны, мый гижысьясыс помӧдз нинӧм оз тӧдны, а йӧзлӧн сёрни серти суклясьӧны.
Тайӧ письмӧ сертиыс позьӧ вӧчны кывкӧртӧд, кутшӧм сьӧкыд вежны йӧзлысь важ видзӧдласъяссӧ.
Тані тыдалӧ бура олысь вылӧ вежалӧм, и, гашкӧ, весиг мӧд национальностя йӧз дорӧ лӧглун.
Но ӧд талун некод некодӧс оз кут бура олӧмысь.
Ставсӧ кӧ вӧчан закон серти, нажӧвит мыйта кӧсъян.
Тӧдӧмысь, кодкӧ бара вермас шуны, воліс пӧ корреспондент, муртса кежлӧ чуткысьліс «Анчирын» уджалысьяс дорӧ и уськӧдчӧма найӧс дорйыны.
Но тайӧ абу тадзи.
Ми сёрнитім и Аныбса олысьяскӧд, и совхозӧн веськӧдлысьяскӧд.
Дерт, видзӧдласыс торъялӧ, но некод эз вермы подулавны, мый «Анчир» уджалӧ закон торкалӧмӧн.
А збыльысь кӧ торкалӧ, медым босьтчӧны право видзысь органъяс.
И. ТАРАБУКИН.

#Коми_му_1992-08-20
ПОССӦВЕТ БОРД УЛӦ
Кык тӧлысьысь дырджык эз уджав Щельяюрын челядьлы комбинат.
И со сійӧ восьтіс ӧдзӧссӧ.
Радлӧны бать-мам.
Кӧть и гожӧм, а быдтасъяссӧ налы некытчӧ кольны, абу быдӧнлӧн пӧль-пӧчыд.
Думайт сэсся удж вылад, мый вӧчӧны челядь ӧтнаныс гортас.
А жар лунӧ зонпоснитӧ вадорӧ кыскӧ, купайтчыштны окота.
Вермас и лёктор лоны.
Комбинатыс дыр вӧлі Щельяюрса ремонтно-эксплуатационнӧй базалӧн (РЭБ).
Но кыдзи и уна предприятие, рынокӧ пыригӧн сэтшӧма гӧльмис, мый эз кут вермыны старайтны ясли-садтӧ.
Ковмис тупкыны, мый, дерт, бать-мамлы лои ыджыд шог.
Но петан туй быть корсь.
Тані нин ассьыс кыв шуис поссӧвет.
Сёрнитчисны: РЭБ дзоньталас комбинатсӧ, а народнӧй депутатъяслӧн местнӧй сӧвет сійӧс босьтас аслас борд улӧ.
Тадз и вӧчисны.
Ясли-садсӧ пытшсяньыс краситісны, вежисны кутшӧмсюрӧ сантехническӧй оборудование.
Отсасисны и комбинатса аньяс.
И со кылӧ сэні посни войтырлӧн сёльзьӧмыс.
А. ФЕДОРОВ.

#Коми_му_1992-08-20
ПОВНЫТӦ ЛОӦ
Позьӧ-ӧ Новӧй Земля кӧджын видлавны ядернӧй оружие — татшӧм юалӧм вылӧ видліс вочавидзны торъя комиссия, кодӧс котыртӧма Коми Республикаын.
Казьтыштам, мый Россияса правительство вӧзйис видлавны миянлы «Российскӧй Федерацияса Центральнӧй полигонын ядернӧй испытаниеяс нуӧдан мероприятиеяс йылысь» постановление.
Комиссияса членъяс пиысь сӧмын кыкӧн сувтісны документсӧ примитӧмлы паныд — коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетса председатель В. Марков, коді подулаліс тайӧс коми войтырлӧн чрезвычайнӧй съездлӧн решениеӧн, да Воркутаысь главнӧй государственнӧй санитарнӧй врач Ю. Смирнов.
Унджыкыс ыстысис сы вылӧ, мый Россиялы ӧтнаслы оз позь дугӧдчыны ядернӧй оружие видлалӧмысь.
Дугӧдчыны кӧ, сідзкӧ, колӧ ставлы, либӧ кӧть нин Россиялы да США-лы.
Но комиссия тӧдчӧдіс: татшӧм уджсӧ колӧ вӧчны сідз, медым эз лёктор ло муыслы, кӧні полигоныс, да сыкӧд орчча районъяслы.
Ставыс эськӧ тадз, сӧмын век жӧ полан.
Примерыс талы — сійӧ жӧ Чернобыльыс.
А. АНДРЕЕВ.

#Коми_му_1992-08-20
«ГАШКӦ, АРТМАС»
Август 11 лунся «Коми муысь» лыдди «Тырмас сэсся повны» гижӧд.
А. Поповлысь мӧвпъяссӧ ме зэв бура гӧгӧрвоа да ошка.
Чайта, ставӧн, коді чужис-быдмис миян Комиын, тадзи мӧвпалӧ.
Кыдзи гижӧ А. Попов, вӧчны нинӧм ог кужӧй, ог тӧдӧй кыдзи да мый.
А коді тӧдӧ — ӧтнасӧн мый вӧчас.
Артмӧ, сӧмын больгам-сёрнитам.
Водзті и тайӧс вӧлі ог лысьтӧй.
Быттьӧ дась быдторйӧ босьтчыны, но олӧмыс сідзи велӧдӧма, системаыс — полан, ки-кокыд лигышмунӧма весиг.
Лючки гӧгӧрвоа, некод миянлы бурӧн «вӧжжитӧ» оз сет.
Некод.
А Попов серти збыль колӧ чукӧртны коми йӧзлысь съезд, аддзыны сэні кутшӧмкӧ петан туй, индыны, кыдзи да мый уджавны-вӧчны.
Ен сетас, гашкӧ, и артмас.
И. СЕДЬЮРОВ.

#Коми_му_1992-08-20
ТӦДМАСЬӦЙ: СЕРГЕЙ КОСНЫРЕВ
Човскӧй лесоперевалочнӧй базаса водитель Сергей Коснырев отсасьӧ видз-му овмӧсса уджалысьяслы заптыны кӧрым.
Аслас машинаӧн сійӧ ваялӧ кӧрым лэбулӧ.
Та дырйи оз лыддьысь ни кадӧн, ни вынӧн.
Снимокыс П. ПРОКУШЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-20
ОТСӦГ КОЛӦ?
Сиктын кӧть карын юӧны ӧні кыдз некор на эз.
Вӧлӧмкӧ, кымын донаджык вина-водкаыд, сымын ёнджыка горшыд гилялӧ.
Мортыд, кодлӧн кокыс асывсяньыс гартласьӧ, некодӧс нин оз чуймӧд.
Карад, майбыр, вӧля — рынок вылад кисьтасны мыйта кӧсъян, няньтор ныр улад сюйыштасны-и.
Печораын, кывлі, восьсӧн вузалӧны, базар вылас жӧ, аскур.
Водкаысь донтӧм, но крепыдджык пӧ, шуӧны тӧдысьяс.
Вӧчӧны дона сакарысь, но юанторйыс, чайтам, асьсӧ правдайтӧ.
Мӧд ног, некод эськӧ вузасьнытӧ оз пет.
Но тан кӧть помся лыддьӧдлы, некодӧс он шензьӧд.
Миянладорын юлісны и кутасны.
Неуна сӧмын сизим во сайын дугдыштлісны, быдӧнлы тӧдса указ да постановление бӧрын.
Чиршӧдлісны, виноград бырӧдісны да заводъяс тупкалісны — тӧлкыс нинӧм жӧ эз ло.
И, тыдалӧ, дыр на оз ло.
Олӧмыс сэтшӧм — сы вылӧ ыстысям.
Неважӧн лыдди — миянысь войвылынджык ӧти республикаын ёнджыка на юӧны.
Шойна вылын гу бокас кӧ пӧ тыртӧм сулеяыс этша — кулӧмыслысь рӧдвужсӧ йӧз пыдди оз пуктыны весиг, а ӧти куш доз кӧ оз туплясь — янӧдасны мир пасьта.
Бӧръя кадас чужис выльтор, кӧть эськӧ тадзсӧ шуны быттьӧ и абу лӧсьыд — винанад сюсь йӧз нажӧвитчӧны.
Важӧн тадзи вӧчлісны гусьӧн, ӧні — восьсӧн.
Спекулянт ӧні шусьӧ коммерсант, делӧвӧй морт, бизнес вӧчысь.
Важӧн вина-водкаыд тыр вӧлі, лавкаад котӧртлы да ньӧб.
Сэсся дзикӧдз бырліс.
Быдлаын.
Но абу кӧ и абу.
Ӧні кӧнкӧ тырыс, кӧнкӧ — куш.
Сэтысь, кӧні курыдторнад озыра олӧны, вайӧны сэтчӧ, кӧні абу.
Оз, дерт, сельпо либӧ орс — буретш сійӧ коммерсантыс, коді прӧста жель оз бергӧд.
Тодӧ жӧ — тӧварыс оз дуксьы, разалас.
Вузалас, дерт, донаджыкӧн.
Мӧд ног, кутшӧм сійӧ бизнесмен.
Со воис письмӧ Кулӧмдін районса Немдінысь ӧти олыссянь.
Ним-овсӧ абу тшӧктӧма явитны.
Со мый сійӧ гижӧ: «... сиктын, зэр бӧрын тшак моз, кутісны лэптыны юрсӧ «семейнӧй пӧдрада» вузасьысьяс.
Ӧти Кывтыдпом деревняын быдса нёль семья вузасьӧ курыд зелляӧн.
Найӧ, кодьяслы позьӧ пӧпуттьӧ совхоз машинаӧн грузла ветлігмоз вайны 3–4 ящик водка.
170 шайта дозйыс, а вузалӧны 250 шайтысь.
Оз тай небось тірав киныс ас сиктсалысь лишнӧй кӧкъямысдас шайттӧ кулигӧн.
Вузасьӧны сэтшӧмъяс, кодъяс асьныс гежӧда овлӧны садьӧсь...».
Водзӧ мортыс лыддьӧдлӧ, коді татшӧм «бизнесас» пырӧдчӧ.
Ним-овнас казьтылӧма, но стӧчмӧдтӧг ми ог лысьтӧй юӧртны, кодъяс найӧ.
Да, тыдалӧ, и нинӧмла, сиктсаыд быдӧнӧс бура тӧдӧ, сӧмын чӧв олӧ-а.
Но кодсюрӧлы, тыдалӧ, тадзтӧ кивыв: «... лун кӧть вой, шойччан лун кӧть весь лун, век найӧ дасьӧсь могмӧдны юысь-кодалысьӧс...».
Гортӧдзыд ваясны, сӧмын мынтысь.
Сетӧны пӧ курыдтортӧ и уджйӧзӧн, вежлалӧны аслыныс колана эмбур вылӧ.
Лыддян письмӧсӧ, да быттьӧ Немдінын мафия поздысьӧма.
«Коммерсантъясыд» пӧ ылӧдлӧмӧн пыжӧ мотортӧ да весиг «Урожай-90» чек вылӧ судзӧдӧм автомашинатӧ «курыштӧмаӧсь».
А кӧні юӧм-кодалӧм, сэні тыш да кось.
Том морт локтіс армияысь да некӧн оз уджав, менам пӧ куим тӧлысь отпуск.
А кыдз видзӧдӧны татшӧм олӧм вылас Немдінса кыв кутысь йӧз?
Со мый гижӧ редакцияӧ шыӧдчысьыс: «... юысь-кодалысьяслӧн гӧтыръясыс, рӧдвуж шыасьлӧны участкӧвӧй А. И. Игнатов да сиктсӧветса юралысь В. Ф. Шешуков дорӧ, коді вель частӧ ачыс сибавлӧ вузасьысьяс дорӧ ас могӧн, но мера некутшӧмӧс оз примитны...»
Медбӧрын мортыс корӧ, тшӧктӧ, мед Кулӧмдін районса юралысьяс, сиктсаяс кӧ нин оз вермыны, вина-водкаӧн вузасьӧм кузя ассьыныс чорыд кыв шуасны.
«... ыджыд сургуча конвертын ассьыныс постановление мӧдӧдасны...»
Со татшӧм гижӧд воис.
Дзикӧдз нин пӧгибӧ воӧм морт быттьӧ шыасьӧма редакцияӧ.
Отсӧг корӧ, сьӧлӧмыс пузьӧма да водзӧ, тыдалӧ, терпитнысӧ оз вермы.
Коді отсалас?
А, гашкӧ, кутшӧмкӧ мӧд помка, код тӧдас...
Ылысяньыд велӧднытӧ кокни, но кӧть кыдз эн бергӧдлы, бокӧвӧйыд гежӧда кор отсавлӧ семья пытшкын лад корсигӧн.
Орчча керкаӧ отсӧгла оз котӧртны, шулӧмаӧсь.
А, гашкӧ, ме и абу прав, да збыльысь немдінсалы отсӧг колӧ?
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-20
«ПОЛИТИКАЫС — МЕ ПЫТШКЫН»
Крепыда пӧсьӧдліс сійӧс картупель муыс.
Лун дас ковмис мудйысьны ки помсьыд.
Медтыкӧ небыд вӧлі, а совхозӧн эновтлӧм да пӧскӧтина пыдди видзӧм бӧрад удитӧма чорзьыны.
Мичаа эськӧ быттьӧ тулыснас гӧрис медавлӧм трактористыс, да сёйӧд муыд дӧбельки нин топалӧма.
Эз и чайтлы помасьлыны.
Да кыдзкӧ тай помасис жӧ мудйысьӧмыс.
Синмыд полӧ, киыд вечӧ.
Таво Леонид Михайлович Поповлы му реформа нуӧдысь Кулӧмдінса комитет торйӧдіс вӧдитчыны 11 гектар.
Муыс, виддзыс и вӧрыс сэні эм.
Видлігмоз слӧймис пуктыны сӧмын гектар джын мында картупель.
Борщевик улын муыс вӧлӧма да чайтіс, мый ӧдӧлитас сійӧ картупельсӧ, но джуджыдіника гӧрӧмнад эз кыпты.
Локтан воын ковмас картупельнас содтысьны.
И скӧтлы кӧрым вылӧ зэв шогмӧ, и вузавны позяс.
Асьсӧ крестьянинӧн, фермерӧн либӧ, оз лыддьы.
Мый пӧ артмӧ, сійӧс и вӧча.
Кыдзи пӧ кӧсъя, сідзи и ола.
Унаӧн сійӧс Кулӧмдінын оз гӧгӧрвоны.
Торйӧн нин политикаӧ сетчӧмсӧ.
Районын котыртӧм «Эжватас» общественно-политическӧй организацияӧ пырӧмыс, коми йӧзлысь интересъяссӧ дорйӧ да, оз чуймӧд, а быть мӧй пырны Россияса кутшӧмкӧ социал-демократическӧй партияӧ да ветлӧдлыны съездъяс вылӧ ӧнія донъяс дырйи Москваӧ?
— Политикаыс — ме пытшкын, — шуӧ Леонид Михайлович.
— Быд мортлы колӧ сюртчыны демократическӧй движениеас, медым власть нуӧдіс политикасӧ йӧзлысь олӧмсӧ бурмӧдӧм ради.
Лоам кӧ кывтӧм пемӧсъясӧн да ог ӧтувтчӧй, югыд олӧмсӧ некор ог аддзылӧй.
Ме ог гӧгӧрво, мыйла кусны кутіс уджыс «Эжватаслӧн».
Оз кывсьы и «Коми котыр».
Ог нин шу уна лыда партияяс йылысь.
Йӧз элясьӧны Коми Республикалӧн Верховнӧй Сӧвет вылӧ, мый оз примит коми йӧзӧс доръян законъяс.
А кыдз нӧ примитас, кор быдӧн пукалам гортын да броткӧдчам гусьӧн.
Леонид Михайлович ногӧн, обществоӧс демократизируйтан туйвизьыс, кодӧс нуӧдӧ Российскӧй Федерацияса президент Борис Ельцин, медся туяна, медся лӧсялӧ.
Колӧ сетны паськыд туй сэтшӧм йӧзлы, кодъяс асланыс сямӧн да вежӧрӧн вермасны лӧсьӧдны збыльысь рынок, содтыны бур да ставлы тырмымӧн тӧвар, мед чужис предпринимательяслӧн котыр.
Сійӧ и ачыс мӧвпалӧ восьтны магазин сямаӧс, медым вузавны сэні сёян-юан.
Татшӧмторсӧ, дерт, ӧти лунӧн он вӧч, но делӧыс артмана.
Пызан вылын тырыс газет да журнал.
— Быть лишӧда кад, мед видзӧдлыны, — кыскӧ сійӧ газетъяс пӧвстысь «Столица» журнал, кодӧс ме аддзи медводдзаысь на.
— Ставсӧ телевизор да радио пырыд оз висьтавны.
Газет-журналсьыд колана материалтӧ позьӧ кольӧдны, пӧв-мӧдысь лыддьыны да вежӧрад «пуксяс».
Менӧ ёнджыкасӧ интересуйтӧны политическӧй да экономическӧй тема вылӧ гижӧдъяс.
Кызвыннас лыддя «Известия» да «Российская газета», ог нин гарав республиканскӧй изданиеяс йылысь.
Политикаын Леонид Михайлович абу ӧтнас.
Кулӧмдінын котыртіс Россияса социал-демократическӧй партиялысь отделение.
Чукӧртӧ йӧзӧс, сёрнитӧны олӧмас лоӧмторъяс йылысь, мӧвпалӧны сійӧс бурмӧдӧм йылысь.
Котырыс ичӧт на, но юралысь эскӧ, мый сійӧ лоӧ ыджыд да ён, ставлы кылан гӧлӧса.
Мый коммунистическӧй партия бӧбйӧдлӧ оз сӧмын коммунистъясӧс, но и став йӧзсӧ, сійӧ гӧгӧрвоис важысянь нин.
Первойсяньыс эскис академик Д. А. Сахаровлы, коді унатор вылӧ восьтіс сылысь синъяссӧ.
Пыдди пуктана мортӧс бӧръя туйӧ колльӧдӧм могысь ветліс Москваӧдз.
Лыддьӧма Александр Солженицынӧс, сідз шусяна диссидентъясӧс.
Унакӧд тӧдмасьӧма Москваын, уналысь олӧм йывсьыс збыльсӧ кывлӧма син на син сёрнитігӧн.
Помаліс кӧ Леонид Михайлович, кыдз шуласны, нёль класс да нӧшта коридор, «политикуйтӧмсӧ» ме эськӧ лыдди нинӧм вӧчигмоз, кад коллялӧмӧн, но ӧд сылӧн эм Ухтинскӧй индустриальнӧй институтлӧн диплом.
Мортыс, сідз нин кӧ шуны, грамотнӧй, уджавліс ӧніӧдз весиг начальникалан-веськӧдлан должностьяс вылын да со петіс ас нажӧтка вылӧ.
Сідзкӧ, политикаыс збыльысь сылӧн вирас, кыдзи шуӧ ачыс, сылӧн пытшкас.
— Сыӧн и интереснӧй мортыс, мый быдӧн — аслыспӧлӧс.
Ӧтнога вежӧрӧн олӧмысь да пасьтасьӧмысь важӧн нин колӧ эновтчыны.
Но йӧзыс кыз унмӧн на узьӧны.
Та вӧсна ме коддьӧмсӧ оз гӧгӧрвоны, — чайтӧ Л. М. Попов.
— Но ме ог эновтчы быдлаӧ «нырӧс сюйӧмысь».
Меным зэв жаль, мый грабитӧны вӧр-ванымӧс, а районлы таысь нинӧм оз во.
Ме ог кӧсйы, мед бырисны коми йӧз, кымӧр моз шылясис налӧн аслыспӧлӧс культураыс.
Тайӧс тӧдӧмӧн и бӧрйылісны сійӧс коми йӧзлӧн кыкнан съезд вылас делегатӧн.
Леонид Михайлович аслас мӧвпъясӧн вель унаысь петаліс микрофон дорӧ, выступитіс телевидение пыр.
Дась вӧлі сійӧ лоны и Кулӧмдінын историко-краеведческӧй музейса директорӧн, но сійӧс сідзи эз и восьтны, кӧть та кузя решениесӧ районса администрацияӧн веськӧдлысь С. П. Каплин кырымавліс кык во сайын нин.
— Му вылын медся главнӧйыс — мездлун да асшӧрлун, — лыддьӧ Леонид Михайлович.
— Мездлунсӧ сетісны бура важӧн нин.
Дугді слугаалӧмысь да кӧсъя шедӧдны асшӧрлун, му помысь ачымӧс и семьяӧс вердӧмӧн-пасьтӧдӧмӧн.
Талун кежлӧ ас овмӧсас — порсьяс, курӧгъяс, кӧзаяс.
Гашкӧ, лӧсьӧдас и мӧс.
Ӧти кывйӧн кӧ, босьтчӧмыс эм.
Мед сӧмын политикаас сетчӧмыс оз вен крестьянствуйтӧмсӧ.
Оз, буракӧ.
Казьтыліс, мый колӧ чукӧртчывны районса фермеръяслы да сёрнитыштны водзӧ олӧм йылысь.
Ӧти юрыд — юр, а унджыкыд нӧшта на бур.
Нелямын кык арӧссяньыд унатор на позьӧ вӧчны, эм кӧ сямыд да кӧсйӧмыд.
В. ЛОДЫГИН.

#Коми_му_1992-08-20
ТАТЧӦ ЧУКӦРМӦ ЛӦП-ЁГ, СОТЧӦ ДА СІСЬМӦ
Помнитанныд, роч гижысь Н. Гогольлӧн «Мёртвые души» поэмаын эм кулитана морт — Плюшкин.
Чукӧртӧма гортас став ковтӧм лӧпсӧ, няйт пиас вӧйӧма.
Озыр помещик, а быд грӧш вылын тірзьӧ, мыльӧснас олӧ.
Ӧнія кадӧ эськӧ ок кутшӧма оліс Плюшкиныд.
Ме чайта, ньӧбис кутшӧмкӧ ыджыд кар бокысь лӧп да ёг чукӧртанінсӧ да лун и вой сэні гудйысис.
Мый сӧмын сэн абу!
Сэтысь сюрас ставыс, мый колӧ олӧмад.
Со Сыктывкарса свалкаын кань ыджда крысаяс котралӧны, а ракаяс тшӧгӧмаӧсь — ӧдва лэбалӧны.
Рытъяснас да шойччан лунъясӧ волӧны татчӧ весиг мича паськӧма йӧз.
Тӧдӧны — свалка озыр быдторйӧн.
Тыдалӧ, та вылӧ жӧ надеяӧн «Фасад» производственно-строительнӧй фирма договор серти босьтіс аслас борд улӧ Сыктывкарса свалкасӧ.
Кӧсйӧны татчӧ стрӧитны шыблас переработайтан завод да вӧчны уна сикас стрӧитчан материал.
Ӧд сӧмын ӧти лунӧн татчӧ вайӧны куим-нёль тысяча кубометр лӧп-ёг.
Кар дорын татшӧм местаыс дзик ӧти.
Дерт, новлӧны быд сикас шыбластӧ и мукӧдлаӧ, ректӧны кытчӧ веськалӧ: коді дышӧдчӧ нуны Дырнӧсса дачаяс сайӧ, а коді и сьӧм видзтӧ: быд кубометр лӧптысь колӧ вештыны 5 шайт 10 кӧпейка.
Шуӧны, дона пӧ зэв.
Свалкаса кӧзяин С. Б. Яганов висьталіс, мый «Фасад» фирмалӧн нӧшта унджык мунӧ сьӧмыс лӧп-ёгӧн ноксьӧм вылӧ, таво во джыннас нин чукӧрмӧма 254 тысяча шайт уджйӧз.
Ковмас на пӧ нӧшта содтыны услугасьыс донсӧ.
Сергей Борисовичӧс ӧбидитіс «свалка» кывйыс.
Бурджык пӧ шуны «чорыд шыбласлӧн полигон».
Гашкӧ, сійӧ прав, а контролёр В. В. Правосуд, коді лэдзалӧ тыра машинаяссӧ, элясис: неважӧн на кисьтісны лӧп-ёг пыдди (абу весиг сісь) лук тыра машина.
Кытысь, некод оз тод.
Кӧсъян кӧ юӧртны милицияӧ, он вермы — полигонас абу ни ӧти телефон.
Менам волан лунӧ яй комбинатысь вайӧмаӧсь машина тыр лы.
Дерт, сёян-юан колясыдлы колӧ торъя места.
Эм тані сідз шусяна биотермическӧй камера.
Стӧчджыка кӧ, кӧрта бетонысь ящик, кытчӧ шыблалӧны тшыкӧм яй да мукӧдтор.
Но сійӧ чукйыс, а выльыс вӧчтӧм на.
Со и гудралӧны ставсӧ ӧтилаӧ.
Свалка пыр тшыналӧ-сотчӧ.
Тшын дорад тані велалӧмаӧсь нин, а овлывлӧ и пӧжарнӧйясӧс корлӧны.
Технология сертиыс лӧпсӧ колӧ тупкыны муӧн, а сійӧс вайӧны этша.
Карса строительяс нуӧны мусӧ кытчӧкӧ бокӧ либӧ матігӧгӧрас кисьтӧны.
«Фасад» фирма налы оз вермы тшӧктыны.
Со и дукалӧны Дырнӧсса дачникъяс тшынсӧ.
Мед нин эськӧ ӧдйӧджык ньӧбас «Фасад» шыблас переработайтан заводсӧ.
Фирмаса генеральнӧй директор С. Ю. Коровин эз вермы стӧча шуны, мый во-мӧд мысти сійӧ лоас нин.
Колӧ сьӧм.
Ӧні лэптӧны административно-бытӧвӧй стрӧйба, медым вӧлі кӧні шойччыны-мыссьыны рабочӧйяслы.
Лёк, дерт, мый Сыктывкарын татшӧм лӧп чукӧртан предприятиеыс ӧти.
Сійӧ монополист, вермас содтыны услугалысь донсӧ мыйта кӧсъяс.
Сыктывкарса администрация мудера иналӧма тайӧ предприятиесӧ — «Фасадкӧд» договорас пасйӧма, мый муниципальнӧй (карса) предприятиеяс вайӧны лӧпсӧ дон босьттӧг, а мукӧдыс мед мынтысьӧны.
А муниципальнӧй предприятиеяс вылӧ воӧ татчӧ ваян джын шыбласыс.
Донтӧ кӧ содтасны, карысь петан туйяс бокын вермасны быдмыны свалкаясыд.
Рака-крысалы тайӧ и колӧ.
Бура на, навернӧ, олам, эм пӧ мый шыблавны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: директор С. Б. Яганов (веськыдвылас) да стройучастокса прораб А. П. Ангелов; контролёр В. В. Правосуд; тайӧ мӧс юрсӧ вайисны яй комбинатысь; карса спецавтохозяйствоысь «КамАЗ» вайис лӧп-ёг.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-20
Елена Козлова
НИМТӦМ Ю
Висьт
Виктория дзик тодтӧм йӧзкӧд муніс «Уазик» машинаӧн ас чужан сиктланьыс, кӧть и эз сэтчӧ туйсӧ кут.
Колӧ вӧлі сыладорас мунны джын туйсӧ сӧмын, а сэсся бӧр бергӧдчыны.
Мунӧмыс тайӧ лои Виктория вӧсна.
И со мыйла.
Чужан сиктас мунігӧн, джын туяс кымын, колӧ вуджны кык ю.
Ӧтиыс Пожӧг, векньыдик, сӧстӧм, туруна-баддя берегъяса, а мӧдыс — нимтӧм ю.
Збыль нимыс абу: бетон берегъяс костті визувтӧ сьӧд ва, пос улас кутшӧмкӧ мытшӧдъясӧ чукӧрмӧма еджыд быг.
Быд пӧрйӧ, кор тайӧ мисьтӧм ю вомӧныс вуджліс Виктория, кезйӧдлывліс сьӧлӧм вылас.
Тайӧ сьӧд пемыд ваыс вӧлі кулӧм, ни ӧти ловъя-лов сэн эз ов.
Эз гыбав чери, эз йӧкты ном-геб, эз быдмы ӧти турун сі.
Кулӧм ю.
Петіс ЛПК-сянь да петкӧдіс лёк васӧ Эжваӧ.
Юсьыс век, а торъя нин жар гожӧмъясӧ, ӧвтіс лёк дук.
Но сэтшӧм клящӧй дуксӧ, кутшӧмӧс Виктория кыліс вӧскресенньӧ рытӧ, гортсьыс, мам дорсьыс карӧ кайигӧн, эз на некор кывлы.
Автобусӧ лёк дук мӧдіс пырны чукыль саяс на да дугдіс юсяньыс вель ылӧ ылыстчӧм бӧрын.
Нывбабаяс да челядь весиг нырсӧ тупкылісны.
«Буракӧ, лёк петас вӧлі ЛПК-сьыс, — юрас воис Викториялӧн.
— Аски жӧ звӧнитла, корся контролирующӧй органъяс.
Сы мыйта лёк лэдзӧны Эжваӧ, менам Эжваӧ, пежӧсьтӧны».
Виктория быдмис тайӧ ю дорас, купайтчыліс сӧстӧм Эжва ваас, гожйӧдчыліс шонді рӧма лыа вылын.
А ӧні?
Сиктӧ вӧлігӧн весиг ю дорас эз кыскы, непӧштӧ ваӧ пырны.
Эз нин вӧв Эжваыс сэтшӧм сӧдз да сӧстӧм, весиг берегдорса лыаыс абу виж, а пемдӧма.
Купайтчыны ветлывліс Льӧмьюӧ, карсяньыс дас сизим километр Эжва кузя вывланьӧ.
Сэні и ваыс сӧстӧм, и лыаыс шонді рӧма да посньыдик, дзик челядьдырсьыс быттьӧ.
Выльлунӧ Виктория удж вылӧ локтӧм бӧрын босьтчис звӧнитны телефон пыр, корсьны кутшӧмкӧ контролирующӧй орган, коді эськӧ вермис прӧверитны Эжваӧ петысь сьӧд юсӧ.
Вӧр-ва доръян комитетса председательӧс вежысь висьтасис Иван Федоровичӧн.
Виктория висьталіс ассьыс тӧждсӧ, мый, буракӧ, ЛПК-ын вӧлі лёк шыблас, и ставыс петіс Эжваӧ.
Колӧ прӧверитлыны.
Иван Федосеевич стӧчмӧдіс:
— А коді звӧнитӧ?
Виктория висьталіс овсӧ, нимсӧ да вичсӧ.
— А кытысянь ті звӧнитанныд?
Викториялы эз вӧв окота эрдӧдны, кӧні сійӧ уджалӧ:
— Да кӧть кытысянь, абу ӧмӧй нӧ ӧткодь.
Шыасьӧ тіян дорӧ республикаса олысь, юӧртӧ лёктор лоӧм йылысь, тшӧктӧ прӧверитны.
— А, гашкӧ, ті улич, вывсянь звӧнитанныд да, автоматсянь?
— бара кӧсйис стӧчмӧдны Иван Федосеевич.
Тайӧ нин дзикӧдз скӧрмӧдіс Викторияӧс да эз вермы кутчысьнысӧ.
— Абу нӧ йӧзыс ӧткодьӧсь?
Буракӧ, вунӧдчанныд, мый быд морт ӧткодь правоа, кӧть звӧнитӧ тіян министерствосянь, кӧть телефон-автоматсянь.
А тіян дорӧ кӧ шыасьӧны — колӧ прӧверитны.
Менам ӧд абу некутшӧм прибор, ме ог вермы нинӧм вӧчны, а тіян специалистъяс.
— Миян дорӧ унаӧн шыасьлӧны, мый ме быд звӧнок бӧрын уськӧдча, кытчӧ тшӧктасны.
Миян эм план, и ми уджалам сы серти.
А быд телефон звӧнок бӧрын огӧ вермӧ вежны став удж.
Викториялы ковмис висьтавны, мый уджалӧ газетын да сетіс ассьыс телефон.
Та бӧрын Иван Федосеевич эзджык мӧд пыксьыны, кӧсйис ставсӧ тӧдмавны да шыасьлыны телефон пыр.
Госкомитетса председатель звӧнитіс середаӧ.
Шуис, мый ЛПК-саяс шуӧм серти налӧн некутшӧм авария абу вӧлӧма, и лёк шыблас эз пет.
Но век жӧ пӧ лӧсьӧдіс комиссия, кытчӧ пырӧны ачыс Иван Федосеевичыс, лаборантка Розова да ті пӧ, Виктория Ивановна.
Мунам аски, дас кык час лунын.
Машинаыс лоӧ Совмин дорын.
Локтӧй пӧ.
— Месӧ мыйла?
— шензьыштіс Виктория.
— Но кыдзи нӧ, общественность.
Виччысям дас кык часын, — выльысь стӧчмӧдіс Иван Федосеевич да пуктіс трубкасӧ.
Виктория шай-паймуні.
Уджаліс сійӧ газетас культура отделын, институтысь филологическӧй факультет помалӧм бӧрын.
Промышленностьысь, производствоысь, экологияысь немтор эз гӧгӧрво, и босьтчыны гижны Эжваса ЛПК йылысь сылы эз вӧв кивыв.
Но бӧрыньтчыны вӧлі сёр нин.
Сідзкӧ, колӧ ветлыны, а гижнысӧ ӧд позяс кодкӧдкӧ сӧветуйтчӧм бӧрын.
Иван Федосеевич вӧлӧма пӧрысёв нин мортӧн, неыджыд тушаа, дзор юрсиа, гӧгрӧс кынӧма.
Дженьыд соска кельыдлӧз дӧрӧмсӧ лэдзалӧма гач вылас.
Лаборантка Розоваӧс нӧшта и шуӧны на вӧлӧм Роза Александровнаӧн.
Сідзжӧ неыджыд тушаа, еджыд кудриа юрсиа, гӧгрӧсіник ки-кока, гӧрд вылын ыджыд еджыд дзоридза платтьӧа.
«Уазик» машина кабинаас ымраліс жарыс.
Пуксьӧм бӧрас пыр жӧ ставнысӧ шыбитіс пӧсьӧ, но вӧрзьӧм бӧрас восьса ӧшиньӧдыс мӧдіс пырны тӧвру, да лои кокньыдджык.
Виктория сёрниӧ эз пыр, мед не петкӧдлыны, мый сійӧ тайӧ комиссияас бокӧвӧй, нинӧм гӧгӧрвотӧм морт.
Мукӧдыс, буракӧ, газетса уджалысьлысь варовтӧмлунсӧ пуктісны ыджыдалӧм туйӧ да ёнасӧ сёрниас эз жӧ сюртчыны.
Сӧмын Роза Александровна тӧдчӧдіс, мый ковмас пыравны ЛПК-ӧ да босьтны сэтысь му-ва видзан отделсьыс кодӧскӧ, а то комиссиялы оз позь босьтны пробасӧ натӧг.
Комплекс дорӧ кежалім, но отделас некод эз слӧймы, и ми мӧдӧдчим водзӧ.
— Налы вылӧ тшӧтш ваям васӧ, бӧр локтігӧн пыртам.
Карсянь кӧ лунвывлань мӧдӧдчан, крут чойыд тырыс; сӧмын лэччан-каян, лэччан-каян.
А Эжва кывтыдыс ӧткодьджык туйыс, ёна крут чойяс абуӧсь.
Сӧмын ӧти эм Эжвасьыс петӧм мысьт.
Но и сьӧлӧмыд ыркнитлӧ жӧ, сэтшӧм джуджыд чойыс!
А чойтіыс кайигӧн нин, Виктория казяліс зэв шензьӧдана серпас: машинаяс журъялісны ӧтарсянь и мӧдарсянь, а туй шуйгаладорас эжа вылын куйліс воронко-вӧв, а сы вылын бок ног пукаліс томиник на чиган.
Пукаліс юрсӧ ӧшӧдӧмӧн, вӧрзьывтӧг, и быттьӧ сылы вӧлі ставыс веськодь: и гожӧмыс, и журъялысь машинаясыс, и ымралысь жарыс.
Тӧдчӧ, мый сылӧн зэв ыджыд шог.
Виктория кыв шутӧг видзӧдіс том чиган вылӧ.
Казялісны-ӧ мукӧдъясыс?
Некод тай нинӧм эз шу-а.
Буракӧ, вӧлыс, усьӧма.
Шогсьӧ.
Нимтӧм ю дорӧ петӧм бӧрын Виктория пыр жӧ кыскыштіс нырнас.
Лёк дукыс петіс, но эз нин вӧв сэтшӧм ёсь, кындзи вӧскресенньӧ рытӧ, сиктысь кайигӧн.
Дерт, талун нёльӧд лун нин.
Ӧні некод нин оз эскы, мый тані вӧлі выходнӧй рытӧ.
Бур, мый эз на кык вежон мысти комиссиясӧ чукӧртны.
Роза Александровна босьтіс пемыд банкаяс, гез йывсянь лэдзліс ваас да гумовтіс.
Пемыд стеклӧыс вӧсна ваыслӧн рӧмыс эз тыдав.
Нёль дозйӧ васӧ кисьтӧм бӧрын сійӧ гартліс пробкаяссӧ да пуксис машинаӧ.
— Но мый, мӧдӧдлам вертолёт, мед мерайтасны, ёна-ӧ тшыкӧма сынӧдыс?
— Викториялысь юаліс Иван Федосеевич.
— Колі пыр жӧ-а.
Ӧні нӧ мый нин, нёль лун мыстиыд.
Весиг абу ёна лёк дука нин, — шуыштіс сійӧ.
Бӧрсӧ локтігӧн Виктория мӧвпаліс сы йылысь, мый ковмас коркӧ татчӧ выльысь волыны, мерайтны юыслысь джудждасӧ да пасьтасӧ, артавны, кымын кубометра няйт ва петӧ Эжваӧ суткинас, сэсся босьтны сійӧс 3,5-ысь, сэсся мый лоӧсӧ нӧшта кызьысь.
Ӧд, ЛПК-ыс уджалӧ стӧч кызь во.
Праздничайтісны юбилейсӧ неважӧн.
Гажъялісны, небось.
А, гашкӧ, Коми муас колі траур объявитны.
Кымын кубометр вӧр жугӧдісны, кымын кубометр няйт ва кисьтісны Эжваӧ, кымын тонна чери оз рӧдмы юас.
Коді тайӧс ставсӧ арталас?
Друг том нывбабалы син улас бара уси куйлысь вӧлыс да сы вылын пукалысь чиган.
Ӧні найӧ вӧліны Викторияысь веськыдвылас да и матынджык.
Кажитчис, мый тайӧ каднас чиганыс абу на вӧрзьылӧма, быттьӧ кынмӧма.
Смоль сьӧд юрсиыс лӧсталіс шонді водзас.
Мугов чужӧмыс вирпастӧм.
Кутшӧма шогалӧ!
Ӧд сылӧн вӧлыс меддонаторйыс!
Гашкӧ, вӧлыс ловъя на.
Гашкӧ, ёртыс бӧръя лов шысӧ видзӧ?
Аля мый вылӧ кӧ надейтчӧ на...
Машинаын пукалысьяс бара некод кыв ни джын эз шуны.
Кежисны ЛПК дорӧ.
Роза Александровна пыртіс лабораторияӧ налы вылӧ босьтӧм ва да бӧрсӧ воис ярзьӧм скӧр нывбабакӧд.
Чужӧмыс сылӧн вӧлі еджыд, смоль сьӧд юрсиыс нӧшта на ёнджыка тӧдчӧдіс еджыдлунсӧ.
Вӧсньыдик вомдоръяссӧ тшем топӧдӧма.
Машина ӧдзӧссӧ восьтӧм бӧрын ярскӧба юаліс:
— Коді тані газетсьыс?
— Ме, — раминика шуис Виктория.
— Вайӧ тӧдмасямӧ.
Ме — Лидия Федоровна, а тіян кыдзи овныд?
Ветлӧдланныд, прӧверайтанныд общественность, корреспондентъяс!
А мый ми вермам вочны?
Кыдз бурмӧдам васӧ?
Комбинат тіян ради сувтӧдам?
Дас сюрс рабочӧйсӧ ті мӧданныд вердны?
— скӧра горзіс локтысь нывбаба.
Виктория весиг родыштіс татшӧм воӧмсьыс, но ас вылас горзӧмсӧ эз вермы лэптыны, вочаавліс:
— А мый ті ме вылӧ горзанныд?
Ме али мый няйт васӧ Эжваас лэдза?
— А ми мый вермам вӧчны?
— эз ланьт яр нывбаба.
— Сӧмын контролируйтны, кутшӧм ва петӧ комбинатысь, вӧчны анализ да пуктыны начальник ныр улӧ.
И ставыс!
А тані нӧшта ті ветлӧдланныд!
Быттьӧ тітӧг ог тӧдӧ, кутшӧм ваыс петӧ.
Виктория эз тӧд, кыдзи ланьтӧдны тайӧ пинясьысь нывбабасӧ, но сылы отсӧг вылӧ воис Иван Федосеевич.
Сійӧ сідзжӧ яра мӧдіс горзыны Лилия Федоровна вылӧ, мый няйт ва лэдзӧмсьыс кыв кутӧны найӧ, и предприятиеыслы колӧ аслыныс тӧждысьны ва бурджыка весалӧм вӧсна, а найӧ нинӧм оз вӧчны и оз кӧсйыны вӧчны.
Виктория весиг эз вермы виччысьны, мый татшӧм раминик вӧрысь мортыс вермас тадз пузьыны.
Лидия Федоровнаӧс тайӧ лӧньӧдыштіс да сійӧ спокойнӧя нин мӧдіс висьтавны:
— Лишӧдісны миянлы комын сюрс шайт няйт ва весаланінъяс бурмӧдны.
А кытчӧ ми сійӧс воштам, кор ученӧйяс нинӧм выльсӧ оз вӧзйыны?
— Рубеж сайысь ньӧбӧй, — шуис Виктория да тайӧн дзикӧдз падмӧдіс пинясьысьӧс.
— Ладнӧ, вӧчанныд анализ да звӧнитлӧй, видзӧдлам, мый петкӧдліс, — сёрнитчисны найӧ Роза Александровнакӧд.
Карӧ воӧм бӧрын меным тшӧктісны звӧнитлыны лабораторияӧ лун нёль мысти.
Шыаси ме витӧд лунас.
Роза Александровна тшӧктіс пыравны.
Сетіс меным анализъяс вӧчӧм бӧрын лыдпасъяс: биогеннӧй элементъяс петӧны проектнӧй норма серти вит пӧв унджык, фенол — 23 пӧв унджык, формальдегид — 16 пӧв.
Виктория чуймис:
— Сэтшӧм пӧ лёк ваыс?
— Гожӧмнас жар дырйи пыр лёк овлӧ, тӧвнас сӧстӧмджык.
Тайӧ проектнӧй норма серти, а предельно-допустимӧйыс нӧшта на ичӧт.
Да, муртса эг вунӧд, миян начальник корис тіянӧс пыравны сы ордӧ.
Викториялы отделса начальник зэв тешкодьӧн кажитчис.
Таӧдз, кыдз вевъяліс висьтавны Роза, кӧнкӧ начальникавлӧма жӧ, но абу тайӧ системаас.
Миян уджысь пӧ нинӧм оз гӧгӧрво.
Во джын на пӧ сӧмын тані.
Лыбӧдісны татчӧ пуксьӧдігас либӧ лэдзисны чиннас — сьӧкыд гӧгӧрвоны.
Начальник тай-а.
Пӧрысь нин, буракӧ, пенсия вылӧ петан кад.
Сійӧ кузя да гажтӧма висьталіс Викториялы, мый найӧ став экология торкалӧмсӧ республикаысь тӧдӧны, но нинӧм оз вермыны вӧчны.
Лэптӧма кӧ нин ыджыд скӧт видзан комплекс ю дорӧ, сэтысь став петасыс визувтӧ юӧ, мый найӧ вермасны вӧчны.
Разьны да выльлаӧ лэптыны?
А кытысь босьтны выльыс вылас сьӧмсӧ?
Мыжаӧсь проектировщикъяс, а абу совхоз, кодлы лоӧ мынтыны штрап.
Висьталіс, мый найӧ государственнӧй могъяс зэв бура гӧгӧрвоӧны, тӧждысьӧны сылӧн зеп вӧсна, и та ради оз вермыны сувтӧдны му-ва тшыкӧдысь предприятиеяс.
Сӧмын кодъясӧскӧ штрапуйтлӧны, мед оз жӧ дзикӧдз вельмыны.
И мед кӧть мый оз шу общественность, государственнӧй мог пыдди пуктанаджык.
Викториялы лои зывӧк тайӧ ӧти нога баййӧдлысь гӧлӧсыс да чеччис.
— Тайӧ кабаласӧ ме босьта аскӧд, — ӧвтыштіс сійӧ отделса зав. син весьтті.
— Ті, буракӧ, он бура гӧгӧрвоӧй, мыйла пукаланныд тайӧ креслӧас, — ас тӧдлытӧгыс сійӧ желляліс мортсӧ.
Петіс жар кабинетысь ывлаӧ.
Джуджыд топольяс улич пӧлӧн кышӧдчыштісны коръяснас пӧльыштлысь тӧвруысь.
А Викториялы син водзас сувтіс кулысь вӧв да сы дорын пукалысь том чиган, коді виччысис аслас доналысь бӧръя лов шысӧ...

#Коми_му_1992-08-20
КЫВЗЫСИСНЫ И ЛЫЙЛІСНЫ
Тайӧ материалыс абу архивнӧй документъяс кодь, кодъясӧс зэв уна йӧзӧдӧны бӧръя кадӧ.
Татшӧмсӧ ми, пӧжалуй, эг на лыддьылӧй, кӧть эськӧ татшӧм бумагаяссӧ видзӧны гуся архивъясын, и медводз КГБ-ын, тырмымӧн.
Безопасность органъяслӧн медся тӧдчана уджъясысь ӧтиӧн вӧліны телефон пыр да гортса сёрнияс кывзӧм.
Ыджыд чина военнӧйяслысь, маршалъяслысь да генералъяслысь сёрнияссӧ, обороналӧн наркоматысь «СМЕРШ» контрразведкалӧн главнӧй управлениеса начальник, а сэсся госбезопасностьса министр В. Абакумов гижаліс Сталинлы 1943 восянь.
Татшӧм гижӧда папкасӧ неважӧн аддзисны КГБ-са архивъясысь Конституционнӧй судса экспертъяс А. Рагинский, Н. Охотин да Н. Петрова.
Ті лыддянныд генерал-полковник В. Гордовлысь кык сёрни — гӧтырыскӧд да генерал-майор Ф. Рыбальченкокӧд.
Гордов — ыджыд военачальник, командуйтіс армияясӧн, недыр — Сталинградскӧй фронтӧн, Сӧветскӧй Союзса Герой, СССР-ысь Верховнӧй Сӧветса депутат.
Мездіс Прага, воис Берлинӧдз.
1946 воын веськӧдліс Приволжскӧй военнӧй округӧн.
Рыбальченко — штабса начальник.
Гижӧдъяс серти тӧдчӧ, мый Гордов локтіс Куйбышевысь Москваӧ сдайтны делӧяссӧ.
Став сёрниыс муніс салдатъяс ногӧн, прӧстӧя, кывъяс бӧрйытӧг.
Сталин и властьлӧн сталинскӧй режим йылысь, лёка олӧм и народлӧн чӧв олӧм йылысь, колхозъяс, рынок, демократия йылысь.
Война восьтіс синъяссӧ уналысь, коді тышкасис фашистъяскӧд, кодъяс 45-ӧд воын веськалісны мукӧд странаӧ.
Сэтчӧ жӧ ыджыд чина военнӧйяс аддзисны и сійӧс, мый оз вермы казявны салдатлӧн синмыс.
Колис воӧн-джынйӧнӧн, и лоис гӧгӧрвоана, мый вежсьӧмъяс вылӧ надея абу.
Боевӧй генералъяс, кодъяс вермисны вир кисьтана нёль вося войнаын, нинӧм эз дзебны ӧта-мӧдсьыс.
Гӧгӧрвоана, мый найӧ эз тӧдны, мый найӧс кывзӧны.
Мый государство — сталинскӧй — сюся видзӧдӧ на бӧрся и мый чорыда мыждӧм виччысьӧ быдӧнӧс, коді оз эскы вождьлӧн генийлы, — та йылысь найӧ, колӧ чайтны, тӧдісны.
И век жӧ сёрнитӧны да сідзи, ӧткымын кывъяс да овъяс пасъялӧны гижӧд борас, медым эмгэбистскӧй машинистка эз вермы лыддьыны матькана кывъяссӧ.
Сталинлы резолюцияын кывъяссӧ сідзжӧ гижӧма ки помысь: «Сталин ёрт тшӧктіс пока арестуйтны Рыбальченкоӧс.
В. Абакумов».
И ещӧ кывъяс: «Юӧртӧма телефон пыр 3.1.47».
Дзик гуся
СССР-са Министръяслӧн Сӧвет И. В. Сталин ёртлы
1947 вося январь 3 лун.
№ 082/А
Та дырйи мӧдӧда 1946 вося декабрь 31 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧм сёрни йылысь справка, коді вӧлі Гордов да гӧтыр костас да декабрь 28 лунӧ Гордов да Рыбальченко костын сёрни йылысь справка.
Тайӧ материалъяссьыс тыдалӧ, мый Гордов да Рыбальченко лоӧны сӧветскӧй властьлӧн збыльысь врагъясӧн.
Лыдди коланаӧн нӧшта ӧтчыд корны тіянлысь индӧд, медым арестуйтны Гордовӧс да Рыбальченкоӧс.
Абакумов.
Дзик гуся
СПРАВКА
1946 вося декабрь 28 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧма татшӧм сёрни Гордов да Рыбальченко костын, коді локтіс Москваӧ Сочиысь да воліс Гордов патераӧ.
Р. — Со олӧм воис, — вод да кув!
Мый на ещӧ лоас, омӧль урожай кӧ воас.
Г. — А кытысь урожайыс — та могысь жӧ колӧ кӧдзны.
Р. — Ӧзимӧй нянь, дерт, пропадитіс.
Со Сталин муніс поездӧн, эз ӧмӧй сійӧ видзӧд ӧшинь пырыс?
Кыдзи быдӧн олӧмсӧ кулитӧ, ставсӧ веськыда висьталӧны поездъясын, быдлаын веськыда сёрнитӧны.
Г. — Эх!
Ӧні ставыс вӧчсьӧ взяткаясӧн, честьӧ уськӧдчӧмӧн.
А менӧ вӧтлісны здукӧн, сы вӧсна мый ме ог кӧсйы уськӧдчыны честьӧ.
Р. — Да, ставыс вӧчсьӧ взяткаясӧн.
А видзӧдлӧй, мый вӧчсьӧ гӧгӧр, — тшыгъялӧм, некодлы оз кажитчы татшӧм олӧмыс.
«Мый инмӧ газетъяслы — ставыс пӧръясьӧм», со тадзи быдлаын.
Кымын министрӧс лӧсьӧдісны, аппаратъяс пӧльтісны.
Кыдзи водзті вӧлі — поп, урядник, старӧста, быд мужик вылын 77 морт пукаліс, — тадзи и ӧні!
Ӧні бӧрйысьӧмъяс йылысь бара кутісны больгыны.
Г. — Тэ кӧні кутан бӧрйысьны?
Р. — А ме некутшӧм х... бӧрйыны ог кут.
Некытчӧ ог мун.
Татшӧм олӧмыс вермас лоны сӧмын миян странаын, сӧмын миян тадзи вермӧны видзӧдны йӧз вылӧ.
Граница сайын уджтӧмалысьяс бурджыка олӧны миян генералъяс дорысь.
Г. — Водзті ӧти морт веськӧдліс, и ставыс вӧлі, а ӧні сы мында министр, и — некутшӧм тӧлк ни лад.
Р. — Абу медся коланаыс.
Корысьясӧн лоим.
Олӧ сӧмын правительство, а унджык йӧзыс корысялӧ.
Ме со шензя, збыль ӧмӧй Сталин оз аддзы, кыдзи олӧны йӧзыс.
Г. — Сійӧ ставсӧ аддзӧ, ставсӧ тӧдӧ.
Р. — Али сійӧ сэтшӧма дзугсис, мый оз тӧд, кыдзи мездысьны?!
Тыртӧма пятилеткалысь медводдза во, рапортуйтӧны, — но мыйла синмӧ буссӧ лэдзны?!
Мунім ми коркӧ машинаӧн да паныдасим гӧрд обозкӧд: омӧлик вӧла доддьын мунӧ баба.
Водзладорас ӧшалӧ гӧрд дӧра, доддяс кык мешӧк.
Сы бӧрын нӧшта ӧти баба нуӧ кык мешӧк.
Тайӧ гӧрд обозӧн шусьӧ!
Ми муртса эг кулӧй серамла.
Кытчӧдз воим!
Гӧрд обоз план тыртӧ!
А со Жуков миритчис, служитӧ.
Г. — Сідз-тадз служитӧ, а лов вылас сылы абу лӧсьыд.
Р. — Ме век жӧ думайта, мый оз коль и дас во, кыдзи миянлы чужӧмӧ кучкаласны.
Но и лоас!
Мыйкӧ кӧ быттьӧ дзоньӧн коляс.
Г. — Кыв шутӧг.
Р. — Сы йылысь, мый лоас война, быдӧн сёрнитӧ.
Г. — И нинӧм некӧн абу решитӧма.
Р. — Нинӧм.
Ни организационнӧй вопросъяс, некутшӧмӧс.
Г. — Парижын да Америкаын тайӧ конференцияыс нинӧм эз сет.
Р. — Тайӧ выль война кежлӧ дасьтысьӧм.
А Молотовӧс кыдзи коллялісны?
Г. — Трумэн ни ӧтчыдысь эз корлы Молотовӧс.
Тайӧ жӧ прӧстӧ серам!
Рузвельтлӧн кутшӧмкӧ пи кӧ волас, Сталин и сійӧс корлӧ, а Молотовӧс — некод.
Р. — Кыдзи миян славаным усьӧ, прӧстӧ яндзим!
Весиг сэтшӧмъяс, кыдзи венгръяс, чехъяс и то ни ӧтчыдысь эз шуны, мый ми тіянӧс ошкам.
Сӧветскӧй Союз бӧрся некод оз мун...
Г. — Мый бердӧ босьтчыны, Филипп!
Но мый вӧчны, е... м... мый вӧчны?
Р. — Кутшӧмкӧ ремеслӧӧ босьтчыны али мый?
Ме ногӧн, колӧ заводитны гижӧмсянь, бомбардируйтны кӧзяинӧс.
Г. — Мый гижӧдъяссьыс — оз жӧ лэдзны.
Р- — Сволочьяс е... м...
Г. — Тэ гӧгӧрвоан, кыдзи эськӧ мунны кытчӧкӧ граница сайӧ.
Р. — Охо-хо!
Сӧмын мӧвпыштлы!
Меным век жӧ чайтсьӧ, мый тадзи дыр оз вермы лоны, кутшӧмкӧ пӧрадок лоӧ.
Г. — Сет, Енмӧй!
Р. — Тайӧ политикаыс кытчӧкӧ да вайӧдас.
Колхозъясысь босьтӧны став няньсӧ, амбаръяс чышкӧны.
Нинӧм оз кольны, весиг кӧйдыс.
Г. — Интереснӧ, мыйла рочьяс исковтӧны увлань?
Р. — Сы вӧсна, мый ми панім сэтшӧм политика, мый некод оз кӧсйы уджавны.
Колӧ веськыда шуны, мый став колхозникъясыс ненавидитӧны Сталинӧс да виччысьӧны сылысь кулӧм.
Г. — Кӧні жӧ правдаыс?
Р. — Чайтӧны, мый Сталин кулас, и колхозъяс помасясны...
Г. — Да, ёна менӧ ӧбидитісны.
Меным ӧні сэтшӧм сьӧкыд лов вылын Но, х... сыкӧд.
Р. — Но тэныд Сталин дорӧ колӧ ветлыны.
Г. — Висьтавны, мый ме расчёт ог босьт, мед менӧ ачыс Сталин корас.
Ветла талун и шуа, ӧд омӧльджыкыс оз нин вермы лоны.
Пуксьӧдны найӧ менӧ оз пуксьӧдны.
Р. — Дерт, оз.
Г. — Ме кӧсйи эськӧ мунны кытчӧкӧ уджавны Финляндияӧ либӧ скандинавскӧй странаясӧ.
Р. — Да, сэні бур ми воклы.
Г. — Ах, е... м... мый тэ верман нӧшта шуны?!
Р. — Да.
Йӧз ортсысяньыс оз петкӧдлыны, мый найӧ скӧрӧсь, ортсысяньыс быдлаын пӧрадок, а народ кулӧ.
Г. — Сёйӧны каньясӧс, понъясӧс, крысаясӧс.
Р. — Водзті миянлы век жӧ отсавлісны граница сайсянь.
Г. — Воим олӧмӧдз!
Ӧні найӧ нинӧм оз сетны, и миян асланым нинӧм абу.
Р. — Йӧз тшыгъялӧны кыдзи понъяс, йӧз вывті недӧвӧленӧсь.
Г. — Но народ чӧв олӧ, полӧ.
Р. — И водзӧ вылӧ некутшӧм надея, быдӧн ӧтдортчисны миянысь.
Г. — Ми некыдзи ог вермӧй пӧртны олӧмӧ лозунг: «Став странаясса пролетарийяс, ӧтувтчӧй!»
Ни х... ставыс лои весьшӧрӧ!
Р. — Да, нинӧм эз артмы.
Г. — Артмис эськӧ, ставсӧ кӧ вӧлі вӧчӧма ас кадӧ.
Миянлы колӧ вӧлі лӧсьӧдны збыльысь демократия.
Р. — Стӧч тадзи, сӧстӧм, збыльысь демократия, медым вӧчны ставсӧ тайӧс вочасӧн.
А то ставыс киссьӧ, ставыс гудрасьӧ — му, вӧвъяс, йӧз.
Мый миян ӧні эм?
Ни му, ни школаяс, ни армия, нинӧм абу.
Тайӧ прӧстӧ кутшӧмкӧ йӧйталӧм!
Мыйла миянлы колӧны министръясыс?
Г. — А честнӧй йӧз лои этшаджык.
Р. — Ёна этшаджык.
А донъяс ӧні кутшӧмӧсь, повзян!
Дом йылын понъясӧс моз кыскӧны удж вылӧ.
Тадзи ӧні быдӧн уджалӧ, ӧні заводъясын некод оз уджав кыдзи колӧ.
Г. — Да сы вӧсна, мый уджалӧны оз ас кӧсйӧм серти, а мырдӧн.
Р. — А босьтам деревня, зэв уна му эндӧма.
Тайӧ жӧ лунас Рыбальченко муніс Москваысь аслас Куйбышевӧ.
Абакумов.
(Водзӧ лоӧ на).

#Коми_му_1992-08-20
КЫДЗИ ТЁТЯ ЛЕНА ВЕНІС ЧЕКИСТЪЯСӦС
Ӧнія кадын тайӧ лоӧмторйыс, дерт жӧ, абу нин сэтшӧм «гора».
Но век жӧ Чувашияын кыптыліс ыджыд шум-зык.
А делӧыс сыын, мый Цивильскӧй районнӧй администрациялысь стрӧйбасӧ видзысь войся стӧрӧж Иванова аслыссяма тышын веніс татчӧс служба безопасностьса веськӧдлысь С. Юдинӧс.
Делӧыс вӧлі тадз.
Ӧти рытӧ йӧз чукӧр С. Юдин юрнуӧдӧм улын локтісны администрациялӧн стрӧйбаӧ.
Тётя Лена корис локтысьясӧс мунны.
Но мунӧм пыдди найӧ игналісны мӧд судта ӧдзӧс, а стӧрӧжлы ныр улӧ «сюйисны» ассьыныс стрӧг документъяс.
Нывбаба эз повзьы.
Мӧдарӧ, сійӧ телефон пыр звӧнитіс администрацияса веськӧдлысь Г. Егоровлы.
Юдин тайӧ жӧ телефон пыр мыкталігсорӧн заводитіс висьтавны, ми пӧ нуӧдам гражданскӧй оборона кузя удж.
Администрацияса юралысь мыйлакӧ эз эскы татшӧм воча кывлы да нӧшта звӧнитіс гражданскӧй оборонаса начальниклы.
Сійӧ, вӧлӧмкӧ, нинӧм абу кывлӧма татшӧм «мероприятие» йылысь...
Кор администрацияса веськӧдлысь Г. Егоров воис ЧП-лӧн места вылӧ, местнӧй чекист веськыда висьталіс: районнӧй налогӧвӧй инспекцияса начальник кабинетын пӧ колӧ сувтӧдны сідз шусяна «быдтор кылысь пель» — кывзысяна устройство.
Тайӧ удж вӧчӧм вылӧ прокурорӧн кырымалӧм бумага эз вӧв.
Сы пыдди служба безопасностьса уджалысьяслӧн, быттьӧкӧ «керка ректысь» тышъяслӧн, вӧлі быд кабинет дорӧ ключ.
Татшӧм кывъяс бӧрын веськыд, но удачатӧм чекистӧс мездісны кыв кутана уджысь.
Ӧти кывйӧн кӧ, войся стӧрӧж тётя Лена веніс КГБ-са кадрӧвӧй сотрудникӧс.
Лоӧмтор йылысь гижигӧн «Советская Чувашия» газет юалӧ: кыдзи миян спецслужбаяс кутасны пӧртны олӧмӧ ассьыныс могсӧ враглӧн оланінын, найӧ кӧ зыктӧг оз вермыны сувтӧдны «жучок» ас странаса казеннӧй стрӧйбаын?
Ог тӧд, кыдзи враглӧн оланінын.
Но верма бурӧдны ассьыным войтырӧс — миян пиысь унаӧс ӧні «кывзӧны».
И прокуроръяс весиг та йылысь нинӧм эз тӧдны.
Мӧдтор кӧсъя тӧдчӧдны.
Ӧнія мирын ставыс восьса, тӧдса, гижӧма да систематизируйтӧма: уджлӧн научнӧй организация — Тэйлор, обществолӧн научнӧй организация — Маркс, секслӧн научнӧй организация — Фрейд, кывзысьӧмлӧн да гусьӧн кыйӧдчӧмлӧн научнӧй организация...
Войтыр бӧрся тайӧ контрольыс, позьӧ шуны, интернациональнӧй, паськалӧма нин мирын.
Но сӧмын миян странаын, кыдзи петкӧдлӧ тайӧ лоӧмторйыс, сійӧ вель ёна сӧвмӧма.
Миян пыр ыстысьӧны Рытыввылӧ: со пӧ кӧні пӧрадокыс, со пӧ налысь колӧ велӧдчыны.
А збыль вылас кӧ, налы миянлысь колӧ велӧдчыны.
Сідз, телевизор пыр тшӧкыдакодь петкӧдлӧны президент Бушӧс.
Медбӧръя кадӧ сійӧ быттьӧкӧ чужӧм вылас вежсис, ачыс омӧльтчыштіс и.
Ставыс тайӧ, тыдалӧ, выль президентскӧй бӧрйысьӧм вӧсна.
Буракӧ, демократ Клинтон мортыдлысь олӧмсӧ тшыкӧдӧ.
Оз ӧмӧй ӧнія президент сяммы пуктыны кывзысяна «пель» тайӧ демократыслы да тадзи чукӧртны сідз шусяна компромат.
А сэсся...
А сэсся, кыдзи миян странаын, босьтны да тупкыны демократическӧй партия.
Бӧрйысьӧмъяскӧд йитчӧм став тӧжд-могыс ӧти здукӧн бырӧ.
Содтӧд демократъясӧс позьӧ мыжавны вӧрса пӧжаръясысь, кос поводдяысь, уна мукӧдторйысь.
Мед сэсся Рытыввывсянь локтӧны да велӧдчӧны.
Ӧд Цивильск — восьса кар, татчӧс войтыр тшӧтш восьса сьӧлӧмаӧсь.
В. РАЗБОЙНИКОВ.
«Известия» газет.

#Коми_му_1992-08-20
ПЫР И ДУГДІСНЫ КУРИТЧЫНЫ
Японскӧй компанияяс сяммисны вӧйпӧдны ассьыныс уджалысьясӧс, медым найӧ дугдісны куритчыны.
Компанияяс кутісны мынтыны таысь сьӧм.
Мирса сӧвмӧм странаясысь войтыр пиысь японецъяс лыддьыссьӧны медся куритчысь йӧзӧн (Японияын верстьӧ йӧз пиысь 36 процентыс куритчӧны).
Ӧткымын компания тӧдмаліс, мый налӧн уджалысьяс вермасны дугдыны куритчыны, содтасны кӧ удждон.
Медводдзаӧн антиникотинӧвӧй кампания заводитіс 1968 воын «Иосиоко Когио» станкостроительнӧй фирма.
Ӧні фирмаса 44 сотрудник пиысь некод оз куритчы ни удж вылын, ни гортас.
Ставныслы налы сетсьӧ быд тӧлысся премия: 7 тысяча — 40 тысяча йена.
Дайджест «24 часа» газет.

#Коми_му_1992-08-20
ОЗ БЫДӦНӦС ДОНЫД ПОВЗЬӦД
Водзджыксӧ и весиг кольӧм во на дивъя вӧлі ветлӧдлыны командировкаад.
Столӧвӧйын вердӧмысь и гостиницаын узьтӧдӧмысь эз на ӧнія мында донтӧ кульыштлыны.
А талун Ижмаса столӧвӧйын ӧтчыд сёйӧмысь колӧ мынтыны этша пыдди нелямын шайт.
Гостиницаса медся донтӧм номерас овмӧдчигӧн ӧти суткисьыс лоӧ вештысьны 84 шайт.
Кӧть эськӧ и абу зэв кыпыд да лишнӧй комфортыс во нёль-ӧ-вит сайын брусысь лэптылӧм тайӧ стрӧйба пытшкас.
Став томиник зон и ныв гижавлӧмаӧсь стенас, кытысь найӧ да кор овлӧмаӧсь тані.
Уналаті чашйӧмаӧсь шпалерсӧ, стенсӧ эжлӧм кос штукатуркасӧ тай абу на жӧ жуглӧмаӧсь-а.
Но стенын ӧшалӧ да лючки сёрнитӧ радиорепродуктор, весиг телевизорыс петкӧдлӧ ӧти программа кузя ёна настроитӧмӧн.
Донаджык номеръясын мыйкӧ, гашкӧ, и бурджыктор эм, но и босьтӧны сэні узьӧмысь сё сайӧ, медунасӧ сё квайтымын шайт.
Неуна водзджык на тані буретшджык донъяс вӧлӧмаӧсь, меддонтӧм номерыс вӧлӧма 56 шайт.
Лэптӧмаӧсь матіджыксӧ неважӧн, сы вӧсна мый гостиницаыс пӧ асьсӧ оз правдайт.
Такӧд тшӧтш чинтӧмаӧсь обслуживайтысь персонал, а кольӧм йӧзыслы бура мынтысьӧны.
Дежурнӧй администраторъяс висьталӧны, мый тӧлысьнас кианыс волӧ 5–6 тысяча шайт.
Но найӧс вӧйпны нинӧмысь, вежавидзысьӧсь, ӧні асьныс номеръяссӧ чышкӧны-мыськӧны, чайтӧ некымынысь пузьӧдлӧны.
А гостиницаӧ овмӧдчысьыс, кӧть и этатшӧм дона сувтӧ, быд лун жӧ тырмымӧн.
Кодкӧ волӧ бокысь командировкаӧ, унаӧн локтӧны Ижмаӧ асланыс могӧн районса сиктъясысь да посёлокъясысь.
Но медся ёна кыскысьӧны ӧні райцентрӧ и мукӧдлаӧ талунъя «коробейникъяс» — кӧм-паськӧмӧн, мукӧд шылльӧ-мылльӧӧн вузасьысь йӧз.
Кызвыныс том войтыр, тайӧ купечьясыс воӧны Ижмаӧ Кавказ сайса и Прибалтикаса ӧні асшӧр государствоясысь, Россияса лунвыв областьясысь.
Гостиницаса уджалысьяс висьталӧны, кымынкӧ бурджык номер пӧ найӧ пыр аслыныс вылӧ и кутӧны, дыр кежлӧ мынтысьӧны наысь.
Деньганад коммерсантъясыд, майбыр, оз артасьны, ме дырйи ӧти литовец гозъялы администратор сдачасӧ эз вермы сетны ыджыд купюра вылас.
А сэтшӧмыс налӧн дзонь пачка вӧлі — со кодъяслы ӧні сӧмын и ветлыны командировкаӧ, кӧть медся ылыс да дона курортӧ.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
АРЛЫДЫД АБУ МЫТШӦД
Республикаын унаӧн тӧдӧны Г. А. Филипповӧс кыдзи вель дыр нин гижысь да опытнӧй журналистӧс.
1951 воын Герцен Александрович помавлӧма Коми государственнӧй педагогическӧй институтса филологическӧй факультет.
Недыр велӧдӧма челядьӧс Троицко-Печорскса школаын, армия бӧрын уджыштӧма ВЛКСМ Ижемскӧй райкомын 1955 воын сійӧс босьтӧмаӧсь удж вылӧ сэки комиӧн петысь «Гӧрд Печора» районнӧй газетӧ.
Квайтымынӧд воясӧ кутісны лэдзны роч кыв вылын, нимсӧ пуктісны «Новый Север».
Комын сизим во уджалӧ Г. А. Филиппов тайӧ газетас, зэв дыр вӧлі ответственнӧй секретарӧн.
Тавося февральын Герцен Александровичлы тырис квайтымын арӧс, а пенсия вылӧ ылі войвылад сылы позьӧ нин вӧлі петны вит во сайын.
Но непӧштӧ сэки, а таво весиг эз окотит да эз удайтчы сылы петны шойччынысӧ 41 во уджалӧм бӧрын.
Тайӧ каднас пӧ сӧмын ӧтчыд вӧлі больничнӧй вылын, кор вундісны аппендицит, а сэсся нинӧмӧн некор эг висьлы.
И со тавося июльын журналист-ветеранӧс вынсьӧдісны газетса редакторӧн, сы вӧсна мый воддзасӧ вуджӧдісны мӧд удж вылӧ.
Збыльысь арлыдыд абу мытшӧд, эм на кӧ гижан да йӧзкӧд уджалан сямыд, тырмӧ дзоньвидзалуныд, лӧсялан районнӧй администрациякӧд.
«Коми му» газетса ёртъяс чолӧмалӧны Г. А. Филипповӧс ыджыд да кыв кутана удж вылӧ индӧмӧн да сиӧны сылы став бурсӧ.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ВУДЖӦДЧӦМӦН ДЕЛӦЫС ЛАДМИС
Уна во райцентрса да мӧдлапӧвсьыс сиктъясса да грездъясса олысьяс ва воссьӧмсянь йи сувттӧдз майшасьлісны Ижма вомӧн вуджавлӧмӧн.
Туй дзоньталысь да стрӧитысь Ижемскӧй управлениелӧн паром уджаліс сідз-тадз.
Коркӧ вуджӧдас ас кадӧ, а тшӧкыда и лоӧ вӧлі вель дыр виччысьны берегын, кынмыны да кӧтасьны зэр улын.
Да и кыдзи вӧлі стрӧгджыкасӧ юавны паромщикъяслысь, вуджӧдчӧмсьыс кӧ колӧ вӧлі мынтыны кӧпейкаяс.
Со мыйла йӧзыс важӧн нин корисны нюжӧдлыны быд гожӧм ю вомӧныс понтоннӧй пос, но сідзи тайӧс эз и ло вӧчӧма.
Ӧти-кӧ, Ижма ляпкыдик, но паськыд ота, а, мӧд-кӧ, ӧні татшӧм поскыс сувтіс эськӧ некымын миллион шайт.
Таво ю вомӧныс босьтчисны вуджӧдчыны Ижемскӧй ДРСУ-лӧн жӧ КС-100 катерӧн татчӧс предпринимательяс.
Семен Терентьев (ыджыдджык пыддиыс) да Александр Канев вӧчисны районнӧй администрацияса юралысь Н. И. Сметанинкӧд договор.
Сы серти найӧ кӧсйысисны маниттӧг вуджӧдлыны Ижма вомӧн пода войтырӧс, мотоциклӧн да ас машинаӧн ветлысь йӧзӧс.
А торкасны кӧ быттьӧ коркӧ графиксӧ, мынтасны администрациялы ас зепсьыныс вуджӧдчан донысь вит пӧв ыджыдджык неустойка.
Паром амортизируйтӧм, ломтас-мавтас да вуджӧдчысьяслы удждон вылӧ рӧскод артыштӧмӧн калькуляция серти пода мортлы колӧ мынтыны ӧтарӧсӧ 10 шайт.
Мотоциклӧн, легкӧвӧй машинаӧн вуджысь войтырлы, гӧгӧрвоана, лоӧ вештысьны тӧдчымӧн унджык.
Паромщикъяс водзӧссӧ быдӧнлы сетӧны типографияын печатайтӧм билет, код серти предприятие либӧ учреждение вермас мынтыны аслас уджалысьлы тайӧ рӧскодсӧ.
Тадзи вӧзйис вӧчны районнӧй администрация предприятиеясса да учреждениеясса веськӧдлысьяслы, медым кӧть кокньӧдыштны ӧтарӧ-мӧдарӧ быд лун ветлысь йӧзсӧ.
Но найӧ и сідзи оз элясьны воддза серти уна пӧв донӧн вуджӧдчӧмысь, ӧні пӧ лишнӧй дыр виччысьны паромсӧ некор оз ковмыв.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ДОЙМАЛӦНЫ, КУЛАЛӦНЫ ЙӦЗ
Изьватас войдӧр пыр нимавлісны шань, ӧта-мӧдыскӧд и бокысь локтӧм войтыркӧд бура сёрнитысь-олысь морттуйӧн.
Ӧні жӧ унаӧн, кыдзи важ йӧз шулывлӧны, быттьӧ вежӧмъясӧн лоисны, ёна юӧны-кодалӧны, нӧйтӧны, виалӧны ӧта-мӧдсӧ, гусясьӧны.
Районын зэв ёна содіс бӧръя воясӧ мортлы паныд веськӧдӧм преступность, оз этшаӧн и асьныс юрсӧ воштыны коддзӧм бӧртиыс.
«Новый Север» районнӧй газет тшӧкыда йӧзӧдӧ «Криминальнӧй хроника», кӧні паныдасьлӧ уна шемӧсмӧдан юӧр.
Со, шуам, Вертеп грездса ӧти олысьлӧн сарайысь нуӧмаӧсь 17,5 тысяча шайта «Вихрь-30» пыж мотор, кодӧс ньӧблӧма «Красноборскӧй» совхоз.
Либӧ июль шӧрын код юрӧн бытшлалӧмаӧсь Сизяб сиктын «Ижемскӧй» совхозса ӧти рабочӧйӧс, ковмӧма нуны мортсӧ центральнӧй районнӧй больничаӧ.
А Ижемскӧй леспромхозса сезоннӧй рабочӧй-кылӧдчысь Н. А. Нестеренкоӧс бытшкӧмаӧсь пуртӧн мускас да кувтӧдзыс лоӧма.
Кымынкӧ том мортӧс да весиг нывбабаӧс нин аддзӧмаӧсь гортсьыныс кулӧмӧн, но судмедэкспертиза петкӧдліс, мый некод найӧс нинӧм абу вӧчӧма.
Сідзкӧ, вӧзйыссьӧ кывкӧртӧд: либӧ позянасьыс унджык юисны, либӧ кыткӧ пытшкӧсныс вӧлі висьӧ да лишнӧй курыдторйыс эз лӧсяв висьӧмыслы.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
КИССЬӦ БЫТ СЛУЖБА
Мукӧдлаын моз Ижемскӧй районса матӧ быд сиктын да грездын бӧръя кадӧдз вӧлі йӧзӧс бытӧвӧя обслуживайтан предприятие, комплекснӧй приёмнӧй пункт.
Но рыночнӧй экономикалань медводдза воськовъясын жӧ татчӧс бытӧвикъяс джӧмдісны асланыс ӧшыбкаясӧ, финансӧвӧй сьӧкыдлунъясӧ.
Бытӧвӧй услугаяс вылӧ донсӧ лэптісны этша пыдди дас пӧв, и та вӧсна ӧні ёна этшаджыкӧн пыравлӧны КБО-ӧ.
А удждоныс бытӧвикъяслӧн содіс сӧмын куим-нёль пӧв, но и сійӧс мынтынысӧ сьӧмныс абу.
Та вӧсна унаӧн кутісны мунавны быт службаысь, кодсюрӧӧс лоӧ чинтавны, и тадзитӧ, пример вылӧ, квайт фотографысь коли сӧмын джынйыс.
Мужичӧйясыд мӧдлаысь уджтӧ, гашкӧ, и аддзасны, а кытчӧ воштысясны нывбабаяс — тӧрытъя парикмахеръяс, шӧрасьысьяс, вурсьысьяс да мукӧд?
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ПЕРЫМСА СТЕФАНЛӦН ТУЙ
613 во сайын комияс заводитісны пырны мирса цивилизацияӧ, ылыстчисны сёр первобытно-общиннӧй стройлӧн культураысь.
Тані ыджыд пай Стефан Храплӧн, кодӧс шуисны Пермскийӧн.
Сійӧ паськӧдіс христианство, пыртіс зырянаӧс православнӧй вераӧ.
Юраліс наӧн, велӧдіс.
Русьын христианство заводитіс вужъясьны ІX нэмын на.
Помкаыс лои первобытнӧй стройлӧн киссьӧмыс.
Йӧз юксисны гӧль да озыр вылӧ, чужисны классъяс.
Выль оланног тшӧктіс вежны языческӧй религиясӧ мӧдӧн, коді эськӧ отсаліс водзӧ сӧвмыны феодализмлы.
Христианствосӧ яра вужйӧдіс ачыс государство да вичко.
Сійӧ отсаліс ёнмӧдны выль строй, велӧдіс, мый классӧвӧй общество, кӧні ӧти нартитӧ мӧдӧс, бур да зумыд.
Христианство пыртӧмкӧд важся роч государство лоис мирса христианскӧй обществолӧн юкӧнӧн.
Русь матысмис Византия дорӧ, коді вӧлі Европаса медся сӧвмӧм феодальнӧй государствоӧн.
Христианство вежис роч культурасӧ, озырмӧдіс сійӧс.
Русьын христианство вужъясис вочасӧн, да государственнӧй религияӧн лои сӧмын X нэм помын.
Йӧзсӧ выль вераӧ пыртӧмыс нюжаліс эз ӧти нэм.
Язычникъяс сувтісны сылы паныд, водзсасисны.
ХІ нэмлӧн мӧд джынйын найӧ кӧсйылісны вины Ростов муын епископ Леонтийӧс.
1212–1215 вояс гӧгӧрын виисны Киево-Печерскӧй лавраса манак Кукшуӧс, [sic!] коді паськӧдіс христианство пермякъяс да вятичьяс пӧвстын.
Но выльыслы водзсасьны вӧлі сьӧкыд.
Владимиро-Суздальскӧй муын ыджыдалысь ростовскӧй князь Константин Всеволодович 1212 воын паніс Сухона да Юг юяс ӧтлаасянінын Устюг Великӧй кар.
Сэк жӧ заводитісны лэптыны Михайло-Архангельскӧй манастыр.
Сэсянь кутісны паськӧдны христианствосӧ странаса Асыв-Войвылын.
Вочасӧн уна енлы пыдди кутісны эскыны ӧтилы.
Ӧтдортісны йӧзсьыс кӧлдунъясӧс, тӧдысьясӧс, шаманъясӧс, волхвъясӧс, кудесницаясӧс.
Вычегодскӧй мусӧ новгородсаяс шуисны асланыс вӧлӧстьӧн, да налӧн ушкуйникъяс (дружинникъяс) тшӧкыда волісны дань чукӧртны.
Новгородысь рочьясӧс зыряна тӧдісны важысянь.
Важся коми йӧз пиысь унаӧн тӧдмасисны христианствоӧн Стефан Пермскийӧдз на.
Устюгысь, Новгородысь войтыркӧд аддзысьлігӧн тӧдмасисны православнӧй религияӧн.
Комиясӧс сэк шулісны пермякъясӧн, кодъяс олісны Владимиро-Суздальскӧй муысь асыввылынджык, устюжанакӧд да вятичьяскӧд орччӧн.
Пермякъяс, кыдзи и вятичьяс, сувтісны христианстволы паныд.
Та йылысь ме вылынджык казьтышті нин (Кукшу манакӧс виӧм).
Но сійӧ «уджаліс» Перымса мулӧн лунвыв юкӧнас, да миян пӧль-пӧчлӧн вежӧрӧ выль религиясӧ сюйны прамӧя эз вермы ни эз удит.
Мӧд олан туй ковмис талявны устюжанин Стефанлы.
Отсаліс сылы сюсь политиклӧн вежӧр да сям, сэкся социально-политическӧй олӧмыс, мый йылысь казьтыштам водзын.
А ӧні пасъям, мый пермякъяс, мӧд ногӧн зыряна, олісны сэк Стефан Пермскийлӧн чужан карсянь эз ылын.
Великӧй Устюгсянь медматыссаыс, кӧні олісны пермякъяс, вӧлі Пырас (ӧні Котлас) — Устюгсянь 68 километр.
Ичӧтджык сикт-грезд вӧлі, гашкӧ, матынджык на.
Эмӧсь юӧръяс, мый Устюгса уличаясын да рынокъясын тшӧкыда кыліс коми сёрни.
Зырянаӧс выль вераӧ пыртысь ичӧтдырсяньыс вермис тӧдны тайӧ кывсӧ.
Вель уна уджын висьтавсьӧ Стефан Пермскийлӧн миссионерскӧй удж йылысь.
Медводз, чайта, быть шуны «Житие святого Стефана Пермского, написанное Епифанием Премудрым».
Гижысьыс Стефанкӧд ӧттшӧтшъя, ӧтлаын велӧдчисны манастырскӧй школаын: «Житие святого отца нашего Стефана, просветителя и первого епископа Пермской страны», кодӧс лӧсьӧдісны Ульяновскӧй манастырса манакъяс.
Документъяс лыдысь колӧ вайӧдны «Вычегодско-Вымская (Михайло-евтихеевская) летопись», «Русская летопись по никовому списку».
Стефан Пермский йылысь гижлісны историк Н. М. Карамзин, Г. С. Лыткин да В. И. Лыткин, П. Шестаков, А. В. Красов.
Ю. В. Гагарин, Ф. А. Тентюкова да мукӧд.
Найӧ корсьысисны уналаысь, унатор аддзисны Стефан Пермский йылысь.
Сійӧ чужліс 1335 либӧ 1340 вояс костын Великӧй Устюгын.
Батьсӧ шулісны Храпӧн, нимыс вӧлі Симеон.
Мамсӧ шулісны Марияӧн.
Г. С. Лыткин чайтліс, мый Стефан Храплӧн мам-бать рӧдас кодкӧ вӧлӧма зырянин.
Устюгын коми да рочьяс вермисны гӧтрасьны, верӧс сайӧ петны.
Стефан быдмис зыряна челядькӧд, ӧтлаын ворсіс.
Вермас лоны, бать-мам керкаас да коми зонпосникӧд ворсігӧн первойысь кывліс коми кыв йылысь.
Эз ӧтнас тадз чайт (мый Стефан ичӧтдырсяньыс тӧдіс коми) Г. С. Лыткин.
Тадз мӧвпалісны Е. Попов да А. В. Красов.
Детинка быдмис вичкоын служитысьлӧн семьяын.
Симеон Храп вӧлі соборнӧй причетникӧн — дякӧн.
Бать туйӧд муніс и Стефан.
Ичӧтсянь. грамота тӧдмалӧм мысти, лыддис Библия, Ветхӧй да Выль заветъяс.
Вӧлі зіль, уна тӧдны кӧсйысь детинкаӧн.
Велӧдчыштӧм бӧрын шуис лоны манакӧн.
1365 воын муніс Ростовӧ да пырис святӧй Григорий Богослов манастырӧ инокӧн.
Манастырыс сэк вӧлі Владимиро-Суздальскӧй княжествоын ыджыд культурнӧй центрӧн, нималіс аслас озыр библиотекаӧн.
Сэн вӧліны церковно-славянскӧй, греческӧй да мукӧд кывъя небӧгъяс.
Сэні пыдісянь тӧдмасисны разнӧй кывъя вичко книгаясӧн, вуджӧдісны болгарскӧй да сербскӧй кывъяс вылысь, венлісны богословие да философия йылысь, пыдісянь велӧдісны вичко кыв, стилистика.
С. КАНЕВ, историческӧй наукаясса доктор, профессор.
Санкт-Петербург.
(Водзӧ лоӧ на).

#Коми_му_1992-08-20
СОДАС-Ӧ «КОМИ МУЛӦН» ТИРАЖ?
Августын заводитчис газет-журнал вылӧ гижсян кампания.
Центральнӧй изданиеяс вылӧ гижӧдӧны сӧмын во джын кежлӧ, а Коми Республикалӧн газет-журнал вылӧ позьӧ гижсьыны дзонь во кежлӧ.
Гижсян донъяс содӧмаӧсь дас-кызь пӧв.
Шуам, медся лыддяна «Работница», «Крестьянка» да «Здоровье» журналъясысь во джынсьыс ковмас вештыны 150 шайт, вежоннас ӧтчыд петысь «Аргументы и факты» газетысь — 102 шайт.
Тайӧ донъяссӧ артыштӧма Коми Республикалы.
Мукӧд ылынджык областьясын тайӧ донъясыс нӧшта ыджыдджыкӧсь, сы вӧсна мый мӧд во кежлӧ торйӧн арталӧны транспортнӧй рӧскод.
Медся ичӧт сійӧ лоӧ москвичьяслы, ӧд унджык газет-журналыс петӧ Москваын.
Кӧть и донъяс содӧны ӧдйӧджык удждонсьыд да пенсиясьыд, а век жӧ окота кӧ лыддьыны радейтана газет-журнал, киоскысь ньӧбӧм дорысь донтӧмджык гижсьыны.
Ӧні нин киоскын ньӧбӧм «Молодёжь Севера» газет сулалӧ 4 шайт, «Красное знамя» — 2 шайт, «Республика» да «Коми му» газетъяс — 1 шайт.
Кольӧм во кӧ на киоскъяс дорын асывъяснас ӧчередь нюжӧдчывліс газетъясла, ӧні ньӧбӧны лыда йӧз.
Со мый висьталіс Выльгорт сиктса киоскын вузасьысь Е. М. Таскаева:
— Дзик став газет-журналсӧ омӧльджыка ньӧбӧны.
Бурджыка босьтӧны «Молодёжь Севера», «Собеседник», «Красное знамя», а «Коми му», «Йӧлӧга» кольӧны.
Унаӧн сёрнитӧны комиӧн, а шуӧны, мый оз кужны лыддьысьны коминас, школаас абу велӧдлӧмаӧсь.
Но кыдзкӧ оз эскыссьы, мый комиӧн сёрнитысь морт оз вермы гӧгӧрвоны коми газет-журнал.
Пасъям, мый Сыктывдінын таво лыддьӧ «Коми му» газет 500 морт, джынйыс Ыбысь, Пальысь да Пажгаысь.
— Таво неуна чиныштас гижсьӧмыс став газет вылас, — мӧвпалӧ Сыктывдін районса связь узелысь инструктор М. Н. Тарасова, коді кыв кутӧ газет-журнал вылӧ гижсьӧм вӧсна.
Эмӧсь нин медводдза гижсьысьяс, но очередь абу на вӧлӧма.
Районса почтӧвӧй отделениеясӧ абу на мӧдӧдӧмаӧсь каталогъяссӧ, сы вӧсна мый сэтчӧ таво абу печатайтӧмаӧсь гижсян донъяссӧ, аслыныс ручкаӧн колӧ гижны став донсӧ.
Тайӧ и падмӧдӧ, кӧть и телефон кузя ыстӧмаӧсь нин почтаяс вылас медся тшӧкыда гижсяна газет-журнал донъяс.
Связьлӧн районнӧй узелысь начальникӧс вежысь Н. И. Макаровалӧн тӧждыс унджык.
Почта новлысь машинаяслы оз тырмы бензин да ковмӧма чинтыны рейсъяс.
Мандач — Новоипатоволань да Нювчим — Яснӧг — Кӧмъяр — Поингалань почта нуӧны ӧтчыдысь кык луннас — воторникӧ, четвергӧ да субӧтаӧ.
Стӧч тайӧ лунъясас петӧ «Коми му», и лыддьысьысьяслы сійӧ воӧ петан лунас, а «Красное знамя» сёрмӧ куимысь вежоннас.
Медся лёк «Республика» газетлы, сылӧн куимнан номерыс быд вежон сёрмӧ.
Нина Ивановна полӧ, мый чинас кӧ газет-журнал лыддьысь, ковмас чинтыны и почтальонъяслысь ставкаяс.
А ӧд сідз нин джын почтаас асьныс начальникъясыс почтальоналӧны.
Со тадзи дойдӧ ставнысӧ рынок, кодӧс медводз дорйисны журналистъяс.
Тупкисны нин минсельхозлысь «Аграрная газета».
Локтан восянь МВД-лӧн торйӧн петысь «Сирена» газет пырӧ «Республика» газет борд улӧ, кыдзи приложение.
«Телерадиопрограммаяс» ӧтлаасьӧны «Семь дней» газеткӧд.
Сьӧкыд кадӧ журналистъяс ӧтувтчӧны.
Вермас лоны, мый и «Коми му» газетлы ковмас корсьны ёртъясӧс.
Коми Республикаса депутатъяс эз тырвыйӧ думыштлыны, кор восьтісны Верховнӧй Сӧветлысь «Республика» торъя газет.
Сійӧ сьӧм вылас колӧ вӧлі ёнмӧдны «Коми му» газет, медым сійӧ петіс «Красное знамя» моз витысь вежоннас да нӧшта мед сійӧс вуджӧдісны роч кыв вылӧ.
Коді кӧсйис, гижсис эськӧ роч «Коми му» вылӧ, кодкӧ коми кыв вылын петысь газет вылӧ.
Газетыд оз вермы лыддьыссьыны бурӧн, кольччӧ кӧ олӧмсьыс.
А кыдзи вермас лункосмӧсӧн петысь ичӧтик штата газет вӧтчыны «Красное знамя» кодь газет бӧрся?
Таын нӧшта ӧтчыд тыдовтчӧ коми кыв кедзовтан политика, кӧть и государственнӧй кывъяс йылысь закон серти, коми да роч кывлӧн ӧткодьӧсь правоясыс.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: коми мамлӧн нывкаыс оз тӧд коми кыв.
Кутас-ӧ коркӧ сійӧ лыддьыны «Йӧлӧга» да «Коми му» газетъяс?
Н. И. Макарова — Сыктывдін районса связьлӧн узелысь начальникӧс вежысь.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.
Сыктывдинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-20
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Кӧсъянныд кӧ, медым ӧшалігкостіыс тіян паськӧмыд эз ло розьӧсь, водзвыв босьтчӧй уджӧ.
Воз полӧ махоркаысь.
Пуктӧй сійӧс кык пӧвста марля мешӧкӧ да ӧшӧдӧй шкапаныд.
Полӧ тайӧ бобулыс и косьтӧм апельсин кыш, лавандӧвӧй вый дукысь.
☼ ☼ ☼
Шляпаныд кӧ ёна кӧтасис, топыда сюялӧй пытшкас газет да кольӧй шоныдінӧ.
Васӧднас на вылыссӧ сыналыштӧй сӧстӧм щӧткаӧн.
А нюклясьӧм доръяссӧ гладитӧй.
Дерт, васӧд рузум уліас вольсалӧм бӧрын.
Гладитӧм да щӧткаӧн сыналӧм дорсӧ шоныднас на лӧсьӧдӧй кыдзи колӧ.
☼ ☼ ☼
Чуня кучик кепысьныд косьмис да зэлыда тӧрӧ кианыд.
Татшӧмыс оз ло, гартыштанныд кӧ некымын час кежлӧ васӧд рузумӧ, сэсся сюянныд кианыд да сідзи косьтанныд.
☼ ☼ ☼
Чуня няр кепысь мыськӧны майтӧга шоныд ваын киад сюйӧмӧн.
Сэсся косӧдӧны ки чышкӧдӧн да веськӧдӧм бӧрын косьтӧны, но оз пӧсь паччӧрын либӧ пӧсь батарея вылын.
☼ ☼ ☼
Ёна кӧтасьӧм кӧм мыськӧны кӧдзыд ваӧн, косӧдӧны кос ветьӧкӧн, пытшкас сюялӧны кос газетъяс, кодъяс некымын часӧн кыскӧны васӧ.
Сэсся мавтӧны глицеринӧн, медым косьмигас эз потлась да эз чукрась.
☼ ☼ ☼
Шарикӧвӧй ручкаысь уна паста тӧран кӧрт засьыс артмӧ ичӧтик отвёртка, кодӧн вӧдитчӧны часі дзоньталігӧн.
Шарикӧн гижан йывсӧ перйӧны, сы местаӧ сюйӧны вурсян машинаысь ем да отвёртка йыв моз кеслӧны.
Мед воропыс лоис небыдджык, выліас зэвтӧны резина шланг тор, а помас гартыштӧны винт.
☼ ☼ ☼
Шарикӧвӧй ручкаысь тшӧтшӧдыштӧм гижан йывсьыс артмӧ зэв бур заклёпка, коді туйӧ, шуам, складнӧй зонт дзоньталігӧн.
Колӧны татшӧм заклёпкаясыс и радиолюбительяслы.
На отсӧгӧн позьӧ кокниджыка паяйтны радиодетальяс.

#Коми_му_1992-08-20
ВОССЬӦ ВӦРАЛӦМ
Республикаса вӧралысьяс майшасьӧм сорӧн тайӧс важӧн нин виччысисны.
Кыдзи юӧртісны «Комипромохота» производственнӧй объединениеысь, Койгородскӧй, Прилузскӧй, Сысольскӧй, Сыктывдинскӧй, Кӧрткерӧсскӧй, Усть-Вымскӧй, Усть-Куломскӧй да Княжпогостскӧй районъясын утка, нюрвывса да вӧрса пӧтка вылӧ вӧралӧм воссьӧ август 22 лунся асылӧ.
Войвывса мукӧд районъясын сійӧс лоӧ восьтӧма вежонӧн сёрӧнджык, август 29 лунся асылӧ.
Ӧти кывйӧн кӧ, вӧралысьяс ӧнісянь нин вермасны дасьтыны пищаль, зарадитны патронъяс, лӧсьӧдны ноп...
Окота со мый тӧдчӧдны.
Миян Коми муса парма абу нин воддза моз озыр зверь-пӧткаӧн.
Та вӧсна быд пищаля мортлы колӧ кыв кутӧмӧн прӧмышляйтны ты дорын и ягын.

#Коми_му_1992-08-20
Ньӧбам косьтӧм еджыд гоб.
Быд килограммлӧн доныс 600 шайтӧдз.
Шыӧдчыны: Сыктывкар, тел. 3-50-82.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-11

2026-08-25T09:09:12Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-11
СТУДЕНТЪЯС ДОНСЯЛӦНЫ ЖӦ
Ухтинскӧй индустриальнӧй институтса студентъясӧс велӧдӧм вылӧ шӧркодя вонас колӧ мынтыны ветымын тысяча шайт.
А сы могысь, медым институт вермис пӧртны олӧмӧ ассьыс могъяссӧ, ӧні нин колӧ 130 миллион шайт.
А мый лоӧ водзӧ вылӧ?

#Коми_му_1992-08-11
АСЛАНЫС ВИЧКО
Кулӧмдін районса уна сиктысь нин Енлы эскысьяс корисны, медым восьтісны вичкояс.
Со и Дереваннӧйса олӧма йӧз шыӧдчисны сиктсӧветӧ, а сэсся районнӧй администрацияӧ, медым сиктсьыс регистрируйтісны Енлы эскысьяслысь община да сетісны налы вичко, кӧні вӧлі склад.
Кыдзи юӧртіс Дереваннӧй сиктсӧветса администрацияӧн веськӧдлысь В. Тарабукин, вичко пытшкӧссӧ весалӧны нин лӧп-ёгысь.
Колӧ сӧмын дзоньтавны.

#Коми_му_1992-08-11
КИССИС КАРТА
Удораса Ыб грездын лои неминуча.
Киссис кукань карта.
Кувсис куим кукань.
Лоӧмторсьыс мыжалӧны стрӧитчысьясӧс.
Найӧ ӧд эз на зэв важӧн дзоньтавны тайӧ стрӧйбасӧ.
Тыдалӧ, сідз-тадз уджъяссӧ вӧчӧмаӧсь.

#Коми_му_1992-08-11
ОЛАНІН ЧИНӦ
Сыктывкарын бӧръя кадӧ кыптӧ пыр этшаджык олан керка.
Тавося квайт тӧлысьӧн стрӧитӧма 662 квартира.
Тайӧ кольӧм вося тайӧ жӧ кад серти матӧ 42 процентӧн этшаджык.

#Коми_му_1992-08-11
ПАМЕТЬ ЛУН
Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс постановление.
Сэні висьталӧма, мый июнь 22 лун, Великӧй Отечественнӧй война заводитчан лун, лоӧ Отечество дорйысьяслӧн паметь лунӧн.

#Коми_му_1992-08-11
ИНТАЫН ВИТӦД ТЕЛЕКАНАЛ
Интасаяс, позьӧ шуны, шудаӧсь.
Ӧні войвыв карса войтыр рытъясын, 10 час бӧрын, вермасны видзӧдны карса витӧд телевизионнӧй канал.
«Интател» выль студия вежоннас эфирӧ кутас петны куимысь.
Гӧгӧрвоана, эз вӧв кокни тайӧс вӧчны.
Сідз, сӧмын телестудия оборудованиелӧн доныс 3 миллион шайт гӧгӧр.
Ыджыд пай, медым карса витӧд телеканал заводитіс уджавны, пуктіс «Прогресс» социальнӧй инициатива центрса веськӧдлысь Р. Тухбатов.
С. НОСОВА.

#Коми_му_1992-08-11
КЫПТӦНЫ КЕРКАЯС
Усть-Цилемскӧй районнӧй администрацияын восьтісны капитальнӧй строительство отдел.
Ӧні сійӧ кутас кыв кутны да видзӧдны, кыдзи районын стрӧитӧны оланін, коммунальнӧй да сідз шусяна соцкультбыт объектъяс.
Выль отделӧн веськӧдлӧ районнӧй администрацияса юралысьӧс вежысь П. Я. Кисляков.
Коми Республикалӧн Министръяс Сӧвет бердын эм эськӧ капитальнӧй строительство отдел, но сійӧ мыйлакӧ кӧдзыда видзӧдӧ да омӧля отсасьӧ Усть-Цилемскӧй районлы.
Сэсся агропромышленнӧй объединение бырӧм бӧрын районса сикт-грездъясын дугдісны кыпӧдны оланін.
Ӧд совхоз-колхозъяслӧн абу та вылӧ сьӧмыс.
Буретш та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма выль отделсӧ.
Матысса кадӧ шуӧма лэптыны оланін Чилимдінса учительяслы, Йӧрмидзса сиктсӧветын уджалысьяслы, а сідз жӧ заводитӧны дасьтыны подув райцентрса выль котельнӧйлы.
А. ПАРФЕНТЬЕВА.

#Коми_му_1992-08-11
ВОИС МАГАЗИНЪЯСӦ
Койгородскӧй райпо восьтіс ассьыс калбас вӧчан цех.
Мӧс да порсь яйысь вӧчӧм медводдза продукция воис нин магазинъясӧ.
Кӧть и доныс абу ёна ичӧт, килограммыс сувтӧ 158 шайт, но век жӧ йӧзыс ньӧбӧны вӧлӧгасӧ.

#Коми_му_1992-08-11
ДОНОРЛЫ СЬӦМ
Неважӧн Коми Республикаса Министръяслӧн Сӧвет аслас постановлениеӧн ыдждӧдіс компенсациясӧ доноръяслы, кодъяс дон босьттӧг сетӧны вир.
Ӧні быдӧнлы сетӧны 67 шайт, водзын вӧлі сӧмын 25.
Тайӧ сьӧмыс тырмымӧн, медым донор вермис кежавны столӧвӧйӧ.

#Коми_му_1992-08-11
ЛИЦЕНЗИЯ СЕРТИ
Ижемскӧй районса администрацияӧн юралысь Н. И. Сметанин вынсьӧдіс Печора юысь лицензия серти чери кыйӧм йылысь постановление.
Сы серти позьӧ кыйсьыны сӧмын сентябрь 1–5 лунъясӧ.
Лицензияысь колӧ мынтыны витсё шайт, а инвалидъяслы да войнаса участникъяслы сетӧма льгота — джын донысь кутасны сетны.
Ставнас район пасьта лоӧ иналӧма 1.100 лицензия.
А. ПЕТРОВ.

#Коми_му_1992-08-11
ЛЁКӦ ПУКСЬЫСЬ АБУ
Бур гортса овмӧсын тай ставыс дзим-дзурк, сідз жӧ и Сыктывкарысь 1 номера школа-интернатлӧн дачаын, либӧ гожся лагерын, коді паськӧдчӧма Сысольскӧй районса Межадор дорын.
Мутор абу кольӧма пуктытӧг-вӧдиттӧг, видзтор абу эндӧма.
Гӧгӧр ставыс вежӧдӧ-дзоридзалӧ.
Прамӧй гортса овмӧсын моз.
Газет-журналъяс оз этша гижны тайӧ школа-интернат йывсьыс.
И ми кӧсъям висьтыштны, мыйӧн олӧны ӧні челядь.
Асъя линейка вӧлӧма, да челядь разӧдчалӧмаӧсь нин.
Гырысьджык челядь асланыс директорыскӧд, А. А. Католиковкӧд, воддза лунъясас нин мунӧмаӧсь Кировса Тужинскӧй школа-интернатӧ чукӧртны вотӧс, мед пуны тӧв кежлӧ варенньӧ.
Но прамӧй кӧзяинлӧн и сытӧг овмӧсас пӧрадок.
— Ыджыдджык челядь мунісны куртны, — делӧ тӧдӧмӧн висьталіс миянлы коллективса бригадир Валерий Черных.
— Ичӧтджыкъяс чукӧртӧны бурдӧдчан турун, весалӧны ёг...
Валерий таво помалӧма школа-интернатысь 11 класс.
Удитӧма нин ветлыны Москваӧ, Народъяслӧн дружба университетӧ.
Сдайтӧма нёль экзамен да лоӧма правоведение факультетса студентӧн.
Кыдзи ачыс шуӧ, лоас юрист-международникӧн.
Таво 15 ныв да зон помалӧмаӧсь 11-ӧд класс и унджыкыс сетӧмаӧсь шыӧдчӧмсӧ вузъясӧ.
Куимӧн нин пырӧмаӧсь, мукӧдыс сдайталӧны на.
И мед жӧ на пиысь быдӧн вермас пырны велӧдчыны!
Валерий Черных нуӧдліс миянӧс сёркни му вылӧ.
Орччӧн дзоридзаліс картупель, гашкӧ, дас сикас.
Быд бӧрӧздаӧ сатшкӧма пӧвтор, кытчӧ гижӧма сортсӧ.
Тані весасисны 3-ӧд класса челядь.
Накӧд — воспитатель Г. С. Турлаков.
Радъясыс кузьӧсь, да весасьны босьтчӧмаӧсь кыкнан помсяньыс.
Ӧтиласянь нывкаяс локтӧны, налы паныд ёгсӧ весалӧны детинкаяс.
А век жӧ Геннадий Сергеевич детинкаяс дорсяньыс тшӧтш рад нуӧ.
Тыдалӧ, нывкаяс вылӧ век жӧ ыджыдджык надеяыс.
— Кык-куим час уджыштам и мунам пажнайтны, — шуӧ Г. С. Турлаков.
— Сы бӧрын челядь узьӧны.
Сэсся вӧчӧны мый окота: ворсӧны, ветлӧдлӧны велосипедӧн.
Класс вылӧ миян кык велосипед.
Асьныд тӧданныд, сійӧ талун дона, уна он вермы ньӧбны.
Маша Протопопова да Оля Коданева радейтӧны вышивайтчыны.
Детинкаяс радейтӧны мыйкӧ мастеритны.
Позьӧ шуны, некутшӧм тӧждтӧг олам.
И ачыс нюммунӧ.
Дерт, тӧждтӧг оз овны.
Тӧждыс абу сӧмын сылӧн, коді немтор оз вӧч.
Прӧстӧ, 1 номера школа-интернатын ставыс вӧчсьӧ система серти, ставсӧ водзвыв артыштӧма.
Бур кӧзяйкалӧн гортас сідзи жӧ асывсяньыс рытӧдз ставыс ӧта-мӧд бӧрся и тӧдлытӧг вӧчсьӧ.
Геннадий нёльӧд во тані воспитателялӧ, воліс Ивановоысь педучилище помалӧм бӧрын.
Кыскӧ-ӧ сійӧс быдманінас?
— Кыскӧ.
Менам сэні горт, аслам детдом жӧ...
Школа-интернатӧ таво нин волӧма иностранецъяслӧн кык котыр.
Зэв уна странаысь.
Найӧ олісны ӧтув интернатса челядькӧд, ӧтмоз сёйисны-юисны, ӧтмоз ёг нетшкисны да турун пуктісны, ӧтмоз купайтчисны да ворсісны.
Сьӧкыд, вӧлӧм, торйӧдчыны челядьлы, кор ёртъясӧн лоисны.
Школа-интернатын видзӧны уна скӧт: кӧза, порсь, мӧс...
И налы колӧ оз сӧмын тӧв кежлӧ уна кӧрым дасьтыны, но и найӧс гожӧмбыд чӧсмӧдлыны.
Со и талун витӧд класса челядьлы сетӧма задание — быд мортлы чукӧртны войтурунысь 20 корӧсь.
Зэв ӧдйӧ чукӧртӧмаӧсь ассьыныс нормасӧ Женя Мелехин да Денис Богадеров.
Некор оз кольччы мукӧдысь, векджык первойӧн вӧчӧ ассьыс уджсӧ Вова Степанов.
23 морт витӧд классын.
Но оз овлы, медым кодӧскӧ тані ӧбидитісны, дзерӧдісны.
Ичӧтӧсь на, а кужӧны нин пыдди пуктыны ӧта-мӧдсӧ, лыддьысьны ёрта-ёртлӧн интересъясӧн.
Быд класс йылысь позьӧ висьтавны.
Но колӧ-ӧ?
Ӧд семьяад быд кага йылысь жӧ позьӧ унатор висьтавны.
Ставӧн зэв разнӧйӧсь.
Но быдӧн вӧсна тӧждыс ӧткодь.
Витӧд классысь детинкаяс, кодъяс занимайтчӧны духӧвӧй музыкаӧн, август 12 лунӧ ветласны Санкт-Петербургӧ.
Тадзи решитісны асьныс челядь коллективлӧн сӧвет вылын.
Мунан лагерті и он аддзы ни ӧти мортӧс, кодлы асьсӧ, шуам, некытчӧ воштыны.
Быттьӧкӧ семьяын моз, челядьлы сетісны кутшӧмкӧ удж, и найӧ вӧчӧны сійӧс ордйысьӧмӧн: ӧдйӧджык да мичаджыка, мед найӧс казяласны да весиг ошкыштасны на.
Лёк туйӧ пуксьыны оз кӧсйыны.
Мед жӧ наысь быдмасны сӧмын бур йӧз!
Н. АЛЕКСЕЕВА.
Сысольскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: 1. Юра Рогов да Андрей Вертков — ёртъяс.
2. Витӧд классысь Женя Мелехин, Денис Богадеров да Вова Степанов.
3. Челядь весалӧны ёгысь сёркни.

#Коми_му_1992-08-11
ТЕЛЕТАЙП ВЫВСЯНЬ ВЫЛЬТОРЪЯС
МОСКВА
Москваса ӧти научнӧй институтын лӧсьӧдісны «супермашина», коді вермӧ вежны тысяча экстрасенсӧс.
Сійӧ сяммӧ бурдӧдны став висьӧмсӧ, рак да спидысь ӧтдор.
☼ ☼ ☼
Тӧрыт вит час да вит минут асывнас космонавтъяс Александр Викторенко, Александр Калери да Мишель Тонини пуксисны Му вылӧ.
☼ ☼ ☼
Челядя семьяяс дорйӧм могысь Российскӧй Федерацияса правительство примитіс постановление.
Сэні висьтавсьӧ, мый тавося коймӧд кварталын челядьлы паськӧм лӧсьӧдӧм вылӧ семьяяслы лоӧ сетӧма деньга: дас кум арӧсӧдз — 480 шайт, а гырысьджыкъяслы — 630 шайт.
Семьяын кӧ быд мортлы воӧ тӧлысся медся ичӧт нёль удждон мында да челядьыс кӧ быдмӧны государство тшӧт весьтӧ, то татшӧмъясыслы сьӧмыс оз сетсьы.
БОНН
ГДР-са вӧвлӧм веськӧдлысь Эрих Хонеккер оз кӧсйы ӧтнас кыв кутны воддза лоӧмторъясысь.
Кыдзи юӧртӧ «Вельт ам зонтаг» газет, лоӧ кӧ сы вылын суд, то суд скамья вылӧ орччӧн сійӧ кӧсйӧ пуксьӧдны вӧвлӧм сӧветскӧй веськӧдлысьясӧс.
ПЕКИН
Китай лэдзис космосӧ «выль поколениеа» спутник.
Сы отсӧгӧн кутасны нуӧдны научнӧй исследованиеяс да техническӧй экспериментъяс.
БЕЛГРАД
Югославскӧй правительствоӧн веськӧдлысь Милан Панич аддзысьліс Галина Ногинакӧд да Галина Куреннаякӧд, кодъяслӧн верӧсъясыс Российскӧй телевидениеса журналистъяс, во сайын вошисны Хорватияын.
Премьер-министр кӧсйысис нывбабаяслы вӧчны ставсӧ, медым тӧдмавны верӧсъясыслысь судьбасӧ.
НЬЮ-ЙОРК
Лоӧ кӧ тӧдса, мый Югославияса президент Слободан Милошевич сулаліс Боснияын хорватъяслы да мусульманалы концлагеръяс котыртӧм вӧсна, то сійӧс пуксьӧдасны тюрьмаӧ.
Тадзи висьталіс американскӧй телекомпаниялы аслас интервьюын Югославияса выль премьер-министр американскӧй бизнесмен Милан Панич.
БОМБЕЙ
Россияысь Верховнӧй Сӧветса председатель Руслан Хасбулатов аддзысьліс Махараштра штатса губернаторкӧд.
На костын сёрниыс муніс сы йылысь, медым кык государство костын лӧсьӧдны ёнджык экономическӧй, научно-техническӧй да мукӧд сикас йитӧд.

#Коми_му_1992-08-11
ЕМВА — ТОМ КАР
Емва — зэв на том кар.
Торйӧн нин мӧдіс паськавны бӧръя воясас.
Уна морт овмӧдчис бур патераӧ.
Шогӧдӧ сійӧ, мый унаысь на стрӧитчӧны сідз-тадз, архитекторъяс да строительяс, карса «батьяс» быттьӧ вунӧдлӧны мичлун йылысь, артмӧ ӧти бала вылӧ моз.
Тайӧ бура тыдалӧ карса выль юкӧнын вӧчӧм снимок серти.
Уличаяс вылын сэтысь и татысь аддзан коммерсантъясӧс, кодъяс вӧзйӧны ньӧбны сійӧ либӧ мӧд тӧвар.
Донъясыс, дерт, «курччасьӧны», но ньӧбысьыс век жӧ сюрӧ.
Омӧль, мый государственнӧй магазинъясын тшӧкыда на уджалӧны важ ног, водзмӧстчӧм насянь он казяв.
Олӧмсьыс шыбӧлитӧмӧн кажитчӧ Ленинлы памятник, кодӧс сувтӧдлісны вӧвлӧм КПСС райком керка водзын (ӧні сэні карса музыкальнӧй школа).
Тыдалӧ, том музыкантъяслы оз ёна ков «мирӧвӧй пролетариатлӧн вождьыс», кыдзи и мукӧд войтырлы, кодъяслы ӧні некор жӧ сыӧдз.
Со и сулалӧ киас пеля шапка шамыртӧмӧн.
Снимокъясыс В. ЯЧМЕНЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-11
КЫСЬ БОСЬТНЫ СЬӦМ?
Косланын «Удорстром» товарищество лэптӧ 48 патераа оланін.
Сійӧс заводитісны стрӧитны майын.
Июньын вӧчӧма 379 тысяча шайт дон строительно-монтажнӧй удж, июльын — сы мында кымын жӧ.
Эштӧдісны подувсӧ, колӧ заводитны тэчны кӧрта бетонысь конструкцияяс.
Но некытысь ньӧбны стройматериалсӧ.
Железобетоннӧй изделиеяс вӧчан Сыктывкарса заводлы колӧ сьӧм, и оз этша: 10 миллион шайт гӧгӧр.
Но заказчикъяс сьӧмсӧ зэв надзӧн вуджӧдӧны «Удорстромлӧн» расчётнӧй счёт вылӧ.
Со и стрӧйба вылын уджыс джӧмдіс.
Районса администрация шуис чукӧртны совещание, кытчӧ корлісны и пӧдрадчикӧс, и заказчикъясӧс.
Медводз сёрнитіс администрацияысь капитальнӧй строительство отделӧн веськӧдлысь Ф. П. Политов.
— Татчӧ пырисны кык выль овмӧс: Удорскӧй мехлесхоз да «Выль туйӧд» газетлӧн редакция.
Найӧ шуисны босьтны ас выланыс кык жыръя ӧти патераӧн.
Мый ӧні артмис керка финансируйтӧмкӧд?
Мӧд кварталын нин Удорскӧй ЛПХ-лы коліс мынтыны куим миллион шайт, ни ӧти кӧпейка эз вуджӧд.
Удорскӧй мясомолзаводлӧн пайыс 800 тысяча шайт, ставыс воис сӧмын 200 тысяча.
Коммерческӧй банклӧн филиаллы коліс мынтыны 400 тысяча шайт, воис 200 тысяча.
Связьлӧн райузелсянь сьӧм эз на во, но мӧдӧдӧмаӧсь 200 тысяча шайт.
Райтопсбыт ыстӧма 80 тысяча шайт.
Талун стрӧитчан материалтӧ сьӧм водзвыв мынтытӧг завод оз ысты.
Та вӧсна пӧдрадчик корис пырысь-пыр вуджӧдны 2 миллион 700 тысяча шайт.
Но тайӧ корӧмсӧ могмӧдны эг вермӧй.
Та вӧсна ковмис шыӧдчыны Министръяс Сӧветӧ отсӧгла, мед лэдзис используйтны сійӧ сьӧмсӧ, кодӧс сетӧны оланінъяс стрӧитӧм вылӧ.
Совминсянь тшӧктісны используйтны мӧд кварталын 400 тысяча шайт, збыль вылас видзим 950 тысяча.
Ӧти кывйӧн кӧ, мый вӧлі счёт вылын, ставсӧ вуджӧдім.
Ӧні деньга эз коль.
Эм сӧмын 280 тысяча шайт, коді бӧръя кадӧ воис райтопсбытысь да связьлӧн райузелысь.
Но тайӧ вывті этша.
Ӧти мортӧс сӧмын позьӧ ошкыны, ветлечебницаӧн веськӧдлысь Л. В. Филипповӧс, коді мынтіс нин ассьыс пайсӧ — 500 тысяча шайт.
Сэсся Фридрих Прокопьевич тӧдмӧдіс заказчикъясӧс, дона-ӧ сулалӧ оланіныс.
1984 вося донъясӧн вӧлі 990 тысяча, кольӧм вося донӧн нин 1.000.723 шайт.
Тавося апрельын керкалӧн сметнӧй доныс 18 миллион 874 тысяча.
Инфляция ӧддзӧ, та вӧсна августын сметнӧй доныс бара качас.
Вермасны-ӧ пайщикъяс корсьны та мында деньгасӧ?
Связьлӧн райузеллы колӧ сентябрын корсьны 150 тысяча шайт, сэтчӧс веськӧдлысь Н. Н. Попов кӧсйис аддзыны сьӧмсӧ.
Сьӧкыдджык Удорскӧй мехлесхозлы.
Коліс нин вуджӧдны 250 тысяча шайт, но овмӧслӧн сьӧмыс абу.
Сэтчӧс директор М. А. Белякин кӧсйис нин ӧткажитчыны стрӧитчӧмысь, но век жӧ сетісны сылы позянлун лоны пайщикӧн.
Ёна конъялӧны ӧтувъя делӧсӧ «Росбумстройпром» кооперативнӧй производственнӧй объединение да Косланскӧй леспромхоз.
Кор сулаліс «Росбумстройпромлы» вӧр сетӧм йылысь вопрос, сэтчӧс веськӧдлысь Желтоновский ёрт быдтор кӧсйысис, отсалам пӧ и сьӧмӧн, и стройматериалӧн.
Сідзсӧ Косланскӧй леспромхозлы коліс кыпӧдны райцентрын 12 патераа оланін, но районысь администрацияса юралысь М. И. Елисеев муніс налы воча.
Ӧні тайӧ керкасӧ леспромхозлы оз ков кыпӧдны, сы пыдди колӧ торйӧдны 48 патераа оланін стрӧитӧм могысь 4,6 миллион шайт.
Бӧр районысь мунӧ, а объединениелӧн сьӧм век оз тырмы лишӧднысӧ.
Кор Ф. П. Политов звӧнитлӧма объединениеӧ да казьтылӧма договорсӧ, сэтчӧс веськӧдлысь Желтоновский вочавидзӧма, мый некутшӧм договор йылысь оз помнит, абу пӧ сэтшӧмыс, гашкӧ, вошӧма.
Со ӧд кыдзи бӧбйӧдлӧ районӧс предприятие-самозаготовитель.
Сэтчӧс веськӧдлысьяс кевмысьӧмӧн корисны лэдзны не стрӧитны 12 патераа оланін, сы пыдди пӧ деньга торйӧдам, а ӧні йӧй улӧ лэччысьӧны.
Районысь администрацияса юралысьӧс вежысь Г. Г. Хохрин шуис, мый колӧ дугӧдны предприятиеын вӧр заптӧм да ыстӧм сэтчӧдз, кытчӧдз «Росбумстройпром» объединение оз сет деньга.
А оз кӧ, мед босьтчӧны да стрӧитӧны 12 патераа оланін.
Основнӧй заказчикыс — Удорскӧй леспромхоз.
Сійӧ стрӧитӧ аслас уджалысьяслы 12 патера.
Медводдза кварталын нин коліс мынтыны 3 миллион шайт.
Нинӧм эз волы.
Леспромхозса директор Л. И. Кырнышев элясис, мый потребительяс оз мынтысьны, та вӧсна предприятиелӧн казнаыс куш.
Совещание вылын воисны ӧти кывйӧ, мый леспромхозкӧд договор дугӧдны оз ков.
Вель дыр муніс совещаниеыс, но прамӧя эз решитсьы вопросыс, кытысь босьтны пырысь-пыр деньга.
Решениеын эськӧ пасйисны, мед районысь администрацияса юралысь корсяс августын 2,3 миллион шайт, но кысь та мында деньгаыс бюджетын?
Сувтас кӧ стройкаыс, мыжаӧсь медводз лоӧны Косланскӧй да Удорскӧй леспромхозъясысь директоръяс.
А. БОРИСОВ.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-08-11
ВӦЧӦНЫ АС ВЫЙ
Кыдзи артмӧ мӧс вый?
Водзті кӧ, эськӧ серам вылӧ лэптісны.
А ӧні ӧткымынлы, чайта, тайӧ юалӧмыс лоӧ аслыссяма кроссвордӧн.
Видлы вочавидзны, кор весиг синнад эн аддзыв, кыдзи сійӧс вӧчӧны.
Гашкӧ, олӧмаджык йӧз вермасны гӧгӧрвоӧдны.
Карса, сідзи и сикт-грездса войтыр велалісны нин мӧс вый ньӧбны магазинысь.
И век жӧ Усть-Вымскӧй районса сиктын вермасны стӧча висьтавны, кыдзи вӧчсьӧ мӧс вый.
Сиктын, стӧчджыка кӧ, Кырулын, эм неыджыд вый вӧчанін.
«Коквицкӧй» совхозса директор И. А. Нефедов, сӧмын тайӧс талун бура гӧгӧрвоан, вӧлӧмкӧ, нёль во сайын нин ёна водзӧ видзӧдӧма да арталӧма.
Сэки, кор татшӧм воськовъяссӧ эз ёна ошкывлыны, Игорь Алексеевич мӧвпыштіс лӧсьӧдны неыджыд вый вӧчанін.
Майбыр, стрӧйбаыс вӧлі нин.
Совхоз судзӧдіс да ньӧбис колана оборудование.
Тӧдӧмысь, велӧдісны войтырӧс тайӧ абу кокни уджӧ.
Ӧнія олӧм дырйи, дерт жӧ, вый вӧчӧмыс ёна отсалӧ «Коквицкӧй» совхозлы.
Кыв шутӧг, овмӧслы абу кокни сулавны кок вылын.
Техника, ломтас-мавтас, пӧшти ставыс вель ёна донсяліс.
Оз тырмы весиг сьӧм.
А совхозса уджалысьяслы быд тӧлысь колӧ мынтыны удждон, ньӧбны мыйсюрӧ.
Кӧть кыдзи эн думайт, а «курччасяна» донӧн выль трактор либӧ запчасть быть лоӧ босьтны.
Ӧд турун колӧ пуктыны, и ар нин матыстчӧ.
И вый вӧчӧмыс оз сет дзикӧдз пӧгибӧ воны.
Ачыс вый вӧчаніныс абу ыджыд.
Но тані эм став колана оборудованиеыс.
Сэсся уджалӧны зіль да киподтуя войтыр: М. А. Козлова, С. И. Тимушева да Б. С. Нефедов.
Тайӧ неыджыд овмӧсӧн веськӧдлӧ Т. В. Козлова.
Со мый висьталіс Татьяна Васильевна:
— Луннас ми шӧркодя вӧчам 250 килограмм мӧс вый.
Вермам нӧшта на унджык.
Сӧмын делӧыс йӧв сайын.
Совхозса веськӧдлысьяс ёна старайтчӧны, медым ми эг уджтӧмалӧй.
Кырымалӧма договоръяс мукӧд совхозкӧд.
Дзик на неважӧн «Палевицкӧй» овмӧс вайис йӧв.
Матӧ вӧлі воӧмаӧсь, оз тӧдны, кытчӧ сійӧс инавны.
Сэсся ышӧдісны сиктсаясӧс вузавны лишалана йӧвсӧ.
Тадзи и ӧкмӧ колана сырьё.
Сиктса войтыр окотапырысь ньӧбӧны вый.
Кыдзи найӧ асьныс тӧдчӧдісны, ас вӧчӧм вӧлӧга, ӧти-кӧ, век свежӧй да чӧскыд.
Мӧд-кӧ, сійӧ пӧ абу дона, 160 шайт и эм.
Ӧнія олӧм дырйи абу нин сэтшӧм сійӧ повзьӧдлана.
Гӧгӧрвоана, татшӧм тӧвар вылӧ окотитысьыс тырмӧ.
Бара жӧ совхозса администрация водзмӧстчӧ.
Сійӧ пыр корсьӧ выль ньӧбасьысьясӧс.
Водзвыв сёрнитчӧм серти, весиг телефон пыр позьӧ звӧнитлыны, овмӧс ас машинаӧн выйсӧ нуӧ веськыда предприятиеясӧ да организацияясӧ.
Шуам, тшӧкыда мӧс вый босьтӧны Жешартскӧй фанернӧй комбинат, Микуньысь, Сыктывкарысь ӧткымын предприятие.
«Коквицкӧй» совхозса главнӧй агроном И. М. Турбылев сёрниын пасйис:
— Тайӧ делӧыс зэв выгӧднӧй.
И войтырлы таысь пӧльза, и миян овмӧслы бур.
Матігӧгӧрса сикт-грездса магазинъясын ӧні век эм свежӧй вый.
А татшӧмыс гежӧда овлӧ весиг карын.
Мӧд боксянь, вый вӧчигӧн кольӧ, позьӧ кӧ тадзи шуны, дарӧвӧй обрат.
Сійӧн ми вердам куканьясӧс.
Вый вузалӧмӧн совхоз мыйтакӧ нажӧвитӧ сьӧм.
Ӧд кыдзкӧ колӧ овны.
Со кӧть талун овмӧс яй комбинатӧ нуас тшӧгӧдӧм бычӧясӧс.
Но комбинат пыксьӧ, оз босьт.
Ме ног, ӧти лунӧн выйсӧ позьӧ вӧчны нӧшта на унджык.
Кӧнкӧ 2,5 тонна гӧгӧр.
Та мында вылӧ позянлуныс эм.
Сэки эськӧ позис сёрнитны нин прамӧй прибыль йылысь.
Окота эскыны, мый сиктын, кӧть ньӧжйӧ, но век жӧ вежсяс видзӧдласыс олӧм да удж вылӧ.
Ӧд сійӧ жӧ «Коквицкӧй» совхозыс лоӧ аслыссяма примерӧн.
Татчӧс войтыр оз нин воддза моз надейтчыны кодкӧ вылӧ.
Найӧ асьныс заводитӧны мӧвпавны да аддзӧны зэв аслыспӧлӧс петан туйяс.
М. ЛАДАНОВ.
Усть-Вымскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: вый вӧчысь М. А. Козлова; слесарь-кочегар Б. С. Нефедов.

#Коми_му_1992-08-11
МӦД «КӦЗЯИН» ОЗ КОВ КУЛЬТУРА КЕРКАСА УДЖАЛЫСЬЯСЛЫ
«Сыктывкарстрой» трестса уджалан коллективлӧн конференция вылӧ Людмила Климашевская, строительяслӧн культура керкаса директор, муніс полӧмпырысь: сетасны-ӧ сьӧмсӧ ДК-лы, гашкӧ, ӧвтыштчасны сыысь?
Сідз жӧ, кыдз эновтчисны трестсаяс Ичӧт Слудаын шойччан базаысь, санаторий-профилакторийысь, садикъясысь...
— Муна трибуна дорӧ, сьӧлӧмӧй чеччӧ.
Куті висьтавны культура керкалӧн удж йылысь, мый, мися, лоас, строительяс кӧ сьӧм сы вылӧ оз лишӧдны.
Помавны эз лэдзны, кодкӧ юаліс, уна-ӧ пӧ колӧ.
Менам ставсӧ нин вӧлі арталӧма, сэтшӧм ыджыд лыдпас артмис.
Чӧвті, мися, миллион да джын.
А меным воча: «Сӧмын та мында и колӧ?
Сетам».
Вӧлисти быттьӧ «бордъяси».
Людмила Викторовнаӧс тӧда важысянь.
Радейтӧ сійӧ культработниклысь профессиясӧ, уджсӧ.
Зэв тэрыб вӧраса, пыр нюмъялӧ.
Но кор ковмас — юалас стрӧга, кужӧ ассьыс видзӧдлассӧ дорйыны.
Мӧд ногыс, тыдалӧ, культура керкаыс ӧдва ловъя вӧлі, кыдзи и Сыктывкарса ведомственнӧй уна культура учреждение.
Кужисны кутны чусмӧмысь ӧнія сьӧкыд кадӧ ДК-сӧ.
Олӧ сійӧ тыр вир-яя олӧмӧн.
А кыдзи удайтчӧ?
Позьӧ шуны, авторитетыс отсалӧ.
Культураса уджалысьяс век кутісны топыд йитӧд накӧд, кодъяс «вердісны» да отсалісны.
Ме помнита стрӧитчанінын гажа концертъяссӧ.
А самодеятельнӧй артистъяслысь кутшӧм конкурсъяс, рытъяс котыртлісны, помнита, рабочӧйяслы трестса стройуправлениеясын да мукӧд подразделениеын!
Быд коллектив культработникъяскӧд дасьтісны программа, концерт вылӧ волывлісны семьяясӧн.
Мича паськӧм-костюмъясаӧсь, найӧ видзӧдчисны дзик мӧд ног — уджалан кӧм-паськӧмнад став йӧзыс быттьӧ ӧти бала серти.
Баян улӧ юргӧ сьыланкыв и частушка, йӧктӧны асланыс оркестрлӧн шыяс улӧ уна ногӧн — ӧд строительяс пӧвстын уджалӧны дасысь унджык национальностя войтыр.
Гажӧдчылісны сьӧлӧмсянь, эз вунӧдлыны и челядьӧс — уджаліс налы уна секция да кружок, петкӧдлісны кино, котыртлісны рытъяс — сёысь унджык зонпосни быд пӧрйӧ гажӧдчис.
И тайӧ уджыслӧн сӧмын кутшӧмкӧ юкӧн.
Культура керкаса войтыр отсалісны, позьӧ и тадз шуны, ӧтувджыкӧн лоны бригадаяслы, управлениеясса котыръяслы.
Да и тӧлкӧнджык шойччыны велӧдісны-ышӧдісны.
Таысь и пыдди пуктӧны культработникъясӧс рабочӧй и веськӧдлысь, нывбаба и мужичӧй.
Строительяслӧн культура керка йылысь висьтала кольӧм кадын, мый помнита важсьыс, кор сэні ачым уджалі.
Мыйкӧ вежсис-ӧ ӧні?
— Тайӧ юалӧм вылас вочавидзтӧдз ыджыд аттьӧ висьтала строительяслы, — шуис Людмила Викторовна.
— Найӧ ӧд оз сӧмын сьӧм сетны, а пыртісны миянӧс асланыс подразделениеяс лыдӧ, позьӧ шуны, асланыс семьяӧ.
Культура керкаса уджалысьяслы мукӧдлы моз жӧ мынтӧны премия, сідз шусяна дас коймӧд удждон, отпускӧ петігӧн пособие сетӧны, шойччанінӧ мунӧмысь да сэсь локтӧмысь мынтысьӧны.
— Ме тӧда, кыдз ті водзті уджалінныд, а ӧні?
— Важся туйвежсьыс эг кежӧй — ми век строительяскӧд, на пӧвстын, налы да на отсӧгӧн котырталам рытъяс да мукӧд мероприятие, мый медся йӧзыслы сьӧлӧм вылас воӧ.
Майын чукӧртлім войнаса да уджвывса ветеранъясӧс.
Синваыс доршасис олӧмаяслӧн, уна аттьӧалана кыв висьталісны миянлы.
Водзті миян вӧлі 19 культработник.
Ӧні джынйыс, но удждон содіс.
Эм асланым доход: дискотекаясысь, «Налы, кодлы 30 сайӧ» рытъяс котыртӧмысь.
Миян дорӧ сыктывкарсаяс тшӧкыда шыӧдчылӧны.
Ӧтчыд кӧ воласны, мӧдысь быть жӧ оз вунӧдны.
Эм ворсан автоматъяслӧн жыр.
Кажитчӧны челядьлы студияяс — хореография, изобразительнӧй искусство, иностраннӧй кывъяс кузя да мукӧд.
А нывбабаяслы медся кажитчӧ вурсян-шӧрасян курс — велӧдчӧны сэні кык тӧлысь.
Татшӧм услугасьыс босьтам Сыктывкарын медся этша.
Шуам, фортепианоӧн ворсны велӧдчӧмысь мынтӧны тӧлысьнас 80 шайт, мукӧдлаас — кык-куим пӧв унджык.
Регыд позяс миянын пасйыны нимлун, юбилей, тшӧтш и Сыктывкарса мукӧд организацияысь да учреждениеысь войтырлы.
Уджалӧ бар, кежавлӧны сэтчӧ и том йӧз.
— А мый падмӧдӧ?
— Творческӧй уджалысьяс трестса профкомлӧн борд улынӧсь, а техническӧй работникъяс — трестлӧн жӧ жилищно-коммунальнӧй контораӧ пырӧны.
Тайӧ, дерт, лӧсявтӧмтор.
Сьӧкыд и ремонтсӧ вӧчны — сы мында сьӧм кульӧны мукӧддырйи нинӧм абусьыс.
А трестлӧн лишнӧй деньга абу жӧ.
Но, надейтча, администрация, рабочӧйяс и водзӧ миянлы кутасны отсасьны.
Директорыс эскӧ: строительяс оз эновтны культура кутысь-пестысь учреждениесӧ.
А лоас кӧ мӧд ног, коллектив оз жӧ вош, разав, киссьы.
Карса администрациялӧн культура отдел кӧть талун дась босьтны ДК-сӧ аслас борд улӧ.
Но, шуӧ директор, тайӧ воськовсӧ ковмас вӧчны, кор воштысьны некытчӧ лоӧ.
Абу окота культура керкасалы вежны кӧзяинсӧ.
А. АРДЫШЕВ.

#Коми_му_1992-08-11
«ТЫРМАС СЭССЯ ПОВНЫ...»
Помнита, кольӧм вося октябрь 25 лунӧ «Красное знамя» йӧзӧдіс «Русские, куда идём?» гижӧд.
Рочыс ӧні 145 миллион — странаса джын йӧзыс, а повзьӧмаӧсь нин, весьӧпӧрӧмаӧсь.
Гижысьыс индӧ, быттьӧкӧ бӧръя комын воӧн рочыс чиніс вӧвлӧм СССР-ын да колис 50,8 процент.
Помас сэсся Первышин ёрт пасйӧ, мый роч йӧз бырӧны, найӧс ылӧдлӧны.
Народ, коді пасьвартіс фашизм, ӧні коньӧр, граница сайысь пӧсылкаяс босьтӧ.
А таысь пӧ ковмас мынтысьны нефтьӧн да газӧн, из шомӧн да вӧрӧн, дона зверь куӧн да чериӧн, став олӧмнас.
Мыйла заводиті йӧз гижӧдсянь?
Да ставыс тайӧ инмӧ миянлы, комияслы медводз, тані чужлӧм-быдмылӧмъяслы.
Налӧн олӧмыс ёна лёкджык да курыдджык мукӧдысь серти.
Ме чайта, татшӧмторсӧ терпитны да лэдзны водзӧ оз позь — тайӧ вайӧдас сыӧдз, мый бырас быдса народ.
А кытысь тайӧ тыдалӧ?
Республикаысь сиктса йӧз оланінӧн могмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияын 43 местаынӧсь.
Ми медбӧръяяс лыдын бытӧвӧй услугаяс сетӧмын, артыштны кӧ, мыйта сійӧс вӧчӧны шӧркодя быд мортлы.
Нӧшта на этша бур туй.
Быд сикас тӧварыс миянлы вичмыліс 2,5 пӧв этшаджык ставнас Россияын серти.
Тайӧ показатель кузя вӧвлӧм СССР-ын ми вӧлім 65 местаын, оланінӧн могмӧдӧмын — 44, сад-яслияс кузя — 60 местаын.
Тадз увтыртӧны республикаӧс.
Олӧм тшупӧд серти ми улынджыкӧсь Россияса мукӧд народысь.
Коми морт, кодлӧн тані вужйыс, нэмӧвӧйся гортыс, аслас республикаас олӧ нӧшта на лёкджыка.
Сылы этшаджык вичмӧ бур квартира, телефон, гежӧда овлысь сёян-юан да промышленнӧй тӧвар, шуам, сійӧ жӧ автомобильыс да с. в.
Кӧреннӧй йӧз асьныс нин казялісны: кӧвйыс горш гӧгӧрыс гартчис: колис сӧмын зэлӧдны.
И сьӧлӧмыд нӧшта доймӧ — ӧд тайӧс гӧгӧрвоӧны, аддзӧны томъяс.
Тыдалӧ, воис кад, кор колӧ ставсӧ шуны ас нимнас.
Тырмас повны сэсся, небыдика, некодӧс дойдтӧг, шуасьны, кор комиясӧс, налысь чужан мусӧ грабитӧны.
Та могысь восьталісны ӧтувъя да ичӧт предприятие, консорциум да ассоциация...
Ставыс быттьӧ вӧчсьӧ закон серти, но найӧс буретш лӧсьӧдалӧны озырлунсӧ босьтысьясыс, татчӧ кад кежлӧ воӧмъяс.
Мукӧддырйи юрист оз куж кодарсянь босьтчыны, кӧть эськӧ ёна кӧ кӧсъян — позьӧ, главнӧй юристыс кӧ прамӧй.
Тані пример пыдди позьӧ вайӧдны сідз шусяна бартер: кырымалӧны контрактъяс, ньӧбӧны да юклӧны гежӧда овлысь тӧвар «ас» йӧз костын уна пӧв донтӧмджыка рыноклӧн дон серти.
Ставнас тайӧн озырмӧдчӧны, вузасьӧмӧн либӧ ещӧ кыдзкӧ.
Лоӧны пӧсь кисьттӧг ставсьыс вылынджык сулалысь котырӧн.
А бартер серти судзӧдӧм эмбур йывсьыд сиктса мортыд эз на и кывлы.
Ог нин шу ньӧбӧм йылысь.
Кор ми сёрнитам асланым дойяс, озырлун тӧлктӧг чашйӧм-таргайтӧм да вӧдитчӧм йылысь, кодсюрӧ чайтӧ, мый тайӧ садьмӧ «национальнӧй вежӧр...»
И колӧ восьсӧн шуны — тайӧ петӧ сьӧлӧмысь, а оз сы вӧсна, мый ми вывті, сӧмын асьнымӧс кӧсъям радейтны да тӧдны.
Лёкторъяс гаралігӧн ог шу, быттьӧ миянӧ став локтысьыс сӧмын озырмӧдчӧ, кватьлалӧ, мый ки улас сюрас.
Но татшӧмыс уна.
Ӧткымынӧс мисьтӧмторъясыс чуймӧдӧны, шыасьӧны местнӧй йӧз дорӧ, ті пӧ тані кӧзяиныс, мыйла пӧрадок гортаныд он лӧсьӧдӧй...
А асланыс дача гӧгӧраныс мый сӧмын оз вӧчсьы.
Ёг чукӧръяс, быд сикас лӧптыс...
Жалиттӧг пӧрӧдӧны вӧр, весиг ниа, кодӧс пасйӧма Гӧрд книгаӧ.
Дерт, ас бӧрсяыс оз весавны, ставсӧ кольӧны места вылас.
Шуан мыйкӧ — дузъялӧны.
Ӧти кывйӧн, Коми Республикалӧн озырлуныс кӧзяинтӧм.
Юяс да ёльяспӧлӧнса вӧрсӧ бырӧдӧны, лэччӧ сэтчӧ куйӧд, промышленнӧй предприятиеясысь, карысь и посёлокысь няйт, став ловъясӧ виысь ва.
Бӧръя кадӧ вежласьӧм ним улын ставыс мунӧ республикаысь — сырьё и сы вылӧ нин вежӧм автомобиль, холодильник, видеоаппаратура...
Тӧварыс сюрӧ налы, коді уджалӧ нефть переработайтан заводын, промыселъясын, «Коминефть», «Севергазпром» объединениеясын: найӧ, кодъяс сырьёсӧ перйӧны.
Удждон налӧн миянысь ыджыд, а ньӧбӧны донтӧмджык сёян-юан.
Пример вылӧ, Усинскын неважӧн позьӧ вӧлі босьтны 35 шайтысь килограмм мӧс яй.
Сакарсӧ ӧткымын предприятиеса уджалысьяслы вузалӧны 7 шайтысь килограмм.
Ньӧбӧны мешӧкъясӧн.
Найӧ жӧ и грӧзитчӧны забастовкаӧн, корӧны унджык нажӧтка.
Мӧвпыштан, дерт: сӧмын быд ногыс, зепнысӧ тыртӧны, сӧмын асланьыс куралӧны.
Кӧреннӧй йӧзӧс ылӧдлӧны быд ногыс.
Республикаса веськӧдлысьяс пӧвстын сӧмын 18 процентыс коми.
Тайӧ показатель серти ми Российскӧй Федерацияын медбӧръяяс лыдын.
Комиясӧс дзескӧдӧм йылысь позьӧ лыддьӧдлыны водзӧ и водзӧ.
Лэдзасны ӧмӧй татшӧмторсӧ армяна, азербайджанецъяс, татара!
Такӧд йитӧдын кывлан, коми пӧ бырас, найӧ зэв этшаӧнӧсь.
Вайӧдӧны и мукӧд помка: этша пӧ на пӧвстын велӧдчӧм йӧзыс, сюсьлуныс да сямыс абу мукӧдлӧн кодь.
Вензьыны тані позьӧ, кӧть помсӧ корсьны абу кокни.
Но век жӧ казьтышта: став мирлы тӧдса социолог Питирим Сорокин вайӧдліс лыдпасъяс, мый революцияӧдз грамота серти коми вӧлӧмаӧсь Россияын коймӧд местаын, еврейяс да немецъяс бӧрын.
А тӧдӧмлуныд да сямыд — нажӧвитантор...
Миян лёк олӧмыслӧн помкаыс тыдалӧ со кӧні: ми чӧла видзӧдам, мый вӧчсьӧ миянкӧд, миян гӧгӧр.
Ог кужӧй ӧтувтчыны да котыртчыны.
Ми абу дружнӧйӧсь.
Эз-ӧ та вӧсна да шовинизм вӧсна тшӧтш мунны чужан мусьыс И. Куратов, П. Сорокин, К. Жаков, мукӧд?
Коми Республика 22 пӧв ыджыдджык Кувейтысь.
Миян олысьыс пӧшти кык пӧв этшаджык.
Кӧреннӧй йӧзыслӧн пайыс сэні и тані пӧшти ӧткодь.
Озырлунӧн Коми Кувейтысь оз кольччы.
Нефть кындзи на миян унатор эм му пытшкас да вылас.
А кувейтсаяс олӧны миян дорысь ок ёна бурджыка.
Медся сьӧкыд уджсӧ пӧ сэн вӧчӧны оз Кувейтысь петалӧм арабъяс, а бокысь воӧм.
Кутшӧм кывкӧртӧд тані виччыссьӧ?
Ми асьным мыжаӧсь, колӧ ас муын збыльысь кӧзяин.
Веськӧдлан вӧжжисӧ колӧ сетны комилы.
Некутшӧма майшасьтӧг.
Миянӧ воӧм унджык радӧвӧй уджалысьыс тадз жӧ мӧвпалӧ.
Асладорсянь ме вӧзъя со мый.
Матысса кадӧ чукӧртны коми йӧзлысь коймӧд съезд, кӧні примитны республикалысь асшӧрлун ёнмӧдан да паськӧдан программа.
Сэні жӧ корны, медым законодательнӧй, исполнительнӧй да судебнӧй властьлӧн главнӧй постъясын вӧліны комияс: коми кыв тӧдысьяс; йӧз, кодъяс вужъяссӧ тані лэдзисны; кодъяслӧн абу оланін Российскӧй Федерацияса мукӧд регионын, вӧвлӧм СССР-са мукӧд государствоын.
Корны вежны народнӧй депутатъясӧс бӧръян Коми Республикаса да Россияса законъяс, мед парламентын вӧлі кӧреннӧй национальностя колана мында, тырмымӧн морт, а Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын — этша пыдди джынйыс мед вӧлі коми депутат.
Ставсӧ тайӧс артыштӧмӧн лӧсьӧдны да вынсьӧдны Коми Республикаса гражданство йылысь закон.
Выльмӧдны оланін кузя ӧнія законодательство да водзӧ вылӧ сетны право первойӧн босьтны бур оланін да телефон комияслы.
Татшӧм право (закон серти) колӧ сетны вузӧ и техникумӧ, профтехучилищеӧ пырысь коми войтырлы.
Шуам, 1995 вося январь 1 лунсянь дугдыны лэдзны республикаӧ мукӧд областьысь йӧзӧс, кӧть кутшӧм специальность да сям налӧн эз вӧв.
А став тайӧ делӧяссӧ решайтны коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитет пыр.
Сійӧс артыштӧмӧн, мый рынокӧ пыригӧн уджтӧмалысьыд содас быдлаын.
Перйыны нефть, из шом, газ, заптыны вӧр сы мында, мыйта колӧ сӧмын аслыс республикалы, да содтӧд — договоръяс серти мукӧдлаысь тӧвар судзӧдӧм вылӧ: асьным унатор на ог вермӧй вӧчны тырмымӧн уна сикас помка вӧсна.
Водзӧ вылӧ, шуам, сідзжӧ 1995 вося январь 1 лунсянь, коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетысь представительтӧг мед оз кут позьны регистрируйтны ни ӧти ӧтувъя либӧ ичӧт предприятие, ассоциация либӧ консорциум, мукӧд фирма.
Оз кӧ тадз ло, лыддьыны найӧс незаконнӧйӧн.
Вылынджык вайӧдӧм мӧвпъяссӧ збыльмӧдӧм могысь бӧрйыны збыльысь збой, уджавны вермысь коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитет.
Шуам, 25 мортысь, да мед вӧлі найӧс видзан торъя служба.
Съездса делегатъяс пиысь лӧсьӧдны комиссия да тшӧктыны сылы коми йӧз нимсянь видзӧдлыны, эз-ӧ закон торкалӧмӧн судзӧдны гежӧда овлысь тӧвар бокысь воӧм йӧз.
Комиссия мед донъялас сідзжӧ, кыдзи могмӧдӧма кӧреннӧй да локтӧм йӧзӧс квартираӧн да телефонӧн, лыдпасъяссӧ йӧзӧдны.
Мед ставӧн думыштлісны, кыдзи да мый.
Ӧнія власть кӧ кутас мунны паныд миян движениелы, оз ло збыльмӧдӧма съездӧн примитӧм решениеяс, позяс бӧрйыны нартитӧмысь мездысян мӧд туй.
Шуам, ООН пыр шыасьны, медым лэдзисны ӧтлаасьны Финляндиякӧд, финно-угор кывъя мукӧд государствояскӧд да республикаяскӧд.
Медбӧрын пасъя: комияс, и ме ачым, некор ог сувтӧй кодлыкӧ паныд, тышкасьны абу велалӧмаӧсь.
Ми некодлы лектӧ ог вӧчӧй, кыв паныд шуны, овлӧ, полам.
Гӧстьяслы век радӧсь, вежавидзысьӧсь, вывті дыр терпитны вермам — татшӧмӧн миянӧс вӧчис-быдтіс Войвыв.
Но вежӧра морт, кор сійӧс помся уськӧдӧны, дӧзмӧ, ку письыс петны заводитӧ.
Ме чужи да быдми сиктын.
Пӧль, помнита, узьнытӧ быдӧнӧс лэдзліс, мыйӧн вермис, вердіс-юкталіс, торйӧн нин война сьӧкыд воясӧ — рочьяс, мукӧд сёрниа йӧз сэки тшӧкыда веськавлісны коми сиктъясад.
Но помнитанныд мойдтӧ, кор тай ручыд вӧзйысис да сійӧс примитысьсӧ сэсся керкасьыд вӧтліс?
Жаль, но тадз лоис и миянкӧд.
Быдӧнлы гурйыв восьтім ӧдзӧстӧ, эг мӧвпыштлӧй, мый коркӧ лёк лоас.
Надейтчим бурджык олӧм вылӧ, Ен вылӧ лача кутім.
Мися, сійӧ бурсьыд бурӧн и вештысяс.
Олӧмас артмис мӧд ногӧн...
Ог лысьт шуны, мый ставыс сідзи, кыдзи висьтаси.
Тадз ачым думайта.
Мӧвпъясӧс вӧзъя сы ради, медым кыдзкӧ корсьны лёк олӧмсьыс петан туй.
Йӧзыс ӧд збыльысь пикӧ воӧмаӧсь.
Колӧ мыйкӧ вӧчны, дугӧдны миян му вылын бокысь воӧмаяслысь кӧзяйничайтӧмсӧ.
А. ПОПОВ, коми йӧзлӧн медводдза съездса делегат.
Ухта кар.
Гижӧдсьыс гонорарсӧ кора вуджӧдны «Коми му» редакциялы.

#Коми_му_1992-08-11
НИ ФЛАГ, НИ ГЕРБ
Ме ола Руч сиктын, меным 12 арӧс.
Лыдди «Коми муысь» статья да сьӧлӧмын мыйкӧ вӧрзис жӧ.
Мыйла ми нинӧм ог тӧдӧй, кыдзи уджалӧны коми котыр, коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитет?
Мый найӧ вӧчӧны?
Мыйла нинӧм оз висьтавны школаса велӧдысьяс?
Ми олам карсяньыд ылын.
«Красное знамя» оз ёна гиж коми йывсьыд, быттьӧкӧ вунӧдӧны.
Неважӧн тӧдмалі, мый Коми мулӧн эм аслас флаг, гимн, весиг герб.
Лоас оз миянлы, челядьлы, асланым флаг рӧма выль галстук, и челядьлы котыр?
Гимныс кутшӧм?
Вӧлӧма и съезд Ижкарын, мый йылысь сэні сёрнитісны?
Ме кӧсъя тӧдны коми гимн.
Кытысь босьтны Руч школалы коми флагсӧ, гербсӧ да гимнсӧ?
Волӧй Ручӧ, коми котырса членъяс, висьталӧй асланыд удж йылысь.
Гижис ПОПОВ.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-11
СЭКИ ДА ӦНІ
Российскӧй Федерацияын талунъя политическӧй олӧмыс уна боксянь ӧткодь сійӧ кадыскӧд, кор СССР-ын президенталіс М. Горбачев.
Сэкся моз ставыс водзӧ киссьӧ, мӧвпалӧ-сёрнитӧ код кыдз кӧсйӧ, йӧзыслы пыр омӧльджыка кажитчӧ правительстволӧн политикаыс — сійӧс пинялӧны.
Кор М. Горбачев лоис странаӧн веськӧдлысьӧн, сійӧс кытшалісны важ ног мӧвпалысь йӧз, кодъяс и пестісны кольӧм во августын путчсӧ.
Ӧні Б. Ельцин командаӧ сюйсьӧны «войналӧн партияысь» йӧз.
Найӧ кызвыннас синӧны демократиялы паныд.
Со кӧть орччаӧдам: Янаев — Руцкой, Лукьянов — Хасбулатов, Язов — Лебедь, Громов, Грачев.
Бергӧдчылам 1990 вося декабрлань: Э. Шеварднадзелы, кодӧс помся «кокалісны» консерваторъяс, ковмис мунны удж вывсьыс.
Сэки жӧ казьтыштіс, мый вермас лоны переворот.
А со тавося июль 1 лунӧ «Известия» йӧзӧдіс А. Козыревлысь интервью, кодӧс нимтӧма «Партия войны наступает», кӧні сійӧ сідзжӧ юӧртӧ — демократия пӧдтысь вынъяс петӧны водзӧ да ыршасьӧны.
Чайта, тадз шуӧмсӧ колӧ пыдди пуктыны.
Сійӧ воӧ уна тӧдысь, ортсыса делӧяс министерствоысь.
Вермас лоны А. Козыревӧс, кыдз коркӧ Э. Шеварднадзеӧс, тшӧктасны мунны ӧнія удж вывсьыс.
Но сідз жӧ, кыдз водзті М. Горбачев, ӧні Б. Ельцин оз ёна, тыдалӧ, эскы аслас правительствоса министрлӧн юӧрлы.
Бара бергӧдчылам бӧрӧ.
1991 вося январын Вильнюсын лоӧмторъяс дырйи СССР-са Верхсӧвет муртса эз кирит печать йылысь закон.
Ӧні Р. Хасбулатов командаыскӧд сідзжӧ кӧсйӧ пӧдтыны ас вӧляа газетъяс да кӧсйылісны босьтны аслыныс «Известия».
Сідзкӧ, бара дасьтысьӧны крепыд киӧ ставсӧ шамыртны.
Но эмӧсь и торъялӧмъяс.
Кольӧм во М. Горбачев сайын сулаліс Б. Ельцин, а ӧні сійӧс асьсӧ ковмас кӧ, коді невӧлясьыд мездас?
Августса путчыд вӧлі тешитчӧм кодь.
Ӧні вермас артмыны мӧд ногӧнджык.
Россияса правительстволы паныд сулалысьыс унджык.
Реформаяс вайӧдісны сэтчӧдз, мый олӧмыс йӧзыслӧн ёна лёкмис, быдтор позьӧ насянь виччысьны.
Выль переворот бӧрын вермас пуксьыны вӧвлытӧм на омӧль кад.
Либӧ Чилиын кодь пиночетовскӧй режим, коді мыджсяс военнӧй вын вылӧ, делӧыс воас лыйсьӧмӧдз.
Сэки Россия коркӧя СССР моз сайӧдчас мирсьыс джуджыд потшӧс сайӧ.
Либӧ ыпнитас кось демократъяс да сідз шусяна «гӧрда-коричневӧйяс» костын.
Странаын, кӧні сы мында ядернӧй оружие, тайӧ бурӧдз оз вайӧд.
Вермас лоны, Россияӧ пыртасны ООН-лысь да НАТО-лысь войска.
Вермас лоны сідз, мый сьӧкыдлунъяс водзын президент Б. Ельцин ачыс кежас демократия туйысь да кутас ошкыны национал-патриотъясӧс.
Татшӧм мӧвпыс «ӧшалӧ» нин сынӧдас.
Июль 21 лунӧ госсӧветник С. Станкевич пресс-конференция дырйи казьтыштіс, колӧ пӧ кутны державанымӧс, надейтчыны сӧмын асланым вынъяс вылӧ, соседъяскӧд сёрнитны вын отсӧгӧн.
В. САЖИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-11
ВИНА ПИАС КУПАЙТЧӦНЫ
Во сайын на вина-водкаӧн вузасян магазинъясын ӧчередьтӧг ньӧбасьысьяслысь кодсюрӧ вӧлі дась йирны горшсӧ, сы вӧсна мый тшӧкыда курыдторйыс эз сюрлы ньӧбны весиг талон вылӧ.
А талун вина пиас кӧть купайтчы.
Водзті юр вежӧр кольмӧдан зеллясӧ вайлісны сӧмын орсъяс да сельпояс.
Ӧні жӧ кодлы абу дыш.
Сійӧс котрӧдлӧны кузь гырка машинаясӧн.
Гӧгӧрвоана, мый та вылӧ медся ёна сяммӧны лунвывса коммерсантъяс.
Ме эськӧ шуи, спекулянтъяс.
Аныбын пӧгибӧ воӧмаӧсь йӧзӧс юктӧдысьясӧн.
Тані лун и вой вузалӧны лунвылысь воӧмторсӧ «Анчир» кооперативысь чеченецъяс, кодъяс сяммӧмаӧсь судзӧдны лицензия.
Луннас сулеяяссӧ мыччалӧны киосксянь, а сёр войын да водз асылын — оланінсяньныс.
Могмӧдӧны, кыдз шуласны, курыд зелляӧн ставнас Руч вож.
Абу кӧ юантор сельполӧн магазинын, котӧртлӧны татчӧ ручсаяс и керӧссаяс.
Дыр-ӧ орчча сиктад асфальт вывтіыд?
Ветлӧны оз сӧмын асланыс мотоциклъяс, но и совхозса техника вылын, веськыда видзьяс вывсянь турун пуктан агрегатъясӧн.
«Анчирсӧ» лэдзлісны татчӧ вужъясьны, мед стрӧитас совхозлы скӧт картаяс да мукӧд объект.
А со мый артмис: стрӧитчӧм пыдди вузасьӧмӧн нажӧвитчӧ.
Неважӧн Дереваннӧй сиктӧ йӧв новлан машинаӧн вайлісны гӧрд вина.
Ньӧбалісны, коді удитіс, ведраясӧн.
Сӧмын милициялӧн суитчӧм пуктіс кузь ӧчередьыслы пом.
Вӧлӧмкӧ, азербайджанецъяслы колӧ вузасьны оз Дереваннӧйын, а Сыктывкарса кӧрт туй вокзал дорын.
Винасӧ мырддисны да кисьтісны.
Кулӧмдін районті кутісны кытшлавны юр кольмӧдан вузаланторйӧн и быдлаӧ удитлысь да велалысь чиганъяс.
Ылі сиктъясын, кӧні абу милиция, восьтісны бизнес быдсяма йӧзыс, кодъяс пӧльзуйтчӧны сельпояслӧн дышлунӧн: ӧд татшӧминӧ вина-водкатӧ вайлӧны вель гежӧда.
Курыд зелляыд, дерт жӧ, отсалӧ паськавны мыж вӧчӧмлы.
1991 волӧн первой джынъяс кӧ районын вӧлі вӧчӧма 221 преступление, то таво — 231-ӧс.
Преступлениесӧ код юрӧн вӧчысьяслӧн лыдыс 61 мортсянь содіс 80-ӧдз.
Сэсся тӧдчымӧн слабмис удж дисциплина.
Юысь-кодалысьясӧс быть лоӧ кутны станок дорын, трактор кабинаын либӧ вӧрса делянкаын.
Ӧд Кулӧмдін районын оз на тэрмасьны вуджны рыночнӧй йитӧдъяс вылӧ, пыр на олӧны государство вылӧ надейтчӧмӧн.
Тані абу на уджтӧмалӧмлӧн вуджӧрыс.
Юӧны-кодалӧны весиг коммерческӧй структураясын уджалысьяс.
Кольччасны ӧмӧй государственнӧй предприятиеясса рабочӧйяс.
Мед вайӧдны пӧрадокӧ вина-водка вузалӧм, районса администрация примитіс курыдторъясӧн вузасьӧм йылысь постановление.
Водзті кӧ винаӧн вузасьӧм вылӧ лицензия сетлісны сиктъясса либӧ посёлокъясса администрацияяс, то ӧні татшӧм правоыс сӧмын районса администрациялӧн.
Сетӧм лицензия серти позьӧ вузасьны сӧмын Кулӧмдін районын.
Босьтӧм выручкаысь 90 процентыс тайӧ постановление сертиыс мунӧ районса банкъясӧ.
Но постановлениесӧ олӧмӧ пӧртӧм бӧрся контрольыс зэв слаб.
И медводз местаяс вылын администрацияяссянь.
«Анчир» вылӧ элясьӧ Аныб сиктса администрацияӧн веськӧдлысь К. Д. Пименов.
А ачыс колана документъяс, медым тупкыны винаӧн вузасьӧмсӧ, районса администрациялӧн ним вылӧ оз лӧсьӧд.
Кӧть тайӧс вӧчны унаысь нин корис районса администрацияӧн юрнуӧдысь С. П. Каплин.
Аныбса веськӧдлысь шуӧ, месянь кӧ пӧ водзмӧстчӧмыс лоӧ, то чеченецъяс лёк вермасны вӧчны.
Со ӧд мыйӧдз воим — ас гортӧ лэдзим локтӧм йӧзсӧ да нӧшта наысь полам.
Ми кӧ эськӧ лунвылад мунім да босьтчим вузасьны, пыр и тодмышкалісны.
Бокынӧсь тайӧ делӧсьыс и Сӧветъяс.
Стӧчджыка кӧ, народнӧй депутатъяс.
Районнӧй Сӧветлӧн сессияяс вылын бӧръя кадӧ позис кывны депутатъяссянь сёрни: дыр-ӧ на пӧ ми кутам чукӧртчывны да кывнымӧс песны?
Йӧзӧдӧм постановлениесӧ районса администрация тшӧктӧма пӧртны олӧмӧ пытшкӧсса делӧяслӧн районнӧй отделлы да налогӧвӧй инспекциялы.
Но налӧн киясныс оз жӧ судзсьыны.
Быд вузасьысь дорӧ пӧ милиционерӧс он сувтӧд.
Кӧть нин йӧзыслысь эрдӧдӧмъяссӧ эськӧ пыдди пуктісны да делӧсӧ помӧдз вайӧдісны.
С. П. Каплин сиктса веськӧдлысьяскӧд сёрнитігӧн оз вунӧд казьтыштны, мед бура видзӧдісны, кыдзи пӧртсьӧ олӧмӧ постановлениеыс.
Но мӧд боксянь, кымын унджык вузасьысьыс, сымын и унджык сьӧм чукӧрмӧ районса бюджетын.
Сідзкӧ, оз ков сьӧмсӧ дзайгыны республикалысь.
Местнӧй администрацияясса юралысьяскӧд неважӧнся совещание вылын сійӧ тадзи шуис:
— Оз кӧ торкавны вузасян правилӧяс, винаӧн вузасьӧмсӧ оз ков падмӧдны.
Тупкӧмнад ылӧдз он мун.
Вина юӧмлы паныд сідз шусяна тышкасьӧмнас ми та выйӧдзыс и воим.
Кыдзкӧ сьӧкыд гӧгӧрвоны районса веськӧдлысьӧс.
Ӧд контролируйтнысӧ некодлы и сэк жӧ винаӧн вузасьӧмлы восьса «веж улича».
Кык кӧчтӧ кыйигӧн, шулӧмаӧсь, ӧтиыс весиг оз шед.
С. П. Каплинӧс бура гӧгӧрвоӧма Югыдъяг посёлокса администрацияӧн веськӧдлысь Б. Н. Гавай.
Луннас вузасьӧмысь кындзи, тані кӧсйӧны восьтны и войся бар.
Кодлы?
Кер дорын уджалысь либӧ стройка вылын бергӧдчысь войтырыдлы вой шӧрӧдз пукалӧм бӧрын ӧдвакӧ нин мунсяс удж вылад.
А делянка да стрӧйба кындзи Усть-Немскӧй леспромхоз нинӧм жӧ на вӧзйыны оз вермы.
Тані курорт ли мукӧд шойччан заведение восьтӧм йылысь эз на юӧртлыны.
Веськыда кӧ шуны, абу шмонитӧмӧдз.
Ясыда тыдалӧ, кыдзи вочасӧн бор ӧддзисны юны районса йӧз.
В. ЛОДЫГИН.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-11
НЕКЫТЧӦ ВОШТЫНЫ ДА ВАЙӦНЫ СЕВЕРОДВИНСКӦ
Северодвинскса мэр В. Лысков мӧдӧдіс Российскӧй Федерацияса правительстволы доклад.
«Ӧні кар шӧрын атомнӧй подводнӧй лодкаяс вылын ветымынысь унджык атомнӧй реактор, кӧні радиоактивнӧй эквивалентыс 20 пӧв унджык Чернобыльскӧй АЭС-лӧн аварийнӧй блокын серти.
Карын быд во нуӧдӧны тысячаысь унджык ӧпаснӧй ядернӧй удж, кодъяс пиысь торйӧн нин лёкӧн лоӧны атомнӧй подводнӧй лодкаяслӧн (АПЛ) реакторъясӧ ядернӧй ломтас сӧвтӧм да реакторъяссӧ уджӧдны заводитӧм...
Мӧд ыджыд проблемаӧн лоӧ сійӧ, мый военно-морскӧй флотлӧн мыж вӧсна тані сулалӧ АПЛ-яслӧн реакторъясысь ректытӧм ломтас.
Некымын АПЛ тані сулалӧ 1975 восянь.
Карын сулалӧ кӧкъямыс кымын важ атомнӧй подводнӧй лодка».
Налысь ставныслысь вундалӧма ракетнӧй шахтаяссӧ, но абу ректӧма ядернӧй ломтассӧ.
Татшӧм АПЛ-ясыс сулалӧны олан кварталъяскӧд орччӧн.
Базаса командир контр-адмирал Леонид Сальников шуӧ, мый подводнӧй лодкаяссӧ ӧдйӧ вундавны оз вермыны мастерскӧйясын, а нуны найӧс ылӧджык карысь оз позь, сӧмын Северодвинскын эмӧсь тайӧ уджъяссӧ вӧчӧм могысь оборудование да специалистъяс.
И сэки жӧ Севернӧй флот водзӧ вайӧ Северодвинскӧ атомоходъяс, кодъясӧс некытчӧ воштыны да лоӧ вундавны важ кӧрт вылӧ.
Регыд кутасны вайны «Дельта-1», «Дельта-2», «Дельта-3» стратегическӧй подлодкаяс, кодъясӧс стрӧитӧма 1973–1979 воясын.
И водзӧ кӧ кутасны Россияса дзик ӧти «Звездочка» заводын вундавны АПЛ-яссӧ, то карын олӧмыс лоас збыльысь повзьӧдчанаӧн.
Тӧдса, мый «Янки» класса сӧмын ӧти АПЛ вундалігӧн петӧ сынӧдӧ марганецлӧн да хромлӧн 45 килограмм окисел.
Татчӧ колӧ сідзжӧ содтыны кобальт, свинеч.
Таысь ӧтдор, Северодвинскын стрӧитӧны и выль корабльяс.
ВМФ-са командование пыр лыддьыліс тайӧс зэв коланаӧн.
Сӧмын 1967–1972 воясын странаса флотлы вӧлі стрӧитӧма стратегическӧй тӧдчанлуна 24 ракетнӧй подводнӧй крейсер.
Найӧс ставсӧ вӧлі стрӧитӧма Севернӧй машиностроительнӧй заводын.
Татшӧм ӧдсӧ эз тӧдлыны да оз тӧдны США-ын.
Ӧні ӧти АПЛ стрӧитӧм вылӧ колӧ шӧркодя 4 миллиард шайт.
Но адмиралъяс стрӧитӧны и стрӧитӧны.
Ставыс тайӧ лоӧ вит арӧса кагалӧн ыждалӧм кодьӧн, коді кыскӧ бать-мамсӧ магазинӧ ньӧбны выль чача, а сэки жӧ сылӧн ворсан пельӧсыс тырӧма быдторнас.
Тулыснас Северодвинскӧ Борис Ельцинлӧн волігӧн вӧлі шуӧма, мый Северодвинсклы колӧ лоны Россияса атомнӧй судостроениелӧн центрӧн.
Кӧсйысисны, мый карлы отсаласны бырӧдны став сійӧ омӧльторсӧ, мый мешайтӧ олӧмӧ пӧртны тайӧ могсӧ.
Но проблемаыс лоӧ пыр унджык.
Л. ЖУКОВА.
«Московские новости».

#Коми_му_1992-08-11
ОЗ ТЫРМЫ ПАСТУК НИ ДОЯРКА
«Кӧрткерӧсскӧй» совхозлӧн Додз отделениеын 220 лысьтан мӧс.
Июнь 29 лунсянь найӧс видзӧны гожся лагерын сутки чӧж.
Стадасӧ юкисны шӧри да йирсьӧдӧны кыклаын.
Отделениеса управляющӧй Н. М. Казаков висьталӧ, мый пӧскӧтина вылӧ лэдзӧм бӧрын мӧсъяслӧн йӧлыс тӧдчымӧн содіс.
Суткинас сетӧны шӧркодя 11 килограммӧдз да унджык.
Но первойсяньыс ёна майшасисны пастук тырмытӧм вӧсна.
Уджыс тайӧ абу кокни и кыв кутана, верстьӧ йӧз оз зэв пырны сэтчӧ.
Сы вылӧ видзӧдтӧг, мый совхоз вӧчӧ накӧд договор да мынтӧны этша пыдди 13 тысяча шайтӧн тӧлысь.
Оз ёна окотитны пастукавны весиг гырысь классъясса школьникъяс.
Тайӧ удждоныд пӧ миянлы этша, сэсся, колӧкӧ, и мам-батьыс на оз тшӧктыны налы юрнысӧ сиравны.
Ӧд мыйкӧ лоӧ кӧ кӧть ӧти пемӧскӧд, мынтысьнысӧ юрнад он мын.
Оз тырмыны и дояркаяс, мый вӧсна налы оз вермыны сетлыны шойччан лун.
Век жӧ гожся йӧв лысьтӧм кузя урчитӧм лыдпасӧдз думайтӧны воӧдчыны.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-11
«БЫТТЬӦ БАНКАЫН ГАГЪЯС…»
Промышленникъяслӧн да предпринимательяслӧн Российскӧй союзса председатель Аркадий Вольскийӧс лыддьӧны странаса тыдавтӧм политикӧн, кӧть эськӧ сійӧ юрнуӧдӧ сӧмын уна общественнӧй организация пиысь ӧтиӧн.
Сылысь союзсӧ шуӧны «директорскӧй партияӧн».
Мый кӧсйӧны директоръяс?
Аркадий Вольскийкӧд сёрнитӧ «Новое время» журналса редколлегияысь член Марина Шакина.
«Новое время».
Унаӧн лыддьӧны, мый правительствоын бӧръя вежсьӧмъяс могысь унатор вӧчинныд ті да тіян союз.
Тіянлы абу окота либӧ веськыда висьтавны та йылысь, либӧ шуны, мый татшӧмторйыс эз вӧв?
Аркадий Вольский.
Меным оз кӧсйыссьы некутшӧм ногӧн шуны ӧтисӧ ни мӧдсӧ.
Ми ошким Владимир Шумейкоӧс, Георгий Хижаӧс да весиг Черномырдинӧс индӧм, сы вӧсна мый найӧ йӧз, кодъяс кыкнан кокнаныс сулалӧны му вылын.
Найӧ тӧдӧны, мый сэтшӧмыс завод, мый сэтшӧмыс сэтчӧ пыранін, кутшӧм дука нефть либӧ газ.
Тайӧ йӧзсӧ индӧмыс абу кодлӧнкӧ кӧсйӧм, а коланлун.
Ме эска, мый президент вӧчис правильнӧ, сы вӧсна мый правительствоын колӧны йӧз, кодъяс гӧгӧрвоӧны, мый висьталӧны.
Кор заводса уджалысьясӧдз воӧны миян правительствоса деятельяслӧн кывъясыс, найӧ шай-паймунӧны.
Миянлы век жӧ колӧны сэтшӧм министръяс, кодъяс эськӧ кужисны сёрнитны ӧти кыв вылын.
Кор экономикаса министр сёрнитӧ телевизор пыр, мый миянлы колӧ вӧчны банкротство кузя некымын пример да та дырйи казьтыштӧ «Ростсельмашӧс», то та бӧрын ми куим лун висям.
«Ростсельмашын» уджалӧ 45 тысяча морт.
Но медся главнӧйыс — завод лэдзӧ странаын 70 процент комбайнсӧ.
Кольны сиктсаясӧс урожай идралан техникатӧг сы вӧсна, медым «Ростсельмашлӧн» пример вылын петкӧдлыны рӧзӧритчӧм, — тайӧ йӧйталӧм.
А куим выль вице-премьерысь некод оз шу тайӧс.
«НВ».
Ті эсканныд, мый Гайдарлӧн командаыс аддзас ӧтувъя кыв правительствоса выль йӧзкӧд?
А. В. Меным зэв ёна кӧсйыссьӧ, медым найӧ аддзисны ӧтувъя кывсӧ.
И ме кута вӧчны ставсӧ сы могысь, медым тайӧ лоис.
«НВ».
Но ті он вермӧй не тӧдны, мый куим вице-премьер индӧмсӧ шуӧны ВПК-лӧн писькӧдчӧмӧн, коді тӧждысьӧ сӧмын асьсӧ видзӧм могысь.
Налӧн интересъясыс оз стӧча лӧсявны правительстволӧн туйвизькӧд...
А. В. Тӧданныд, правительство кӧ кутас ӧтдортчыны ВПК-ысь... тайӧ некытчӧ оз лӧсяв.
Да, ме ог тӧд, кыдзи ӧні гӧгӧрвоны ВПК-сӧ.
Эм армия — тайӧ ӧти, эм военнӧй промышленность — мӧд.
Менам эм право сёрнитны сӧмын военнӧй промышленность йылысь.
Неважӧн телевидение пыр сёрнитігӧн вице-президент Руцкой юалӧм вылӧ: «Ті тӧданныд, мый сійӧ ВПК-ыс?»
— вочавидзис, мый ВПК — тайӧ Вольский.
Ме кӧсъя пыр жӧ шуны, мый «В» букваыс лоӧ военнӧй частьяс, Руцкой, а «ПК», мӧд ногӧн кӧ, промышленнӧй комплекс, лоа ме.
Ни правительстволы, ни Руцкойлы оз ков ӧткажитчыны ВПК-ысь.
Сӧмын миян Россияын тысячаӧн-джынйӧнӧн завод, кӧні лэдзӧны военнӧй продукция.
Сэні уджалӧ 7,5 миллион морт.
Ми дыр полім Америкаысь, ми стрӧитім военнӧй заводъяс Сибирын, Дальньӧй Востокын, на пиысь джынйыс абу карта вылын.
Сэні уджалӧны медся бур инженеръяс, рабочӧйяс, зэв бур, медсясӧ импортнӧй оборудование.
И ӧні сэні медся сьӧкыд положениеыс, сы вӧсна мый госзаказъяс чинісны квайтымын процент вылӧ.
Предприятиеяс лэдзисны йӧзӧс кык тӧлысь кежлӧ отпускӧ дон мынтытӧг, заводитісны мездавны йӧзӧс...
Миян талун нин куимсё тысяча уджтӧмалысь.
А во пом кежлӧ военнӧй комплексын лоас этша вылӧ миллионӧн-джынйӧнӧн.
«НВ».
Ті лыддянныд, мый таын мыжа правительство?
А. В. Тайӧ процессыс объективнӧй, но колӧ жӧ мыйӧнкӧ тыртны тыртӧминсӧ.
Американскӧй конгресс сетіс миянлы нёльсё миллион доллар конверсия вылӧ, ӧні кӧсйӧ сетны Европейскӧй Сообщество.
Тайӧ деньгасӧ колӧ видзны збыльысь конверсия вылӧ, а не сёйны либӧ лэдзны унитазӧ.
Колӧ этшаджык лэдзны военнӧй продукция да вежны сійӧс гражданскӧйӧн.
Та могысь колӧ деньга.
«НВ».
Нёльсё миллион вылӧ ёна он паськӧдчы...
А. В. Но ӧд тайӧ сӧмын заводитчӧмыс.
Кировскӧй заводысь, пример вылӧ, август 1 лунӧдз став йӧзыс мунісны отпускӧ...
Ме дорӧ воліс сэтысь директор, шуӧ, мый кӧсйӧ заводитны лэдзны легкӧвӧй автомобиль.
Ме шуи: видлы, унаӧн нин видлісны, заводитлы и тэ.
Заводын кӧ лоас аслас литейнӧй производство, кузнеча, автомобильыс лоӧ прибыльнӧй, а заводитны кӧ ставсӧ «отверточнӧй» технология вылын, то таысь нинӧм оз артмы.
Быдтор вылӧ колӧ деньга.
Ӧні, кывсьӧ, сетӧны сё миллиард конверсия вылӧ.
Но кыдзи?
Да, Руцкой веськыда шуӧ: деньгасӧ колӧ сетны заказчик пыр.
Видз-му овмӧсын уджалысьяслы колӧ ичӧт трактор, мед закажитасны сійӧс военнӧй заводлы, а ӧні став сьӧмсӧ бара сетӧны оборонщикъяслы.
Тайӧ нин правительстволӧн мыж.
«НВ».
Мый тшӧт вылӧ кӧсъянныд кутны ВПК-сӧ?
А. В. Уна воӧн миян вӧчӧма зэв унатор.
Ме чайта, мый сійӧ тырмас и менам, и тіян олӧм чӧж.
Пример вылӧ, ас кадӧ американецъяс вузалісны Израильлы «Пэтриот» ракетаяс, кыдзи военнӧй производстволысь дивӧ-выльтор, и найӧ зэв бура уськӧдлісны миянлысь «Скад» ракетаяс, кодъясӧс заводитлісны лэдзны 60-ӧд воясын.
А талун миян эмӧсь установкаяс, кодъяс ёна бурджыкӧсь «Пэтриотысь».
«НВ».
Ті кутанныд тӧд выланыд научно-конструкторскӧй разработкаяс, а ме — материальнӧй производство.
Кутшӧм средство вылӧ, тіян чайтӧм серти, кутас овны ВПК?
А. В. Эм кӧ ньӧбасьысь, то тайӧ юалӧмыс оз ло, збыль ӧд?
Лоас-ӧ заказчикӧн Российскӧй Федерациялӧн оборона министерство либӧ ӧтувъя Арабскӧй Эмиратъяс либӧ Финляндия.
«НВ».
Кыдзи вермас лоны приватизация тайӧ юкӧнас?
А. В. Приватизация некор оз инмы ставнас обороннӧй промышленностьлы.
Сӧмын висьысь мортлӧн вермас чужны, шуам, атомнӧй бомбаяс вӧчан завод либӧ космодром приватизируйтӧм йылысь мӧвп.
«НВ».
Ельцин тіянкӧд оз сӧветуйтчы, ті сыкӧд он аддзысьлӧй?
А. В. Сыын и делӧыс, мый сӧветуйтчӧ, и ми сыкӧд аддзысьлам.
Но банкротство йылысь указсӧ сійӧ водзвыв миянлы эз петкӧдлы.
Соединённӧй Штатъясӧ лэбзьӧм водзвылын кодкӧ сылы вайис тайӧ указсӧ и...
И ми весиг ог тӧдӧй, коді вайис.
Аддзам.
И Верховнӧй Сӧвет, и президент, и правительство унджыкысьсӧ мӧдӧдӧны миянлы документъяслысь проектъяс.
Но ӧні лоис мӧд ног.
И тайӧ абу нин медводдзаысь.
«НВ».
Кыдзи ті видзӧданныд правительство вылӧ?
Он сылӧн ӧшыбкаяс, а туйвизь вылас?
А. В. Лӧсялана юалӧм — ті правительство дор али паныд?
Еджыдъяс али гӧрдъяс вӧсна?
Меным, медбӧрын, сьӧлыштны сы вылӧ, коді сэні лоӧ.
Главнӧйыс, медым индӧмторъясыс пӧртсисны олӧмӧ.
Миян правительство ӧшалӧ сынӧдын, гӧвкъялӧ кымӧръясын, оз сувт «кокъяс» вылас.
Директорскӧй корпускӧд оз кӧсйы уджавны.
Колхозъясса председательяс да совхозъясса веськӧдлысьяс, кодъяс сетӧны на 98 процент видз-му овмӧс продукциясӧ, налы — «гӧрд феодалъяс», заводъясса директоръяс — «оборонкаса генералъяс».
Налысь колӧ «чегны сюрса лысӧ», кыдзи неважӧн шуис ӧти теоретик.
Кодлысь чегны?
Ассьыс.
«НВ».
Но правительствоӧн нуӧдан туй вылын овлӧны сэтшӧм здукъяс, кодъяс оз лӧсявны сійӧ жӧ директоръяслӧн интересъяслы.
Шуам, чорыд кредитнӧй либӧ антимонопольнӧй политика...
А. В. Индӧй меным мортӧс — вывті левӧйсянь да вывті правӧйӧдз, коді эськӧ шуис: ме ог ошкы реформаяс.
Аддзысяс кӧ татшӧм мортыс, то сылы шуасны... дурак.
Ме чайта, весиг ультрапатриотъяс реформа вӧсна.
Но колӧ лӧсьӧдны найӧс нуӧдан механизм, а сійӧ абу.
«НВ».
Ті шуинныд мый тіянлы сьӧлыштны сы вылӧ, коді лоӧ правительствоын.
Лоӧ-ӧ тайӧ, мый тіян союзлӧн абуӧсь политическӧй могъяс да программаяс?
А. В. Миян эмӧсь политическӧй могъяс: ми кӧсъям, медым йӧз олісны бура.
Аски кӧ политическӧй тышын вермас отеч Глеб Якунинлӧн либӧ, шуам, Тельман Гдлянлӧн партия, то ме ог ло паныд.
Медым сійӧ нуӧдіс сӧмын правильнӧй политика.
«НВ».
Ті лыддянныд, мый талун странаын Гайдарлӧн кабинетлы абу альтернатива?
А. В. Ме ошка Гайдарӧс.
И ог сӧмын сы вӧсна, мый вуджӧдчанінын вӧвъяс оз вежлавны, кӧть эськӧ и овлӧ.
А сы вӧсна, мый аслас юкӧнын сійӧ пыдди пуктана морт.
Но оз жӧ ков лоны быдлаын специалистӧн.
Весиг «Правда» газетса зэв бур уджалысь вермас мыйкӧ вунӧдны коркӧ.
Та могысь сыкӧд орччӧн колӧ лоны йӧзлы, кодъяс тӧдӧны, кыдзи.
А Гайдарӧс талун вежны оз ков.
Сійӧ ассьыс делӧсӧ — макроэкономика — тӧдӧ.
Вермас лоны, бурджыка менам ёрт Григорий Явлинский дорысь...
«НВ».
Ті кутанныд йитӧд бизнесменъяскӧд, накӧд, кодъясӧс миянын шуӧны «нуворишъясӧн»?
А. В. Кута.
Константин Боровой — миян союзлӧн правлениеса член.
Бӧръя каднад сійӧ куимысь «чужйис» менӧ прессаын — вермас лоны, сорсьӧмӧн.
Кодӧс нӧ талун позьӧ чужъявны водзӧс босьттӧг?
— Дерт, ВПК-ӧс.
Кодӧс жӧ нӧшта?
«Новое время» журнал, 1992 вося июль.

#Коми_му_1992-08-11
ОСТАП БЕНДЕРЛӦН ТУЙӦД
Верховнӧй Сӧветлӧн VІІІ сессия вылын Казахстанса президент Нурсултан Назарбаев корис вынсьӧдны республикаысь министръяслӧн кабинетӧ выль йӧзӧс.
Депутатъяс медся ёна сёрнитісны О. Сосковец йылысь, кодӧс президент вӧзйис премьер-министрӧс первой вежысьӧн.
Премьерӧс вежысьлӧн выль карьера йылысь ёна нин туялісны массӧвӧй информация средствояс.
«Туявнысӧ» заводитіс «Бизнес-клуб» газет, кодлӧн учредительӧн лоӧ республикаысь антимонопольнӧй комитет.
Сійӧ висьталіс лыддьысьысьяслы, кутшӧм сюся кӧзяйствуйтіс Сосковец кольӧм вося мартӧдз, кор сійӧ вӧлі Карагандинскӧй металлургическӧй комбинатса генеральнӧй директорӧн.
Сэки, куим во сайын, Карагандинскӧй металлургическӧй комбинат да «СИТКО АГ» швейцарскӧй фирма лӧсьӧдісны ӧтувъя предприятие, медым переработайтны да вайӧдны стандартӧдз комбинатлысь омӧль продукция, вӧчны да инавны йӧзлы колана тӧвар.
Но збыль вылас СП вӧчис дзик мӧдтор — став тайӧ каднас вузаліс рубеж сайӧ — Таиландӧ, Италияӧ, Бельгияӧ, Турцияӧ — Карметкомбинатлысь продукция.
Ӧти кварталӧн СП-лы мӧдӧдліс металлсӧ кык-куим миллион шайт дон, тайӧс Сосковец вуджӧдліс СП-ӧ и пыр жӧ мӧдӧдліс сылы счёт.
Мореті металлсӧ нуисны на Таиландӧ, а Карметкомбинат аслас жӧ деньгаӧн мынтысьліс рӧднӧй металлысь, а стӧчджыка кӧ, Сосковецӧс вежысьлы да сылӧн фирмалӧн услугаясысь, коді лоис посредникӧн тӧвар да ньӧбасьысь костын.
Тайӧ этша на, СП-лы услугаясысь мынтысьӧмыс 2 процентсянь кыптіс 54-ӧдз.
А кольӧм воын быд тонна металл сувтіс 116 шайт, кӧть сійӧ збыль вылас вӧлі 105 шайт.
Бӧрынджык Сосковец ачыс кутіс веськӧдлыны йӧзлы колана тӧвар вӧчан «Казахрегион» ассоциацияӧн, босьтіс компаньонӧ Темиртаускӧй горисполкомса председатель К. Музамеджановӧс, «Карагандасантехмонтаж» трестса управляющӧйӧс, Промстройбанклӧн карса отделениеӧн веськӧдлысьӧс да нӧшта кодсюрӧӧс.
Устав торкалӧмӧн, кодӧс регистрируйтіс Темиртаусскӧй горисполком, ассоциация регыд лоис продукция иналан коммерческӧй центрӧн.
Кор Архангельскӧй целлюлозно-бумажнӧй комбинат, «Алтай-Сахарагропром», Бердскӧй электролампӧвӧй завод да Россияса мукӧд предприятие копрасисны ассоциациялы, Сосковец да сылӧн командаыс, тайӧ предприятиеяскӧд договор торкӧмӧн, лӧсьӧдісны ассьыныс бартернӧй йитӧдъяс, сы лыдын и Китайкӧд, нажӧвитісны валюта да ветлывлісны командировкаясӧ США-ӧ, Италияӧ, Англияӧ, ФРГ-ӧ.
Сэсся том йӧзлӧн «Экспресс К» газет мыйсюрӧ тӧдмаліс.
Сійӧ юӧртіс сы йылысь, мый Карметкомбинатса директорӧс ӧдйӧ казялісны да индісны «СССР-са главнӧй металлургӧн».
Но кольӧм вося август 20 лунӧ петкӧдліс асьсӧ «гэкачепистӧн», сетіс став страна пасьта телеграмма: «Предприятиеясӧс да организацияясӧс кора котыртны 1 номера постановление пӧртӧм кузя уджъяс...» Путч пӧдтӧм бӧрын Сосковец эновтіс ассьыс местасӧ.
Но сійӧ веськаліс эз «Матросскӧй тишинаӧ», а...
«Росчермет» корпорацияса президентӧ.
И со ӧні О. Сосковец петкӧдчис Казахстанын, да сійӧс весиг республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн сессия вынсьӧдіс премьер-министрӧс первой вежысьӧн да Казахстанын промышленностьса министрӧн.
Мый сійӧ вӧчас тайӧ пӧрйӧ?!
С. СКОРОХОДОВ.
«Российская газета», 1992 вося июль 18 лун.

#Коми_му_1992-08-11
ТАМОЖНЯ ОЗ СЕТ ПЛЁНКА
Москваысь кӧрт туйвывса таможенникъяс «кутісны» да оз лэдзны 25 тонна полиэтиленӧвӧй плёнка, коді воис Италияысь.
Тайӧ плёнкасӧ важӧн нин виччысьӧны Лианозовоысь челядьлы йӧла сёян вӧчан Московскӧй заводын.
И, тыдалӧ, дыр на кутасны виччысьны.
Сійӧс заводсаяс оз вермыны босьтны сы вӧсна, мый таможенникъяс корӧны водзвыв мынтыны таможеннӧй пошлина.
А сійӧ абу нин сэтшӧм ичӧт — 700 тысяча шайт.
Заводса директор Александр Орлов тӧдчӧдіс, мый ӧні правилӧяс серти челядьлы рубеж сайысь вайӧм сёян-юанысь пошлина оз мынтыссьы.
Сэк жӧ импортнӧй материалъяс, кодъястӧг оз вермыны уджавны тайӧ жӧ продукциясӧ вӧчысь миян предприятиеяс, пыртӧмаӧсь пошлинатӧм тӧваръяс списокӧ.
Сідзжӧ директорлӧн висьталӧм серти, ӧнӧдз на абу тӧдса, кыдзи госпошлина тӧдчас заводӧн лэдзӧм челядьлы йӧла сёянлӧн дон вылӧ.
А. ГЕОРГИЕВ,
«Независимая газета».

#Коми_му_1992-08-11
«МЕ КУТА ЛАЧА ВОДЗӦ ОЛӦМ ВЫЛӦ»
Ок и мичаӧсь тайӧ том гозъяыс — Усинскӧй районса Кушшор грездын чужлӧм-быдмӧм Егор Васильевич Ванюта да сылӧн Машенькаыс.
Егорейыс — пемыд каштан рӧма юрсиа, мугов чужӧма, латшкӧс тушаа морт, да-й ёна мичмӧдӧ сійӧс лётчиклӧн паськӧмыс.
А Машенькаыс — ньӧр кодь вӧсньыдик, кузь еджыд юрсиа да оз тусь кодь вомдоръяса.
Том гозъялӧн нин и олӧмсӧ водзӧ нуӧдысь эм: неважӧн, июльын, чужис пи, нимсӧ сетісны Алексей.
Тӧдмаси ме накӧд Сыктывкарын и эг вермы кутчысьны «Коми муӧ» на йылысь гижӧдысь.
Вывті нин найӧ кыкнанныс шаньӧсь да и Егор Васильевич — висьтасьны зэв сяма, варов морт.
Машакӧд кӧсйи жӧ варовитыштны, но эз артмы: быд юалӧм вылӧ сӧмын вежавидзӧмпырысь нюммунӧ да шуыштӧ:
— Мый нӧ ме висьтала?
Олам тай: кыдзи бур йӧзыс, сідзи и ми...
Оз быдӧнкӧд гӧрддзась сёрниыс.
Но мый инӧ, сёрниті Егоркӧд.
Со сылӧн висьтыс, миянлӧн сёрни-басниным.
— Ай-мамӧ менам кӧр видзысьяс, да ме 6 арӧс тыртӧдз быдми тьӧт ордын, Щельябӧжын.
Тайӧ сиктыс Кушшорсянь 16 километр ылнаын.
Нолевӧй классӧ велӧдчыны нуӧдісны менӧ Усинскӧ.
Сэні куим во олышті интернатын, а сэсся вит восӧ велӧдчи Щельябӧжын.
Бать-мамтӧг жӧ олі, интернатын.
Ёна вӧлі гажтӧмтча наысь да чой-вокысь.
Найӧ менам уна.
Мамӧй Ульяна Ефимовна — Усть-Усаын чужлӧм ань, ӧні сылы 56 арӧс.
Позьӧ нин быттьӧкӧ шойччыны, а век на сійӧ чумработницаалӧ «Севернӧй» совхозын.
Бать, Василий Егорович, чужліс чомйын.
Вӧлі бригадирӧн, но кувсис сьӧкыд висьӧмысь.
Уджавны заводитіс ӧкмыс арӧссянь.
Менам чой-вокӧй Таня, Надя, Володя, Лёша да меысь дзоляджыкыс Валя.
Таня Кушшорын школаын пусьӧ.
Грездын школаыс ичӧт, сӧмын куим класс.
Верӧсыс, Хозяинов, «Севернӧйын» бригадир.
Ныв да-й пи нин налӧн эм.
Надя тундраын жӧ, верӧс сайын.
Володя гӧтыртӧм на, кӧр видзан бригадаын жӧ пастукалӧ.
Мамӧ, гашкӧ, сы понда и пенсия вылӧ оз тэрмась.
Володя гӧтрасяс да моньыс киӧ сетас чум пытшкӧс да чум дор уджсӧ.
Лёшалы 23 арӧс, гӧтырыс Валентина Петровна, чумработница жӧ.
Дженьыда кӧ, найӧ ставныс кӧр видзысь котыр, ӧти позйӧн олӧны.
Сӧмын тай менӧ со сынӧдыс кыскис.
Меным 23, Машук гӧтырлы — 20 арӧс.
Ӧльӧш пинымлы кык вежон.
Ми Машуккӧд ӧта-мӧдӧс ичӧтдырсянь тӧдам.
Но, колӧ шуны, школаын велӧдчигӧн ме сійӧс эг и казявлы.
Вӧлі кузь кокъяса кудель юрсиа нывка, но и мед, меным нӧ мый?
1986 воын помалі школа да сеті документъясӧс Кременчуг карса лётнӧй училищеӧ.
Зэв кӧсйи лоны пилотӧн.
Сэні велӧдӧны вертолётчикъясӧс.
Но меным ӧткажитісны, ӧнӧдз ог тӧд мыйла.
Дась вӧлі сьӧлӧмӧн усьны, но бать-мам и медся ёна Таня чойӧ ышӧдісны:
— Тэ ӧд том на.
Таво кӧ эз удайтчы, мӧд во пыран.
Сизим тӧлысь тундраын пастукалі совхозса дасӧд бригадаын.
Сэсся вои Щельябӧжӧ, куті виччысьны армияӧ повестка.
Тулыс коли, том войтыр служитны мунісны.
А ме йылысь военкоматсаясыс быттьӧ вунӧдӧмаӧсь.
Ёна и деливӧ вӧлі.
Артмӧ, ме мыйӧнкӧ мукӧдсьыс лёкджык али мый?
Муні Сыктывкарӧ, прӧйдиті медицинскӧй комиссия, мед училищеас пырны, но бара неминучакодь лои: документъясӧс ыстігӧн характеристикасӧ босьті школасянь, а колӧ, вӧлӧмкӧ, совхозсянь.
Кутшӧм грекысь менӧ Енмыс, мӧдысь нин, накажитіс?
Бара эз удайтчы.
Арнас босьтісны армияӧ.
Повесткасӧ сетісны нем виччысьтӧг, но торжественнӧя.
Ӧні на, тайӧ здукыс кӧ тӧд вылӧ усьлӧ, весиг сьӧлӧм вылын лоӧ долыд.
Ноябрь квайтӧд лунӧ рытнас локті дискотека вылӧ.
Тані ворсі гитараӧн да гармоньӧн.
Том йӧз йӧктӧны, а меным, мыйлакӧ, эз вӧв гажа.
Видзчысьтӧг клубса заведующӧй кайис сцена вылӧ да гораа шуис:
— А ӧні корам татчӧ гармонистнымӧс!
Кайи сцена вылӧ и друг кыла:
— Чолӧмалам тэнӧ, Егор.
Сельсӧветӧ воӧма повестка.
И ме радпырысь тэныд сійӧс сета!
Мун да бура служит!
А ме кывза да пыр на ог верит, мый тайӧ збыль.
— Егор Васильевич, а тэ, вӧлӧмкӧ, гармонист, да и гитараӧн кужан ворсны!
А кывбуръяс он-ӧ гиж, ассьыд сьыланкывъяс он-ӧ сьыв?
Егор гӧрдӧдыштіс, синъяссӧ лэдзліс джоджлань:
— Гижа эськӧ да...
Но найӧ сӧмын Машуклы.
Ме гӧгӧрвои, мый мырдӧн корны весьшӧрӧ.
А Егор Ванюта водзӧ висьтасис:
— Призывайтчи ме ыджыдджык воккӧд.
Лёшалӧн таӧдз вӧлі отсрочка.
Кыдз ми корим военкоматын, мед миянӧс эз торйӧдны.
Дасьӧсь мися, кӧть кытӧн служитны, сӧмын медым ӧтлаын!
Эз збыльмӧдны миянлысь кӧсйӧмнымӧс.
Мӧдӧдісны вокӧс Владивостокӧ, а менӧ — Самаркандӧ.
Сэні вывті жар, торйӧн нин войвывса мортлы.
Ковмис терпитны, мый сэсся вӧчан.
Во джын мысти, велӧдчыштӧм бӧрын, веськалі Польшаӧ.
Татчӧс войскалӧн войвыв группаӧ.
Тӧлысь мысти лои сержантӧн.
Служитны вӧлі кокни.
Сэки ӧд армияын вӧлі бур дисциплина.
Сідз шусяна «дедовщинаыс» эз вӧв.
Миян командирным — зэв прамӧй, салдатъяс вӧсна зэв ёна тӧждысьысь морт.
Меным, кор лои взводса командирӧн, сійӧ шуис:
— Взводад джынсьыс унджыкыс — «старикъяс».
Тэ эн пов, босьтчы.
Быд могӧн шыӧдчы веськыда ме дорӧ, отсала.
Аслым дивӧкодь, ни ӧтчыдысь эг корлы отсӧг: кыдзкӧ ӧдйӧ да кокниа делӧыс ладмис.
Эг тӧдлы, коли кык во.
Гортӧ вои 1989 вося декабрь 2 лунӧ.
Ывлаын трачкакыліс веж кӧдзыд.
Рытнас муні дискотека вылӧ.
Маша аслас чойыскӧд тшӧтш локтіс клубӧ.
Тадзи ми сыкӧд мӧдысь аддзысим.
Рытывбыд сэсся ми сыкӧд йӧктім.
Сылӧн синъясыс сэтшӧм ясыдӧсь, сӧдзӧсь, и видзӧдласыс сэтшӧм эскӧдана.
Тайӧ нылыс оз куж пӧръясьны.
Тадзи аслым шуи.
Дружитчим Машакӧд.
Мӧд ныв кӧ, гашкӧ, кутіс корны, медым некытчӧ эг мун.
А сійӧ эз кут пыксьыны.
Мӧдарӧ на, ышӧдіс велӧдчыны.
1990 воын ме лои Кременчугысь лётнӧй училищеса курсантӧн.
Радлуныс вӧлі!..
Локті Украинаӧ, Кременчуг карӧ.
Овмӧдісны казармаын.
Рытнас казармаын шуим пасйыштны выль ёртъяскӧд шуднымӧс.
Быдӧн перъялім ас чемоданъясысь, кодлӧн мый вӧлі.
Ме пукті пызан вылӧ сола тшак да чери.
Друг ӧти зон менсьым и юалӧ:
— А ты, друг, не из Коми ли будешь?
— Оттуда, с Печоры!
Тадзи ми сыкӧд и тӧдмасим.
Сергей, вӧлӧмкӧ, тшӧтш коми зон.
Ачыс сійӧ Сыктывкарысь.
Сійӧ лунсяньыс ми Сергей Клочковкӧд рӧднӧй вокъяс моз эг и торйӧдчылӧй, век вӧлім ӧтлаын.
Мӧд во велӧдчигӧн ме волі гортӧ да гӧтраси.
Машук гортӧ кольччис.
Сергей сэк гӧтыра нин вӧлі.
Армия бӧрын удитӧма аслыс пӧвсӧ аддзыны.
Сылӧн гӧтырыс Кременчугӧ воис, и Сергейкӧд корсисны патера.
Гажтӧмлун кӧ менӧ босьтӧ, ме на ордӧ, и радлунсӧ накӧд жӧ юка.
Бур ёртыд — тайӧ Енсянь шуд.
И везитіс кӧ, колӧ тайӧс зэв вылӧ донъявны.
Да нӧшта кӧ гортсьыд ылын олігӧн, верман кӧ ёртыдкӧд сёрнитны мам кыв вылын, талы доныс абу.
Ӧтчыд вӧлі сэтшӧм здук, кор велӧдчӧмсьыс кӧсйи эновтчыны.
Лоис сідз, мый Машуклысь батьсӧ, вӧралігӧн, кутшӧмкӧ лёк морт виӧма.
Локті гортӧ: мам бӧрдӧ, тьӧщалӧн синваыс кык шорӧн киссьӧ.
Ӧд сылы кык дзоляӧс ковмас кыпӧдны-быдтыны.
И овмӧссьыд он эновтчы, быдлаӧ ки колӧ.
А Машук нӧбасьӧ вӧлі, кӧкъямысӧд тӧлысь нин.
— Ог мун ме сэсся Кременчугӧ, пыра совхозӧ уджавны!
— шуи.
Синва сорӧн гортсаяс велӧдчыны помӧдз вӧйпӧдӧны.
Тшӧтш и Машенька.
Мамӧй жӧ, ог тӧд пинялӧ али ышӧдӧ:
— Ёгор, тэ ӧд ичӧт на вӧлін.
Кодкӧ юалас кӧ вӧлі, мада, быдман да кодӧн лоан?
Пыр и вочавидзан, вертолётӧн кута лэбавны!
Батьыд кулӧм водзас мый тэныд шулывліс, велӧдчы да велӧдчы.
Али вунӧдін, пиӧ?..
Муні Украинаӧ да сьӧлӧмӧй висьӧ.
Кыдз сэні Машукӧй?
Гижи, мед чужтынысӧ лэбас Сыктывкарӧ, а оз Усинскӧ.
Менам чойӧй Усинскса роддомын первойысьсӧ чужтіс да, кагаыслысь кисӧ песовтӧмаӧсь.
Некор ог вунӧд, кыдзи ми сійӧ верӧсыскӧд воим.
Чойӧй ӧшинь пыр видзӧдӧ да кыз синваӧн бӧрдӧ:
— Тӧді кӧ тайӧс, бурджык гортын чужті.
Пи чужӧм йылысь телеграммасӧ меным Сергей другӧй сетіс.
Лыддигкості, кор вомӧй калькмунӧма, сійӧ фотографируйтӧма и...
А сэсся нӧшта юӧр, ми пӧ Сыктывкарынӧсь.
Юаси да лэби Коми муӧ.
Пиӧс аддзылі.
Машенька нёрпалыштӧ жӧ на вӧлі, сьӧкыда чужтӧма да.
Медтыкӧ кыкнанныс ӧдйӧджык бурдісны, меным сэсся свет вылас нинӧм оз ков.
Велӧдчыны коли нӧшта воысь этшаджык.
Миянлы ӧд Машакӧд оз уна и ков.
Мед эськӧ вӧлім ӧтлаын, да юр сюянін вӧлі, кӧть нин дзоляник жыр.
Ӧні эськӧ быдласянь повзьӧдлӧны йӧзсӧ, а ачым казяла: олӧмыс киссьӧ-разсьӧ.
Ме век жӧ, мыйлакӧ, лача кута бур вылӧ.
Велӧдчигкості юксис торпыригъяс вылӧ СССР.
Ӧні Украина — асшӧр государство, и Россия мынтӧ миян велӧдчӧмысь Украиналы ыджыд сьӧм.
Вердӧны миянӧс, курсантъясӧс, луннас нёльысь.
Оз гортын моз чӧскыда да и вӧлӧгаыс мӧдкодь дзик, но ог тшыгъялӧй, и кӧмӧдӧны-пасьтӧдӧны, 800 шайт на киӧ сетӧны быд тӧлысь.
Ме думысь, тайӧ абу тужа-нужа олӧм.
Гортсянь и мам, и тьӧща век отсӧг вӧзйӧны.
Сӧмын шыась!
Зарниясӧй менам мамӧй да мӧд мамӧй...
Кыкнанныс уна челядь быдтісны.
Воддзаджык кадсӧ ӧні казьтылӧны оз нин дудӧм воясӧн, а зарни пӧраӧн, кор лавкаын ставыс вӧлі донтӧм.
Но ӧд сэк бара кутшӧм удждоныс вӧлі.
Эз вӧв кокни и сійӧ олӧмыс.
Но сэки эз няргыны, а ныр вылӧ усьтӧдз уджалісны да ас овмӧс вӧдитны эз дышӧдчывны.
Ӧні тшӧкыда кывла, мый том гозъя оз кӧсйыны чужтыны-быдтыны челядьӧс.
Сьӧкыд пӧ.
Ми тай мамсянь ни ӧтчыдысь эг кывлӧй татшӧм кывъяссӧ.
Мукӧд йылысь нинӧм ог шу, но миян Машенькакӧд лоас сы мында кага, мыйта артмас.
Зэв ӧд бур, кор мортлӧн уна чой да вок.
— Кедзовтӧны-ӧ Украинаын бокысь воӧм войтырӧс?
— Ме тай сэтшӧмсӧ эг казявлы-а.
Ставным ёртасям, кӧть сэні велӧдчӧ зэв уна национальностя зон.
Украинечыс, дерт, медуна.
Но найӧ оз ышнясьны, мукӧдсьыс вылӧджык асьнысӧ оз пуктыны.
Сійӧ политикъяс тай мыйкӧ век юксьӧны да зыксьӧны.
Со татшӧм сёрни артмис миян Егор Ванютакӧд, коді аслас ёртыскӧд, Сергей Клочковкӧд, во мысти локтасны чужан муӧ пилотъясӧн.
Лӧз енэж, тіянлы, зонъяс!
А. АНУФРИЕВА.

#Коми_му_1992-08-11
ОЛИМПИАДАЛӦН ИТОГЪЯС
Со и кусі олимпийскӧй би, помасисны Барселона-92 гожся Олимпийскӧй ворсӧмъяс.
Дас квайт лун чӧж ставнас мирыс лов шысӧ кутӧмӧн видзӧдіс да кывзіс тайӧ карысь воысь юӧръяссӧ.
Барселона радпырысь примитіс став бур йӧзсӧ да вӧзйис налы нэмся ёртасьӧм.
Нем виччысьтӧг бура выступитіс миян ӧтувъя команда.
И таысь, дерт жӧ, колӧ ошкыштны спортсменъясӧс да тренеръясӧс.
Барселонаын Олимпийскӧй ворсӧмъяс водзвылын ӧткымынӧн эскисны, мый тайӧ пӧрйӧ СНГ-ысь команда оз вермы венласьны мукӧдъяскӧд «меддона» медальяс вӧсна.
Кыв шутӧг, ӧтувъя командаӧ пырысь спортсменъяс петкӧдлісны асьнысӧ медбур боксянь.
Миян командалӧн кудйын 45 «зарни», 38 «эзысь» да 29 «бронза» — ставыс 112 медаль.
США-са спортсменъяс босьтісны мӧд места.
Найӧ босьтісны 37 «зарни», 34 «эзысь», 9 «бронза», а ставыс 108 медаль.
Коймӧдӧн лоис Германияса команда.
Сылӧн 33 «зарни», 21 «эзысь», 28 «бронза».
Ставыс — 82 медаль.
Спортын некодлы абу тупкӧма-потшӧма туйсӧ Олимп вылӧ.
Мед сӧмын вӧлі кӧсйӧм да старанньӧ.
Ӧні тайӧс бура петкӧдліс Испанияса сборнӧй команда.
Сідз, испанскӧй атлетъяс став водзті вӧвлӧм Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи босьтлісны 4 олимпийскӧй «зарни».
А гортас, Барселонаын найӧ сяммисны шедӧдны ӧтпырйӧ 13 зарни медаль.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-06

2026-08-25T09:07:27Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-06
СЁРНИТӦНЫ ИЧӦТ ЧЕЛЯДЬ
Ичӧтик Витюк ачыс нин мыссьӧ.
Мамыс юасьӧ:
— Китӧ мыськин, Витюк?
— Мыськи, мамӧ.
— Чужӧмтӧ мыськин жӧ?
— Мыськи нин.
— А пельястӧ мыськин?
— Ӧтисӧ.
Аски мӧдсӧ мыська.
☼ ☼ ☼
Воспитатель юалӧ:
— Мый тайӧ лоӧ — биын оз сотчы и ваын оз вӧй?
Митюк:
— Пӧжарник.
☼ ☼ ☼
Дима висьталӧ вокыслы:
— Кор нидзулыс быдмас — лоӧ змейӧн.
☼ ☼ ☼
Наташа мамыслы:
— Мам, тэ коркӧ ёна важӧн ичӧт вӧлін?
— Вӧлі, дерт!
— А коді сэки менам мамӧн вӧлі?
☼ ☼ ☼
Женя:
— Ме сэтшӧм ёна котралі, мый весиг шапкаӧй пӧсяліс.
☼ ☼ ☼
Лена:
— Концерт вылын сэтшӧм мича тётя сьыліс, сэтшӧм мича, ни ӧти юрси абу, ставыс кудри!
☼ ☼ ☼
Алёнка:
— Ме ог кӧсйы ыджыда быдмыны.
Найӧ ни кампет, ни мороженӧй оз сёйны.
☼ ☼ ☼
Велӧдысь:
— Кутшӧм каръяс заводитчӧны «К» буквасянь!
Юрик:
— Киев, Казань, Кемерово, Командировка...
— Сэтшӧм карыс абу.
— А вот и эм, менам батьӧ сэтчӧ и ветлывлӧ.
☼ ☼ ☼
Полиналы мамыс шуӧ:
— Мыйла тэ садикад он бӧрд, кор уколтӧ вӧчӧны, а гортын век бӧрдан?
— Гортын меным ӧтнамлы вӧчӧны, а садйын ставныслы!
☼ ☼ ☼
Ичӧт Мариночка зэв ёна ыждалӧ мамыс водзын:
— Но, тэкӧд тай рок он пу, — шуӧ мамыс.
— А тэ меным кольк пу!
☼ ☼ ☼
— Валюша, висьтав, кыдзи горзӧны ракаяс?
— Карр!
Карр!
Карр!
— А понъяс?
— Ав!
Ав!
Ав!
— А чипан?
— Эн бӧрд, бабӧ, эн бӧрд, дедӧ...
☼ ☼ ☼
Ичӧт Катюк аддзис сарайысь дадь да батьсӧ тшӧктӧ ислӧдлыны:
— Кӧсъя исласьны!
— Кыдз нӧ исласян, лымйыс абу на да.
— Холодильникысь перйы, сэні эм!
☼ ☼ ☼
Олег кухняын:
— Бабӧ, холодильникыслы кӧдзыд!
Со сійӧ тіралӧ!
Кынмӧ, тыдалӧ.
М. ЛЫЗЛОВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
БОСЬТІСНЫ МИЛИЦИЯЛЫСЬ РАЙОТДЕЛ
Херсон.
Повтӧмлун да сюсьлун петкӧдлісны «Беркут» спецотрядса боецъяс... милициялысь Суворовскӧй райотдел босьтігӧн.
Найӧ вӧчисны тайӧс ӧдйӧ да некутшӧм шумтӧг.
«Беркутъясӧс» райотделын интересуйтіс сейф, кӧні видзисны «Радар» ичӧт предприятиелысь документъяс.
Тайӧ коммерческӧй подразделениеыс, кодӧс котыртӧма РОВД-са профсоюзнӧй организация бердын, уналаысь шедӧдіс милицияса уджалысьяслы содтӧд благояс.
Такӧд тшӧтш сійӧ вӧчис предприятиеяслы да организацияяслы мынтысяна услугаяс, вайліс да юкліс дефицитнӧй тӧвар...
Татшӧм уджсӧ, кодъясӧс оз позь вӧчны милиция йылысь Украиналӧн законъяс серти, казялісны следственнӧй органъяс.
Но делӧнас тӧдмасьны быд ногыс мешайтісны РОВД-са веськӧдлысьяс.
Та бӧрын прокурорлысь санкция босьтӧм да Украинаса МВД-кӧд сёрнитчӧм бӧрын спецназлы вӧлі сетӧма команда: «Босьтны».
Райотделлысь дежурнӧй жыръяс босьтӧм бӧрын «Беркутса» боецъяс тшӧктісны милиционер-предпринимательясӧс перйыны сейфысь став колана документсӧ.

#Коми_му_1992-08-06
АС ВӦЧӦМ КУПОНЪЯС
Харьков.
«Детскӧй мир» Харьковскӧй универмаглӧн коммерческӧй отделса вузасьысьяс вӧліны зэв радӧсь, кор кык ньӧбасьысь босьтісны налысь видеоаппаратура, мынтісны таысь 140 тысяча купон.
А неуна бӧрынджык прилавок сайын уджалысьяслӧн муртса эз потны сьӧлӧмъясыс: купонъясыс вӧлӧмаӧсь пальшивӧйӧсь.
Найӧ вӧліны кельыдджыкӧсь, ва пасъястӧмӧсь, ӧдйӧ вушйис краскаыс.
Унджык купон вылас вӧлі ӧткодь номер.
Татшӧм жӧ шогӧ усисны тайӧ лунас «Содружество» комиссионнӧй универмагысь вузасьысьяс, кодъяс вузалісны тӧварсӧ 300 тысяча ас вӧчӧм купон вылӧ.
Приметаяс серти, ньӧбасисны сійӧ жӧ кык мортыс, кодъяс и «Детскӧй мирын».
Со и окота ӧлӧдны найӧс, кодъяс мунӧны Украинаӧ СНГ-са мукӧд странаясысь да кодъяслы вокзалъясын вӧзйӧны вежны купонъяссӧ шайтъяс вылӧ: «Лоӧй сюсьӧн.
Ылӧдчысьяс оз вугравны!»

#Коми_му_1992-08-06
НИНӦМ ЭЗ АРТМЫ
Москва.
Нинӧм эз артмы тамбовскӧй преступнӧй группировкалӧн Москваӧ волӧмысь.
«Сигма-консалтинг» товариществоса генеральнӧй директорӧс найӧ корисны мынтыны «видзӧмысь налог», 60 тысяча шайтӧн тӧлысь.
И водзвыв босьтісны 7 импортнӧй телефон.
Кор коммерсантъяс ӧткажитчисны мынтыны «налог», бандитъяс кӧсйисны ӧзтыны «Сигма-консалтинглысь» офис.
Но та дырйи найӧс арестуйтісны.
Кутӧма 30 мортӧс.
Налысь мырддьӧма наган, газӧвӧй пистолетъяс, радиотелефонъяс, кык «Жигули» автомобиль, «Волга» да «Форд-лазер» лимузин.
Бандитъяс пиын вӧліны Тамбовса, Кемеровоса, Новокузнецкса да Москваса олысьяс.

#Коми_му_1992-08-06
КУТІСНЫ «БУРЛАКӦС»
Москва.
Тані арестуйтісны мафиозиӧс, коді уголовнӧй мирын тӧдса «Бурлак» ним улын.
Сыкӧд тшӧтш кутісны и сылы отсасьысьясӧс, кодъяс векӧн эз уджавны.
Та водзвылын найӧ мырдӧн кӧсйисны корны химкинскӧй коммерсантлысь 1 миллион шайт.
Зеленоградын, Химкиын да Солнечногорскын корсьысигӧн да шобсигӧн аддзӧма оружиелысь быдса арсенал, коді вӧлі «Бурлак» группалӧн.
Аддзӧма Дегтярёвлысь пулемёт, Калашниковлысь автомат, вундӧм ствола ружьеяс, отечественнӧй да рубежсайса револьверъяс, гранатаяс, боеприпас, бронежилетъяс, взрывчатка, наркотическӧй веществояс, автомобильӧ запаснӧй частьяс, ставсӧ 1 миллионысь унджык шайт дон.

#Коми_му_1992-08-06
ЭН ТОРКАВ УСТАВ...
Ижевск.
Куим салдат пӧгибнитіс воинскӧй частьысь, кодӧс неважӧн петкӧдісны Германияысь да овмӧдісны Сарапул удмуртскӧй карсянь матын.
Вина юӧм бӧрын «Рӧдина дорйысьяс» кӧсйисны ветлыны ӧти сиктӧ.
Дыр думайттӧг пайӧ пуксисны медводдза автомобиляс и... тӧвзисны.
Но салдат, коді пукаліс ЗИЛ-131 руль сайын, эз вермы бура веськӧдлыны, и грузӧвикыс пӧрис канаваӧ.
Став интернациональнӧй «экипажыс», кӧні вӧліны кык казах да ӧти роч, пӧгибнитіс.
Армияын разнӧй помкаяс вӧсна быд во пӧгибнитӧ 3 тысяча кымын морт.
На пиысь унджыкыс сы вӧсна, мый кужтӧг либӧ правилӧяс торкалӧмӧн вӧдитчӧны оружиеӧн да боевӧй техникаӧн, а сідзжӧ торкалӧны воинскӧй устав.

#Коми_му_1992-08-06
81 МЕДАЛЬ
Август 4 лунӧ Гродноысь тяжелоатлет Александр Курлович босьтіс зарни медаль, а Минскысь Леонид Тараненко — эзысь (кыкнанныслӧн сьӧктаыс 110 килограммысь унджык).
Ӧтувъя командалӧн кудйӧ бронза медаль пуктіс ньӧввужйысь лыйсьысь команда — Тираспольысь Наталья Валеева, москвичка Людмила Аржанникова да Тбилисиысь Хатуна Квривешвили.
А мужичӧйяслӧн команда эз весиг вермы вуджны четвертьфиналӧ.
Бӧръя лыйсигас сійӧс вермисны испанецъяс, кодъяс некор эз шедӧдлыны бур результаттӧ.
Тайӧ вермӧмыс сэтшӧма ыззьӧдіс найӧс, мый босьтісны и зарни медаль.
Оз позь кольны казьтышттӧг и сійӧс, мый испанскӧй командакӧд уджалӧ вӧвлӧм СССР-са сборнӧй командаысь тренер Виктор Сидорук.
Теннисистъяс пиысь куимӧн петісны полуфиналӧ.
Полуфиналӧ жӧ петісны боксёръяс Ростислав Зауличный да Рамази Палиани.
Август 5 лун кежлӧ командаяслӧн вӧлі та мында медальӧн:

#Коми_му_1992-08-06
ГРАД ВӦДИТЫСЬЛЫ
Ӧнія сьӧкыд олӧмыс тшӧктӧ быдӧнлы ёнджыка думайтны ас йывсьыс, аслас семья йылысь.
Оз на тай, вӧлӧмкӧ, государствоыд быдӧнӧс вермы верднысӧ.
Со и содӧны карын, посёлокын, сиктын олысьяс пӧвстын му вӧдитысьясыд.
Весиг найӧ, кадъяс водзтіджык кианыс эз босьтлыны зыр либӧ кокан, ньӧбӧны му участокъяс.
Но ставӧн-ӧ миян пиысь кужӧны бура лелькуйтны мусӧ, вӧдитны картупель, град выв пуктас?
Ӧдвакӧ.
Та могысь колӧ уна тӧдӧмлун, озыр опыт, кужысь кияс.
А сійӧ другӧн оз ло.
Буретш татшӧм войтырыслы, кодьяс неважӧн босьтчисны вӧдитны град выв пуктасъяс, сиис «200 советов дачнику» выль ыджыд книга Коми книжнӧй издательство.
Татысь зэв уна бур сӧвет позьӧ аддзыны.
Мыйӧн бурджык гӧрны мусӧ?
Кыдзи дасьтыны пуктігкежлӧ град выв пуктасъяслысь кӧйдыссӧ?
Кыдзи дӧзьӧритны сэтӧр, ӧмидз, крыжовник кустъяс?
Кутшӧм ногӧн бурджыка видзны нэриник быдмӧгъяс кынмӧмысь?
Кыдзи весавны юкмӧс?
Кыдзи видзны пуяс да кустъяс лёк гагъясысь, лэбачьясысь, му шыръясысь?
Кужанныд-ӧ ті чукӧртны град выв пуктас, ягӧд да видзны найӧс тӧвбыд?
Кыдзи солавны капуста, вӧчны картупельысь крахмал, дасьтыны стеклӧ банкаяс консервируйтігкежлӧ?
Тайӧ да уна мукӧд юалӧм вылӧ позьӧ аддзыны воча кыв книгасьыс.
А та могысь уна оз и ков.
Мед тіян вӧлі ыджыд кӧсйӧм, зільлун да кужысь ки.
И сэки тайӧ книганас тӧдмасьӧм бӧрын ті верманныд быдтыны асланыд град йӧрын озыр урожай да локтан гожӧмӧдз чӧсмасьны сійӧн.
Зэв бур, мый тані сетӧма чертёжъяс, серпасъяс, таблицаяс.
Найӧ отсаласны бурджыка гӧгӧрвоны тіянлы книгаас сетӧм сӧветъяссӧ.
Б. ИВАНОВ.

#Коми_му_1992-08-06
ТӦДМӦДӦ ВОЙВЫЛӦН
Сизимӧд-кӧкъямысӧд классъясын велӧдчысь челядьлы роч кыв вылын Коми книжнӧй издательство лэдзис «Край мой северный» лыддьысян книга.
Республикаысь народнӧй образование министерство вӧзйӧ сійӧс роч классъясын велӧдчысь челядьлы, кодъяс омӧля тӧдӧны либӧ оз тӧдны коми кывсӧ, но кӧсйӧны унджык тӧдмавны коми литература йылысь.
Лыддьысян книгасӧ лӧсьӧдісны В. Н. Дёмин да Д. Н. Дёмина.
Водзкывйын книгасӧ лӧсьӧдысьяс пасйӧны, мый сэтчӧ пырысь уна произведение важӧн нин тӧдса абу сӧмын миян республикаса, но и Россияса да рубежсайса лыддьысьысьяслы.
Сідз, И. Тороповлысь «Выль капитан» повесть вуджӧдӧма венгерскӧй кыв вылӧ.
Г. Юшковлӧн «Ӧшинь улын бурӧвӧй» висьт серти снимайтӧма кинофильм.
С. А. Поповлысь, А. Ванеевлысь, В. Поповлысь, А. Мишариналысь да мукӧд коми поэтъяслысь кывбуръяс неважӧн лэдзӧмӧ Финляндияын торъя книгаӧн.
И тайӧ гӧгӧрвоана.
Коми Республика йылысь, коми войтыр йылысь талун мирас кӧсйӧны тӧдны пыр унджык и унджык.
Буретш тайӧ книгаыс и висьталӧ кутшӧмакӧ Коми му да сэтчӧс олысьяс йылысь.
Коми мулӧн кольӧм кадся олӧмӧн челядь тӧдмасясны Иван Куратовлӧн, Каллистрат Жаковлӧн, Серафим Поповлӧн, Василий Юхнинлӧн кывбуръяс, висьтъяс да гырысьджык произведениеяс пыр.
Сӧветскӧй власть воясӧ Коми мулӧн олӧм йылысь книгаӧ пыртӧма произведениеяссӧ важсяджык да ӧнія коми гижысьяслысь — Яков Рочевлысь, Вениамин Чисталевлысь, Геннадий Федоровлысь, Геннадий Юшковлысь, Альберт Ванеевлысь, Нина Куратовалысь, Петр Шаховлысь, Александр Некрасовлысь да мукӧдлысь.
Тані жӧ позьӧ тӧдмасьны Коми мулы да сэтчӧс олысьяслы сиӧм роч писательяслӧн гижӧдъясӧн.
А найӧ, кодъяс волывлісны татчӧ, олісны да олӧны тані, роч гижысьяс пӧвстын абу жӧ этшаӧнӧсь.
Тайӧ Николай Надеждин, Александр Круглов, Павел Засодимский, Анатолий Знаменский, Иван Молчанов, Ярослав Смеляков, Елена Габова, Надежда Мирошниченко да мукӧд.
Ӧти кывйӧн кӧ, книганас тӧдмасьӧм бӧрын роч челядьлӧн да и мукӧдлӧн, син водзын воссяс кутшӧмакӧ Коми му йылысь, сэні олысьяс йылысь серпасыс, коми войтырлӧн оласногыс, традицияясыс.
Сӧмын колӧ ошкыны сійӧ, мый медбӧрын роч школаясын кутісны пыдісяньджык тӧдмӧдны челядьӧс Коми мулӧн историяӧн, культураӧн.
Тадзи тшӧктӧ олӧмыс.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-08-06
КИЙЫВСӦН УДЖАЛӦМ ВӦСНА
Июль 31 лун.
Помасьӧ уджалан лун.
И друг звӧнитӧ телефон...
Пӧжар!
Усть-Куломскӧй районса Белоборск посёлокын сотчӧны олан керкаяс.
Йӧз корӧны отсӧг.
Сыктывкарысь УПО-лӧн оперативнӧй пӧжарнӧй машина, кытчӧ пуксисны офицеръяс, веськӧдчис 5-ӧд пӧжарнӧй частьӧ, медым босьтны мотопомпа да механик-боецӧс.
Сыктывкарысь петім 17 час 40 минутын.
Машина муніс 70–80 километрӧн час.
Чайтім, мый Усть-Куломӧ воам 8 час рытын.
Но 112-ӧд километрын «киссис» кӧлесаыс.
Ковмис пӧшти кызь минут, медым пуктыны выльӧс.
Но и сійӧ вӧлі пӧшти сертӧм нин.
Ме юалі: абу ӧмӧй бурджыкыс оперативнӧй машиналы?
Но водитель вочавидзис, мый татшӧмыс эм и то бур.
Усть-Куломӧ воӧм борын пыралім пӧжарнӧй частьӧ, медым тӧдмавны, кыдзи жӧ лоис пӧжарыс.
Но сэні нинӧм эз тӧдны.
Белоборсккӧд абу некутшӧм йитӧд.
И бара туйын.
Донӧдз кӧ вольсалӧма асфальт, то сэсянь Немдінӧдз туйыс быттьӧ песласян пӧв.
Лебяжскӧ вотӧдз миянлы паныдасис Усть-Куломысь пӧжарнӧй машина.
Пӧжарнӧйяс волӧмаӧсь сӧмын вуджӧдчанінӧдз.
Рация пыр тӧдмалӧмаӧсь, мый пӧжарсӧ кусӧдӧмаӧсь нин.
Дзикӧдз сотчӧма нёль керка.
Югыдъяг посёлокын районса пӧжарнӧй частьысь начальник Н. Кантемиров висьталіс, кыдзи лоис пӧжарыс...
Асывнас воим Белоборскӧ и аддзим серпас, код вылӧ видзӧдігӧн петӧ синваыд.
А пӧжарыс заводитчӧма рабочӧйяслӧн кийывсӧн уджалӧм вӧсна.
Найӧ нуӧдӧмаӧсь сварочнӧй уджъяс ва качайтан башняын.
Надейтчӧмаӧсь, мый ставсӧ колисны пӧрадокын.
Налӧн мунӧм бӧрын ӧзйис башняыс, а сэсся биыс вуджис ӧти керкаӧ.
А сэсся нин ассьыс «уджсӧ» вӧчис тӧв.
Тайӧ каднас верстьӧ йӧз вӧліны удж вылын, посёлокӧ колисны сӧмын пӧрысьяс да челядь.
Сотчисны кык квартираа нёль керка, пывсянъяс, кӧзяйственнӧй стрӧйбаяс...
Кӧкъямыс семья колисны восьса енэж улӧ.
Керкаяс местаын тыдалісны сӧмын ведраяс, кӧрт бакъяс.
Пӧжарнӧй машинаяс волісны посёлокӧ Немдінысь, Тимшерысь, Смолянкаысь, Югыдъягысь, но вӧлі сёр нин.
Би вӧчис ассьыс «уджсӧ» 2–2,5 часӧн.
Пӧжарнӧйяслы ковмис спаситны биысь сӧмын мукӧд керкаяссӧ.
Шуны, мый татшӧм неминучаыс посёлокын оз ло мӧдысь, он вермы.
Электролинияса сюръяясыс кутчысьӧны сӧмын сутугаяс вылас.
Мукӧдлаас найӧ ӧшалӧны пӧшти муӧдзыс, тӧла дырйи инмалӧны ӧта-мӧд дінас.
Менӧ чуймӧдіс Югыдъягысь администрацияса веськӧдлысь Б. Гавайлӧн веськодьлуныс.
Сылӧн кывъяс серти, Белоборскын сотчис сизим керка.
Но мыйла сійӧ эз мун сэтчӧ места вылын видзӧдлыны ставсӧ?
Менам пӧ и сідзи уджыс уна.
Но миянкӧд век жӧ муніс посёлокӧ, кӧть и эз решит некутшӧм вопрос, кытчӧдз татчӧ эз лок Усть-Куломскӧй районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь И. Карманов.
Сылӧн индӧд серти орслӧн магазинысь сетісны пикӧ воӧм йӧзлы сёян-юан.
Дерт, бӧрынджык ковмас мынтысьны.
Август 3 лунӧ республикаса правительство примитіс мераяс пикӧ воӧм йӧзлы отсӧг сетӧм кузя.
Налы лоӧ сетӧма деньга, стрӧитӧма выль оланінъяс.
Эз бокӧ кольны и республикаса профсоюзъяс, найӧ сідзжӧ отсаласны деньгаӧн.
Ме эськӧ кӧсйи, медым йӧзлы отсалісны и республикаса организацияяс да предприятиеяс, кыдзи шуласны, отсавны став мирӧн, коді мыйӧн вермас.
П. ПРОКУШЕВ.
Авторлӧн снимокъяс вылын: пӧжар бӧрын.

#Коми_му_1992-08-06
ЗАВИДЬТӦМ — ДЕМОКРАТИЯЛӦН ПОДУВ»
Политикъяслы
• Вына оппозициятӧг оз кутчысь ни ӧти правительство.
• Эм куим сикас пӧръясьӧм: пӧръясьӧм, яндысьтӧг пӧръясьӧм да статистика.
БЕНДЖАМИН ДИЗРАЭЛИ.
• Лыддьӧны, мый деньга радейтӧм — став омӧльторйыслӧн подув.
Тадзи жӧ позьӧ шуны и кор деньгаыс абу.
• Деньга — медбӧръя друг, коді тэныд лоӧ помӧдз.
• Быд сикас коммерция — тайӧ аскиа олӧмсӧ аддзыны кӧсйӧм.
СЭМЮЭЛЬ БАТЛЕР.
• Медым вӧчны чӧскыд салат, колӧ лоны бур дипломатӧн.
Кыкнан дырйиыс колӧ стӧча тӧдны, уна-ӧ колӧ вый и уксус.
• Общество тшӧкыда прӧститӧ преступникӧс.
Но оз думайтны радейтысь мортӧс.
• Демократия — тайӧ народлы бур вылӧ да народ вӧсна народӧс повзьӧдлӧм.
ОСКАР УАЙЛЬД.
• Свобода — тайӧ кыв кутӧм.
Со мый вӧсна быдӧн сыысь полӧ.
• Газет — тайӧ печатнӧй орган, коді оз аддзы торъялӧмсӧ велосипедистлӧн усьӧм да цивилизация киссьӧм костын.
• Кор морт кӧсйӧ вины тигрӧс, тайӧ шусьӧ спортӧн; кор тигр кӧсйӧ вины мортӧс, тайӧ шусьӧ чорыдлунӧн.
Таын, веськыда кӧ, и лоӧ торъялӧмыс преступление да правосудие костын.
• Сійӧс, коді нинӧм оз тӧд, но лыддьӧ, мый тӧдӧ ставсӧ, виччысьӧ бур политическӧй карьера.
• Дзоньвидза нация сідзи жӧ оз казяв ассьыс национальностьсӧ, кыдзи дзоньвидза морт — ассьыс сюрса лысӧ.
• Правительствоӧс, коді грабитӧ Петрӧс, медым мынтыны Павеллы, Павел пыр кутас ошкыны.
• Абу интереснӧ ӧшӧдны мортӧс, сійӧ кӧ абу паныд талы.
БЕРНАРД ШОУ.
• Миян великӧй демократическӧй обществоын воддза моз мӧвпалӧны, быттьӧкӧ ичӧт вежӧра йӧз пиысь унджыкыс честнӧйджыкӧсь вежӧраысь, и миян политикъяс тайӧс тӧд вылын кутӧмӧн лэдзчысьӧны нӧшта на йӧйӧджык, кутшӧмӧн найӧ лоӧны.
• Завидьтӧм — демократиялӧн подув.
БЕРТРАН РАССЕЛ.
• Делӧыс абу сыын, мый мирыс лоис омӧльджык, а сыын, мый лоӧмторъяссӧ кутісны петкӧдлыны ёна бурджыка...
• Кӧть ме ньӧти ог лыддьы, мый миянлы колӧ сёйны мӧс яй горчицатӧг, ме аддза, мый миян лунъясӧ эм ёна ыджыдджык омӧльтор — горчицасӧ мӧс яйтӧг сёйны кӧсйӧм.
• Гӧльяс корсюрӧ бунтуйтлісны, и сӧмын лёк властьяслы паныд, озыръяс — пыр да любӧйлы паныд.
• Журналистика — тайӧ «Лорд Джон кувсис» сяма кывъяс, кодъясӧс гижӧма йӧзлы, кодъяс некор эз тӧдлыны, мый лорд Джон вӧлі ловъя.
ГИЛБЕРТ КИЙТ ЧЕСТЕРТОН.
• Революция бур первой кадас, кор кералӧны юръяссӧ налысь, кодъяс выліын.
• Чужигас быд мортлӧн эм шуд вылӧ право, но лёк лоӧ сылы, коді кутас пӧльзуйтчыны тайӧ правонас.
ОЛДОС ХАКСЛИ.
«Независимая газета»,
1992 вося июль 8 лун.

#Коми_му_1992-08-06
МИ КЫЯМ, А КОДКӦ СЁЙӦ
Магазин джаджъяс кушӧсь, а миян чери кыян флот вердӧ Африкаӧс
Кор кутіс тыдавны, мый Сӧветскӧй властьлӧн нелямын воӧн ас мӧс эз кут лысьтыны, ас порсь эз кут тшӧгны, а шобді медбура быдмӧ канадскӧй эмиграцияын, Никита Сергеевич Хрущев вочавидзис ыръянитысь природалы куимысь кучкӧмӧн: кукурузаӧн, эжа муӧн да океанса чери кыян флот лӧсьӧдӧмӧн.
Воддза кык кучкӧмсьыс, кыдзи тӧдса, природа дорйис асьсӧ, но флотӧн странаса главнӧй капитан эз ворссьы!
Мореясын да океанъясын черисӧ эз вӧв юкӧма странаяс костын, сійӧ кульмис-быдмис партийнӧй веськӧдлытӧг, та вӧсна сӧветскӧй чери кыян флот (ыджда сертиыс японскӧй бӧрын мӧд) бура могмӧдліс ас магазинъясӧс белокъясӧн озыр донтӧм продукцияӧн.
И тӧдлытӧг во сайын кымын магазинъясын чериӧн вузасянінъяс кушмисны.
Кытчӧ жӧ вошисны кельӧбъясыс?
Кытчӧ лоис ыджда сертиыс мирын мӧд зэв ыджыд чери кыян флот?
Корсьысьӧмъяс вайӧдісны менӧ тралӧвӧй флотлӧн Калининградскӧй базаӧ.
Базаса начальникӧс первой вежысь Владимир Александрович Анашкинлӧн кабинетӧ.
— Флот уджалӧ кыдзи и водзті, — шогпырысь шуис сійӧ, — и чериыс океанын тырмымӧн на, но сӧмын гортӧ удайтчӧ вайны зэв этша.
Пыр унджык и унджык кыйдӧс ӧні кольӧ граница сайӧ, а делӧыс кӧ и водзӧ кутас мунны тадзи, то вося став кыйдӧсыс веськалас иностранецъяслӧн кынӧмӧ.
Миян чери кыян флот лӧсьӧдсис кыдзи гӧльяслӧн флот.
Рытыввывса странаясын, кӧні тырмымӧн скӧт видзӧмысь продукцияыс, чериыс лыддьыссьӧ деликатесӧн, экологическӧя сӧстӧм прӧдуктаӧн, и та вӧсна сулалӧ кык-куим пӧв донаджык яйысь.
Сійӧс кыйӧны берегсянь матын, вайӧны рынок вылӧ свежӧйӧн, и правительствояс, унджык странаас, сетӧны тайӧ отрасльыслы дотация, медым йӧзлӧн пызан вылыс вӧлі озырджык.
Гӧгӧрвоана, мый миянлы таӧдз зэв ылын.
Миянлы колӧ вӧлі сӧмын сёян.
Зэв уна.
И донтӧм.
Татшӧм уялысь сёяныс сэки ветлӧдліс кельӧбъясӧн дас кык миляа зона сайын и кыйӧмысь оз вӧлі ков мынтыны.
Та вӧсна СССР стрӧитіс зэв ыджыд траулеръяс, кодъяс вермӧны суткиӧн кыйны да переработайтны 100 тонна чери.
И странаӧ кутіс помся воны донтӧм да кынтӧм белок.
Дерт, татшӧм гырысь судноясыслы колӧ вӧлі уна ломтас, мавтас, краска, но ставыс либӧ пӧшти ставыс вӧлі асланым, и мирӧвӧй донъяс серти найӧ эз сулавны и косяссьӧм доллар.
Миян флот ньӧти эз лӧсяв мирӧвӧй системалы, но ӧти и сӧмын ӧти страналысь — СССР-лысь корӧмъяссӧ вермис бура могмӧдны.
Медводдза омӧльторъясыс лоисны кӧкъямысдасӧд воясӧ, кор мирса государствояс США бӧрын йӧзӧдісны кыксё миляа экономическӧй зонаяс.
Тайӧ кадсяньыс чери кыйӧмысь ковмис мынтысьны валютаӧн.
Сы вӧсна, мый медся донтӧм чериыс оз мун берегсянь 200 миляысь ылӧджык — сэні нинӧм сёйны да и кӧдзыд ваыс.
Кыксё миляа зонаяс пыртӧм да чери кыйӧм вылӧ квотаяс лӧсьӧдӧм кучкисны мирӧвӧй чери кыян промышленность кузя.
Странаяс, кодъяслӧн вӧліны гырысь траулеръяс, вундалісны найӧс да сдайтісны важ кӧрт пыдди.
Воис кад петкӧдны мореясӧ да океанъясӧ ичӧтик суднояс.
Но Сӧветскӧй Союз тадзи вӧчны эз вермы.
Ӧти-кӧ, сы вӧсна, мый чери запасыс асланым берегъяс дорын вӧлі этша; мӧд-кӧ, сы вӧсна, мый стратегическӧй могыс колис воддзаыс: став мирлы кӧ чериыс — чӧсмасянтор, то миянлы — вӧлӧга.
Базаса начальникӧс первой вежысь вайӧдӧ менӧ стенын ӧшалысь мирлӧн ыджыд карта дінӧ, кӧні индӧма базаса суднояслысь кыйсян местаяссӧ.
«Зэв бур кыйсян район вӧлі Чилилӧн кыксё миляа зона сайын, — шуӧ Анашкин.
— Флот быд во кыйліс сэтысь миллионӧн-джынйӧн тонна чери.
Ковмис мунны сэтысь, тӧдмалӧм нин районсӧ сетны кореецъяслы.
Сэтчӧдз зэв ылын, да и ломтасыс сулалӧ дона.
Миян суднояс сэні во джын вӧліны ломтастӧмӧсь.
Ньӧбны сійӧс выль донъяс серти база оз вермы.
И сменнӧй экипажъясӧс Аэрофлот ӧні новлӧдлӧ сэтчӧ сӧмын валюта вылӧ.
Ӧні татысь судноясыс локтісны Войвыв Африкаӧ.
Татчӧ сменнӧй экипажъяссӧ новлӧдлам асьным.
Чери кыйӧм пыдди йӧз джын кадсӧ туйынӧсь.
Миянлысь уна судно вӧлі стрӧитӧма океанъясын кыйсьӧм вылӧ.
А тані найӧ кыдзи быттьӧ крейсеръяс ичӧтик тыын.
Валюта абутӧм вӧсна российскӧй чери кыйысьяс оз вермыны мынтысьны, медым кыйсьыны кыксё миляа зонаясын.
А босьтны валюта пыдди кынтӧм ставрида либӧ кутшӧмкӧ мукӧд чери, цивилизуйтӧм странаяс оз кӧсйыны.
Сӧмын Африка босьтӧ татшӧм тӧварсӧ.
Но дыр-ӧ кутас-а?
Гӧльлун сёрнитчис гӧльлункӧд.
Африкаса странаяс сетӧны ассьыныс чери запасъяссӧ, российскӧй базаяс — ассьыныс флотсӧ.
СССР-са чери кыян флот вӧлі лӧсьӧдӧма странаӧс вердӧм могысь.
Ӧні жӧ, медым спаситны асьсӧ, лоӧ вердны Африкаӧс.
Россияысь чери овмӧс комитетлӧн юӧръяс серти, кольӧм во рубеж сайӧ вӧлі вузалӧма 1,5 миллион тонна чери, 800 тысяча тоннаӧн унджык 1990 воын серти.
Водзӧ кӧ лоас тадзи, миянлы коляс сӧмын чери дукыс, «Океан» магазинъясын лоасны сӧмын турецкӧй джемперъяс да китайскӧй кроссовки.
Ставыс мунӧ пӧслӧвичаын моз: «Скуп мынтӧ кыкысь».
Правительство зільӧ видзтыны некымын дас миллион инвалютнӧй шайт быд во, но сэки жӧ Россияса йӧзлӧн пызан вылӧ оз во чери.
«Плунге» траулер вылын, кодӧс вӧлі лӧсьӧдӧма транспортнӧй судно улӧ, ме муні Калининградсянь Намибия берегъясӧдз и аддзылі, кутшӧм сьӧкыд ӧні эновтӧм чери кыян флотлы.
Ме аддзылі моревывса зэв ыджыд чери заводъяс, кодъяс уджалӧны Ирландиялы Ирландия берегъяс дорын, ме аддзылі Рытыввывса Сахара дорысь траулеръяслысь флотилия, коді ломтас абутӧм вӧсна тшынасьтӧг сулаліс море вылын, экипажъяслӧн абу сёян-юан.
Ганаса портын миян дінӧ волісны керченскӧй чери кыйысьяс, кодъяслысь суднояссӧ вузалісны ӧтувъя предприятиелы, коді дзикӧдз рӧзӧритчӧма.
Чери кыйысьяс во джын нин абу петалӧмаӧсь мореӧ да олісны сы вылӧ, мый суднояс вылын пӧжавлісны нянь да вузавлісны сійӧс базар вылын.
Сьерра-Леоне дорын тунец кыйысьяс кыйисны черисӧ Португалиялы, а намибийскӧй ваясын флотилия кыйис ставрида Намибиялы.
Рейсъяс нюжалӧны 8 тӧлысьӧдз, морякъяс пӧвстын содӧны висьӧмъяс, асьнысӧ виӧмъяс, налӧн удждон вылӧ африканецъяс сӧмын сералӧны...
Перйыны кӧ флотсӧ валюта отсӧгӧн тайӧ гурансьыс, сійӧ эськӧ вермис мездыны правительствоӧс рубеж сайысь уна сёян-юан ньӧбӧмысь.
А. СМИРНОВ.
«Российская газета»,
1992 вося июль 25 лун.

#Коми_му_1992-08-06
«Чегӧм воропа зыр» — журналист Дмитрий Антоновскийлӧн мӧд детективнӧй повесть.
Воддзаыс — «Ош горасӧ вевттьӧ» петаліс «Войвыв кодзув» журналлӧн 1990 вося 4 номерын.
«Коми му» газет йӧзӧдӧ повестьсьыс, коді петас «Войвыв кодзув» журналлӧн матысса номеръясын, юкӧн.
Дмитрий АНТОНОВСКИЙ
ЧЕГӦМ ВОРОПА ЗЫР
Арся поводдяыд тай луннад сизимысь вежсьылӧ.
И збыль.
Быттьӧ тӧрыт на нюмъяліс, кӧть оз нин гожся моз, шонді.
И со тай, виччысьтӧг петіс вой тӧв.
Енэжсӧ зэвтісны сьӧкыд сьӧд кымӧръяс.
Сідз и чайтсис — оз кӧ вӧвны пуясыс, дзик му бердӧдзыс лэччасны.
Первой кӧшысь моз кисьтіс кӧдзыд зэр, а сэсся петіс уль лым.
Некымын сутки сапкис-усис.
Но шойччан лунъяс кежлӧ кымӧръяс разалісны, и ывлаын вочасӧн сэзьдіс.
И ставыс тайӧ лои лыда лун-войӧн.
Вежисны ассьыныс чужӧмбансӧ матігӧгӧрса вӧр-ва, муяс да эрдъяс.
Кӧть и эз на кыз эшкынӧн шебрӧд лымйӧн, но гӧгӧр лои сӧстӧм еджыд.
Гырысь вежсьӧмъяс лоины и Эжва ю вылын.
Вот-вот берегъяссӧ дорас йиӧн.
Ю кузя сук сӧнікӧн кывтіс наридз.
Став серти тыдаліс — мороз пӧльыд сэсся некодлы нин оз кӧсйы сетчыны.
Рытладорыс, йи пластъяс пӧвстӧд, ю кывтыдлань, писькӧдчис ичӧтик катер.
Сійӧ недыр кежлӧ сатшкыліс нырсӧ сиктдорса кыр бокӧ.
Катер вылысь чеччыштіс том морт.
— Капитан!
Аддзысям вежон мысти, затонын, — горӧдіс сійӧ катер вылӧ кольччысьлы, ӧвтыштіс кинас да веськӧдчис крут кыр йылын тыдалысь сиктлань...
* * *
Тайӧ асылӧ Митя садьмис водз.
Ывлаын пемыд на вӧлі.
Узисны и ыджыдджык чой-вокыс.
Сӧмын мамыс ноксис пач вом дорын.
Керка пасьта разаліс нин чӧскыд дук ас пӧжалӧм няньлӧн.
Ок и радейтіс сійӧ, кор мамыс пӧжасьліс.
Торйӧн нин тайӧ вӧлі шойччан лунъясӧ.
Чеччан, а тэнӧ пызан вылын виччысьӧны нин банйӧм кӧвдумъяс да картупеля шаньгаяс.
Кывтӧ ньылыштан.
Нӧшта на мӧс вӧра йӧвнад кӧ пӧжастӧ кылӧдны.
Абу окота чеччыны татшӧм водзтӧ.
Нюжмасьыштны эськӧ шоныд вольпасьын да ӧд кыв сетіс ёртыслы.
Тайӧ мӧвп бӧрын детинка шыбитіс ас вывсьыс шебрассӧ да ӧдйӧ лэччис пӧлать вывсьыс.
— Но, мый нӧ талун сэтшӧм водз чеччин, пиук.
— Митяӧс аддзӧм бӧрын меліа юаліс мамыс.
— Талун ӧд школаӧ мунны оз ков, ачыд жӧ висьталін — каникул пӧ.
Вод да пӧттӧдзыд узь.
Кор тай школаад велӧдчан лун, сэки мырдӧн сорӧн садьмӧдны лоӧ.
И збыль.
Велӧдчан лунад Митя лунтыр эськӧ вермис вольпасьын дышсӧ пӧжны.
Весиг гортса удж вылад, кӧть нёльӧд класса велӧдчысьясыдлы и оз уна сетлыны, асьсӧ эз мудзтӧд.
Не кӧ бать-мамыс, школаад эськӧ нырсӧ эз мыччывлы.
Ичӧт детинкалӧн вир-яйыс пуис, ӧти местаын сьӧкыд сылы пукавны.
А учительницаыс, Анна Петровна, пыр тшӧктыліс ставлы пукавны чӧв-лӧня.
Ёнджыка та вӧсна и эз кӧсйы мунны школаас.
Сӧмын на юртӧ бергӧдан бӧрын пукалысь вылӧ, а Анна Петровна аддзӧма нин.
Тэ тай нӧ пӧ, Митя, дзик вильышпоз кодь вӧлӧмыд.
Ӧти кыв менсьым он кыв.
Но коляс недыр кад, а детинкалӧн бара нин вунӧма, видзӧдан да, орччӧн пукалысь зонкаӧс нин дзерӧдӧ.
Не кӧ Митялӧн бур тӧдӧмлунъяс, позьӧ шуны, сетӧм материалсӧ сійӧ первойсяньыс лючки гӧгӧрволіс, велӧдыссянь ёна, гашкӧ, и сюраліс.
Кӧть олӧма нин нывбаба гӧгӧрвоис, зонпосниыд ризъявтӧг-котравтӧгыд да вильшасьтӧгыд висьысьяс кодьӧсь, да унатор быттьӧ эз и казявлы.
Мый верман вӧчны ӧкмыс-дас арӧса нывкакӧд да детинкакӧд, но и тайӧ налы вӧлі этша.
Кодлы окота лун-лун парта саяд пукавны?
Тайӧ и эз вӧв сьӧлӧм серти Митялы.
Детинка матыстчис мам дорас да меліа кутліс сійӧс.
Тӧдіс, та бӧрын мамыс лоӧ шаньсьыс-шань, мый коран, сійӧс и сетас.
— Кӧкъямыс часын сёрнитчим Вась Мишкӧд петавны кыр йылӧ даддьӧн исласьны.
Неуна нуръясьышта да мӧдӧдча.
А вольпась вылад нюжмасьны кадыс лоӧ на.
Водзын быдса вежон каникулъяс.
Митя мыссьыштіс-пальӧдчис да пуксис пызан сайӧ.
Мамыс вайис пӧжалӧм кӧвдумъяс да стӧканӧ кисьтіс йӧв.
Кыдзи и пыр, пӧжасыс сыліс вомад.
Детинка эз и тӧдлы, кыдзи бырӧдіс некымын кӧвдум.
Сэсся пасьтасигмоз нин юис йӧв да петіс ывлаӧ.
Сэзь сынӧдыс дзикӧдз пальӧдіс Митяӧс.
Миша некӧн на эз тыдав.
«Ковмас, тыдалӧ, сы ордӧ петавны», — мӧвпыштіс сійӧ да босьтіс кильчӧ бокын сулалысь ас вӧчӧм пу дадьсӧ, кодӧс сійӧ тӧрыт на петкӧдіс сарайсьыс.
Веськӧдчис орчча керкалань.
Сэні и оліс сылӧн ёртыс.
Но пырнысӧ эз вевъяв.
Дзуртыштіс-воссис кильчӧ ӧдзӧс да мыччысис Миша.
Сылӧн киын сідзжӧ вӧлі пу дадь.
— Ме чайті, тэла ковмас ветлыны, а тэ со виччысян нин.
— Митяӧс аддзӧм борын пыр и юаліс сійӧ.
— Асьтӧ ковмис виччысьны, — ылӧдлыштіс мӧдыс.
— Кынмыны нин куті и кӧсйи ӧтнам мунны.
Тадзи ӧта-мӧдкӧд варовитігмоз детинкаяс веськӧдчисны юдорса кыр йылӧ.
Майбыр тай, налӧн керкаыс дзик ю дорас сулаліс, да ылӧ эз ковмы тапсьӧдны.
Ок и лӧсьыд жӧ тӧвзьыны чой горулад.
Пельясын шутьлялӧ тӧв да чеплялыштӧ бан бокъястӧ.
Но тайӧс челядь оз казявны.
Кӧть и чужӧмъяс лоисны дзик гӧрдӧсь, а налы ставыс веськодь.
Ӧта-мӧд вежмӧн панласисны, коді ӧдйӧджык да ылӧджык исковтас.
— Вай тёпкан вӧчам да чеччавны кутам, — вӧзйис Митя.
Коді ылӧджык лэбас, сійӧ и лоӧ вермысьӧн.
А ворссьысьыс катӧдас чой паныд сылысь дадьсӧ.
Сёрнитчим?
Миша дыр эз жӧ думайт.
Весиг синъясыс ӧзйисны.
— А мый сійӧс вӧчны?
Со тай неылын неыджыд лым мыльк тыдалӧ.
Детинка петкӧдліс кинас мыльк вылӧ, сэсся гораа гӧрӧктіс, быттьӧ ворсысь чань, да ӧддзӧдчӧмӧн исковтіс индӧм месталань.
Витя вӧтчис сы бӧрся.
Но лои виччысьтӧмтор.
Мишалӧн даддьыс эз чеччышт, а зурасис лым мылькйӧ, да сійӧ лэбыштіс дадь вылысь.
Лым пиын лои и Митя, коді зурасис ёртыслӧн даддьӧ.
Кык друг видзӧдлісны ӧта-мӧд вылӧ да эз тӧдны.
Лым сюръяяс кодь вӧліны.
Сэсся тай кыдз серӧктасны вак-вакӧн.
Лым пиысь чеччӧм бӧрын воськовтісны туплясьысь дадьяслань, да муртса эз весьӧпӧрны...
Лым толаысь тыдаліс чургӧдчӧм морт ки.
Повзьӧмысла детинкаяс эз и тӧдлыны, кыдзи веськалісны чой йылӧ, весиг дадьястӧ вунӧдісны.
* * *
Милициялӧн райотделса дежурнӧй частьын пукалісны кыкӧн.
Тайӧ милицияса капитан Холопов, коді асывнас примитіс дежурство, да сылӧн отсасьысь лейтенант Потапов.
Ӧтиыс тӧдмасис кольӧм суткиын районын лоӧмторъясӧн, а мӧдыс пукаліс пульт сайын.
— Мыйкӧ выльыс эм сводкаясас?
— торкис чӧв-лӧньсӧ лейтенант.
— Кыдзи и пыр.
Ёнджыкасӧ гусясьысьяс дӧзмӧдчӧны да вина юысьяс ассьыныс збойлунсӧ петкӧдлӧны.
Оз ло лёк, тадзи кӧ коляс и миян дежурствоным, — вочавидзис Василий Иванович да бара ланьтіс.
— Сьӧлышт куимысь шуйга пельпом вомӧныд, а то туналан, — бара пырис сёрниӧ сылӧн отсасьысьыс.
Сылы окота вӧлі кодкӧдкӧ варовитыштны.
А капитанысь ӧтдор отделын некод эз вӧв.
Со и зілис ыззьӧдны сійӧс.
Эз нин ӧтчыдысь найӧ ӧтлаын веськавлыны дежуритны да тӧдіс капитанлысь «варовлунсӧ».
Юалан — вочавидзас, а он кӧ, вермас и лунтыр чӧв овны.
Быд кыв кльӧщиӧн вомсьыс кыскыны колӧ.
Тадзитӧ суткиыд зэв кузя нюжалӧ.
— Быд сӧрӧмыслы ме ог эскы.
Тэныд кӧ колӧ, ачыд и сьӧлась, — дӧзмӧмпырысь нин нурбыльтіс Холопов.
— Кыдз кӧсъян, но ме эськӧ тэ местаын эг ӧтдорт бур сӧветсӧ.
Лейтенант нӧшта кӧсйис мыйкӧ висьтавны, но триньӧбтіс телефон.
— Милициялӧн дежурнӧй часть, кывзам, — лэптіс сійӧ трубкасӧ.
Телефон недыр чӧв оліс.
Сэсся кыліс челядь гӧлӧс.
Кутшӧмкӧ детинка, а, гашкӧ, нывка зэв повзьӧм гӧлӧсӧн висьталіс:
— Дяденька милиционер, ми... этійӧ... кулӧм мортӧс лым пиысь аддзим...
Сійӧ к-куйлӧ ю дорӧ лэччан т-туй бокын.
— Мый нӧ лои?
— юаліс дежурнӧй отсасьысьлысь.
— Да, со тай челядь дӧзмӧдчӧны.
Кулӧм мортӧс пӧ туй бокысь аддзим.
Зонпосниыд, овлӧ, кадысь кадӧ дурлывлӧны.
Звӧнитӧны милицияӧ нинӧм абунас.
Мӧдӧдасны корӧм вылӧ сотрудникъясӧс, а сэні некод и нинӧм абу.
Кыдз сэсся он дӧзмы.
Холопов ачыс некымынысь шедліс татшӧм шмонь вылас.
Сійӧ босьтіс Потаповлысь трубкасӧ да стрӧга шуис:
— Ещӧ кӧ кутан дӧзмӧдчыны, кута да пельтӧ нетшка.
А ӧні ӧшӧд трубкатӧ.
Колис нӧшта некымын минут.
— Дядя милиционер, ме ӧд збыль висьтала, ог ылӧдчы.
Он кӧ эскӧй, волӧй да видзӧдлӧй, — бара звӧнитіс детинка...

#Коми_му_1992-08-06
ОШКӦД ПАНЫДАСЬЛӦМ
(Вӧвлӧмтор)
Том дырйиыс менам Павла пӧч мунӧма пӧдругаыскӧд пув вотны Эжва сайӧ.
Дыр вотчӧм бӧрын найӧ шойччыштӧмаӧсь, неуна нуръясьыштӧмаӧсь да босьтчӧмаӧсь вотчыны водзӧ.
И, рӧкыд вылӧ, рытгорулас сэсся янсалӧмаӧсь.
Менам пӧчӧ кылӧма кутшӧмкӧ аслыспӧлӧс шыяс.
Мый нӧ пӧ тайӧ?
Веськӧдчас, видзӧдлас водзӧ да муртса кок йывсьыс оз усь: сылы паныдӧн кыккокйылын сулалӧ ыджыд ош, а неылын кык ошпи.
Ыджыд ош матыстчӧма пӧчӧ дорӧ да кутӧма сьӧлавны чужӧмас.
А гыжъяссӧ, вӧлӧм, чабралӧ да паськӧдлӧ.
А пӧчӧ кын мыр моз сулалӧма ошлы воча да видзӧдӧма сы вылӧ.
Кор ошпияныс кутӧмаӧсь дуригмоз пышйыны, сэки ошкыд бергӧдчӧма да равзігтыр довгӧма пияныс бӧрся.
Пӧчӧ ас садяс воӧма сӧмын сэк, кор кылӧма пӧдругаыслысь гӧлӧссӧ.
Но дыр на абу вермӧма горӧдны вочасӧ.
Коркӧ сэсся шыасьӧма жӧ.
Пӧдругаыс локтӧма пӧчӧ дорӧ да чуймӧма сы вылӧ.
Мый нӧ пӧ, Павла, лоис?
Сэк пӧчӧ висьталӧма, кыдзи ставыс вӧлӧма.
Та бӧрын котӧрӧн локтӧмаӧсь сиктӧ.
Весиг оз помнитны, кыдзи вуджӧмаӧсь Эжва юсӧ.
Бур кӧть, мый ошкыс абу косявлӧма пӧчӧӧс.
Чайта, мый зверыс думсьыс дорйис пиянсӧ, мед морт найӧс эз вӧрӧд.
Мамыдлы тай челядьыд пыр жальӧсь.
Роза ВЛАСОВА.

#Коми_му_1992-08-06
ГИЖӦНЫ АСЬНЫС ЗОНПОСНИ
Кулӧмдін районса гижысьяслӧн литературнӧй клуб видлалӧ гижӧдъяссӧ и дзик на томъяслысь, кодъяс босьтчисны ручка бердӧ.
Вочасӧн налӧн кывбуръясыс да висьтъясыс петкӧдчӧны районын петысь «Парма гор» газетын.
Тӧдмасьӧй на пиысь ӧткымынӧн.

#Коми_му_1992-08-06
Иван ТАРАБУКИН
ЧУЖАН ЛУНӦ
Чужан лунсӧ Таня виччысис Выль воӧс моз.
Медбӧрын воис жӧ сійӧ.
Мамыс, удж вылӧ мунігас нин висьталіс, кӧні кутшӧм сёян, кытчӧ мый пуктыны да ӧлӧдіс:
— Унаӧн эн чукӧртчӧй.
Урокъяс бӧрад пукыштӧй и тырмас.
Котралӧм мед эз вӧв.
Школаысь локтӧм бӧрын Таня медводз уськӧдчис аслас ичӧтик жырйӧ, кӧні вӧлі став озырлуныс: посни и гырысь аканьяс, ворсан пызан-улӧс, ичӧтик койкаяс да нӧшта быдсяма чачаыс.
Ставсӧ лӧсьыда идраліс.
Аканьясӧс пуксьӧдіс ӧти радӧ пызан пӧлӧн.
Мед аддзыласны ёртъясыс, кутшӧм уна сылӧн ворсанторйыс, кутшӧм мичаӧсь аканьяс.
Сэсся муніс лӧсьӧдчыны сёян жырйӧ, ӧд час мысти кӧсйисны нин локны первой классын велӧдчысь пӧдругаясыс.
Лэпталіс пызан вылӧ уна пӧлӧс пӧжас, чӧдъя да ӧмидза варенньӧ, печенньӧ да весиг яблӧг, кодӧс корсьӧма мамыс чужан лун кежлас.
Регыд мысти кыліс ӧдзӧсӧ таркӧдчӧм, да пырисны гӧстьяс.
Мыччисны Танялы козинъяс.
Маша вайис книга, Ира — альбом да уна рӧма карандашъяс, а Катя мыччис акань, коді кужӧ куньны синъяссӧ да шуны «мама».
Танялы лоис зэв нимкодь.
Тшӧктіс пӧрччысьны нывкаяслы да пырны сёян жырйӧ.
Сёйыштӧм да чай юӧм бӧрын первойӧн чеччис пызан сайысь варов да тэрыб Маша.
— Нывъяс, вай ворсыштамӧй.
— Энлы, Маша, ме тіянлы петкӧдла ассьым жырйӧс, — сувтӧдіс Таня.
Сэтчӧ пырӧм бӧрын ставныслӧн чужӧмыс югзис.
Маша воськовтіс аканьяслань.
— Вай петкӧдла, кыдзи колӧ тӧбны аканьтӧ, — вӧзйис сійӧ.
— Эн, — сувтӧдіс Таня.
— Мамӧ увгыны кутас.
Вай книгаяс видлалам да телевизор видзӧдам.
Нывкаяс кывзысисны пӧдругаыслысь да петісны мӧд жырйӧ.
Таня вайис Машалысь козьналӧм книгасӧ да нӧшта некымынӧс ассьыс.
Но регыд книга видлалӧмыд дышӧдіс.
— Вай сингуранысь ворсыштам, — шыӧдчис Катя.
— Джодждӧраыс дзугсяс!
— повзис Таня.
— Сы дорысь бурджык магнитофон кывзам.
Гӧстьяс жугыльмисны.
Маша чеччис да нинӧм шутӧг муніс пасьтасьны порог улӧ.
— Сідзкӧ, ывла вылас петалам ворсны, — сувтіс тшӧтш Катя.
— Ӧні али мый?
— чуймис Таня.
— А мый нӧ?
Лок, Ира, петам, — нуӧдіс Катя да муніс жӧ пасьтасьны.
Недыр мысти Таня колис ӧтнас.
«Но и пӧдругаяс, чай юисны да мунісны», — мӧвпаліс сійӧ.

#Коми_му_1992-08-06
ЛИТЕРАТУРНӦЙ ЛИСТ БОК
«Коми му» газет лыддьысьяслӧн вӧлі нин позянлун тӧдмасьны Кулӧмдін районысь «Эжва» литературнӧй объединениеӧ пырысь поэтъяслӧн да прозаикъяслӧн гижӧдъясӧн.
Талун сетам тайӧ котырса йӧзлысь выль уджъяс.

#Коми_му_1992-08-06
ЗЕМЛЯК ОРДЫН
Россияса заслуженнӧй, Карелияса народнӧй художник А. В. Семяшкинлӧн мастерскӧйыс весиг чуймӧдіс.
Мукӧдъяслӧн, видзӧдан да, быдлаын куйлӧны кистьяс, сэні и тані краска войтъяс...
А тайӧ вежӧсын вӧлі пӧрадок.
Да и ачыс кӧзяиныс эз казьтыв сійӧ художникъяссӧ, кодъяслӧн лёзьмӧма юрсиыс, а паськӧмыс пыр краскаӧсь.
Кӧнкӧ унаӧн оз тӧдны, мый Карелияса народнӧй художник А. В. Семяшкин миян земляк.
Александр Васильевич чужліс да быдмыліс Ижемскӧй районса Краснобор сиктын.
Карелияын миян земляк медсясӧ нималӧ аслас графическӧй уджъясӧн.
Но миянлы окота вӧлі бурджыка тӧдмасьны сылӧн акварельӧн.
Мастерскӧйын, дерт, местаыс вӧлі этшаджык.
Художник петкӧдліс ассьыс уджъяссӧ.
Веськыда шуа, найӧ воисны миянлы сьӧлӧм вылӧ.
Тані эз вӧвны кутшӧмкӧ гора, синмӧ шыбитчана сюжетъяс.
Мӧдарӧ, акварельыс торъяліс академическӧй статьлунӧн.
Тайӧ вӧліны зэв бур, кыпыд уджъяс, кодъяс тӧдчӧдісны художниклысь сямсӧ, киподтуйсӧ...
«Новгород-Северский», «Рытъя шонділӧн югӧр» да мукӧд.
Видзӧдлім гӧгӧрбок.
Быд выль картина вӧлі аслыспӧлӧс.
Найӧ кыскисны, шензьӧдісны аслас мичлуннас.
Сэк жӧ вӧлі зэв яндзим асланым пемыдлунысь.
Ӧд ми сэтшӧм этша тӧдам миян земляклысь творчествосӧ.
В. ЖУКОВ.

#Коми_му_1992-08-06
СО ТАТШӦМ МӦВП
Пыдди пуктана «Коми му».
Ас чужан сиктысь — Кулӧмдінысь ме дорӧ воліс мекӧд ӧти школаын велӧдчылӧм морт, и пансис сёрни сиктса олӧм йылысь.
Юалі, мыйла сійӧ, велӧдчӧм морт, оз зіль босьтчыны фермерскӧй овмӧсӧ.
А меным сійӧ и вочавидзис: «Ме ог кывзы йӧзӧс, а ола сідз, кыдз меным лӧсьыдджык да бурджык семьялы».
Тешкодь тайӧ артмӧ, кор пресса да депутатъяс быдлаын дольӧны: фермерство пӧ дзик ӧти туйвизь сиктса йӧз олӧмын.
А видзӧдлан кӧ пыдісяньджык, сиктын весиг фермерлӧн дукыс оз кыв.
Кӧть биӧн лун шӧр лунӧ корсь, он аддзы прамӧй фермерскӧй овмӧс.
Мыйыс сӧмын оз вӧчсьы сиктад.
А ме думысь, ӧні быдӧнлы синмад шыбитчӧ аграрнӧй политикалӧн сиктса олӧмкӧд лӧсявтӧмтор.
Сійӧ, ме думысь, сыын, мый ӧтияс ӧткӧн олӧмсӧ оз кӧсйыны весиг вӧтӧн аддзыны.
Мӧдъяс оз кӧсйыны тӧдмавны, мый сэтшӧм ӧткӧн олӧмыс сиктын.
Коймӧдъяс немтор некодлы оз шуны, а виччысьӧны, мый артмас водзмӧстчысьяслӧн, коді босьтчис лӧсьӧдны аслыс фермерскӧй овмӧс.
А тадзи лоӧ сиктын дзик сы вӧсна, мый крестьянин вунӧдіс нин, кыдзи колӧ кӧзяйствуйтны колхозтӧг да совхозтӧг.
Но татшӧм некодлы некутшӧм кыв шутӧг олӧмнад да полӧмнад сиктса олысьыд вермас ылӧ шыбӧльӧ кольны, кыдзи вӧлі нин Хрущев дырйи, кор уна сикт да грезд вайӧдісны быран выйӧдз.
Да и эз жӧ асьныс крестьяна котыртавлыны 1929–32 воясӧ колхозъяс, а сы бӧрын и совхозъяс.
Эз жӧ крестьянин аснаукнас заводитлы войвылын быдтыны кукуруза да ӧткажитчыны нянь вӧдитӧмысь, медым медся вына муяс вылас кӧдзны турун.
Вылісянь индалӧм серти олӧмыс и вайӧдіс Коми муын сиктъяс да грездъяс бырӧмӧдз.
И ӧні бара жӧ йӧзӧдісны лозунг, мед чужисны да сӧвмисны фермерскӧй овмӧсъяс.
Мыйӧ жӧ вайӧдӧны тайӧ лозунгъясыс да чуксалӧмъясыс, кор найӧ воӧны вылісянь, а оз ас кӧсйӧм серти?
Колӧкӧ, бара лоӧ сідз, кыдзи вӧлі войдӧр миян бать-мамлӧн.
Тэ абу колхоз дор?
Сідзкӧ, тэ кулак!
Ыстам Сибирӧ.
А-а, тэ колхоз дор?
Веськыда гӧгӧрвоан партиялысь да правительстволысь политикасӧ?
Сідзкӧ, тэ лоан колхозса председательӧн.
А ӧд и ӧні, пыдӧджык кӧ видзӧдлыны, этшаӧс вӧрзьӧдӧ сійӧ, мый крестьянинлысь уджсӧ да олӧмсӧ мӧд ног вежигӧн вермас вежсьыны унатор.
Видз-му вӧдитан технологияыс, сиктын социальнӧй сфераыс.
Пыр крута босьтчыны сиктын ӧнія техника да лёк туйяс дырйи фермерскӧй овмӧсъясӧ лоӧ ӧти местаын восьлалӧм кодь.
Да и главнӧй лёкыс лоӧ сыын, мый выль «кулаклы» олӧмсӧ лӧсьӧдӧмлы паныд мунӧны сиктсаяс.
Ставӧн, медся прӧстӧй мортсянь сиктса администрацияын юралысьӧдз.
Колӧкӧ, завидь вӧсна, колӧкӧ, фермер оз на дзикӧдз эскы тайӧ выль олӧмас да нюжмасьӧ.
Да и нэм джын сайӧ колхозын да совхозын уджалӧм бӧрын сиктса мортлы кажитчӧ пыр, мый колхоз и совхоз лоӧны предприятиеӧн, кытчӧ позьӧ ветлыны удж вылӧ и босьтны удждон, а оз нажӧвитны сьӧм.
И сиктса мортлы тӧдса — колхоз либӧ совхоз кӧть кутшӧмкӧ да отсӧг сетасны пенсионерлы.
То пестӧ ваясны, то град йӧртӧ отсаласны гӧрны.
Том мортлы отсаласны керка лэптыны, кагасӧ садйӧ устроитны.
А сет вай ставсӧ фермерлы, коді кутас юкмӧсъяс лӧсьӧдны, мукӧдтор пӧрадокӧ вайӧдны?
И бара жӧ совхозысь либӧ колхозысь ас овмӧсад позьӧ мыйкӧ да мыйкӧ босьтны да нуны.
А фермерлысь видлы юавтӧг босьтны, дзик пыр судӧ сетас, да и вина сулея вылад сылысь немтор он босьт.
И мый жӧ миян артмӧ?
Медся главнӧй кӧзырӧн лоӧ, мый фермер пӧ быттьӧ вердӧ став мирсӧ.
Но олӧмад унатор абу сэтшӧм ясыд да прӧстӧй, кыдзи кабинетнӧй идеяясад.
Видзӧдлӧй гӧгӧрбок.
Кыдзи сӧмын вынсяліс мӧвп сиктын лӧсьӧдны ас овмӧсъяс, йӧзлӧн картаяс кутісны тырны уна сикас пемӧсӧн да гортса лэбачӧн, паськалісны град йӧръяс.
Ӧні кыдзи керка, сэні и кык мӧс либӧ мӧска-куканя, кык порсь, дзодзӧгъяс да чипанъяс.
А град йӧрын мыйыс сӧмын абу пуктӧма да садитӧма.
Вот сы вӧсна и оз дӧзмӧдны сиктса йӧз ӧта-мӧдсӧ, а олӧны сідз, кыдз овлісны, но кодсюрӧ сӧмын озырджыка.
Воас кад, лоӧны уна водзмӧстчысь войтыр.
А кодлы дыш уджавны, сійӧ и лозунгтӧг оз кут озырмӧдны асьсӧ, оз кут кыскыны сьӧкыд фермерскӧй додьсӧ.
Сэки ставыс лоӧ ас местаас.
П. ЛИПИН
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
ОВНЫ ПЫР СЬӦКЫДДЖЫК
Ӧні Россияын мунӧ реформа.
Ми веськӧдчим рыноклань.
Политикъяс, учёнӧйяс велӧдӧны, кыдзи тайӧс колӧ вӧчны.
Пример пыдди найӧ индӧны сійӧ государствояс вылӧ, кодъяс сяммисны збыльмӧдны татшӧм реформаяссӧ, да кӧні йӧз олӧны бура.
Ме ног, Россия зэв аслыссяма страна.
Сійӧ сӧвмӧ ас законъяс серти.
Ӧд дзик на неважӧн республикаын ыджыдаліс социализм.
Сійӧ подув вылын кӧсйим стрӧитны коммунизм.
Но тайӧ теорияыс Россияын эз лэдз крепыд вужъяс.
Ӧні жӧ экономикасӧ вуджӧдӧны рыночнӧй система вылӧ, мый серти олӧ став мирыс.
Сӧмын бара жӧ тыдовтчӧны ӧшыбкаяс.
Чайта, оз ков таысь мыжавны правительствоӧс.
Шуам, президент Б. Н. Ельцинлӧн мыш сайын сулалӧны уна тысяча учёнӧй, дзонь институтъяс, гырысь предприятиеясӧн веськӧдлысьяс, весиг эм уна лыда партия.
М. Горбачев ассьыс сэкся реформасӧ заводитіс зэв аслыссяма: медводз пансис юӧм-кодалӧмкӧд тыш.
Вӧлі шуӧма, мый тайӧ омӧльторсӧ лоӧ дзикӧдз бырӧдӧма.
Та пыдди бырӧдісны вина-водка вӧчан заводъяс, кералісны плантацияяс, кӧні быдмис виноград.
Ӧні выль бизнесменъяс та вылын нажӧвитчӧны.
Том йӧз оз пӧсьӧдчыны видз-му овмӧсын либӧ заводын.
Найӧ оз вӧчны ни сёян-юан, ни промышленнӧй тӧваръяс.
Паськыд пельпомъяса зонъяс судзӧдӧны водка, сигарет, мукӧд тӧвар да ёна донаджыка сійӧс вузалӧны.
Тадзи зэв кокниа чуктӧ сьӧм.
Шуам, менам керка дорын ӧти татшӧм бизнесменлӧн эм гараж.
Сійӧ нарошнӧ ветлӧ Кировӧ, ньӧбӧ водка, вайӧ Сыктывкарӧ да вузасьӧ.
Сылӧн гаражыс вина склад кодь нин.
Чайта, Коми Республикаса правительстволы аслыс колӧ водзмӧстчыны.
Ӧд, кыдзи шуласны, Москва ылын.
Ме ног, Коми муӧн веськӧдлысьяслы колӧ чужӧмӧн бергӧдчыны видз-му овмӧслань.
Ӧд унджык совхозыслы овсьӧ зэв сьӧкыда.
Быть налы сэсся лоӧ чинтыны видз-му овмӧс продукция вӧчӧмсӧ.
А фермеръяс оз на вермыны паськӧдчыны.
Налӧн вын-эбӧсыс та вылӧ абу.
Видзӧдлӧй, мый ӧні керсьӧ-вӧчсьӧ Сыктывкарын, сы гӧгӧр.
Кӧні неважӧн на вӧлі тыртӧмин, таво сэні быдмӧ картупель.
Йӧз гӧгӧрвоисны, бурджык аслыд вӧдитны картупель, град выв пуктасъяс.
Дерт, уналы вичмис му участокыс.
Но сійӧн позис могмӧдны быд окотитысьӧс.
Майбыр, республикалӧн столица гӧгӧр муыс тырмымӧн.
Шуам, ветеранъяслӧн Сыктывкарса горсӧветын куйлӧ уна татшӧм шыӧдчӧм.
Но оз тай тэрмасьны.
Бӧръя кадӧ рынок кывйыс, тыдалӧ, уналысь вежӧрсӧ дзикӧдз гудыртіс.
Ӧд дзик быдторйысь колӧ мынтысьны.
Весиг учреждениеясын, организацияясын быд сетӧм справкаысь корӧны сьӧм.
Дзик неважӧн аслам машинаӧн ветлі ГАИ-ӧ, техосмотр вылӧ.
Таысь колӧ мынтыны 1 шайт 50 кӧпейка.
Сберкассаын менсьым содтӧд босьтісны ӧти шайта налог.
А видлӧй приватизируйтны квартира.
Колана бумага вылӧ колӧ сулавны кузьсьыс-кузь ӧчередь.
Та бӧрын аслыд жӧ ковмас ветлыны ЖЭУ-ӧ.
Таысь колӧ мынтыны 1.500 шайт.
Ме юалі, мыйла?
Ӧд став бумагаясӧн ачым ветлӧдлі.
Сэсся и урчитӧма нормаяс, мый серти квартираыс сетсьӧ дон мынтытӧг.
Татшӧм примерсӧ позьӧ уна вайӧдны.
Ставыс тайӧ тшӧктӧ думыштчывны: а мыйла Коми Республикаын оз уджавны Россияса президентлӧн да Верховнӧй Сӧветлӧн указъясыс да постановлениеясыс?
Гашкӧ, кад нин стрӧгджыка юавны, мый вӧчӧны Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство?
Ӧд йӧзлӧн олӧмыс лунысь-лун омӧльтчӧ.
Н. МИШАРИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
КОДЪЯС МИ, И КЫМЫНӦН?
Видза олан, «Коми му».
Ті уна гижанныд финно-угръяс йылысь, кывлі на йылысь эг жӧ этша.
А он-ӧ вермӧй стӧчджыка висьтавны, кутшӧм народъяс пырӧны на лыдӧ, кӧні олӧны, унаӧнӧсь-ӧ найӧ?
Н. ОСИПОВ.
Сыктывкар.
РЕДАКЦИЯСЯНЬ.
Пыдди пуктана Николай Иванович, аттьӧ татшӧм юалӧмсьыд.
Миянлы, буди, важӧн нин коліс юӧртны та йылысь.
А то артмӧ, мый гижны гижам, а вот стӧчмӧдлӧм йылысь вунӧдам.
Финно-угорскӧй народъясыс медсясӧ олӧны Европа войвылын да Азия рытыв-войвылын.
Сӧмын венгръяс Европа шӧрын.
Артавны кӧ рӧдвуж кывъя став войтырсӧ, артмӧ 24 миллион 55 тысяча морт.
Финскӧй кыв котырӧ пырӧны прибалтийско-финскӧйяс: ачыс финскӧй (5 миллион 310 тысяча морт), эстонскӧй (1 миллион 100 тысяча), карельскӧй, ижорскӧй, (Ижорскӧй му — Инкермаа — Нева ю да Финскӧй залив берегъяс), вепскӧй (Ленинградскӧй да Вологодскӧй областьясын да Карелияын некымын район) и быран выйынӧсь нин: водскӧй (водь — зэв важ финскӧй племя, овліс Финскӧй заливса лунвыв берегас), ливскӧй (ливы, асьнысӧ шуӧны лииви — тайӧ латышъяслӧн сэтшӧм котыр, кодъяс кывйӧ уна пырӧма финскӧй сёрниысь; талунӧдз коли 200 гӧгӧр морт).
А сідзжӧ саамскӧй (саами — лопаръяс, лопь, лапландецъяс — олӧны Кола кӧджын, Финляндияын, Норвегияын, Швецияын).
Приволжско-финскӧй кыв котырӧ пырӧны мордовскӧй (1 миллион 154 тысяча морт; сёрнитӧны мокшанскӧй да эрзянскӧй кыв вылын, олӧны Мордовияын, тшӧтш Татарстанын, Горьковскӧй, Пензенскӧй, Куйбышевскӧй да Саратовскӧй областьясын.
Мордва рӧдӧ пырӧны тшӧтш Татарстанысь каратаи (сёрнитӧны татарскӧй кыв вылын), Горьковскӧй областьысь террюхана (сёрнитӧны рочӧн).
Марийскӧй (671 тысяча морт; мари — важӧн рочьяс найӧс шулісны черемисъясӧн; олӧны Мари Элын, а сідзжӧ Кировскӧй, Горьковскӧй, Свердловскӧй областьясын, Татарстанын, Башкортостанын, Удмуртияын).
Пермскӧй кыв котырӧ пырӧны удмуртскӧй (747 тысяча морт; войдӧр удмуртъяссӧ шулісны вотякъясӧн, олӧны Удмуртияын, а сідзжӧ Башкортостанын, Татарстанын, Кировскӧй да Пермскӧй областьясын); коми-зырянскӧй (коми, комисӧ важӧн шулісны зырянаӧн; олӧны Коми Республикаын, Ненецкӧй да Ямало-Ненецкӧй округъясын, Сибирын;
Кола кӧджын, Москваын, Ленинградын), коми-пермяцкӧй (Пермскӧй областьса рытыв-войвыв районъясын).
Угорскӧй кыв котырӧ пырӧны венгерскӧй (14 миллион 430 тысяча морт; мадьярскӧй — Венгрияын), мансийскӧй (важ ногӧн — вогульскӧй;
Ханты-Мансийскӧй округ) и хантыйскӧй (важ ногӧн — остяцкӧй;
Ханты-Мансийскӧй округ).
Кыдзи аддзанныд, финно-угорскӧй народъяс олӧны разі-пели, тшӧкыда ӧти и сійӧ жӧ народыс некымын областьын, республикаын.
Тайӧ инмӧ мордвалы, удмуртъяслы, мариецъяслы, комилы.
А финнъяс да ингерманландъяс (ижора) йылысь и сёрнитнысӧ нинӧм — Сталин ыджыдалігӧн найӧс нуисны Сибирӧ да Казахстанӧ (торйӧн унаӧс уджӧдісны Карагандаса шахтаясын).
Коді колис ловйӧн, ӧнӧдз рочмисны, сорласисны мукӧд кывъя йӧзкӧд, и том йӧзыс ӧдвакӧ нин кӧсйӧны бӧр локны пӧль-пӧчьясыслӧн му вылас.
Таын мыжыс абу налӧн.
И юавны ӧні, тыдалӧ, некодлысь.
И границаяс выль пӧв лӧсьӧдны, буди, абу жӧ кивыв.

#Коми_му_1992-08-06
ЯРА СЁРНИТІСНЫ...
Сыктывкарын чукӧртчыліс Россияса коммунистическӧй рабочӧй партиялӧн (РКРП) конференция, кӧні и ме вӧлі делегатӧн.
Профсоюзыс федерацияса жырйын пукаліс 50–60 морт.
КПСС партбилета делегатыс воисны ас кадӧ.
Меным кажитчис, кыдзи вӧлі котыртӧма уджсӧ.
Быдӧнӧс регистрируйтісны да сетісны гӧрд рӧма мандат.
Ми тӧдмасим РКРП-лӧн Программа, Устав проектъясӧн.
Позис лыддьыны «За власть народа» газетлысь первой номер, кодӧс кырымалӧма редактор А. А. Козлов.
Разӧдісны-вузалісны Москваын петысь мукӧд газет.
Конференциясӧ восьтіс Ю. Тауриниш — РКРП Сыктывкарскӧй комитетса член.
Сійӧ жӧ юӧртіс, мый «улісянь» Россияын ловзьӧ компартия, да висьталіс карса организациялӧн удж йылысь.
Юасис да сёрнитіс нӧшта 11–17 морт, на лыдын миянлы тӧдса войтыр — А. Безносиков, вӧвлӧм партийнӧй работник, А. Козлов — социалистическӧй движение котырса председатель, Ф. Топорков — карса ветеран, Б. Колесников — журналист, «Красное знамя» газетса уджалысь, мукӧд.
Конференция вылӧ волісны вӧвлӧм КПСС реском аппаратысь некымын морт, вӧвлӧм райкомъясысь уджалысьяс.
Унджыкыс сёрнитісны яра, гораа.
Пасйисны партия да СССР кисьтӧмын М. Горбачевлысь, Э. Шеварднадзелысь, А. Яковлевлысь пайсӧ.
Мый Б. Ельцин командаыскӧд ловзьӧдӧны капитализм, а оз нуӧдны-паськӧдны реформа.
Предатель пӧ и А. Батманов — партия рескомса вӧвлӧм первой секретарь, коді нинӧм абу вӧчӧма республикаын компартия киссьыны кутӧмысь, ӧвтыштчис пӧ сьӧкыд кадӧ коммунистъясысь.
Кыдзи юӧртіс Ю. Тауриниш, А. Батмановӧс вӧтлӧма партияысь.
Казьтыштісны сідзжӧ, мый Б. Ельцинлӧн КПСС дугӧдӧм йылысь указ оз лӧсяв Конституциялы, а Россиялӧн флаг — Россияса войтырӧс виалысьяслӧн пас, колӧ пӧ вештыны Б. Ельцинлысь да Е. Гайдарлысь правительствосӧ.
Сійӧ, тӧдчӧдісны конференция дырйи, «ньӧбис» рабочӧй движениесӧ удждон содтӧмӧн.
Ошкисны Макашовӧс да Анпиловӧс, а страна пасьта нималысь хирург Федоров пӧ восьлалӧ капиталистъяскӧд ӧтув.
Татшӧм яр сёрниыс меным эз во сьӧлӧм вылӧ.
Тайӧ митинг дырйи горзысьяслӧн гӧлӧс.
Сійӧ нинӧм бурӧдз оз вайӧд.
Сэк жӧ ни ӧти сёрнитысь эз весиг гарышт, кыдзи РКРП мӧвпалӧ бурмӧдны республикаса йӧзлысь пыр водзӧ омӧльтчысь олӧмсӧ, ассьыс уджсӧ лёка али бура вӧчӧ.
Абу меным сьӧлӧм серти РКРП Программалӧн да Уставлӧн проектъясыс.
Кажитчӧ, мый кӧть кутшӧм партияын мортыс эз вӧв, сылы медводз колӧ тӧждысьны сыкӧд орччӧн олысь-вылысьяс вӧсна, мед ӧдйӧджык кок йылӧ сувтіс экономика, ставнас страна.
Ми сэтшӧм уна сьӧкыдлун, лёктор олӧмын аддзылім, кад нин и шудыслысь кӧрсӧ видлыны.
А коми йӧзлы, татшӧм озыр муын олысьяслы, торйӧн нин.
Коді сійӧс кутас дорйыны, кутшӧм партия?
Коммунистическӧй, демократическӧй?
Но налы ставныслы колӧ ӧтитор — власть, политикаын ыджыдалӧм.
Либӧ национальнӧй?
Но ӧні кык-куим морт сӧмын шыасьлӧны республикалысь асшӧрлун дорйӧм могысь, да и со найӧс пыр жӧ националистъясӧн шуӧны.
Кӧть, тыдалӧ, чӧв овны оз жӧ позь.
Кутшӧмкӧ партия либӧ котыр миянӧс дорйысьӧн лоӧ жӧ.
Н. МИШАРИН, конференцияса делегат.

#Коми_му_1992-08-06
ВӦВЛӦМ КЕРАСЫСЬ — БУР ВИДЗ
Август 3 лун кежлӧ Княжпогостскӧй районса совхозъяс чукӧртісны тавося план дорӧ 31 процент кос турун.
Сы лыдын «Железнодорожнӧй» — 30, «Вымскӧй» — 25 процент.
Районысь администрацияса юралысь А. С. Зизганов неважӧн шуӧма грубӧй кӧрым заптӧмын делӧсӧ абу зэв ошйысянаӧн.
Вылынджык вайӧдӧм лыдпасъясысь тыдалӧ, мый бурджыка страдуйтӧны «Железнодорожнӧй» совхозын.
Кольӧм лунъясӧ ми волім тайӧ овмӧсса шӧр отделениеӧ.
Сэні механизируйтӧм звено пуктӧ уна вося турун «Ачим» участокысь.
Кыдз шуласны, пызан выв кодь шыльыд, сэсся и вель туруна да ыджыд сійӧ, ставыс 280 гектар.
— Татысь и босьтлӧ быд во кызвын кӧрымсӧ совхоз, — висьталӧ районысь Гостехнадзор инспекцияса начальник А. В. Изморин.
— А во кызь сайын на тані вӧліны пӧрӧдчылӧм делянкаяс.
1973 воын районса мелиораторъяс босьтчисны вӧчны на местаӧ уна вося турун быдтан муяс.
Александр Васильевич сэки вӧлӧма «Комимелиорация» объединениелӧн квайтӧд номера передвижнӧй механизируйтӧм колоннаса начальникӧн.
Казьтылӧ, мый тані вӧліны мыръяс, пӧрӧдлӧм сісьмӧм пуяс да матӧ кык весьт джуджда нитш.
Первойсӧ пӧ эг и эскылӧй, мый лоӧ кутшӧмкӧ тӧлк миян уджысь.
Став мырсӧ перъялӧмаӧсь да ваялӧмаӧсь ӧтчукӧрӧ.
Бӧрынджык окотапырысь некутшӧм дон босьттӧг сетӧмаӧсь ломтыны райцентрысь Севернӧй посёлокса котельнӧй.
Валежниксӧ тшӧтш чукӧртӧм да нитшсӧ кульӧм бӧрын кодйӧмаӧсь участоксӧ косьтан паськыд да джуджыд канаваяс.
Сэсся бура гӧрӧмаӧсь, вынсьӧдӧмаӧсь да кӧдзӧмаӧсь некымын сикас турун кӧйдыс.
Мырсьӧмаӧсь во нёль-ӧ-вит, 280 гектарсӧ эштӧдӧмаӧсь куим пӧрйӧӧн.
Тайӧ ӧнія техникаӧн, а миян пӧльяслы кӧ ки помсьыныс та ыджда видзтӧ тырмис вӧчны некымын пӧв дырджык.
Ӧкмысдасӧд вояс заводитчигкежлӧ участокыс эзджык ло сэтшӧм туруна, канаваясыс тырыштісны няйтнас.
Найӧс сэки весалісны, видзсӧ выльысь гӧрисны да вынсьӧдісны, кӧдзисны турун сорас кӧйдыс.
Ӧні сійӧ бара кос и шыльыд, туруна, абу, майбыр, бурмӧдлытӧм виддзыд кодь.
Миян волан лунӧ «Ачим» участоксӧ зэв ыджыда нин, а, гашкӧ, и ставнас, вӧлі ытшкӧмаӧсь.
Но воддза лунас зэрӧма да дзик асывсяньыс бӧръяджык турунсӧ эз на позь чукӧртны.
Пресс-подборщикӧн уджалысь механизаторъяс А. Цывунин, А. Власов да А. Евгращенков шуисны, пажын бӧрын пӧ кутам прессуйтчыны.
Но лёддзавнысӧ лун шӧр гӧгӧр заводитісны нин, во куим сайын ньӧблӧм выль сикас ГВР-6 машина зэв бура куртӧ.
А водзынджык ытшкылӧм турунсӧ гартӧмаӧсь нин гырысь гӧгрӧс рулонъясӧ, да сэні туруныс абу и кӧтасьлӧма зэригас.
В. Старцев сӧвтӧ погрузчикӧн «Кировец», Т-150 гырысь тракторъяслы прицепъясаныс, да турунсӧ новлӧны лэбулӧ.
Звеноын ставыс опытнӧй механизатор, уна воӧн трактор вылынӧсь.
Удждоныд пӧ, миян серти, ӧні эськӧ и абу ичӧт, да уджалам со мый вермам.
И рулон да тюк кӧртавлан шпагатсьыд эг на орлӧй, мый вӧсна мукӧдлаын важӧн нин майшасьӧны.
Но сӧмын мед зэрыс эз торкав, сетіс ӧдйӧджык страдуйтны, став турунсӧ чукӧртны.
А. БЕЛЫХ.
Княжпогостскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: прессуйтчысьяс А. Цывунин, А. Власов да А. Евгращенков: тракторист Н. Подоров; турун новлӧны лэбулӧ.

#Коми_му_1992-08-06
ТЕЛЕТАЙП ВЫВСЯНЬ ВЫЛЬТОРЪЯС
САНКТ-ПЕТЕРБУРГ
Санкт-Петербургса монетнӧй дворын кутісны лэдзны российскӧй символикаӧн деньга.
1, 5, 10, 20, 50 да 100 шайта корт деньгаяс ӧні мичмӧдӧ кык юра кутш.
БАКУ
Матӧ комын керка сотчис да дас ӧти морт ранитчис Азербайджанын Таузскӧй районса сиктъясын армянскӧй вооружитчӧм котыръясӧн танкъясысь, пушкаясысь да «Град» установкаясысь лыйлӧм борын.
САМАРА
Водзӧ донсялӧны «Жигули» автомобильяс.
Ӧні медся этша, 370 тысяча шайт, колӧ мынтыны «ВАЗ-21051» модельысь.
А медся донасьыс, «ВАЗ-21099» модельысь, ньӧбасьысьяслы ковмас перйыны зепсьыс 820 тысяча шайт нин.
Волжскӧй автозаводлӧн мукӧд машинаяс донсялісны шӧркодя матӧ 40–50 процент вылӧ.
МОСКВА
Россияса президент Борис Ельцин индіс Верховнӧй Советын правовӧй вопросъяс кузя ассьыс официальнӧй представительӧн Анатолий Сливаӧс, коді таӧдз вӧлі президентлӧн государственно-правовӧй управлениеса начальникӧс вежысьӧн.
☼ ☼ ☼
Космосын водзӧ уджалӧ российско-французскӧй экипаж.
Кыдзи тӧдса, выль экипажысь Соловьев да Авдеев кольччасны «Мир» комплекс вылӧ.
А важ экипажыс, Викторенко да Калери, кодъяс космосын лэбалӧны нин витӧд тӧлысь, Францияса космонавт-исследователь Мишель Тониникӧд воасны му вылӧ.
План серти тайӧ лоӧ август 10 лунӧ.
☼ ☼ ☼
Россияса президентлӧн пресс-службаын юӧртісны, мый Болгарияысь локтӧм бӧрын Борис Ельцин кык вежон кутас шойччыны Сочиын.
ДУШАНБЕ
Август 3 лунӧ помасис мир йылысь Хорогскӧй соглашениелӧн срокыс.
Сы серти став вооружитчӧм формированиелы коліс сдайтны оружие.
Но кад колис, а вайисны сӧмын...
19 ствол.
Сэк жӧ тӧдса, мый йӧз киын матӧ 17 тысяча автомат, пистолет да мукӧд сикас оружие.
БРЯНСК
Бӧръя кык лунӧн карса мӧд номера роддомын куліс квайт пузчужӧм кага.
Вывті лёк дзоньвидзалуныс нӧшта куимлӧн.
Неминучаыслысь помкасӧ тӧдмавтӧм на.
Та вылын ӧні уджалӧны Российскӧй Федерациялӧн здравоохранение министерствоса комиссия да карса прокуратура.

#Коми_му_1992-08-06
ДЖЫНСЬЫС ЭТШАДЖЫК
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти, тавося август 3 лун кежлӧ минсельхозлӧн совхозъяс да колхозъяс турунсӧ ытшкисны 64.360 гектар вылысь.
Тайӧ план дінӧ сӧмын 41 процент мында.
А зорӧдъясӧ воис муртса на коймӧд юкӧн кӧрымыс.
Нӧшта на этшаджык заптӧма силос да турун пызь.

#Коми_му_1992-08-06
ВИЧЧЫСЬӦНЫ ГӦСТЬЯСӦС
Том йӧзлӧн ас вӧляысь уджалӧм кузя республиканскӧй штаблӧн директорӧс вежысь М. А. Дронов да «Припечорскӧй» совхозса директор.
С. Е. Носов кырымалісны аслыссяма договор.
Сы серти Усть-Цилемскӧй районо август 7–8 лунъясӧ воас Рытыввыв Европаысь дас морта отряд.
Францияысь да Германияысь том йӧз, тыдалӧ, овмӧдчасны Неридз сиктын.
Дас лун чӧж гӧстьяс кутасны совхозса видзьяс вылын пуктыны турун.
Дерт жӧ, найӧ бурджыка тӧдмасясны войвывса сиктлӧн олӧмкӧд, татчӧс войтыркӧд.
Медым кокниджык вӧлі ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоны, гӧстьяскӧд тшӧтш локтасны куим переводчик.
На пиысь кыкыс велӧдчӧны Коми педагогическӧй институтын.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-06
Ми весиг кыдзкӧ велалім нин, мый вый вӧчӧны сӧмын карын, ыджыдсьыс-ыджыд заводын.
А сикт-грездӧ дасьсӧ вайӧны, медым сиктсаяс тшӧтш вермисны сійӧн чӧсмасьны.
Но олӧмыс крута кежис аслас талялӧм ордымысь.
Ӧні нин сиктъясын дзик мӧд ног мӧвпалӧны да уджалӧны.
Выль ног жӧ олӧ-вылӧ «Коквицкӧй» совхоз.
Овмӧс ас вынъясӧн лӧсьӧдіс неыджыд вый вӧчанін, кодӧн веськӧдлӧ Т. В. Козлова.
Татьяна Васильевна да нӧшта сылӧн кык пӧдруга ӧти сменаӧн шӧркодя вӧчӧны 250 килограмм мӧс вый.
М. АЛЕКСАНДРОВ.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимок вылын: вый вӧчанінӧн веськӧдлысь Т. В. Козлова.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-06

2026-08-25T09:07:17Z

Ӧньӧ Лав:

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-04

2026-08-25T09:05:56Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-04
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Киын новлан часіӧ прокладка, коді пуктыссьӧ корпус да вевт костас, позьӧ вӧчны и аслыд.
Босьтӧны полиэтиленӧвӧй плёнка да циркульӧн (емнас) визьнитӧны некымынысь, кытчӧдз плёнкаыс оз ор сарпалӧминтіыс.
Грелкатӧ, кӧні пробкаыс оз нин бура топав, эн тэрмасьӧй шыбитны.
Челядьлы резина нёньсьыс вундӧй кытшсӧ да пуктӧй пробкаас.
Грелкасьыс пробка дортіыс оз мӧд виявны.
Джодж либӧ ӧшинь краситан кисточкаыд кӧ мӧдіс киссьыны, вӧчӧй жӧчысь асык да болта гайкаӧн зэлӧдӧй сіяссӧ.
Электробритваысь важ пуртъяснас позьӧ вӧдитчыны фрезаӧн моз.
Пуртсӧ крепитӧны винт вылӧ, а винтсӧ зэлӧдӧны дрельӧ.
Татшӧм фрезаыс вундӧ оз сӧмын пластмасса, пу, но и озысь, алюминий, ыргӧн да небыдджык кӧрт.

#Коми_му_1992-08-04
КАДЫСЬ ВОДЗ
Барселона.
Ӧтувъя командаысь гандболистъяс предварительнӧй турнир помасьтӧдз босьтісны «путёвка» олимпийскӧй турнирлӧн полуфиналӧ.
«Б» группаын медбӧръя матч водзвылас найӧ ворсісны Испанияса командакӧд да вермисны 24:18 тшӧтӧн.
Медбура ворсіс Валерий Гопин, коді тайӧ сезонын ворсӧ «Маристас» испанскӧй клубын.
Сійӧ сюйис сизим мач.
Олимпиада вылын збыльысь зарни медальӧн «зэрис» Минскысь гимнаст Виталий Щерболы.
Август 3 лунӧ сійӧ босьтіс квайтӧд зарни медаль.
Тайӧ жӧ лунас ӧтувъя командаысь дзюдоист Назим Гусейнов (кокни вес) босьтіс зарни медаль.
Сійӧ вермис Лунвыв Кореяысь спортсмен Юн Хиунӧс.
Август 3 лун кежлӧ командаяс босьтісны та мында медальӧн:

#Коми_му_1992-08-04
ГОРА КЫВЪЯСТӦГ
Тайӧ мортыскӧд аддзыси Сыктыв вожын.
Сійӧ нинӧмӧн быттьӧ оз торъяв мукӧдъясысь.
Этша нӧ ӧмӧй коми сикт-грездын татшӧм мужичӧйыс!
Ремид Гаврилович Голосов радейтӧ вӧр-ва.
Сытӧг, буракӧ, овны оз вермы.
И аслыс уджсӧ бӧрйӧма сьӧлӧм сертиыс.
Ремид Гаврилович дас сайӧ во лесникалӧ Сысольскӧй лесосеменнӧй станцияын.
Ӧні мортыд пенсия вылын нин.
Но эз тай пукавсьы гортас.
Уджтӧгыс, тыдалӧ, оз нин вермы овны.
Мӧд боксянь, верман-ӧ янсӧдчыны радейтана делӧкӧд, кодлы уна во сетін ассьыд сьӧлӧмтӧ?
Сэсся, гӧгӧрвоана, та мында кадӧн чӧжсис ыджыд опыт.
Эм сылы мыйӧн юксьыны либӧ чуйдӧдны томджыкъясӧс.
Бӧръя воясӧ кыдзкӧ тшӧкыдджыка кутісны сёрнитны, мый колӧ пӧ бурмӧдны экология, ёнджыка тӧждысьны да видзны республикаса «веж зарни» — вӧр.
Сӧмын тай сёрниясыс медсясӧ сёрниӧн и кольӧны.
Р. Г. Голосов кинас ӧвтыштчӧ татшӧм больгӧмсьыс.
Сійӧ бура тӧдӧ, мый талун вӧчсьӧ вӧръясын.
Ӧні, рыноклань мунігӧн, пармаын керасьысь-пӧрӧдчысьлӧн лыдыс тӧдчымӧн содіс.
Найӧ зэвсӧ оз тӧждысьны, мый на бӧрын кольӧ.
Выльӧн пӧжсьӧм коммерсантъяс да бизнесменъяс, тшӧтш и леспромхозъяс, корсьӧны выгӧда.
Вӧрысь, сямман кӧ, дерт, позьӧ вӧчны уна сьӧм.
Ӧд делӧвӧй вӧр, брус, тьӧс-плака, вагонка вель ёна донсялісны.
Яг-растӧ керавны ыджыд сям оз ков.
Вынйӧра техника сійӧс тӧлысь-мӧдӧн «ньылыштас».
Сӧмын коді кутас ловзьӧдны кушмӧм керассӧ?
Миян, мыйлакӧ, век неморт ног артмӧ.
Кодкӧ пӧрӧдчӧ, позьӧ шуны, медбурсӧ курыштӧ, нӧшта на ставсӧ пузувтӧ.
А мӧд вештӧ тайӧ грекъяссӧ: весалӧ да уберитӧ лӧп-ёг, садитӧ том пуяс, видзӧ, тӧждысьӧ на вӧсна.
Эк, вӧлі да ыджыдаліс кӧ сэтшӧм закон, мый серти вӧрын пӧрӧдчысь ставсьыс кыв кутіс!
Сэки эськӧ сійӧ бура тӧдіс, пакӧститчӧмысь ковмас мынтыны сэтшӧм штрап, мый юрсиыд во-мӧд кутас повзьӧмысла сулавны.
Нӧшта сэсся тэнӧ нэмнас некор оз лэдзны вӧрын уджавны.
А, шуам, пӧрӧдін кӧ пу, то сы пыдди быть кыкӧс садитін...
Уна во чӧж нин Ремид Гаврилович буретш сійӧс и вӧчӧ, медым Коми муын шувгис парма.
Быд ар сійӧ лесникъяскӧд чукӧртӧ коль, косьтӧ да дасьтӧ кӧйдыс.
Сэсся, дерт жӧ, быдтӧ пожӧм-коз.
Мыйта сям, вын, киподтуй колӧ, медым найӧ быдмисны, сӧвмисны.
А дась кольсӧ, том пуяссӧ босьтысьыс абу.
Кӧть быд во Коми Республикаын уна сюрс гектар вылӧ бырӧ вӧрыс.
Мыйла?
Пожӧм-козтӧ керавны абу дыр.
Бӧр ловзьӧдны кушмӧминсӧ вель сьӧкыд.
Тшӧтш, ок дона!
Буретш та вӧсна окотитысьыс и абу.
Сэсся и тшӧктысь-стрӧжитысь мыйлакӧ оз сюр.
Вермис, тӧдӧмысь, Р. Г. Голосов шеныштны кинас.
Майбыр, пенсия вылын.
Горт гӧгӧрын тӧжд-могыс сідзи юр выв тыр.
Град выв пуктасъяс быд лун колӧ киськавны, скӧт гӧгӧр бергавны...
Но оз вермы сійӧ мӧд ногыс.
Олӧма йӧзлӧн, тыдалӧ, татшӧм сяма оласногыс йиджтысьӧма вирас, пӧль-батьясӧн велӧдӧмыс крепыда вужъясьӧма.
Чайта, позьӧ гӧгӧрвоны Р. Г. Голосовӧс.
Лунысь-лун чинӧ Коми муса парма.
Воысь-во сійӧ гӧльмӧ и зверь-пӧткаӧн.
Косьмӧны юяс.
Воддза серти чери ёна нин быри.
А мортыд такӧд миритчыны оз вермы, оз кӧсйы.
Миян сёрниын Ремид Гаврилович казьтыштіс бӧрӧ кольӧм кадсӧ:
— Дзик на неважӧн, гашкӧ, во кызь-комын сайын, коми морт пыдди пуктыліс вӧр-ва, мӧд синъясӧн сы вылӧ видзӧдіс.
Сэки коми пармаын ыджыдалісны на некодӧн гижтӧм законъяс.
Найӧс коми войтыр некор эз торкавны.
Ӧд прӧступитчӧм дядьӧӧс виччысис медся ыджыд омӧльторйыс — сійӧ воштыліс ассьыс бур нимсӧ.
Сиктсаяс, медматысса ёртъяс, весиг и рӧдвуж татшӧмтор эз прӧститлыны.
Сэки ковтӧг эз керавны ни ӧти пу, гожӧмын эз лыйны-вины пияна энь йӧраӧс, эз вотлыны кын пув.
Кытчӧ тайӧ воши, разалі-сылі?
Р. Г. Голосов сьӧкыда ышловзьӧ.
Йӧзыс пӧ тай ёна вежсисны.
Найӧ удитісны «висьмыны» сійӧ жӧ веськодьлунӧн, мукӧдыс пӧ весиг кутісны кимӧститчыны-пакӧститчыны.
Примерыс тырмымӧн.
Вӧр керкаӧ гежӧдика волӧны гӧстьяс.
Мед пӧ эськӧ да.
Сӧмын на бӧрын сійӧ казьтылӧ мазі поз, кӧні ыджыдалӧма пармаса кӧзяин — ош.
Оз кӧ тырмы водзвыв заптӧм пес, сотасны лабичьяс, тшӧтшӧдасны узьланін, весиг пӧ стенсӧ лӧсаласны.
Татшӧмъяс бӧрын ни пӧрт, ни пань оз коль.
Аттьӧ пыдди на содтӧд ӧшинь-стеклӧсӧ жугӧдасны.
Абу бурджык и ты-ю дорын.
Вӧйтӧм кулӧм-ботан бӧрся сюся колӧ видзӧдны, быттьӧ ассьыд синтӧ видзны.
Чай юигкості вермасны гусявны.
Таво тулыс со Р. Г. Голосовлы кодкӧ «отсыштӧма»: выль кулӧм гусялӧмаӧсь.
Тӧвбыд мортыд сійӧс кыӧма, садитӧма.
Р. Г. Голосов ас йывсьыс оз радейт сёрнитны, сьӧкыд сыысь мыйкӧ кыскыны-тӧдмавны.
Век мӧд вылӧ сёрнисӧ старайтчӧ вуджӧдны да ошкыштны.
Сылӧн ёртъяс, тӧдсаяс висьталӧм серти, Гаврилович пӧ нэмсӧ татшӧмӧн вӧлі.
Скуп мортыд кывъяс вылӧ.
Сэк жӧ быдтор сы киын «ӧзйӧ»-артмӧ.
Торйӧн нин бур вӧралысь.
И уртӧ прӧмышляйтӧ, и тар-дозмӧртӧ сяммӧ кыйны, гоз-мӧд ошкӧс чергӧдлӧма и.
Олӧ Визинын сиктса морт, коді лунысь-лун рӧдмӧдӧ коми парма, видзӧ, дорйӧ сійӧс.
Гора кывъястӧг вӧчӧ ассьыс уджсӧ.
М. ЛАДАНОВ.
Сысольскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимок вылын: Р. Г. Голосов.

#Коми_му_1992-08-04
БАЛТИЙСКӦЙ МОРЕ ЛОАС СӦСТӦМ,
но та могысь ковмас видзны 22 миллиард доллар
Тавося апрельын Россия, Асыввыв да Рытыввыв Европаса мукӧд страна кырымалісны вӧр-ва да сынӧд сӧстӧма видзӧм йылысь декларация.
19 воӧн шуӧма весавны Балтийскӧй морелысь ёна няйтчӧм районъяс.
Та вылӧ ылӧсас ковмас видзны 22 миллиард доллар.
Декларациясӧ вӧлі кырымалӧма Балтийскӧй море дорйӧм кузя конференция вылын, коді вӧлі Хельсинкиын.
Балтийскӧй море, кодӧс кытшалӧны Россия, Латвия, Литва, Эстония, Норвегия, Швеция, Дания, Польша да Германия, Севернӧй морекӧд йитчӧма зэв векни проливӧн.
Та вӧсна сэні зэв ньӧжйӧ вежсьӧ ваыс, 25–40 воӧн.
Хельсинкскӧй комиссияса специальнӧй группаӧ пырысь специалистъяслӧн тӧдмалӧмъясыс петкӧдлӧны, мый ӧні Балтийскӧй море берегса каръяс да предприятиеяс лэдзӧны сэтчӧ зэв уна весавтӧм ва.
Мореӧ быд во веськалӧ ылӧсас 2.500 тонна свинеч да 25 тонна ртуть.
Сэтшӧм органическӧй колясъяс, кыдзи няйт да целлюлозно-бумажнӧй предприятиеясысь шыблас, васьыс босьтӧны уна кислород, та вӧсна сэні кулӧ став ловъя лолыс.
Няйт море пыдӧслӧн ыдждаыс воысь воӧ вежласьӧ.
Ӧткымын воясӧ «кулӧм пыдӧсыслӧн» ыдждаыс овлӧ 100 тысяча квадратнӧй километрӧдз — Балтийскӧй морелӧн нёльӧд юкӧныс.
«Балтийскӧй морелӧн медджуджыд местаясыс — тайӧ пустыня.
Тайӧ грӧзитӧ чери кыйӧмлы, шойччӧмлы да туризмлы, а сідзжӧ уна миллион мортлӧн здоровьелы, кодъяс олӧны Балтийскӧй море берег пӧлӧн.
Ваын бактерияяс вӧсна пӧдлалӧны уна пляж, — шуӧ экологическӧй проблемаяс кузя всемирнӧй банкысь старшӧй специалист Стивен Лиитнер.
— Берегдорса районъясын йӧз оз лысьтны юны веркӧсса васӧ, а кӧнсюрӧ няйтыс веськалӧ и мупытшса ваясӧ».
Балтийскӧй море весалӧм кузя проектсӧ экспертъяс орччаӧдӧны 70-ӧд воясын Великӧй тыяс весалӧмкӧд, кодӧс ӧтув вӧчисны США да Канада.
«И Балтийскӧй море, и Валикӧй тыяс используйтсьӧны ӧтув.
И сэні, и тані ваас зэв уна вреднӧй элементъяс, а сідзжӧ ловъя организмъяс, кодъяс заразитчӧмаӧсь сьӧкыд металлъясӧн», — шуӧ Ричард Лирофф, природалӧн всемирнӧй фондысь шӧр да Асыввыв Европаса программаясса директор.
Но Лирофф индӧ и торъялӧмъяс вылӧ.
«Великӧй тыяс бердын эм сӧмын кык национальнӧй правительство, — Балтийскӧй районын ёна унджык.
И найӧ абу сэтшӧм озырӧсь деньгаӧн.
Великӧй тыяс весалігӧн миянлы удайтчис шедӧдны вермӧмсӧ, сы вӧсна мый ми вӧлім дасьӧсь весавны йӧзлӧн гортса овмӧсын да промышленностьын используйтӧм ва.
Татшӧм инвестицияыс Польшалы да Россиялы сувтас зэв дона.
Лироффлӧн арталӧмъяс серти, ассьыс экологическӧй тӧждъяссӧ решитӧм кузя Россия колис США-ысь 20 во вылӧ.
Но, кыдзи лыддьӧ сійӧ, тайӧ костыс, вермас лоны, и бур.
Рытыввывса правительствояс да международнӧй банкъяс кӧ решитчасны пӧртны олӧмӧ инвестициясӧ, то тайӧ тырвыйӧ вермас вештыны асьсӧ.
Балтийскӧй море ковмас весавны кык пӧрйӧ: 1993–1997 воясын, а сэсся 1998–2012 воясын.
Специальнӧй группалӧн уджын, коді лӧсьӧдіс декларациясӧ, участвуйтіс нёль международнӧй финансӧвӧй организация: Выльмӧдӧмлӧн да сӧвмӧдӧмлӧн европейскӧй банк, Европейскӧй инвестиционнӧй банк, Войвывса инвестиционнӧй банк да Став мирса банк.
Дж.
Эйзенберг.
«Мы» газетысь.
********************************************
КОЛӦ ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-08-04
САМАРА.
Некымын секундӧн позьӧ тӧдмавны автомобиль двигательысь няйт-ӧ мавтасыс АЗЖ-965 анализаторӧн, кодӧс вӧчисны С. П. Королев ныма авиационнӧй институтлӧн научно-исследовательскӧй лабораторияын.
СНИМОК ВЫЛЫН: доцент Николай Малыгин петкӧдлӧ АЗЖ-965-лысь уджсӧ.
ИТАР-ТАСС-лӧн фото.

#Коми_му_1992-08-04
АДДЗӦНЫ КАД БЫДЛАӦ ВОЛЫНЫ
Тӧдчымӧн донсяліс бензин.
Водзті Кулӧмдінса уличаяс вывті рытъясын мотоциклъяс жуӧмӧн жуисны, а ӧні визьнитлӧны гежӧдджыка.
Тӧдчис-ӧ тайӧ донсялӧмыс туй вылын неминуча лыд вылӧ?
— Дерт, помкаыс абу сӧмын таын, но кольӧм воын серти туй вылын неминучаяс чинісны, — вочавидзис Усть-Куломскӧй районысь старшӧй государственнӧй автоинспектор П. И. Максимчук.
— 1991 вося первой джынйын вӧлі 19 авария, а таво — 16. Пӧгибнитӧм йӧз лыдыс чиніс 5 морт вылӧ.
Ме думысь, ёнджыкасӧ тӧдчӧ штрапъяс содӧм.
Пример вылӧ, сюрас кӧ морт руль сайысь код юрӧн, то медся этша штрапыс сылы лоӧ сюрс шайт, а позьӧ босьтны государстволы пӧльза вылӧ 2 сюрс шайтӧдз.
Но код юраяслы, кыдз шуласны, йирыд кок лапа вылӧдзыс сӧмын.
А курыдторйыд ӧні — кор кӧсъян да мыйта кӧсъян.
Во заводитчӧмсянь туй вылын ветлан правилӧяс торкисны 750-ысь, а на пиысь 158-ысь — код юраяс.
25 мортлы ковмис вештыны сюрс да унджык шайтӧн.
Мотоциклистъяс пиысь унаӧн, а кызвыннас найӧ — том йӧз, ветлӧны правотӧг.
Медым татшӧм войтырыс лоины этшаджыкӧн, а вочасӧн дзикӧдз бырисны, ГАИ-лӧн водзмӧстчӧмӧн райцентрын котыртӧма «А» категория вылӧ экзаменъяс сдайтӧм.
Тӧдӧмлунъяс донъялӧны компьютерӧн.
Та дырйи экзамен сдайтысьяс велӧдчӧны гортаныс асьныс.
Экзамен примитӧмысь вештӧны сӧмын 7 шайт.
Куим воӧн татшӧм ногӧн мотоцикл вылын ветлӧм вылӧ право сетӧма некымын сё мортлы.
Таво нин сдайтісны дас витӧн.
Татшӧм йӧз пӧвстысь унджыкыс — райцентрсаяс.
Ылі сиктъясысь да посёлокъясысь волысьяс овлӧны этшаӧн.
Отсалӧны школаын босьтӧм тӧдӧмлунъяс, ӧд районса 7 шӧр школаын трактор да видз-му уджалан машинаяс велӧдігӧн тӧдмасьӧны и туйяс вывті ветлан правилӧясӧн.
Таво кык группалысь экзаменъяс примитіс Усть-Немын да Югыдъягын и ДОСААФ-лӧн спортивно-техническӧй клуб.
Неыджыд да отсӧг, мед чиніс туй вывті ветлан правилӧяс торкалысьяслӧн лыд.
Тешкодьӧн кӧть тайӧ кажитчас, но кымын бурджыкӧсь туйяс, сымын правилӧяс торкалӧмыс унджык.
Эз сэтшӧма «нимавлы» Руч вож, а мыйӧн воис асфальта туй, ӧти бӧрся мӧд неминуча.
Торйӧн нин ышмӧны мотоциклистъяс.
Дерт, «подвиг» вылӧ ышӧдӧ вина-водка.
Оз, тыдалӧ, велавны ветлыны тракторъяс да автомашинаяс вылын «Усть-Куломскӧй» совхозса, Усть-Куломскӧй да Верхне-Вычегодскӧй леспромхозъясса, ремтехпредхимияса механизаторъяс, кӧть эськӧ, шуам, бӧръяас рейсӧ петӧм водзвылын водительясӧс видзӧдалӧ медик.
Татшӧмторсӧ нӧшта котыртӧма Пруптскӧй леспромхозын, Кужбаса кылӧдчан рейдын, Сыктывкарскӧй автотранспортнӧй объединениелӧн Кулӧмдінса автоотрядын.
Районса предприятиеясӧн веськӧдлысьяс пӧвстысь унаӧн бура гӧгӧрвоӧны ГАИ-ын уджалысьяслысь тӧждсӧ.
Тимшерскӧй, Усть-Куломскӧй, Усть-Немскӧй, Помоздинскӧй, Верхне-Вычегодскӧй леспромхозъясса да кылӧдчан контораясса директоръяс лишӧдісны сьӧм, мый вылӧ лоис позянлун ньӧбны дзик выль «Жигули» автомобиль.
Ӧні автоинспекцияын уджалысь 9 морт вылӧ эм 4 автомашина да 2 мотоцикл.
Кыдз шуласны, пуксьы любӧй вылӧ да видзӧд ветлысь-мунысьяс бӧрся.
— Туй вывті ветлан правилӧяс бӧрся видзӧдны — тайӧ ӧти делӧ, — водзӧ висьталіс П. И. Максимчук.
Шӧр могнас ме да сотрудникъяс лыддям профилактическӧй удж, мед правилӧяс тӧдтӧг, код юрӧн либӧ жугалӧм трактор-машинаӧн некод эз пет туй вылӧ.
Сиктъясӧ да посёлокъясӧ ветлігӧн медводз кежалам автомобильнӧй овмӧсъясӧ да тракторнӧй гаражъясӧ.
Пыр сёрнитам механизаторъяскӧд, мед кужӧмӧн вӧдитчисны транспортӧн, бура тӧдмасисны туй вывті ветлан правилӧясӧн.
Ыджыд тӧдчанлун сетам сідзжӧ техосмотръяслы, зілям, медым видзӧдлытӧг эз коль ни ӧти транспортнӧй средство.
Сы мында уджсӧ, мыйта вӧчӧны ӧні, эськӧ нуӧдны эз вермыны этшаник йӧзнад, но эмӧсь отсасьысьяс — милицияын уджалысьяс.
Ручын пӧрадок лӧсьӧдӧм могысь унатор вӧчӧ участкӧвӧй инспектор А. В. Зезегов.
Тимшерын ГАИ-лы ёна отсасьӧны В. Н. Алещенков да В. К. Юшков, Югыдъягын отсӧгӧн пыр воӧ В. Д. Генке.
Руч да Помӧсдін вожъясын колӧ эськӧ кутны торъя автоинспекторъясӧс, мед сюся видзӧдісны пӧрадок бӧрся места вылын, но штат содтӧм вылӧ абу сьӧм.
Петр Иванович унаысь кыпӧдліс сёрни «Ручевскӧй» совхозса директор В. В. Есевкӧд, кодлӧн овмӧсын уджалысьяс медся ёна торкалӧны правилӧяс, мед сетіс сьӧм, кӧть нин ставка джын мында (мӧд джынсӧ сетас Усть-Куломскӧй леспромхоз), но сійӧ пыксьӧ.
Кӧть гӧгӧрвоӧ: кымын ёнджык пӧрадокыс, сымын бурджык совхозлы.
Таво нин со овмӧсса механизаторъяслӧн мыж вӧсна лоис туй вылын 3 авария.
ГАИ-ын уджалысьяс оз элясьны туйяс стрӧитан Кулӧмдінса управление вылӧ.
Туй вӧчысьяс таво тӧв бура дӧзьӧритісны автомобильнӧй трассаяс, ӧні, гожӧмнас, пӧрадокӧ вайӧдӧны жугласьӧминъяс, вевттьӧны асфальтӧн выль участокъяс.
Унаӧн сёрнитӧны, мый кымын унджык штрапуйтасны ГАИ-са уджалысьяс, сымын унджык и босьтасны удждонсӧ.
П. И. Максимчук та вылӧ вочавидзис тадзи:
— Миянлы мынтӧны оз штрапъясысь, а лючки делӧнымӧс вӧчӧмысь.
Став сьӧмыс, коді воӧ штрапъясысь, мунӧ районлӧн бюджетӧ, кытчӧ видзӧны сійӧс, райфинотдел миян водзын оз висьтась.
ГАИ-ын уджалӧны ассьыныс делӧсӧ да техника радейтысь йӧз.
Ачыс Петр Иванович Усть-Куломскӧй районын «старшӧялӧ» ӧкмысӧд во нин.
Удж кузя ёртъясыс пыдди пуктӧны.
Оз лёка донъявны уджсӧ республикаса инспекцияын.
Принципиальнӧй, кывъяс вылас сулалысь сійӧс вежысь В. Б. Филимонов, коді олӧ Кебанъёльын да посёлокас велӧдӧ том йӧзӧс самбоӧ и вӧльнӧя вермасьны.
Кажитчӧ, лун и вой оз чеччывны машина руль сайысь В. А. Каримов да Н. К. Лопухов.
Нелямынӧд ар да нелямынысь муртса петӧмъяс.
Аддзӧны кад и тӧдӧмлунъяс содтӧм вылӧ.
Куимӧн велӧдчӧны МВД-лӧн высшӧй да шӧр специальнӧй заведениеясын.
В. ЛОДЫГИН.
АВТОРЛӦН да В. ПЕТРОВЛӦН снимок вылын: Усть-Куломскӧй ГАИ-са инспектор В. Б. Филимонов.

#Коми_му_1992-08-04
ТӦДТӦМ ЛЕНИН
Миян историкъяс пиысь медводдзаясысь ӧтиӧн Дмитрий ВОЛКОГОНОВ лыддис пӧшти квайт том ленинскӧй документъяс, кодъясӧс некӧн эз йӧзӧдлыны.
На пиысь некымынӧс сійӧ пыртас аслас «Ленин» книгаӧ.
Дмитрий Волкогоновкӧд сёрнитӧ «Московские новости» газетса обозреватель Наталья ДАВЫДОВА.
— Дмитрий Антонович, Конституционнӧй суд, коді видлалӧ «КПСС-лысь делӧ», тӧдмасьӧм могысь босьтіс «Торъя папкаысь» документъяслысь быдса 34 том.
Эмӧсь-ӧ на пиын Ленинлӧн?
— Ог тӧд, мый сетісны Конституционнӧй судӧ.
Но ме тӧдмаси 3.724 ленинскӧй документӧн, кодъясӧс водзті некӧн эз йӧзӧдлыны.
Юавсьӧ, мыйла, кор вӧтлысисны быд «выль» строка, быд пасйӧд бӧрся, а 6–7 том дзебисны уна дас во?
Да сӧмын сы вӧсна, мый найӧ дзик мӧдар боксянь петкӧдлісны Ленинӧс, коммунистъясӧс, идеологиясӧ, странаын веськӧдлысь властьсӧ.
Найӧ эрдӧдісны системасӧ, эрдӧдісны сійӧс, мый ошкылісны гораа.
Кыдзи КПСС-лысь да КГБ-лысь архивъяс примитӧм кузя парламентскӧй комиссияса председатель, ме вӧзйылі йӧзӧдны найӧс ставнас «Тӧдтӧм Ленин» ним улын.
Сӧмын ставсӧ тайӧс лыддьӧм бӧрын йӧз вермасны тӧдмавны збыльсӧ морт йылысь, коді миян пыр вӧлі мувывса енмӧн.
Пыр жӧ шуа, мый тайӧ вӧлі ХХ нэмся зэв ыджыд революционер, коді колис медся джуджыд пас историяӧ.
И нӧшта: и Ленин, и мукӧд большевистскӧй лидеръяс вӧліны роч якобинецъясӧн.
Выль документъяс нӧшта ӧтчыд висьталӧны та йылысь.
— Тайӧ тӧдтӧм документъясыс вермисны эськӧ лоны, шуны кӧ мӧд кывъясӧн, Ленинӧс, а сідзкӧ, и сыӧн лӧсьӧдӧм «выль сикас» партияӧс мыжалӧм кузя свидетельясӧн?
— Дас сизимӧд во бӧрын партия ӧдйӧ кутіс лоны идеологическӧй орденӧн.
Ленин вӧлі водзмӧстчысьясысь ӧти, коді пӧльзуйтчис социальнӧй пӧръясьӧмӧн да чорыдлунӧн политикаын.
1918 вося августын, кор Пензенскӧй губернияса кулакъяс кыпӧдісны восстание, сійӧ мӧдӧдіс сэтчӧс большевикъяслы телеграмма, кӧні вӧлі индӧма ӧшӧдны, «быть ӧшӧдны, медым аддзылісны йӧз»…
«100-ысь не этшаджык» медся озыр кулаксӧ.
Аддзанныд, сійӧ абу дӧвӧлен сійӧн, медым сӧмын лыйлыны.
Вӧчны сідзи, медым йӧз аддзисны сё верст сайсянь, «тіралісны».
Уліас содтӧма: «Корсьӧй чорыдджык сьӧлӧма йӧзӧс».
Тайӧ кывъясас — ставнас миянлы тӧдтӧм Лениныс.
Со сылӧн свобода, демократия йылысь, мужик йылысь кывъяслӧн доныс...
Водзӧ большевикъяслӧн став уджыс вӧлі сыын, медым аддзыны «чорыдджык» йӧзӧс.
— Сӧгласитчанныд, мый збыльыс террор йылысь, кодӧс заводитіс Ленин, вӧлі дзебасын миянысь, но эз Рытыввылысь.
А эмӧсь-ӧ тіян фактъяс, кодъясӧс оз тӧдны и тані, и сэні?
— Ленин дор сулалысьяс ӧні шуӧны, мый сійӧ ӧтувтіс, ёнмӧдіс странаӧс.
Но 1923 вося май 3 лунӧ ленинскӧй Политбюро сетӧ Иоффелы инструкция, медым вузавны Сахалин ді японецъяслы ӧти миллиард долларысь.
Главнӧй условиеыс: 90 процентсӧ — деньгаӧн.
Но эз ло тадзи.
Японецъяс ӧткажитчисны, кор аддзисны, мый вывті дона.
Гӧгӧрвоана, мый та йылысь некодлы некор оз ков вӧлі тӧдны.
Мӧдтор.
Генуэзскӧй конференция, кӧні большевикъяс петісны международнӧй арена вылӧ, Ленин восьсӧн шуліс: «Ми — генуэзскӧй конференция вӧсна».
И такӧд тшӧтш сетӧ инструкция Чичеринлы, мый колӧ вӧчны ставсӧ, медым сійӧс орӧдны.
Но орӧдны йӧзлӧн киясӧн.
«Дурак Гендерсон да К° ёна отсаласны миянлы, ми кӧ найӧс кужӧмӧн йӧткыштам...»
Либӧ, шуам, Ленинлӧн тӧдӧмӧн Гохран сетӧ лыдтӧм-тшӧттӧм донатор — бриллиант, жемчуг, зарни, платина — уна компартиялы.
Сетісны лунысь-лун.
Корсюрӧ сӧветуйтӧ ачыс Ленин: «Т. Карахан!
Менам чайтӧм серти, колӧ сетны 500.000 шайт Рот ёртлы.
Вӧчӧй тайӧс вывті гусьӧн, водзвыв сёрнитчӧй Свердловкӧд...
21.ХІІ.1918. «Чолӧм!
Ленин».
Гижӧма, торйӧн кӧ, мый Англияӧ донаторъяссӧ мӧдӧдӧма сэтшӧмтӧ йӧзкӧд, сэтшӧмтӧ чемоданын.
А коді тӧдас, веськавліс-ӧ тайӧ ставыс компартияяслы?
Ме ачым талы ог ёна эскы.
Зэв озыр царскӧй казна разӧдісны ӧтарӧ-мӧдарӧ, а тайӧ каднас йӧз кулісны тшыгла Поволжьеын, страна вӧлі киссян выйын, уна тысяча мортлӧн эз вӧв юр сюянін.
Эм документ, кӧні арталӧма, мый сӧмын царицалӧн аслас запасыс вӧлі зарниӧн 475 миллион шайт (та дінӧ колӧ содтыны 7 миллион шайт дон коронационнӧй эмбур).
Ставыс веськаліс первойсӧ Гохранӧ, а сэсся унатор и Коминтернӧ.
— Тӧдса ИМЛ-са директор Смирновлӧн генсекӧс вежысь Ивашколы гуся письмӧ, кодӧс мӧдӧдӧма 1990 вося декабрь 14 лунӧ.
Сэні сійӧ гижӧ, мый гуся ленинскӧй документъяссӧ йӧзӧдны абу «коланлуныс».
Лоӧ-ӧ тайӧ, мый партийнӧй веськӧдлысьяс пиысь кодкӧ корис йӧзӧднысӧ?
— Некод эз кор.
Сэки печатьын казьтылісны да ыстысисны тайӧ документъяс пиысь ӧткымынъяс вылӧ.
И общественность корис йӧзӧдны найӧс.
Но партиясянь, государственнӧй орденсянь татшӧм зільӧмъясыс некор эз вӧвны.
Ленин йылысь книгасӧ ме заводита сысянь, кыдзи воссьӧ зэв ыджыд ӧти кӧрт ӧдзӧс, сэсся нӧшта ӧти, сэтшӧм жӧ сьӧкыд, и позьӧ чайтны, мый тэ веськалін атомнӧй бомбаысь дзебсянінӧ.
Но тайӧ абу бомбоубежище.
Тані видзӧны збыль ленинскӧй документъяс.
Оз атомнӧй бомбаысь либӧ кодлӧнкӧ уськӧдчӧмысь — аслас народысь.
Тайӧ нин петкӧдлӧ ленинскӧй делӧяслысь мӧдар боксӧ.
— А миян лидеръяс Хрущевсянь Горбачевӧдз, кодъяс пыр висьтавлісны Ленинлӧн бурлун йылысь, асьныс кӧть тӧдісны-ӧ сылысь йӧзӧдтӧм наследиесӧ?
— Сылӧн бурлун йылысь сёрнитлім ми ставӧн.
На лыдын и ме.
Чайта, мый миян партийнӧй веськӧдлысьяс пиысь некод некор пыдісянь эз лыддьыв Ленинӧс — ни восьсӧн, ни гусьӧн.
Весиг вождь йылысь йӧзӧдӧм гижӧдъясын зэв уна лёкторйыс.
Шуам, антисӧветскӧй агитацияысь сійӧ вӧзйӧ лыйлыны.
Лыддьӧй пыдісяньджык сылысь уджъяссӧ.
Кыдзи сӧмын наын абу омӧльтӧма сылы паныд сулалысьясӧс — «прӧститутка», «подлец», «сволочь», «бӧлбан», «роч дуракъяс».
Сьӧкыд эскыны, мый татшӧмторсӧ вермӧ шуны ыджыд грамотаа, лыддьысьысь морт.
Миян та йылысь эз гижлыны.
Веськыда кӧ, миян эз вӧв, пӧжалуй, Ленин йылысь честнӧй книга.
— А швейцарскӧй эмиграция кузя казьтылӧмъясыс сылӧн тӧдсалӧн, тӧдчана социал-демократ Николай Валентиновлӧн, кӧні сійӧ восьсӧн петкӧдлӧ ленинскӧй характерысь уна тырмытӧмтор?
Шуам, автор гижӧ, мый Ленин некор эз босьтлы тӧд вылӧ мукӧдлысь мӧвпъяссӧ, кыдзи вермис пинявліс тӧрытъя соратникъяссӧ, кодъяс эз волыны сыкӧд ӧти кывйӧ.
— Том Ленин йылысь Валентинов гижис бура.
Но тайӧс вӧлі йӧзӧдӧма Рытыввылын.
Сэні вӧліны нӧшта бур честнӧй книгаяс — Луис Фишерлӧн, Роберт Кларклӧн, кӧть эськӧ збыль «гуся» документъясыс Ленинлӧн на ордын эз вӧвны.
Ӧтияс гижисны асланыс опыт вылӧ мыджсьӧмӧн, мукӧдъясыс сійӧс аддзылысьяслӧн висьтъяс серти.
А миян Ленин йылысь книгаясын вӧлі зэв уна пӧръясьӧмыс.
Миян оз вӧлі позь гижны сы йылысь, шуам, мый роч революцияса вождьлӧн сӧнъясас визувтіс роч, калмыцкӧй, немецкӧй, шведскӧй да еврейскӧй вир.
Весиг таысь вӧчлісны гусятор.
Либӧ сы йылысь, мый Ульяновъяс олісны озыра, эз вӧвны гӧльӧсь.
Этша коді мӧвпыштліс, мый Ленинлы вӧлі Октябрь дырйи 47 арӧс.
И сійӧ некор, кык воысь кындзи, официальнӧя эз уджав.
Тайӧ каднас кыдзи адвокат нуӧдіс сӧмын вит-ӧ-квайт делӧ — тайӧ вӧліны гусясьӧм йылысь делӧяс — и ставсӧ ворссис.
— Но ӧд Ленинӧс уна тӧдчана морт вылӧ донъявліс?
— Да, донъявлісны.
Плеханов, коді ӧти кадӧ вӧлі матысса Ленинкӧд, сылысь «Апрельскӧй тезисъяссӧ» шуис сӧрӧмӧн.
Горький, коді «Коммунистическӧй Интернационал» журналын йӧзӧдіс Ленин йылысь ошкана статья, сэки жӧ нимтіс сійӧс «чер моз мӧвпалысь» мортӧн.
Ме эска, мый Ленин кӧсйис йӧзлы шуд.
Но сійӧ, кыдзи и став якобинецыс, мӧвпаліс шедӧдны тайӧс чорыдлунӧн.
— Асланыд книгаын ті тӧдмаланныд, мый вылӧ олісны российскӧй профессиональнӧй революционеръяс 1917 вося октябрӧдз?
— Да, ме кыпӧда тайӧ вопроссӧ.
Ульяновъяслӧн, шуам, вӧлі кык имение.
Кокушкинсӧ вузалісны да босьтісны ассьыныс пайсӧ, а Алакаевкаысь имениесӧ сетлісны арендаӧ.
Деньгасӧ вӧлі меститӧма банкӧ, а олӧм вылӧ тырмисны и процентъясыс.
Челядьыс ветлывлісны граница сайӧ, мамыс и ачыс кыкысь ветліс сэтчӧ жӧ пи дорас.
Ленин тшӧкыда гижліс мамыслы: «Мӧдӧдӧй нӧшта 200», «Нӧшта 300».
Сэки тайӧ эз вӧв этша.
Йӧз уджалісны заводъясын тӧлысьнас 8–10 шайт вылӧ.
А Ленин юӧртліс: «Овмӧдчи ог омӧля, нёль жыръя патераӧ, но вывті дона».
1916 воӧдз, кор кувсис мамыс, сійӧ босьтліс сылысь деньга.
Сылы вӧлі нин нелямын сайӧ арӧс...
Такӧд тшӧтш сылӧн киын партийнӧй касса, сэні вӧлі и сэтшӧм деньга, кодӧс шедӧдлісны муклюйтӧмӧн.
Ме ог сёрнит экспроприацияяс йылысь.
Позьӧ казьтыштны, шуам, делӧсӧ фабрикант Шмидтлысь, кодӧс кыскисны большевикъяслань.
Сійӧ тӧдтӧм помка вӧсна куліс тюрьмаын, ассьыс став озырлунсӧ колис социал-демократъяслы.
Унджык юкӧнсӧ найӧ вермисны босьтны, но эз ставсӧ, сы вӧсна мый вӧліны наследница-чойяс, ӧтиыслы вӧлі 16, мӧдыслы 18 арӧс.
Большевик Таратуталы веськаліс унджык: гӧтрасис чойяс пиысь ӧти вылас да сетіс деньгасӧ партиялы.
Кассаысь Ленин мынтыліс аслыс да матыссаясыслы партийнӧй жалӧванньӧ, ӧткымын юӧръяс серти, 200–300 франкӧн.
Эмиграцияын став вояссӧ, а медбӧръяысьсӧ вӧлі пӧшти 10 во, сійӧ некор эз ов гӧля.
Эз сулав эськӧ и меным сёрнитны, вождь йылысь уна книгаын кӧ веськыда гижлісны та йылысь.
— 1917 воын Временнӧй правительство нуӧдіс следствие большевикъяслӧн немецъяскӧд йитӧдъяс да немецкӧй деньга йылысь.
Следствие эз во ӧти кывйӧ.
Тіян книгаас гижанныд онӧй, вӧлі-ӧ Ленин германскӧй кайзерлӧн агентӧн, кодлы мынтылісны деньга?
— Власть дорӧ воӧм бӧрын Ленин медводз тшӧктіс босьтны Временнӧй правительстволысь большевикъяслы паныд следствие кузя став документъяссӧ.
Народнӧй комиссаръяслӧн председательлы эм доклад, кодӧс кырымалӧмаӧсь Ф. Залкинд да Е. Поливанов, мый следственнӧй документъяссӧ босьтӧма.
И тайӧ документъяс пиысь унджыкыс вошис.
Ме эска, мый ачыс Ленин некутшӧм деньга эз босьтлы, сійӧ вӧлі зэв видзчысьысьӧн.
Но сійӧ эз ӧтчыд шулы: позьӧ босьтны деньга кӧть дявӧллысь, сійӧ кӧ отсалӧ миян могъяслы.
Большевикъяслӧн вӧліны эз этша йӧз, сэтшӧмъяс, кыдзи Суменсон, Козловский, Ганецкий, кодъяс отсӧгӧн котыртлісны денежнӧй операцияяс.
— Но Временнӧй правительство нинӧм эз вермы эрдӧдны.
— Тайӧс вӧчны зэв сьӧкыд, ставсӧ вӧлі бура дзебӧма.
Но сійӧ жӧ Суменсоныс, торйӧн кӧ, счёт вылын кутліс 300–400 тысяча шайт, кодӧс сетліс большевикъяслы.
Кытысь тайӧ деньгаыс?
Большевикъяслӧн вӧліны асланыс коммерческӧй делӧяс.
Найӧ вузавлісны весиг аптекарскӧй тӧвар, но позьӧ-ӧ вӧлі та вылӧ кутны партияӧс?
Веськыд уликаяссӧ, тыдалӧ, некод некор оз аддзы.
Историяын эмӧсь збыль гусяторъяс.
Эм, шуам, гижӧд, кодӧс Ленин мӧдӧдіс Воровскийлы 1918 вося августын: «...Немецъяслысь миян пиысь некод эз кор отсӧг, а сёрнитчим сы йылысь, кор да кыдзи найӧ, немецъяс, заводитасны пӧртны олӧмӧ Мурман вылӧ да Алексеев вылӧ походлысь план.
Тайӧ кыкнаннымлӧн интересъяслы лӧсялӧ.
Тайӧс используйттӧг ми эськӧ вӧлім идиотъясӧн».
Сідзкӧ, немецъяскӧд сёрнитчисны?
Мыйла жӧ эз вермыны сёрнитчыны и деньга йылысь?
Тайӧ стӧч сэтшӧмтор, кор пыдӧдз тӧдмавтӧм доказательствоыс уна, и найӧ зэв збыльӧсь.
— Морт некӧн оз петкӧдчы сэтшӧм восьсӧн, кыдзи радейтана морткӧд волысигӧн.
Неважӧн йӧзӧдӧма мыйкӧ мында письмӧ, кодъясӧс Инесса Арманд гижліс Ленинлы.
А сылӧн письмӧясыс Армандлы, ті найӧс лыддьылінныд?
— Тайӧ зэв вильыд тема.
И вождьлӧн вермисны лоны быд мортлӧн кодь чувствояс.
Но Ленинӧс вӧчисны енмӧн, и сылы оз ков вӧлі, марксистскӧй мораль серти, торкны ен нога этикалысь нормаяссӧ.
Водзті шулісны, мый эм сӧмын ӧти письмӧ, кӧні сійӧ шыӧдчис сы дінӧ: «Дона Инесса».
Татшӧм письмӧыс — уна дас.
Эмӧсь разнӧй гижӧдъяс.
Шуа паметь серти: «Дона Инесса, юӧрт, ыджыд-ӧ колоши колӧ тіянлы.
Надейтча судзӧдны.
Гиж».
1914–1917 воясӧ эмиграция дырйи сійӧ гижис сылы письмӧсӧ унджык кодлыкӧ серти.
Кор 1917 вося мартын юӧртісны, мый Россияын вӧлі революция, чайтанныд, кодлы вӧлі гижӧма сійӧ медводдза письмӧсӧ?
Инессалы!
Тайӧ письмӧяссьыс тыдалӧ, мый Инесса вӧлі Ленинлы зэв матысса мортӧн.
— «Троцкий» вылын уджалігӧн тіянлы удайтчис аддзысьлыны да гижны ӧти генерал йылысь, коді сталинскӧй госбезопасностьын веськӧдліс политическӧй террор службаӧн.
Аддзинныд-ӧ ті Ленинлӧн матысса йӧз пиысь лёк либӧ гӧгӧрвоны позьтӧм мортӧс?
— Ме кӧсъя уна гижны морт йылысь, кодӧс лыйлісны 1937 воын, коді вӧлі зэв матысса Ленинлы уна вопросъяс кузя, но миян литератураын сійӧс эз казявны.
Тайӧ — Яков Станиславович Ганецкий (Фюрстенберг).
Ме зэв унатор сы йылысь тӧдмалі.
Сійӧ тӧдіс Ленинлысь уна гусятор да кужис вӧдитчыны тайӧ гусяторъяснас.
Сійӧ пӧртліс олӧмӧ Ленинлысь эз сӧмын ыджыд индӧдъяс.
Шуам, 1920 воын нин Ленин тшӧктӧ рубеж сайӧ мунысь Ганецкийлы ньӧбны кутшӧмсюрӧ кӧлуй: яя да чериа консерв, ботинки кӧв «Надежда Константиновналӧн тайӧ список сертиыс».
Оз быд мортлы, тыдалӧ, мирӧвӧй революциялӧн вождь вермы тшӧктыны ньӧбны мыйсюрӧ «список» серти.
Тайӧ вӧлі финансӧвӧй да мукӧд гуся делӧясын дӧвереннӧй морт.
— Дмитрий Антонович, ті гӧгӧрвоанныд, мый босьтчинныд сьӧкыд уджӧ?
Том йӧзлы Лениныд ӧні быттьӧ веськодь.
А тіян арлыда уна йӧзлысь ті бырӧданныд медбӧръя святӧй эскӧмсӧ, и найӧ ӧдвакӧ висьталасны тіянлы таысь аттьӧ...
— Менӧ унаӧн нин таысь ёрисны.
Выль книгаысь юкӧн «Известия» газетын йӧзӧдӧм бӧрын кыптіс скӧр гы, меным гижисны грӧзитӧмӧн.
Улича вылын суӧдасны да шуалӧны мисьтӧм кывъяс.
Меным жальӧсь тайӧ йӧзыс, сы вӧсна мый ме ачым вӧлі сталинистӧн да зэв дыр марксистӧн.
И, вермас лоны, мый ленинскӧй крепость вӧлі медбӧръяӧн, коді вальдіс ме пытшкын.
«Московские новости» газет.
1992 вося июль 19 лун.

#Коми_му_1992-08-04
Алексей ПОПОВ
ЛЁК ПЕСӦМ
Висьт
— Со, со Павелыд бара нин кын мыр моз сулалӧ, — шензис орчча керка ӧшиньӧ видзӧдлӧм борын олӧма нывбаба.
— Сылӧн уджыс эштӧма, — ӧвтыштчис пызан сайын сёйысь верӧсыс да весиг эз и кыйкнитлы ывлаас.
Мый нӧ и видзӧдлан, эз ӧд ӧтчыдысь нин вӧв татшӧмыс да.
— Кӧть ӧд ведраяссӧ лым вылас пуктіс.
Карнан вывсьыд ӧд ва тыра ведраяссӧ эз путьмы босьтны, сідзи ӧд и сулалӧ, — водзӧ шензьыштіс гӧтырыс.
— Мый йылысь бара, коньӧрӧй, мӧвпалӧ-а?
Павел, дас нёль арӧса зонка, торъяліс сиктса мукӧд челядьысь.
Йӧзыс унатор вылӧ шензьылісны.
Но медся нин сэк, кор сійӧ со тадзи сулаліс да видзӧдіс, эз думайт, мый мамыс ва вайӧм виччысьӧ.
Налӧн керкаыс тытвидзис дзик ю дорас.
И тӧвнас васӧ босьтлісны ю вылӧ вӧчӧм юкмӧсысь.
Лэччылас вала Павел.
Пошкигтыр каяс кыр йылӧ, а сэсся со тадзи сувтас и видзӧдӧ, видзӧдӧ вӧр вылӧ, мыйкӧ думайтӧ.
И эз сӧмын тайӧн торъяв сійӧ сиктса зонпосниысь.
Сійӧ эз вермы мукӧд моз ӧдйӧ котравны.
Веськыд кокыс Павеллӧн лёк вӧлі.
Чуньясыс эз водзлань видзӧдны, а шуйга кок вылас.
Чужигас, мамсяньыс петігӧн, мыйкӧ неладнӧ лолӧма.
Песовтчӧма веськыд кокыс.
Кор пузчужӧм кагаӧс видзигӧн ыджыд батьыс тайӧс казяліс, то ӧд весиг бур ногӧн кусыньтылӧма.
— Со эськӧ кыдзи колӧ да, — ышловзьӧма сійӧ.
А вот кардъявны вежӧрыс абу тырмӧма.
Кӧть нин истӧг кӧрӧб ли мый ли кардъяліс кӧ да кӧртыштіс рузум лестукӧн, то, колӧкӧ, веськаліс.
Но абу.
Кисьыс кокеньсӧ бӧр лэдзас, а сійӧ бара кусыньтчӧ лёк ногӧн.
Быдмыштӧм бӧрас сёр нин вӧлӧма, лыясыс кор чорзьыштӧмаӧсь.
Сідзи и колис.
Ӧнӧдз эз вермы Павел мукӧд моз ризъявны.
Ӧддзӧдчылас жӧ эськӧ да, но бок нога кокнад, он тай вермы котӧртнытӧ — крукасьлӧ ёна.
Та вӧсна ӧтдортчыліс мукӧдсьыс.
Пырджык ӧтнас вӧлі.
А ӧтнадтӧ он ёна ворс.
Сӧмын думайтны мый йылысь кӧ и коли.
Татшӧмторйыд йӧзыдлы синмад ӧдйӧ шыбитчӧ.
Весиг торксьыштӧм вежӧраӧн думайтлісны Катялысь писӧ.
Но ӧд абу.
Мукӧдсьыс бурджыка на велӧдчис.
Вояс кольӧм бӧрын ва тыра ведраясӧн эз нин кут сулавны да видзӧдны юсайса вӧр вылад.
Сӧмын чӧв олӧмыс да мукӧдысь ӧтдортчӧмыс коли.
Школа помалӧм бӧрын ветліс велӧдчыны сапӧг вурны да пырис уджавны татчӧс КБО-ӧ.
Таысь бур уджыс сылы эз и ков.
Пыр ӧтнас ноксис жырйын.
Эз куритчы ни винанад эз торъя дур.
Кызь квайт арӧс со таво тырис.
Сы кодь арлыдаяс гӧтрасисны, челядь лӧсьӧдалісны.
Катялӧн быдтасыс пыр ӧтнас, мамыскӧд оліс.
Но тайӧ мый на.
Сійӧ ӧд весиг ӧнӧдз нывбаба кӧрсӧ эз тӧд.
Кор сы коддьӧм зонкаяс ар дас сизим — дас кӧкъямысын нин кутісны ошйысьлыны ёрта-ёрт водзас, кыдзи узьлӧмаӧсь нывъяскӧд, то висьтавлісны та йылысь, гашкӧ, сӧмын сійӧс дэльӧдӧм ради.
Первойсӧ Павел любӧпырысь ставсӧ кывзыліс.
Кыдзи пӧрччысьлӧмаӧсь, кыдзи шебрас улӧ пырлӧмаӧсь, кыдзи водзӧсӧ лоӧма дай.
Сэсся ӧтчыд татшӧм висьталӧм бӧрас вирыс ловзис, мыйкӧ пытшкас вӧрзис.
Да нӧшта ӧти местаті тшӧтш и.
Весиг аслыс яндзим лои таысь.
Чӧла муніс сэк ёртъяс дорсьыс да войсӧ эз узь забеднӧысла.
Сідзсӧ чужӧм вылас Павел абу шыбитана.
Сӧмын тай вот кокыс лёк-а.
А сиктас сідзи нылыс оз тырмы.
Тыр-бур туша-статя зонъяс сьӧкыдапырысь мусукасьӧны, гӧтрасьӧны, а сылы кысь нин вичмас.
Нывъяс сы вылӧ эз и видзӧдлыны.
Кор тай бӧрйысьны эм, то тшапӧсь весиг медся вежавтӧм чужӧмаясыс.
Висьталӧма тай нин лои, мый кызь квайт арӧс вуджис, а некодкӧд на эз окыштчыв.
Ог нин сёрнитӧй узьлӧм йылысь.
Телепит нин эськӧ да.
Лёк кокыд тай вир ворсӧмтӧ оз сувтӧд.
Ывла вылын гожӧм шлывкъяліс.
Сиктса войтыр гуляйтісны.
Том йӧзлӧн праздник воис.
Кӧть эськӧ нимыс жӧ сӧмын да помкаыс.
Сиктсайса эрд вылӧ асывсяньыс люзьгисны и челядь, и гӧрбыльтчӧм пӧч-пӧль.
Верстьӧ нывбабаяс да мужикъяс татшӧм гуляйтӧмсьыд оз жӧ удзавны.
Мыйтакӧ томулов вӧліны жӧ.
Сорас вылас.
Сикт сайын гажа.
Сельпо водзвыв лӧсьӧдлӧма.
Столӧвӧйын пӧжасъяс вӧчӧмаӧсь, сёян пуӧмаӧсь.
Вузасьӧны наӧн.
Машина вывсянь весиг курыдторйӧн номсӧдлӧны.
Мый сэсся гаж вылад колӧ.
Ньӧбан еджыд сарапана доз да кутшӧмкӧ чукӧрӧ сӧльнитчан.
Ас дознад примитасны, оз букшасьны.
Лун шӧрӧ вотӧдз нин эрдыс ызгӧ.
Ӧтилаын сьылӧны, мӧдлаын пока негораа, но зыксьыштӧны нин.
Со и став праздникыс, кодӧс том йӧзлӧн нимӧн мичмӧдӧмаӧсь.
Павел сэні жӧ.
Кык штоп весиг пӧрӧдіс.
Сэсся горшыс кутіс косьмыны да веськӧдчис машиналань, кодлӧн кузолын стоквидзисны сур тыра сулеяяс.
Йӧзыс эськӧ вель уна сулалӧ да, но нинӧм.
Корсис бӧръя сулалысьсӧ, босьтчис виччысьны.
Сӧмын тай тӧрӧпитіс-а.
Он ӧд гач пиад лэдз.
Павел веськыд коксӧ кыскигтыр мӧдӧдчис пуяс сайӧ.
Кӧсйис нин кокньӧдчыны, кор кыліс кодъяслыськӧ кильскӧм.
Нывбабалысь ойзыштӧм.
— Ой лӧсьыд да, ой лӧсьыд да!
— быттьӧ весиг бӧрдыштан гӧлӧсӧн лыддьӧдліс нывбаба.
— Лӧсьыд, дерт, — кыліс тӧдса гӧлӧс.
Павел тӧдіс суседсӧ, Миш Кольӧс.
Телепит лои видзӧдлыны.
Гусьӧнмоз матыстчис.
Аддзӧ сэтшӧмтор, мыйысь весиг вир визъялӧмыд сувтлӧ.
Гӧптын моз куйліс Дарья Анна.
Абу жӧ тай вир пасьтӧм-а.
Сиктын сійӧс ставӧн зэв бура тӧдӧны.
Мыйнас сӧмын оз шуавны.
Водзладорнас пӧ сійӧ лышкыд, пыр гилялӧ да.
Уна семьяын сы вӧсна зыкыд лоліс.
Ачыс эськӧ абу нин том, ветымын гӧгӧр буди-а.
Но мый сэсся мортыдкӧд вӧчан.
Торйӧн нин юыштас кор.
Быд мужик вылӧ ӧшӧдчӧма.
Да ӧд оз весиг яндысь.
— Ветлам ме ордӧ, — лӧвтӧ.
— Гашкӧ, регыд кула да.
Зэв окота кӧть бӧръяысь мужик кӧрсӧ кывлыны.
Мый нӧ жалитан, кулан да быдлаті жӧ номыръяс вильӧдасны-а.
И ӧд мунӧны кодсюрӧ.
Весиг сэтшӧмъяс, кодъяслӧн гӧтыръясыс Дарья Аннаысь сё пӧв мичаӧсь.
Сӧтанаыс тӧдӧ, коді найӧс та вылӧ йӧткалӧ.
Код юрыс, гашкӧ, а вермас лоны мыйкӧ мӧдтор да.
Со и ӧні на нёль мужик нӧгыльтчӧмаӧсь.
Куимыс бокын моз куритчӧны, а ӧти Дарья Аннакӧд мусукасьӧ дай.
— Павел!
— друг аддзис зонмӧс Миш Коль суседыс.
— Тэ сӧмын тані он тырмы.
Лок вошйыв Анна дінас.
— Сійӧ, гашкӧ, оз и куж на да, — серӧктіс кодкӧ.
— Велӧдам.
Анна велӧдас.
Сылӧн сямыс ыджыд, — гигзьыны кутісны мукӧдыс.
— Лок, лок, — водзӧ киткис-сераліс Миш Коль.
— Ме бӧрся лоан.
Павел скӧра бергӧдчис да чотликтіс бӧрлань.
Сур вылас ӧчередьыс вель на ылын.
Сулыштіс недыр.
Сьӧлӧмыс мыйкӧ лёкысь пессьыны кутіс.
Син водзас сулалісны Дарья Анналӧн гожъялӧм кокъясыс.
Пеляс тіньгис сылӧн шуда ымзӧмыс.
Мыйкӧ став сьӧлӧмыс и пытшкӧсыс муткырмуніс.
Водзладорыс лёкысь вӧрзис.
Мый тайӧ?
Асьсӧ такӧдны оз вермы некыдзи.
Водзті татшӧмыс унаысь нин вӧвлі, кор телевизор пыр кызвын паськӧмсӧ шыбитӧм нывъясӧс петкӧдлісны.
Но сэк усьмиритчыліс.
Телевизорыд телевизор и эм.
А ӧні со ставыс збыльнӧй.
Эз весиг гӧгӧрволы, кыдзи кокъясыс асьныс вешйисны йӧз дорысь да нуисны бара вӧрлань.
Дарья Анна дорын кыкӧн кольӧмаӧсь.
Матыстчигас паныдасис ӧти вешйыськӧд.
Вешйылӧм бӧрад сійӧ мыжа морт моз весиг дзебис Павелысь видзӧдлассӧ да уйкнитіс эрдлань.
А кольысьясыс вӧліны важ моз визув сёрниаӧсь.
Дарья Анна важ моз жӧ ымзіс, ойзіс эз лёк ногӧн, а кыдзкӧ нимкодьпырысь.
— Лок, Павел, лок — мыйлакӧ эз ӧнтайя моз лёк шмоньӧн шу Миш Кольӧ.
— Эн яндысь.
А то нэмтӧ олан да весиг баба кӧрсӧ он тӧдлы.
Вошйыв, кытчӧдз Аннаыс ловъя.
А то дас во нин мунны лӧсьӧдчӧ.
Талун со бӧръяысь жӧ пӧ ола, шуӧ.
Павеллы окота вӧлі бӧр тірльыктыны, но быттьӧ кодкӧ вына киясӧн кутіс да и ставыс.
Оз мунсьы.
— Кӧсъян, водзвылӧ лэдза — веськодьпырысь, быттьӧ сёрниыс муніс нянь ньӧбны лэдзӧм йылысь, шуыштіс ӧти мужик.
— Ме бара ас водзӧ ог лэдз, — мыйлакӧ выль пӧв босьтчис скӧр шмонь бердӧ Миш Коль, — ме бӧрын позьӧ.
— На, юышт.
— Кыськӧ мыччис вина стӧкан водзвылас лэдзны кӧсйысь мужикыд.
— Юышт, юышт.
Павел эз куражитчы.
Лёкысь ньылыштіс курыдторсӧ, эз весиг мыччӧм няньторсӧ босьт.
Но, мыйлакӧ, юрас эз кай.
Та вӧсна эз кут пыксьыны и мӧдысь кисьтӧмторсьыс.
Бара гулькнитіс.
Найӧ пукалісны бур сьӧлӧма мужикыскӧд.
Миш Коль буретш Анна дорас волі.
Эз сёрнитны нинӧм.
— Менам ставыс, — кыліс бокисянь Миш Кольлӧн вежсьыштӧм гӧлӧсыс.
А ачыс на дорӧ эз жӧ матыстчы мыйлакӧ.
— Но, Павел, ветлы инӧсь тэ, — веськодь гӧлӧсӧн, кыдзи зорӧд чӧвтысь потшла ыстӧм том зонкаӧс, нурбыльтіс мужик.
Мый водзӧсӧ вӧлі, Павел оз торъя пӧтурайт.
Быттьӧ садьсӧ босьтлісны.
Кыдзи Дарья Анна дорӧдзыс воис, мый вӧчис — оз ӧнӧдз вермы висьтавны.
Но кор друг кокняліс, то звирк чеччыштіс, быттьӧ дон пач вылысь.
Нинӧм сэтшӧм бурсӧ да вывті лӧсьыдсӧ сійӧ эз гӧгӧрволы, ни тӧдлы.
Мӧдарӧ, лёк лои.
Сьӧлӧмыс дількмуніс, чужӧмыс ыпъяліс кутшӧмкӧ водзті тӧдлытӧм яндзимысь.
Павел лёк коксӧ кыскигтыр ӧдйӧкодь вешйис пыр ылӧджык тайӧ гӧп дорсьыс.
Сылы кажитчис, мый сылӧн вӧчӧмтор йывсьыс ӧні тӧдӧ нин став сиктыс.
Эз вӧв окота весиг эрд вылас первойсӧ петны.
Но водзтіджык юӧм винаыс либӧ мыйкӧ мӧдтор сайкӧдыштісны зонмӧс.
Сійӧ петіс эрд вылӧ.
Йӧз чукӧръясыс быттьӧ ӧтлаасисны, гажыс оз тыдав сылы.
Со и машинаыс, код вывсянь сурнас вузасисны.
Горш пакталӧма дзикӧдз.
Матыстчис.
Код бӧрся сулаліс, сійӧ мортыс эз нин вӧв.
Павел зілис босьтны выль пӧв сулавтӧг.
— Менам ӧчередьӧй кольӧма.
Ме ӧд сулалі, — дорйысис сійӧ ропкӧдчысьясысь.
— Выльысь сулав, — друг кыліс Миш Кольлӧн гӧлӧсыс.
— Мед, колӧкӧ, кык ӧчередьӧ эн сувтлы дай.
Ӧтиас колӧ вӧлі помӧдз овны.
Гы-гы-гы!
Павеллӧн первой горшас, а сэсся голя шӧрас быттьӧ кӧрт ёкмыль ӧшйис.
Вирыс юрсьыс эз кут ветлыны.
Гӧрдӧдіс.
Сійӧ синсӧ сувтӧдӧмӧн видзӧдіс Миш Коль вылӧ.
Быттьӧ видзӧдласнас зілис ӧлӧдны водзӧ висьталӧмсӧ.
Сылысь сувтса синъяссӧ казялӧм бӧрын Миш Коль весиг бӧрыньтчыштіс, зілис саймовтчыны кодлӧнкӧ паськыдджык пельпом сайӧ.
А Павел видзӧдіс.
Син водзсьыс некодӧс аддзытӧг.
Сьӧлӧм вылас лои сэтшӧм лёк, быттьӧ медся грека мыжсӧ вӧчӧм мортлӧн.
Сійӧ скӧрысь воськовтіс, муніс Миш Коль дорті, эз и сувтыштлы.
Веськӧдчис сиктлань...
... Час джын мысти эрд вылын вӧлысьяс лекысь шызисны.
Кодлӧнкӧ чилзана горӧдӧмысь:
— Пӧжар!
Сиктын пӧжар!..
— Ойя да ойя!
— лӧвтісны бабаяс.
Налысь ойзӧмсӧ вевттисны мужикъяслӧн сё пӧвста матьясыс.
Ылісяньыд эз гӧгӧрвоны, кодлӧн керкаыс сотчӧ.
Быдӧн чайтіс, мый сылӧн ӧзйӧма.
Весьӧпӧрӧмӧн, векыштчӧм чужӧмӧн уськӧдчисны сиктлань.
Томджыкъяс водзынӧсь, пӧрысьяс пернапас чӧвталігтырйи кыссисны на бӧрся.
Сотчысь керка дорын клёнӧдчисны ведраясӧн, кодъяскӧ котӧртӧны багыръясӧн, черъясӧн.
Гоз-мӧд пӧч сувтӧмаӧсь пӧжарсянь матысса керкаяс дорӧ ӧбразъясӧн.
Енлысь чужӧмсӧ веськӧдӧмаӧсь сотчысь билань, мед эз лэдз азым киньясыслы усьны налӧн кос керка вевтъяс да стынъяс вылӧ.
Пӧчьяс ойзісны, шуйга кинас топӧдӧмаӧсь ӧбразъяссӧ морӧс бердас, веськыднас чӧвталісны пернапас.
— Павелыс ачыс керкасӧ ӧзтӧма!
— друг косьӧбтіс выль юӧр.
Весиг ванас коялӧмыс сутш кежлӧ лӧньыштліс.
— Ачыс!
Кыдзи ачыс?
— Мый сылы, йӧйыдлы.
Нэмсӧ татшӧм вӧлі.
Пыр чӧв оліс, лёк думсӧ чӧжис, — лӧвтіс олӧма нывбаба, коді коркӧ важӧн ёна видзӧдіс Павеллысь ва тыра ведраӧн кыр йылын сулалӧмсӧ.
— Кӧні нӧ эськӧ ачыс?
— Со тай кусӧдчӧ жӧ!
— Асьсӧ биас шыбитны колӧ!
— жыннян моз брунӧбтіс мужик гӧлӧс.
— Колӧ, дерт, таысь.
Эг кӧ удитӧй локны — сиктыс сотчис!
Татшӧм кос каднад!
Код юра мужикъяс Павелӧс кияс вылас лэптӧмӧн матыстчисны ыпъялысь керка дорӧ.
Зон весиг эз водзсась.
— Энӧ!
Сё криста ради, энӧ!
— налы воча уськӧдчис лёзь юрсиа, тшынсьыс сьӧдасьӧм чужӧма Катя, Павеллӧн мамыс.
Мужикъяс кӧсйисны кытшовтны сійӧс, но он тай вермы.
Катя лёк горшӧн горзігтыр нетшкис на киысь писӧ.
— Пуксьӧдасны ӧд миянӧс, шыбитам кӧ биас, — первойӧн лэдзис кисӧ Павеллысь Миш Коль.
— Мед кӧ, — кыліс на гӧгӧр, но эз нин сэтшӧм яр сійӧ вӧв.
Мужикъяс ӧтруб мешӧкӧс моз шыбитісны Павелӧс картупель му вылӧ, асьныс бара босьтчисны кусӧдчыны.
Вочасӧн биыс лӧньны кутіс.
Енмыс, буракӧ, отсаліс, да эз вудж мукӧд керкаӧдз.
Павел пукаліс картупель му шӧрын.
Чышкаліс пӧсялӧм сьӧдасьӧм чужӧмсӧ да видзӧдіс век на сотчысь керка вылас.
Ӧзтӧмсьыс сійӧ сьӧлӧмнас эз на каитчы.
Сылӧн юрын визъялісны мӧд мӧвпъяс, весиг шудаӧсь найӧ сылы кажитчисны.
Сійӧ эскис, мый керка ӧзтӧмсьыс йӧзыслӧн сы вылӧ скӧрлуныс некор оз помасьлы.
Да та сайӧ вермас дзебсьыны Дарья Аннакӧд ӧнтай куйлӧм йывсьыс йӧзасьӧмыс.
Быттьӧ Миш Кольыс кӧ видлас паськӧдны тайӧс...

#Коми_му_1992-08-04
ДОРЪЯМ ПАРК
Ми, кыдзи и республикаса став йӧзыс, сулалам национальнӧй парк видзӧм дор.
Сідзжӧ шыӧдчам народнӧй депутатъяс дінӧ, мед найӧ тшӧтш босьтчисны дорйыны вӧр-ванымӧс, Коми мулысь озырлунъяссӧ.
Н. Савина, Губарева, Попова, Сорвачева, Попова, Титова, Шитова да с. в., ставыс 21 кырымпас.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
ЭСКА ШЫӦДЧӦМЫСЛЫ
Дона редакция!
Ме думысь, ті онӧ вермӧй йӧзӧдны газетаныд став письмӧсӧ, но век жӧ кӧсъя юксьыштны аслам мӧвпъясӧн.
Чайта, мый медыджыд лёксӧ вӧчӧны сэтшӧм войтыр, кодъяс миян озырлунъяс тшӧт весьтӧ тыртӧны ассьыныс зепнысӧ.
Налы дзик веськодьӧсь прӧстӧй уджалысь йӧзыд.
И, дерт жӧ, некор оз бурмӧдны миянлысь олӧмнымӧс.
Став сьӧлӧмсянь сиа национальнӧй парклы дзоньвидзалун да состӧм сынӧд.
Мед кӧть ӧти пельӧс Коми муас коляс сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн индӧма Енмыс.
Эска шыӧдчӧмыслы.
Н. НИКОЛАЕВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
КАД НИН
«Коми му» газетын (тавося июнь 25 лун) Коми научнӧй центрысь, СГУ-ысь учёнӧйяс йӧзӧдісны «Восьса письмӧ», кӧні найӧ юксьӧны коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь асланыс тӧжд-могъясӧн.
Ме ассянь со мый кӧсъя тӧдчӧдны.
Миян республикаын государственнӧй кывъясӧн лоӧны коми да роч кывъяс.
Найӧ ӧткодь правоаӧсь.
Но та вылӧ видзӧдтӧг, коми войтыр пиысь унаӧн оз тӧдны чужан кывсӧ.
«Кусӧ» и коми культура.
Сӧмын бӧръя воясӧ йӧзыс быттьӧ палялісны унзільысь.
Ме думысь, учёнӧйяс правӧсь.
Ӧд кад нин збыльысь тӧждысьны, сӧвмӧдны коми кыв.
Сӧмын учёнӧйяслы колӧ шыӧдчыны газетса учредительяс дінӧ, кодъяс «кӧдзыда», веськодьпырысь видзӧдӧны «Коми му» газет вылӧ.
Буретш учредительяслы медвойдӧр колӧ тӧждысьны журналистъяс вӧсна, тшӧтш и налысь удждонсӧ мед содтыштны.
Сэсся ӧд и «Коми Республикалӧн государственнӧй кывъяс йылысь» законын ясыда гижӧма: «...государство кутас тӧждысьны коми кыв вӧсна да кутас сійӧс дорйыны».
В. ФИРСОВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
ЛОВЗЬӦДАМ ВАЖ АЛФАВИТ
Видза оланныд.
«Коми му» газет вӧчысьяс!
Менам зэв ёна сьӧлӧмӧй висьӧ Коми му, коми йӧз, коми культура вӧсна.
Видзӧдан да, быдлаын ыджыдалӧны оз комияс, а воӧм войтыр.
Со алфавитным весиг абу асланым, а роч.
Сэсся дивуйтчан, мый куштӧны Коми муысь озырлунъяссӧ.
Кымын сё, сюрс во со видзӧны ассьыныс алфавитъяс, гижанног Китайын, Индияын, Японияын, арабскӧй странаясын...
Сӧмын Россияын ставӧн вӧдитчӧны роч алфавитӧн.
А ӧд миян, комияслӧн, вӧлі важся алфавитыс, кодӧс лӧсьӧдліс Стефан Пермскӧй.
Чайта, мый сійӧс бӧр колӧ ловзьӧдны.
Колӧ ӧтувтчыны став финно-угорскӧй войтырыслы да шуны ассьыным чорыд кыв.
Мед кӧреннӧй йӧзлысь юасьтӧг некод эз лысьт кӧзяитны асланым му вылын.
Лӧсьӧдны сэтшӧм парламент да правительство, кодъяс эськӧ служитісны народыслы, а эз кодлыкӧ.
Вӧчны тадзи оз ло кокни, но ӧд оз весьшӧрӧ шулыны — синмыд полӧ, а киыд вӧчӧ.
А коми йӧзыд, тӧда, удж вылад зэв азымӧсь.
Н. ТОРЛОПОВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
«КОМИ МУЫСЬ БЫТТЬӦ ЭГ И МУНЛЫ»
Уна кывлывлі Сибирын олысь коми войтыр йылысь, но сэтчӧ волыны да ас синмӧн аддзывны удайтчис сӧмын тавося июльын.
Котыртісны тайӧ ветлӧмсӧ Мир да ёртасян Сыктывкарса керкаын уджалысьяс, а стӧчджыка кӧ, Надежда Алексеевна Митюшева.
Коді вӧчӧ зэв уна, мед эськӧ разі-пели олысь коми войтыр эз вунӧдны ӧта-мӧднысӧ, мед эськӧ тӧдісны, мый налӧн эм чужан му, мый на йылысь помнитӧны и мед эськӧ водзӧ кежлӧ ӧти кывъя йӧзлӧн ёртасьӧмыс лои крепыдджык.
Ёна жӧ нин Сибирӧдзыд кузь вӧлӧма туйыд.
Асывсянь да сёр рытӧдз автобусӧн ми мунім Вяткаӧдз.
Сэсянь войбыд да лунтыр поездӧн, и сӧмын сёр рытнас воим Сибирь му вылӧ — Тюменьӧ, а сэсянь бара на автобусӧн сизимдас километр.
Нач вой шӧрнас ми воим Ялуторовск карӧ — тайӧ пӧ и эм коми сиктъяслӧн районнӧй центрыс.
Колӧ шуны, мый буретш 1826 воын татчӧ ыстылісны декабристъясӧс.
Гостиницаын узьыштӧм бӧрын миянӧс, Сыктывкарысь да Коми Республикаса мукӧд районысь дас кык морта делегацияӧс, локтіс чолӧмавны Ялуторовскса народнӧй депутатъяслӧн Сӧветысь председатель Геннадий Назарович Чупров — коми морт, мам-батьыс Ижмаысьӧсь, а сійӧ чужлӧма Мужи сиктын, кӧні сідзжӧ ӧні олӧны коми йӧз.
Миянысь неуна водзджык самолётӧн татчӧ воисны Межадорса челядьлӧн «Колипкайяс» ансамбль.
Колӧ пасйыны, мый тайӧ ансамбляс челядьыс босьтчылісны сьывны да йӧктыны ӧкмыс во сайын, кор велӧдчисны на первой классын, а таво найӧ помалісны нин ӧкмысӧд класс.
Найӧ нималӧны оз сӧмын миян республикаын, но и мукӧд областьын да карын.
Челядь ветлісны нин Карелияӧ, найӧ сьывлісны да йӧктылісны Москваын.
И колӧ висьтавны ыджыд аттьӧ найӧс чуйдысь да ышӧдысь Раиса Дмитриевна Сыскинлы, сійӧ век накӧд, сійӧ ачыс гижӧ сьыланкывъяс и гудӧкасьӧ.
Ялуторовск — мича да лӧнь кар, ми ветлӧдлім паськыд уличаясӧд, волім Декабристъяслӧн паркӧ, кӧні налы сувтӧдӧма памятник.
Ӧд унаӧн на пиысь эз нин бергӧдчыны чужанінаныс, колины куйлыны Сибирь муын.
Тані эм и музей, кӧні некымын жырйӧ чукӧртӧма налысь кӧлуйсӧ, эмӧсь налӧн портретъяс, налӧн книгаяс да документъяс.
Сідзкӧ, йӧзыс эз вунӧдны найӧс, и ми тшӧтш копыртлім юрнымӧс налӧн паметь кузя.
Карӧн тӧдмасьӧм бӧрын Геннадий Назарович Чупров чукӧртіс миянӧс исполкомлӧн неыджыд жырйӧ.
Татчӧ воис и Мужи сиктса ансамбль, кӧні ставӧн комияс.
Воисны и Салехардысь сьылысьяс да йӧктысьяс.
Ставыс морт квайтымын.
Дивӧ сійӧ, мый Геннадий Назарович Чупров миянкӧд сёрнитіс сӧмын комиӧн.
Эз рочась и исполкомысь культура отделӧн веськӧдлысь Надежда Васильевна Ралка.
Кӧть эськӧ тайӧ аньыс зэв на том, но пыдди пуктӧ тай ай-мамыслысь кывсӧ.
И со мый ме думышті.
Ми, Коми муын олысьяс, кор волывлам ыджыд начальство дінӧ, найӧ, мыйлакӧ, некор оз сёрнитны комиӧн, кӧть найӧ асьныс и комияс.
Либӧ налы яндзим, либӧ зэв вылӧ пуксьӧны.
Ӧд ми ас чужан му вылынӧсь, коми йӧз, а мыйлакӧ асьным ӧтдортам чужан кывнымӧс.
Меным таысь весиг яндзим и забеднӧ.
Мыйла нӧ ми тадзи увтыртам асьнымӧс?
Ӧнія кадӧ Сибирад ветлӧмыд зэв дона сувтӧ, куш туй вылас ӧти мортыслы колӧ сюрс шайтысь оз этшаджык, но Ялуторовск карса администрация аддзис сьӧмсӧ не сӧмын туй вылӧ, но и вештысис сёян-юанысь да олӧмысь.
Медводдза сиктыс, кытчӧ ми воим, шусьӧ Ивановкаӧн, кӧні пӧшти став олысьыс коми.
Миянӧс паныдавны воліс став сиктыс, коді сӧмын вермис волыны.
Тані «Нэмъяс кежлӧ паметь» обелиск дорын ми копыртлім юрнымӧс миян землякъяслы — коми йӧзлы, кодъяс эз бергӧдчыны асланыс бать-мамъяс, гӧтыръяс да челядь дінаныс.
Эз бергӧдчы квайтымын сайӧ морт.
Ӧні ни ми, ни Ивановка сиктса йӧз, ог кужӧй стӧча висьтавны, кытысь волӧмаӧсь татчӧ 147 во сайын налӧн пӧч-пӧльясныс, но, чайта, овъяс сертиыс позьӧ шуны, коді кытысь вӧлӧма.
Шуам, татшӧм овъяс: Ветошкинъяс, Панюковъяс, Мишаринъяс, Чупровъяс, Истоминъяс, Макаровъяс, Удоратинъяс, Колеговъяс, Уляшевъяс.
Ивановка сиктса йӧз кутлӧны да окалӧны миянӧс, уналӧн радысла петӧ синваыс, ӧд ми локтім ылі коми муысь, кӧні коркӧ овлісны налӧн пӧч-пӧльясыс.
Дерт, эз бур олӧмысь найӧ эновтлыны чужан мунысӧ.
Буретш кольӧм нэмын комын-нелямынӧд воясӧ миян Коми муын некымын гожӧм кӧдзыдъяс чишкавлісны кӧдзаяс.
Йӧз кольлісны няньтӧг.
А ещӧ ми тӧдмалім, мый Ермак, коді воліс Сибирӧ, медым ӧтлаӧдны сійӧс роч муяскӧд, сылӧн куимсё морта отрядас кӧкъямысдас мортыс вӧлӧмаӧсь комияс, найӧ и нуӧдӧмаӧсь Ермакӧс Урал Из вомӧн да вайӧдӧмаӧсь Сибирӧ.
Сідзкӧ, коми войтырыд бура тӧдлӧмаӧсь сэтчӧ мунан туйястӧ.
Вермас лоны, мый и на пиысь унаӧн сэсся кольччисны татчӧ.
А мыйтаӧн семьяясӧн петавлісны тайӧ кык сюрс километр кузьта туяс, эз повзьыны кӧдзыдысь ни зверьясысь.
И воисны сэки няньӧн озыр Сибирь муӧ и аддзисны татысь ассьыныс шуднысӧ.
И со тані эм нёль сикт, кӧні олӧны коми йӧз.
Тайӧ сиктъясыс Ыджыд Тихвин, Ичӧт Тихвин, Александровка.
Дивӧ босьтӧ сійӧ, мый коми йӧз абу вунӧдӧмаӧсь ассьыныс кывнысӧ, сёрнитӧны сӧстӧма, весиг кывлан сэтшӧм коми кывъяс, кодъясӧс весиг ми нин вунӧдім.
Сиктъяс зэв мичаӧсь да сӧстӧмӧсь, быд керкалысь ӧшиньяссӧ и ӧдзӧсъяссӧ баситӧма узоръясӧн.
Керкаяссӧ кышӧма да краситӧма.
Быттьӧ быдӧн ордйысьӧ ӧта-мӧдыскӧд, кодлӧн мичаджыка артмас.
А, кыдз шуласны, керка серти и позьӧ тӧдмавлы кӧзяинтӧ, зіль сійӧ али дыш.
Но татчӧс керкаяс серти он шу, мый тані олӧны дыш йӧз.
Уличаясыс паськыдӧсь, туйяс вылысь лӧп ни ёг он аддзы, весиг некытысь эг аддзылӧй пес чипас.
Ставсӧ меститӧма, ставсӧ син улысь сайӧдӧма.
И колӧ шуны, мый Сибирса комияс ӧнӧдз олӧны иганъястӧг.
Тані некод нинӧм оз вӧрзьӧд юасьтӧг-висьтасьтӧг.
Сідзкӧ, вот и думыштлӧй, кутшӧмӧсь вӧвлӧмаӧсь миян пӧч-пӧльясным, и кыдзи ми, ӧнія йӧз, олам-вылам асланым чужан муын?
Дерт, ставсьыс таысь забеднӧ лолӧ, мый ми, тшӧтш и комияс, эг лоӧй вежавидзысьясӧн, велӧдчим лёкас, ог пыдди пуктӧй бать-мамнымӧс, вунӧдім рӧд и вуж.
И весиг яндысям асланым кыв вылын сёрнитны.
А Сибирса комияс абу на тшыкӧмаӧсь ми серти.
Мунан сиктӧдыс, и быдӧн тэныд нюмъёвтӧ да чолӧмасьӧ.
Кӧсйӧ сёрнитны да юасьӧ, кыдзи нин олӧны йӧзыс ылі Коми муас.
И меным кажитчис, быттьӧ ме эг и ветлы чужан муысь, быттьӧ тайӧ сиктыс миян Комиын, сӧмын сійӧ мичаджык, сӧстӧмджык, кыпыдджык.
И миянлы таысь лоӧ любӧ, шоныд.
Чайта, мый и ми уна шоныд да кыпыдлун вайим Сибирын олысь коми войтырлы.
Быд сиктын миянӧс виччысисны дона гӧстьясӧс моз.
Ми сьылім и йӧктім.
Ӧд квайтымын морта коллективыд эз ӧти час кежлӧ петавлы ывлаас лӧсьӧдӧм сценаяс вылӧ.
И медся пӧся примитлісны Межадорса «Колипкайясӧс».
Ёна воисны сьӧлӧм выланыс республикаса артистка Надежда Александровна Красильниковалӧн да Койгорт сиктса Леонид Васильевич Родевлӧн сьылӧмыс.
Эз дӧзмыв кыскавны ассьыс пуд сьӧкта баянсӧ Койгортысь композитор Марк Новоселов, сыӧн гижӧм сьыланкывъясыс сідзжӧ дыр кежлӧ йиджтысисны йӧзлӧн сьӧлӧмъясӧ.
Миян котырын вӧліны и Василий Иванович Поповлӧн (Бурвисьталысь Василий) Павел да Даниил пияныс.
Найӧ бур кывйӧн да Ен нимсянь тшӧтш волісны Сибирса комияс дорӧ, медым и водзӧ быдӧн тӧдіс, мый сӧмын ми асьным да Христос отсӧгӧн венам став сьӧкыдсӧ да лёксӧ, коді ӧні пуксис чужан му выланым.
Налӧн батьыс, Василий Иванович, нелямын во чӧж вуджӧдіс коми кыв вылӧ «Библия» и тайӧ медся уна мывкыд сетысь книгаяссӧ найӧ козьнавлісны сиктса библиотекаяслы да торъя йӧзлы.
Колӧ пасйыны, мый ыджыд удж вӧчис и Кӧрткерӧс сиктса музейысь директор Александр Александрович Панюков.
Сійӧ тӧдмасис сиктса ӧткымын олыськӧд, кодъяслӧн овъясыс Панюковъяс, и висьталіс, кыдзи шулӧмаӧсь налысь пӧль-пӧчьяссӧ, кыдзи да кор найӧ мунлӧмаӧсь Сибирь муӧ.
Панюковлӧн эм зэв уна документ, кодъяс отсалӧны йӧзлы тӧдмавны ассьыныс вужсӧ и рӧдсӧ.
Ме чайта, мый унаӧн Сибирын олысьяс пиысь регыдъя кадӧн нин кутасны тӧдны, кыдзи шулісны сійӧ либӧ тайӧ семьялысь пӧль-пӧчьяссӧ, кодъяс мунлӧмаӧсь Сибирӧ.
Веськыда кӧ шуны, Сибирса комияс олӧны озыра, оз виччысьны ни надейтчыны ӧнія государстволӧн милӧстыня вылӧ.
Сыктывкарса телевидениеысь редактор Александр Пивкин, оператор Юрий Никифоров да ме волім некымын семьяӧ, медым снимайтны, кыдзи олӧны сиктса йӧз.
Аркадий Васильевич Волков (асьсӧ шуӧ зырянинӧн) висьтасис, мый сійӧ арендатор.
Сы ордӧ и веськӧдчим ми.
Керкаыс ыджыд, мича, йӧрас аслас машина, видзӧ вит мӧс, куканьяс, ыжъяс, курӧгъяс, а мазі позйыс сӧмын — кызь сайӧ.
Аркадий Васильевич висьталӧ, мый сӧмын мазіыс сылы вонас сетӧ доходсӧ сё сюрс шайт.
Сідзкӧ, Волков ёрт сӧмын паськӧм ньӧбны петавлӧ магазинас, а став сёян-юаныс сылӧн аслас.
Весиг «Медовуха» винасӧ ачыс вӧчӧ.
Пияныс и зятьясыс сыкӧд ӧтвылысь уджалӧны.
Налӧн асланыс керка, асланыс овмӧс, весиг трактор эм.
Ми пӧ, сетісны кӧ позянлун, вермим во гӧгӧр могмӧдны сёян-юанӧн ичӧтик сиктӧс.
И ме эска, мый тайӧ тадзи и эм.
Сӧмын тай государствосянь отсӧгыс ӧнія арендаторъясыдлы зэв на ичӧт.
Нинӧм оз тырмы, ставыс дона, сідзкӧ, и Волковъяслӧн йӧв да яйыд дона жӧ сувтӧ.
Но и ӧні став вӧчӧмторсӧ налы сьӧкыд инавны, тайӧ и падмӧдӧ зіль войтырсӧ, та вӧсна найӧ унджыксӧ и оз кӧсйыны вӧчны.
Оз кӧсйыны паськӧдны му ни видз.
Иван лун — Ивановкаын ыджыд праздник, ыджыд ещӧ и сы вӧсна, мый вӧліны Коми муысь воӧм гӧстьяс.
Асывсяньыс миян коллектив юксис нёль пельӧ, ӧд Ивановкаын нёль улича, быд улича вылын миянӧс вочаалӧны няньӧн-солӧн.
Миянлы, Коми муысь воӧм йӧзлы, вичмис медся паськыд — Комарова нима улича.
Сэті ми мунам помсянь помӧдз.
Видзӧдам, ӧти керка дорын улича вылас петкӧдӧмаӧсь ыджыд пызан, миянлы паныд петӧны мича паськӧма йӧз, миянкӧд восьлалӧ аслас баяннас Марк Новоселов, ворсӧ, а ми сьылам:
Паськыд гажа улича, улича,
Доли-шели, доли-шели,
Паськыд гажа улича.
А миянлы паныд локтӧ гудӧкасьысь, сы бӧрся вӧтчӧны мича паськӧма йӧз.
И ми кылам, найӧ сьылӧны:
Шондібанӧй, олӧмӧй да
Том пӧра коллялӧмӧй...
Кутшӧм жӧ любӧ да кутшӧм жӧ муса тайӧ ставыс, мый сё нелямын во сайын татчӧ овмӧдчылӧм йӧз оз вунӧдны пӧч-пӧльяслысь сьыланкывнысӧ, да сӧмын ӧмӧй тайӧс, найӧ эз вунӧдны чужан кывнысӧ.
Кӧть эськӧ во нелямын сайын нин дугӧдісны велӧдны школаясын коми кыв, а война водзвылас да сы бӧрын на челядьӧс велӧдлісны коми кыв вылын.
Вот сэсся и думайт, коді таысь мыжаыс, и мыйла оз ков чужан кывсӧ водзӧ велӧдны.
Кодлы нӧ колӧ вӧлі, мед быдӧн сёрнитіс сӧмын рочӧн?
Сідзкӧ, быдӧнӧс кӧсйылісны зэвтны ӧти бала вылӧ?
Но нинӧм таысь эз артмы.
Со кольӧма 147 во, кор комияс волісны Сибирӧ, а ӧнӧдз сэн мам-бать кывйыд эз быр, кӧть эськӧ ни Ивановкаӧ, ни Александровкаӧ, ни Ыджыд Тихвинӧ, ни Ичӧт Тихвинӧ оз воны коми газетъяс ни книгаяс, найӧ оз кывзыны коми радио, оз видзӧдны Коми телерадиокомпаниялысь передачаяс, а коми кывйыс тай век олӧ.
Сідзкӧ, сьӧкыд нетшыштны ён пуыдлысь вужъяссӧ.
И мед век лоӧ тадзи.
Ме кӧсъя, мед и водзӧ тайӧ вужъяссяньыс петісны том пуяс, мед найӧ быдмӧны водзӧ да гажӧдӧны дойдалӧм парманымӧс асланыс мыла шувгӧмнас да висьталӧны сы йылысь, мый быдмӧ выль вӧр — тайӧ пашкыр козъяс да статя пожӧмъяс, гырысь коръяса кыдзьяс да небыд лысъяса ньывъяс.
А мыйта быдсяма мича пуыс быдмӧ миян Му шар вылас, быдӧнлӧн аслас места, быдӧнлӧн аслас сӧвманног.
Верман ӧмӧй найӧс бырӧдны да кольны сӧмын кутшӧмкӧ ӧти пу.
Некор он.
Мед быдмӧ да сӧвмӧ став пуыс, кодъясӧс кӧдзліс Ен.
Шувгы, Парма, кыпыд шыӧн,
Бурдӧд нэмӧвӧйся дой.
Кыптӧ тэ весьтын выль кыа,
Вешйӧ му вылысь сьӧд вой.
Коми йӧзлы овны-вывны,
Уджӧн нимӧдны выль нэм,
Коми йӧзлы ылӧдз кывны,
Вын и вежӧр сылӧн эм.
Важ да выльсӧ нуны сьӧрын.
Кыпыд лолӧн овны пыр.
Выльысь, зэв дыр узьӧм бӧрын
Чеччӧ Пера багатыр.
Унатор на эськӧ позис висьтавны Сибирын олысь коми войтыр йылысь, но медся сьӧлӧм дойданасӧ, ме чайта, висьталі.
Мед жӧ Ен отсалас миянлы: Парма йӧзлы, некор некод вылӧ лӧгнымӧс не песны, ми ӧд абу мывкыдтӧмӧсь.
Ми быдӧнӧс пыдди пуктам, асьным кӧсъям, мед миянӧс пыдди пуктісны.
Ӧд ми тані чужлім, тані паськӧдлім ассьыным ён вужъяснымӧс.
Эм ӧмӧй сэтшӧм выныс, медым нетшкыны да бырӧдны найӧс?
Ме чайта, абу, ӧд ми, Коми муын чужлӧм йӧз, кӧть и ёна разалім Му шар пасьта, ми эмӧсь, ми олам быдлаын, ми унаӧнӧсь, миян вужъясным крепыдӧсь.
Вай жӧ кутам волысьны ӧта-мӧд дорӧ, кутам юны ас быдтӧм няньысь чӧскыд тагъя сур, но некор ог ышмӧй да гажмӧй, мед кодкӧ дикмӧдіс миянӧс садь воштан зелляӧн да усьӧдіс ӧта-мӧд вылӧ.
Миян парманым лышкыд, кыдзи и асьным, миян муным паськыд и быдӧн тӧрам.
Ов, менам Коми му, Ов, менам Парма!
Шувгы, Парма, кыпыд шыӧн,
Бурдӧд нэмӧвӧйся дой.
Кыптӧ тэ весьтын выль кыа.
Вешйӧ му вылысь сьӧд вой.
Ме кута думайтны, мый Коми муысь некытчӧ ме эг и мунлы.
Мед тадз жӧ думайтӧны и Сибирса комияс.
Николай ЩУКИН, коми гижысь.
Г. КОЗЛОВСКИЙЛӦН снимокъяс вылын: Койгорт сиктысь Леонид Васильевич Родев аддзис Сибирысь ассьыс землячкасӧ, кодлӧн пӧль-пӧчыс волӧмаӧсь буретш Койгортысь;
Сибирса комияс медся ёна пыдди пуктісны Межадорса «Колипкайясӧс»;
Ямало-Ненецкӧй автономнӧй округысь Мужи сиктса самодеятельнӧй артистъясӧс няньӧн-солӧн чолӧмалӧны Ивановка сиктын олысьяс;
Ивановка сиктса комияскӧд ӧтлаын Коми филармонияса артистка Надежда Александровна Красильникова (шуйгавывсяньыс нёльӧдыс).

#Коми_му_1992-08-04
УЛИЧАТІ ВОСЬЛАЛІГӦН...
Коммунистическӧй уличавывса ӧти пельӧсын кык том зон зіля вузасьӧны импортнӧй клейӧн.
На гӧгӧр йӧзыс сы мында, мый писькӧдчыны он вермы.
— Клеитӧ дзик быдтор.
Кӧть пу, кӧть стеклӧ, кӧть кӧрт.
Асьныд видлӧй, верманныд онӧ торйӧдны клеитӧмторъяссӧ ӧта-мӧдсьыс, — веж петмӧн вӧзйӧны найӧ ассьыныс тӧварнысӧ.
Матыстчи и ме.
Тӧрыт тайӧ жӧ зонъяс дінтіыс прӧйдиті, но деньгаӧй зептын эз вӧв.
Шемӧсми, кутшӧма ӧти суткиӧн доныс вежсьӧма.
Тӧрыт кӧ клей тюбикыс сулаліс 35 шайт, талун сы вылӧ доныс кайӧма 50 шайтӧдз.
Мӧвпалышті недыр да ньӧжйӧник вешйи бокӧ...
☼ ☼ ☼
Магазин стенӧ клеитӧмаӧсь «Трудовая Россия» движениелысь шыӧдчӧм.
Сылӧн авторъясыс чуксалӧны сыктывкарсаясӧс ӧтувтчыны отрядъясӧ да сувтны мунысь «капиталистическӧй» реформаяслы паныд, тшӧтш отсавны вештыны власть дорысь Россияса президентӧс да сылысь командасӧ.
Но помӧдз сідзи эг и вермы лыддьыны тайӧ сӧрӧмсӧ.
Кодкӧ, тыдалӧ, лыддьӧм бӧрас ме моз жӧ дӧзмӧма да джын листовкасӧ косялӧма.
Збыльысь, йӧзтӧ талун дӧзмӧдӧны оз сӧмын пыр содысь донъяс, но и татшӧм сикас нем думайттӧм шыӧдчӧмъяс, кодъяс вермасны вайӧдны ӧта-мӧдӧс виалӧмӧдз да весиг гражданскӧй войнаӧдз.
☼ ☼ ☼
Некымын рыт нин удж вывсянь гортӧ мунігӧн шензя, мыйла сизимсянь кӧкъямыс часӧдз йӧзыс уличаяс вылын ёна этшаджык овлӧ.
Медбӧрын гӧгӧрвои жӧ, кор гортӧ пыригӧн аддзи кӧзяйкалысь вазьӧм синъяссӧ.
Сідзкӧ, бара «Богатые тоже плачут» фильм видзӧдӧма, кыдзи и унаӧн мукӧд.
Мый вӧчан сэсся?
Асьным ми талун гӧльӧсь.
Но радейтам видзӧдны, кыдзи олӧны, гуляйтӧны Рытыввылын озыръяс.
Гашкӧ, и миян татшӧм олӧмыс коркӧ лоас?
☼ ☼ ☼
Шензя быдӧн, збыль ӧмӧй сэтшӧм уна Сыктывкарын озыр йӧзыс.
Некымын лун сайын на аддзылі, кыдзи ньӧбалісны кооператоръяс киысь импортнӧй паськӧм.
Оз весиг юасьны донсӧ.
Быдса ӧчередь чукӧрмыліс.
Но мӧдтор кырлӧ сьӧлӧмӧс.
Пыр тшӧкыдджыка аддзывла, кыдзи ёг тыра ящикъяс дорын гӧгралӧны пӧрысь йӧз.
Мыйкӧ видлалӧны, бӧрйӧны, сюйӧны зептаныс.
Сідзкӧ нӧ, кодлыкӧ ӧнія кадӧ зэв сьӧкыд.
Эгӧ-ӧ ми, талунъя олысьяс, вунӧдӧй та йылысь?
☼ ☼ ☼
Магазин джаджъяс вылысь яйтӧ быттьӧ чышкыштісны.
Муртса кӧнкӧ вузавны кутасны, пыр жӧ ӧчередь чукӧрмӧ.
Сэк жӧ совхозъясын, фермерскӧй овмӧсъясын оз тӧдны, мый вӧчны яй вылӧ быдтӧм куканьяскӧд.
Найӧс эськӧ важӧн нин колӧ сдайтны, но сійӧ донъяссьыс, кодъясӧс вӧзйӧны, некод оз кӧсйы вузавны пемӧсъяссӧ.
Дзикӧдз гачтӧг пӧрччӧдасны сиктса труженикъясӧс.
Рӧскодыс бычӧясӧс быдтӧм могысь и кӧрым, и техника, и стройматериал вылӧ донъяс содӧм вӧсна ёна ыджыдджык вӧлі.
Сэсся и сиктын вузалан став сикас тӧварыс да сёян-юаныс ёна донаджык карын серти.
Со и артмӧ, мый ӧнія сьӧкыдлунъясыс дас пӧвстӧн исковтӧны сиктын олысь вывті.
☼ ☼ ☼
Улича вывті восьлалігӧн аддзан, мый йӧзыс талун кыдзкӧ быттьӧ зумышджыкӧсь.
Быдӧнлӧн аслас тӧждъяс, майшасьӧмъяс.
Абу кокни рынок вылӧ вуджан кадыд.
Быдӧнлы сійӧ тшӧктӧ лоны зільджыкӧн, востерджыкӧн, писькӧсджыкӧн.
Тырмас сэсся кодкӧ вылӧ надеяӧн овны.
И век жӧ паныдасьлӧны долыд чужӧма войтыр.
Тайӧ дас сизим — кызь арӧса ныв-зон.
Абитуриентъяс.
Экзаменъяс, конкурс вылӧ видзӧдтӧг, найӧ аслысногӧн шудаӧсь.
Окота видлыны томъяслы вынъяссӧ.
И кӧсйыссьӧ сины налы став бурсӧ водзӧ олӧмын.
Мый нӧ сэсся?
Миян кӧ эз на ставыс артмы сідзи, кыдзи колӧ, гашкӧ, найӧ помӧдз вайӧдасны талунъя войтырӧн заводитӧм делӧсӧ.
Найӧ нин кутасны овны рынок кадӧ, ассьыныс вынсӧ, позянлунъяссӧ бура тӧдӧмӧн, выль ног мӧвпалӧмӧн.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-04
ГӦГӦРВОЛАМ ОГӦ КОРКӦ?
Пыдди пуктана «Коми му» газет.
Ме тэнад лыддьысьысь.
Зэв бур, мый йӧзӧдінныд вӧр-ва доръян шыӧдчӧмсӧ.
Ошка.
Асьныд тӧданныд, кутшӧма грабитісны да тшыкӧдісны Коми мусӧ, вӧр-васӧ, ӧнӧдз тадзи вӧчсьӧ.
Войдӧр мыжаӧсь вӧліны «партократъяс», ӧні кооперативъяс, местнӧй администрацияяс, кӧні пукалӧны сійӧ жӧ вӧвлӧм «партократъясыс».
Со миян Кулӧмдін районысь кытчӧ сӧмын оз нуны вӧрсӧ.
Усть-Немскӧй леспромхоз сетӧма «Северзападстрой» организациялы, Помоздинскӧй леспромхоз «Ухтанефтегазгеологиялы».
Июняс со Эжва йылӧ воліс Ю. А. Спиридонов, видзӧдліс, кыдзи позьӧ перйыны Пузла дорысь боксит.
Тадзинад бӧръя вӧр-васӧ пузувтасны.
Ӧні нин сьӧлӧмыд доймӧ, кор аддзан, мый вӧчсьӧ: Кулӧмдінсянь Ухтаӧдз лэбигӧн вӧвлӧм пожӧма ягъяс, нэмӧвӧйся козъя сёртъяс местаясӧ кольӧма эрд.
Нинӧм сэні оз быдмы.
Сэсся шуам, кытчӧ нӧ зверь-пӧткаыс вошис.
Войдӧр «партократъяс» шулывлісны, ставсӧ пӧ челядьлы.
А ӧні тайӧ челядьыс быдмисны да повзисны.
Кыдзи нӧ пӧ миянлы овны, кор ставсӧ куштӧма, рӧзӧритӧма.
Эжваысь васӧ весиг оз позь юны.
Кымын миян сідз шусяна вӧр-ва видзысь организацияыс, сы мында сэні йӧзыс вердчӧ, а тӧлкыс эз вӧв и абу.
Вынсьӧдалӧма вӧр-ва видзан законъяс, а Коми мунымӧс тшыкӧдысь-пакӧститчысьяслы оз и йиджлы.
Штрапуйтасны кӧ — серам мында сӧмын.
Артмӧ, мый законъясыс некытчӧ туйтӧмӧсь, либӧ законсӧ олӧмӧ пӧртысьясыс вӧдитчӧны сійӧн сӧмын мода вылас.
Коми йӧзлӧн вӧлі кык съезд, майын чукӧртчылісны лесникъяс, а, видзӧдан да, нинӧм бурланьӧ эз вежсьы.
Кыдзи нуӧмӧн нулісны озырлунъяссӧ, сідзи и ӧні нуӧны.
Коркӧ гӧгӧрволасны оз миян юралысьясным, депутатъясным, мый тайӧ озырлуныс абу помтӧм.
Али налы веськодь, кыдзи кутам овны аски?
Н. УЛЯШЕВ.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-04
НЬӦЖЙӦ КЫПТӦ ОЛАНІН, МУКӦД СТРӦЙБА...
Совмин аслас боръя заседание вылын видлаліс республикаын социально-культурнӧй объектъяс стрӧитӧм йылысь вопрос.
Та кузя докладын лыддьӧдлісны зэв уна стрӧйба, кодъясӧс вӧлі важӧн нин кад эштӧдны, но эз ло тадзисӧ.
Этша лэптӧны оланін, сы лыдын и ас керкаяс, вывті надзӧн стрӧитсьӧны школаяс, больничаяс, котельнӧйяс.
Строительяслӧн удждоныс кольӧм воын серти содіс дасысь унджык пӧв, а кыпӧдӧны пыр лёкджык и лёкджык стрӧйбаяс.
Ыджыд прибыль бӧрся вӧтлысигӧн дугдісны пыртны уджӧ научно-техническӧй прогресслысь шедӧдӧмторъяс, выль техника да технология.
Заводитісны бырӧдны качество бӧрся видзӧдан лабораторияяс, мукӧд службаяс, но ӧд тайӧ ваяс налы унджык лёктор.
Сиктын соцкультбыт объектъяс лэптӧм йылысь кывзісны «Комиагропромстрой» ассоциацияса президент С. Н. Кобыляцкийӧс.
Сійӧ шуис, мый заказчикъяс — Министръяс Сӧветлӧн УКС да видз-му овмӧс министерство таво сёрӧн кутісны сетны пӧдрадчиклы деньга.
Со мыйла ӧткымын строитель нажӧтка вылад надеятӧг вуджис мӧд удж вылӧ, а мукӧдыс унаӧн, торйӧн нин субпӧдрадчикъяс, оз окотитны мунны сиктад уджавны: объектъяс ылынӧсь да колӧ овны командировкаясын либӧ асыв-рытсӧ дыр мунны-локны автобусӧн.
А тайӧ жӧ уджсьыс налы бурджыка мынтысьӧны карса да матігӧгӧрса объектъяс кыпӧдӧмысь, и олан пыр гортад.
Та вылӧ видзӧдтӧг, Совминлӧн УКС-лы, мукӧдлы оланін стрӧитӧм кузя план лоӧ тыртӧма, но сьӧкыдджык делӧыс минсельхозкӧд.
Выльгортын оз вермыны сдайтны «Вычегда» агрокомбинатлы 48 квартираа керка, сы вӧсна мый заказчик пыксьӧ сетны строительяслы договорын урчитӧм дасӧд пай оланін.
Лоӧ эштӧдӧма кык школа — Кӧрткерӧсскӧй районса Пӧддельнӧй да Усть-Цилемскӧйса Окунев Нос сиктъясын.
Нӧшта кыкӧс лоӧ панӧма Визингаын да Койгортын, водзӧ стрӧитсьӧны школаяс и ӧткымын мукӧд сиктын.
Районъясса администрацияяс ӧні ёнджыка отсасьӧны сиктса строительяслы, и Совминлӧн УКС-ӧн сетӧм став средство лоӧ освоитӧма.
Сиктын соцкультбыт объектъяс стрӧитӧм йылысь сёрнитіс сідзжӧ видз-му овмӧсса министрӧс вежысь В. И. Скляр.
Юӧртіс, мый министерство освоитіс сылы лишӧдӧм 240 миллион шайт сьӧм, и ӧні нинӧмӧн мынтысьны пӧдрадчиклы.
Усть-Вымскӧй районысь администрацияса юралысь А. М. Николаев майшасьӧмпырысь висьталіс «Коквицкӧй» совхозын оланін стрӧитӧмын нелючкияс йылысь.
Строительяс эновтісны эштӧдтӧг уна квартираа некымын керка.
Минсельхоз налы мынтысьнысӧ оз вермы, а кысь нин тайӧс вӧчны совхозлы.
Гамын сдайттӧм 140 челядь вылӧ детскӧй сад, колис муртса белитны-краситны.
Нӧ «Гамскӧй» совхоз киссис, и некодлы ӧні босьтны ас вылас тайӧ объектсӧ, медым вештысьны строительяслы.
Мыйла республикаса министерствояслы, ведомствояслы ӧтилаӧ и мӧдлаӧ оз тырмы деньгаыс?
Финансъяс кузя министр А. В. Захаровлӧн кывъяс серти, предприятиеяс да организацияяс уджйӧзаӧсь ӧта-мӧдыслы 40 миллиард шайт.
Вӧчӧм продукциясӧ мынтысьтӧгыд водзӧ оз инавны, прибыль абу, а сідзкӧ, и бюджетӧ налог оз во.
Со и лоӧ чинтавны централизуйтӧм капитальнӧй вложениеяс карын кӧть сиктын стрӧитчӧм вылӧ.
Дерт, сэсся оз вермыны сетны местнӧй бюджетысь тырмымӧн деньга видз-му овмӧс министерстволы, а Россия этша жӧ лишӧдӧ.
Ӧні сьӧм тырмытӧмла ковмас весиг лӧсьӧдны стрӧг очередь, код серти мед сетавны удждон бюджетнӧй организацияяслы.
Совминлӧн заседание вылын вӧлі пасйӧма, мый тавося июльын кольӧм вося тайӧ кад серти строительно-монтажнӧй удж республикаын донсяліс шӧркодя 25 пӧв.
Тадзи артмис медвойдӧр стрӧитчан материал да оборудование вылӧ поставщикъяслӧн монополия вӧсна.
Капитальнӧй строительствоын мунысь приватизация вӧсна бырӧны вӧвлӧм строительнӧй управлениеяс, трестъяс.
На пыдди чужӧны строительнӧй кооперативъяс, ичӧт предприятиеяс, а республикаса строительнӧй комплекс киссьӧ.
Тшӧтш и ӧтувъя производственно-технологическӧй цикл, коді сетліс позянлун ас кадӧ либӧ сёрӧнджык эштӧдны панлӧм стрӧйбаяс.
А ӧні со Микуньын «Турья» кооператив некутшӧма оз тэрмась эштӧдны кык во сайын сдайтны индылӧм школа.
Ставыс тайӧ лоӧ медвойдӧр сы вӧсна, мый бӧръя кадӧ лёка збыльмӧдсьӧ оланін стрӧитан программа.
Та кузя во джынся плансӧ эз тыртны Воркута, Инта, Ухта, Усть-Вымскӧй, Сысольскӧй, Княжпогостскӧй районъяс, чинтісны ӧдсӧ Сыктывкар да Усинск.
Асланыс позянлунъясысь лёкджыка уджалӧны «Сыктывкаргорстрой» объединение, «Печоршахтострой» комбинат, ӧткымын мукӧд организация.
Вося план дорӧ 40 процент строительно-монтажнӧй удж бергӧдӧма коммунальнӧй объектъяс вылын.
Надзӧн мунӧ уджыс таво эштӧдны индӧм объектъяс вылын — Микуньын канализация, ва весалан сооружениеяс, Усть-Куломын да Койгортын котельнӧйяс.
Ёна кольччӧны тайӧ уджнас Ухтаын, деньга бырӧмла, позьӧ шуны, дзикӧдз дугдісны уджавны Усинскын.
Лёка освоитӧны налы лишӧдӧм госкапвложениеяс местнӧй Сӧветъяс, вося плансӧ тыртісны 40 процентысь этшаджык вылӧ.
Кык УКС, Совминлӧн да Сыктывкарса администрациялӧн, эз освоитны во первой джын вылӧ вичмӧдӧм 65 миллион шайт.
Асьныс первойсӧ корисны сьӧмсӧ, а сэсся некутшӧма эз видзӧдны сы бӧрся, кыдзи видзӧны сетӧм сьӧмсӧ.
Став тайӧ да мукӧд нелючки бырӧдӧм могысь постановлениеын индӧма уна пункт, кодъяс инмӧны администрацияясса юралысьяслы, торъя министерствояслы да ведомствояслы.
Бара сэні шуӧма налы «веськӧдны вниманиесӧ», «ӧлӧдлы», «пыртны предложениеяс», «тшӧктыны», «лӧсьӧдны» да с. в.
Но сьӧкыд шуны, лоас-ӧ кутшӧмкӧ тӧдчана пӧльза тайӧ сёрнисьыс, постановлениесьыс, кодӧс дасьтігӧн эз ставсӧ вӧчны весиг ӧткымын министр водзджыксӧ, чорыда вензисны сы кузя и заседание дырйи.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-04
* * *
ООН-лӧн решение серти, Верхсӧветлӧн Президиум шуис 1992 вося сентябрь 1 лун пасйыны кыдз олӧма йӧзлысь лун.
Тайӧ праздникыс лоӧ быд районын да карын.
Йӧзӧс социальнӧя доръян министерство шыӧдчис, медым сійӧс нуӧдӧм могысь хозяйственнӧй организацияяс да предпринимательяс отсалісны сьӧмӧн, кӧть нин лишӧдісны 5–6 миллион шайт.
Чуктас-ӧ — шуны сьӧкыд.
Президиум тшӧктіс правительстволы дасьтыны олӧма йӧзлысь лун пасъян мероприятиеяс.
Торйӧн кӧ, шуӧма сетны гӧля олысь пӧрысь йӧзлы отсӧг сьӧмӧн.
Ӧд арлыд серти пенсия вылӧ петӧм да уджавны вермытӧм мортыс талун республикаын 112.403, войнаса кулӧм инвалидъяслӧн, участникъяслӧн дӧваыс 15 тысяча гӧгӧр...
Президиум вежис «Коми Республикаса инвалидъясӧс социальнӧя доръян» законлысь 24 статья.
Сы серти июльсянь любӧй оланін дон босьттӧг сетсьӧ сэтшӧм семьяяслы, кодъяслӧн эм І, ІІ группаа инвалидъяс да челядь-инвалидъяс.
Президиум шуис сідзжӧ здравоохранение вылӧ сетӧм сьӧм тшӧт весьтӧ ньӧбны рубеж сайысь сідз шусяна ядерно-магнитнӧй резонанснӧй томограф да биохимическӧй анализатор.
Аппаратурасӧ сувтӧдасны республиканскӧй диагностическӧй центрӧ.
Сы отсӧгӧн пӧ позьӧ аддзыны 2–3 миллиметр ыджда ракӧвӧй пыкӧс.
Аппаратура сулалӧ, дерт, оз ӧти миллион шайт, но татшӧмыс важӧн нин колӧ.
Верхсӧветлӧн Президиум видлаліс мукӧд вопрос.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-04
«ПЫШЪЯЛЫСЬЫС» СОДӦ
Тӧдсалӧн пиыс воис армияысь пинжак-дӧрӧма, салдатскӧй паськӧмӧс пӧ, кыдзи и унаӧн мукӧд, коли частьӧ.
Ог стӧча тӧд, но тайӧ, тыдалӧ, ӧнія армиясӧ, сэні службасӧ ас ногӧн донъялӧм жӧ.
Бур на, оз кӧ мӧд ногӧн тайӧ петкӧдчы.
А ӧд бӧръя кык-куим восӧ казарма-нарядысь пышъялысьыс содіс быдлаын.
Оз куш сы вӧсна, мый армия бур нимсӧ вочасӧн воштӧ — кӧнкӧ ылі муын, кодъяскӧ «нетшкӧны» му, политикаӧн веськӧдлан вӧжжи, а вир киссьӧ мыжтӧм зонъяслӧн.
Кутшӧм бать-мам бурӧн лэдзас сэтчӧ писӧ?
Но кӧть кыдз эн пиняв, мед и важ нога армияыс, сійӧс он бырӧд.
Лёка ли бура ли, сійӧ миянӧс, странаӧс дорйысь.
Некод на эз бырӧдлы воинскӧй мог збыльмӧдӧм нылысь закон.
А кодсюрӧлы сійӧ лоис дзик бумагаторйӧн.
Армияӧ мунӧмысь пыксьысьыд сэтшӧма содіс, мый неважӧн Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс такӧд йитӧдын торъя постановление.
И, буракӧ, ас кадӧ.
Таво тулыс-гожӧм призывнӧй комиссияясӧ эз лок 240 морт, сборнӧй пунктӧ — 152. Медуна Воркутаысь, Ухтаысь, Сыктывкарысь.
Сиктса зонъяс кывзысьысьӧсьджык на.
Кыдзи юӧртіс Коми Республикаса военнӧй комиссар В. Насыров, сёысь унджык призывник пышйис сборнӧй пунктсьыс нин, витӧн — частьӧ нуигӧн, поездысь.
Уна помка вӧсна йӧз оз локны военкоматӧ комиссия вылӧ.
Ӧти — самолётӧн пӧ райцентрӧдз лэбны уна сьӧм колӧ.
Тайӧ збыльысь тадз, мыйла армияӧ лӧсьӧдчысь мортлы колӧ мынтыны ас зепсьыс.
Военкоматад сійӧ гуляйтны али мый волӧ?
Сэсся ӧні кутшӧмсюрӧ медицинскӧя видлалӧмысь сьӧм жӧ корӧны, призывниклӧн жӧ зептысь.
Но ёна унджык на мукӧдлӧн сюрас армияысь мынтӧдчан помкаыд, кодсюрӧӧс позьӧ и колӧ дзескыдінӧ пуксьӧдлыны.
А военком висьталіс, мый призывнӧй комиссияӧ первойысь волытӧмысь перйӧны 10, мӧдысь — 50 шайт штрап.
Та мындаыд ӧнія кадӧ — серам сӧмын.
Да корліс Санкт-Петербургын моз перйыны призывнӧй комиссияӧ вотӧмысь куим тысяча шайт, служитӧмысь пышъялӧмысь — вит.
Позьӧ, дерт, кыскыны и уголовнӧй кыв кутӧмӧ.
Но зэв этша делӧ воӧ судӧдз.
Бӧръя кадас унджык том йӧзыс, кодъясӧс мыждылісны, веськалісны амнистия улӧ.
Со и ветлӧны (да оз ӧтчыдысь) квартираысь квартираӧ военкоматса уджалысьяс, муртса пидзӧсчань вылас оз сувтны кык метрысь кузьджык паськыд пельпомъяса зонъяс водзӧ, а найӧ — муртса оз тодмышкавны офицеръясӧс, миянлы пӧ некор армияад служитлы — бизнес вӧчам.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум постановлениеас эз кут индыны, кыдз ёнмӧдны административнӧй кыв кутӧм служитӧмысь пышъялӧмысь — колӧ кад.
Та вӧсна индӧма республикаса правительстволы сентябрь 1 лунӧдз дасьтыны мӧвпъяс, урчитны мераяс, медым арся призыв эз мун тулыс-гожӧмын моз лёка.
Торйӧн кӧ, шуӧма чорыдджыка мыждыны найӧс, кодъяслы салдатскӧй рокыд кажитчӧ вывті кизьӧрӧн.
Ме чайта, эз прӧста казьтышт сёрнитанторйыслысь мӧдар боксӧ Верхсӧветысь комиссияса председатель Н. Боброва.
Да, стрӧгджык мераяс колӧны, а кыдзи ӧні дасьтӧны армияӧ служитысьӧс?
Вӧвлӧм ДОСААФ-лӧн техническӧй школаяс кульӧны призывникъяслысь кыз деньга.
Бизнес-школаяс тшак моз чужӧны, а военрукӧс велӧдчан заведениеясын бырӧдісны.
Ӧтдортчӧны спорт-физкультураысь том йӧз.
Лёк, дерт, мый сё ветымын зон эз лок таво тулыс-гожӧм Емваса призывнӧй пунктӧ, а коляс-ӧ кодӧскӧ веськодьӧн мӧд лыдпас — 2204. Буретш та мында мортӧс вуджӧдӧма запасӧ (армияӧ ветлытӧг на) висьӧм вӧсна.
Тыдалӧ, и тані сюсь йӧз аддзисны «петан туй», но татшӧмыс мед нин, шуам, морт-мӧд, а мукӧдыс?
Куш законодательство чорзьӧдӧмнад, чайта, оз на ставыс артмы.
Том мортӧс армияӧ (кытчӧдз сійӧ оз ло медалӧм) дасьтӧмыс ӧні инмӧ законодательнӧй да исполнительнӧй властьлы, общественнӧй организацияяслы, том йӧзлӧн союзлы да налӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетлы.
Дерт, медся уна вичмас бать-мамлы, налы быдтыны-велӧдны дзоньвидза салдатӧс.

#Коми_му_1992-08-04
РЫТЫВВЫВЛАНЬ СИНАМ
Некымын лун Сыктывкарса Стефановскӧй площадь вылын дӧлаліс Голландиялӧн флаг — медводдзаысь на Коми Республикаӧ воліс тайӧ странаысь официальнӧй делегация.
Ылі муысь воӧм йӧз тӧдмасисны республикаӧн, аддзысьлісны Верховнӧй Сӧветса да правительствоса веськӧдлысьяскӧд, волісны Коми научнӧй центрӧ, мукӧдлаӧ.
Мунтӧдзыс журналистъяслӧн юалӧмъяс вылӧ вочавидзисны Голландияысь парламентса сенатор, Европейскӧй Сообществолӧн (ЕС) ичӧт да шӧркодь бизнес кузя Европейскӧй союзса президент Якоб Кирс да «Коnssov» компанияса президент Хайн Аберзон.
«Коми му» гижліс нин, мый Голландияӧ ветлісны республикаса да промышленностьса веськӧдлысьяс, делӧвӧй йӧз, сёрнитчисны экономикаын, предпринимательствоын йитӧдъяс лӧсьӧдӧм да мукӧд ногӧн ёртасьӧм йылысь.
Удайтчис ньӧбны сэтчӧс Грау карын быдса фабрика, стӧчджыка кӧ, республика лоис сылӧн акционерӧн.
Предприятиеыс лэдзӧ вонас 190 тысяча ӧдзӧс.
(Петкӧдлӧм могысь неважӧн некымынӧс вайисны нин).
Вермӧ и унджык.
Вӧрсӧ фабрикалы кутасны мӧдӧдны Комиысь.
Но, кыдзи пасйисны пресс-конференция дырйи, делӧыс абу куш фабрикаын.
Йитӧдъяссӧ колӧ ёнмӧдны олӧмыслӧн мукӧд юкӧнын.
Сэки, Голландияын, вӧлі сёрнитчӧма, мый регыд мысти тайӧ странаысь йӧз воласны миянӧ.
И со найӧ Комиынӧсь.
Да, налы кивыв ёнмӧдны, медводз экономикаын, ёртасьӧмсӧ унаторйӧн озыр республикакӧд.
Таӧдз Голландиялӧн йитӧд вӧлі сӧмын Россиякӧд — Санкт-Петербург, Екатеринбург, Тюмень, Самара каръяскӧд.
Мӧдарсянь, миян специалистъяслы эм мый босьтны рубежсайсалысь.
Коми правительствоса председательӧс вежысь В. Бибиков (сійӧ вӧлі жӧ аддзысьлігас) пасйис, мый сёрнитчӧма нин Европейскӧй Сообществоса специалистъяскӧд уджалан ӧтувъя программа дасьтӧм йылысь да весиг торйӧдӧма та вылӧ сьӧм.
Ӧні видлалӧны Коми Республикаын ичӧт да шӧркодь бизнес сӧвмӧдан кык проект.
— Он-ӧ ті полӧй лӧсьӧдны делӧ Комиын?
Ӧд тані, Россияын, ошйысьны нинӧмӧн...
— Да, тіянлы сьӧкыд, и миянлы сідзжӧ.
Торйӧн кӧ, тіян абуӧсь коммерческӧй удж йылысь законъяс.
Но татшӧм кадыс коркӧ помасяс.
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, весиг ӧта-мӧдсьыс ылын олысь йӧз костын ёртасьӧмлы некутшӧм мытшӧд оз вермы лоны.
Миянлы колӧ зільны ӧтув, и коркӧ тіян муын пуксяс бур олӧм.
Голландияысь парламентса сенатор Я. Кирс висьталіс, мый Комиын сійӧ первойысь, татчӧс войтырыс, Войвыв сылы воис сьӧлӧм вылас, ачым пӧ Голландияса войвыв юкӧнысь жӧ.
X. Аберзон пасйис, мый Сыктывкарӧ вотӧдз сійӧ кежаліс Печораӧ, видзӧдліс, кыдзи мӧдӧдӧны казьтыштӧм нин фабрикаӧ вӧр.
Медбӧрын вӧлі тӧдчӧдӧма: Европейскӧй Сообществоса веськӧдлысьяслы гижӧма письмӧ.
Сэні висьтавсьӧ, кыдзи кӧсйӧны сӧвмӧдны Комилысь экономика Голландияса да миян йӧз.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-04
СИӦМА ВО ТЫРӦМЛЫ
Коми Республикаса Министръяслӧн Сӧвет тавося август 21–22 лунъясӧ республикаын шуис нуӧдны «Виват, Россия!» праздник.
Сійӧс лоӧ сиӧма кольӧм вося августын лоӧмторъяслы — демократическӧй вынъяслӧн вермӧмлы.
Праздник нуӧдӧм могысь котыртӧма организационнӧй комитет.

#Коми_му_1992-08-04
АС МАГАЗИН
Сыктывкарса вӧр пилитан да обработайтан комбинат кӧнкӧ во сайын восьтіс ассьыс магазин.
Кыдзи висьталіс татчӧс профкомса председатель А. П. Шурганов, комбинат весиг индіс ассьыс вузасьысьясӧс.
Ӧд ёна бурджык, кор ставыс ас киын.
Комбинат тӧждысьӧ уджалысьяс вӧсна.
Гӧгӧрвоана, кор мортлӧн, кыдзи шуласны, «юрыс нинӧмысь оз вись», сійӧ бура, став сьӧлӧмсяньыс вӧчӧ ассьыс делӧ.
Ӧні комбинатса войтырлы смена бӧрын оз нин ков воддза моз котравны да кытшлавны столицаса магазинъясті, сулавны сэні кузьсьыс-кузь ӧчередьяс.
Асьныс рабочӧйяс тшӧтш ошкӧны тайӧ водзмӧстчӧмсӧ.
Ӧд комбинатлӧн йӧрысь петавтӧг позьӧ ньӧбны медся колана сёян-юан.
Сэсся оз ков повны, мый тӧварыс оз тырмы.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-04
«ВЫЛЬТОР»
«Выльтор» аслас уджӧ пыртісны Сыктывкарскӧй пассажирскӧй автопредприятиеын (СПОПАТ).
Ӧні районъясӧ ветлысь автобусъясса водительяс рейсын вермасны пуксьӧдны пассажирсӧ сы мында, мыйта кӧсъясны.
Налы ӧд мый, ветлысь-мунысь моз оз ков ӧти кок йылын сулавны-йӧткасьны...
Весиг выгӧда на лоӧ.
Администрациякӧд договор серти водитель сӧмын индӧм мында сьӧм кутас сдайтны предприятиелӧн кассаӧ, а «коляссӧ» босьтас аслыс.
Гӧгӧрвоана, татшӧм «выльторйыд» сӧмын бур СПОПАТ-салы, а ветлысь-мунысьыдлы — ӧдвакӧ.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-01

2026-08-25T09:04:16Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-08-01
ЛОӦНЫ БӦРЙЫСЬӦМЪЯС
Тавося сентябрь 13 лунӧ Сыктывкарын (17 номера Сысольскӧй бӧрйысян округ) да Интаын (66 номера Промышленнӧй бӧрйысян округ) мунӧм важ депутатъяс пыдди кутасны бӧрйыны выльясӧс.
Татшӧм решение вынсьӧдіс республикаса центризбирком.
Талун кежлӧ кыкнан округас эмӧсь нин кандидатъяс, кодъяс кутасны тышкасьны Коми Республикаса народнӧй депутатлӧн мандат вӧсна.
Сысольскӧй округын кыкӧн: профсоюзнӧй организацияяслӧн республиканскӧй сӧвет федерацияысь А. А. Козлов да «Демократическая Россия» движениелӧн Сыктывкарскӧй организацияса сопредседатель Д. П. Федоров.
Промышленнӧйын — Интинскӧй горсӧветса председатель В. В. Горев, республикаса прокуратураысь старшӧй следователь Ю. И. Мартышин.
«Интинскӧй» шахтаысь горнорабочӧй В. В. Подлипский, «Капитальнӧй» шахтаса директор А. С. Самсонов.

#Коми_му_1992-08-01
ДОНТӦМ ВЫЙ
Бӧръя кадӧ позьӧ кывны медсясӧ гажтӧм юӧръяс: сувтан выйын сэтшӧмтӧ промышленнӧй предприятие, татшӧмтӧ завод ассьыс уджалысьяссӧ лэдзӧма шойччыны...
Тайӧ жӧ выльторйыс ӧткымынлы, тыдалӧ, воас оз сӧмын сьӧлӧм вылӧ...
Коді кӧсйӧ ньӧбны донтӧм, сӧмын на вӧчӧм мӧс вый?
Окотитысьяслы сетам адрес — «Коквицкӧй» совхоз.
Кыдзи висьталіс овмӧсса директор И. А. Нефедов, вый ньӧбӧм йылысь весиг позьӧ сёрнитчыны телефон пыр.
Сэсся сійӧс ас машинаӧн совхоз ваяс веськыда предприятиеӧдз либӧ организацияӧдз.
«Коквицкӧй» совхоз лӧсьӧдіс неыджыд вый вӧчанін, кӧні вӧчӧны бур качествоа да чӧскыд вӧлӧга.
Килограммлӧн доныс сӧмын 160 шайт.
Ӧнія кад серти абу нин сэтшӧм «курччасяна».
Талун вылӧ выль продукциясӧ окотапырысь босьтӧны совхозъяс, промышленнӧй предприятиеяс.
Шуам, Жешартса фанернӧй комбинат, Микуньысь да Сыктывкарысь ӧткымын предприятие.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-01
АС ВӦЧӦМ БОМБА
Воркутаын Заполярнӧй посёлокса ӧти олан керкаын войнас чӧв-лӧньсӧ торкис ён взрыв.
Подъездысь лэбзисны ӧшинь стеклӧяс да лестничнӧй клетка вылысь, кӧні и взорвитчис ас вӧчӧм бомба, став ӧдзӧсыс.
Следствие дырйи тыдовтчис, мый бомбасӧ вӧлі пуктӧма «Заполярнӧй» шахтаысь проходчиклӧн патера дорӧ.
Бур, мый ставӧн колины ловъяӧсь.
Воркутаса правоохранительнӧй органъяс панісны уголовнӧй делӧ.

#Коми_му_1992-08-01
ЗАВОД СУВТАН ВЫЙЫН
Древесноволокнистӧй плитаяс вӧчан Княжпогостскӧй заводлы ӧні зэв сьӧкыд.
Уна дась продукция куйлӧ складын, сійӧс некод оз босьт, а завод «пукалӧ» картотека вылын.
Заводса директор В. А. Худяев вӧзйис август 1 лунсянь кык тӧлысь кежлӧ дугӧдлыны уджсӧ медвынйӧра коймӧд цехын да сэтчӧс уджалысьясӧс мынтысьтӧг лэдзлыны отпускӧ.
Тайӧ лунъясӧ лоӧ тӧдса, кутшӧм решение примитасны заводса коллективлӧн сӧвет вылын.

#Коми_му_1992-08-01
МЫЙ ПАДМӦДӦ ФЕРМЕРӦС?
Неважӧн республикаса госкомстат нуӧдіс крестьянскӧй овмӧсъясын анкетирование.
368 анкетаысь воча кывйыс воис сӧмын 163 мортсянь.
«Мый жӧ медъёна падмӧдӧ ас овмӧсъяс водзӧ сӧвмӧдӧмсӧ?» юалӧм вылӧ унджыкӧн ыстысисны техника, строительнӧй материал, кӧйдыс, удобрение тырмытӧм да «курччасьысь» донъяс вылӧ.
Майшӧдлӧ найӧс и кредитъяс босьтӧмысь гырысь процентъяс да мукӧдтор.

#Коми_му_1992-08-01
УДЖДОН БАРА СОДАС
Кыдзи лои тӧдса, Россияса правительство матысса кадӧ кӧсйӧ 1,5 пӧв содтыны медся ичӧт удждонсӧ, 1.350 шайтӧдз (ӧні 900 шайт).
Такӧд ӧттшӧтш лоӧ лӧсьӧдӧма ӧткодь тарифъяс став бюджетнӧй организациялы.
Медводдза арталӧм серти, та могысь вонас ковмас матӧ 550 миллиард шайт.
Та вӧсна индӧм мераяссӧ правительство кутас пыртны вочасӧн.

#Коми_му_1992-08-01
УДЖЫС ТАНІ ЛАДМӦ
Тайӧ пӧрйӧ ни ӧти сиктса морт эз паныдась Кӧжмудор сиктса уличаті мунігӧн.
Эз тыдав некод и керкаяс гӧгӧр.
Гожся страда дырйи, дерт жӧ, олӧма, том войтыр муркӧдчисны видзьяс вылын.
«Коквицкӧй» совхозса директор И. А. Нефедовкӧд аддзысьлӧм йылысь водзвыв сёрнитчим.
Гӧгӧрвоана, веськӧдлысьлы некор пукавны контораын да кузя сёрнитны.
Игорь Алексеевич пыр и тӧдчӧдіс, мый видз-му уджалысьяслӧн заводитчис медся «пӧсь» да кыв кутана кад.
Ӧд гожся лун тӧвнас выйӧн-йӧлӧн исковтӧ.
А таво со поводдя пӧраясӧн «дурӧ».
Мича лунъясӧ пӧ каднад ог лыддьысьӧй, зілям унджык вӧчны.
Миян сёрниным бур важ тӧдсаяслӧн моз кокниа гӧрддзасис.
Недыр мысти шай-паймуні.
Овмӧсса веськӧдлысь, кӧть ми нин минут дас вит варовитім, ни ӧтчыдысь эз казьтыштлы быдсяма сьӧкыдлунсӧ, нелючкисӧ, кодъяс совхозсӧ босьтӧмаӧсь джаггӧрӧдӧ.
Мӧдарӧ, директор И. А. Нефедов ошкис совхозсаӧс:
— Миян овмӧслы, ӧткодявны кӧ республикаса мукӧд совхозкӧд, позьӧ шуны, везитіс йӧз вылӧ.
Бокысь воысьыс лыда морт.
Медсясӧ татчӧс сикт-грездын чужлӧм-быдмылӧм войтыр.
Ичӧтсянь найӧ бура тӧдӧны сиктса удж, сяммӧны быдтор вӧчны.
Сӧмын, ме ног, веськӧдлысьлы колӧ воӧдчыны йӧзыскӧд ӧти кывйӧ.
Ӧд стрӧг приказ, горзӧм-пинясьӧм, кызмырдӧн тшӧктӧм оз отсав.
Татшӧм «велӧдӧмыд» омӧля тай ӧддзӧдӧ делӧтӧ.
Овмӧс кытшовтігӧн директорлӧн кывъясыс кутшӧмакӧ збыльмисны.
Шуам, Сень йӧрын туруныс вӧлі нин кос да весиг тюкуйтӧма.
Буретш самӧй тайӧ тюкъяссӧ уберитісны: ӧти трактор сӧвтіс локтысь машинаясӧ, а найӧс новлісны скӧт карта дорӧ.
Тані эз вӧв ни ӧти лишнӧй морт.
И сэк жӧ делӧыс муніс.
Нарошнӧ гӧгӧрті Сень йӧрсӧ.
Ачыс виддзыс, кажитчӧ, петкӧдліс совхозса войтырлысь киподтуйсӧ: пельӧсъясысь, кыдзи и видз шӧрысь, он аддзы сідз шусяна быдмысь «тош».
Он паныдав и кольӧм кос турун чир, быттьӧкӧ ки помысь куртӧма.
Турун пызь вӧчысьяслӧн уджыс тшӧтш «пуис».
Юрсӧ лэптывтӧг муркӧдчисны оператор М. К. Бутиков, рабочӧйяс З. А. Козлов да С. Н. Костромин.
Куимнанныс, быттьӧ сёрнитчӧмаӧсь, этша кывъяӧсь, кадысь кадӧ сӧмын пӧсьсӧ чышкыштӧны.
Но тӧдчис, АВМ часі моз уджаліс.
М. К. Бутиков шуис, мый луннас шӧркодя вӧчӧны 4 тоннаӧдз турун пызь.
Уджысь пӧ ог дугӧдчылӧй.
Ӧнӧдз на став коланаыс вӧлі.
Овмӧсса специалистъяс пӧ старайтчӧны.
Бӧрыннас нин совхозса главнӧй агроном И. М. Турбылев курыда нюмъёвтӧмӧн гӧгӧрвоӧдіс:
— Миян век мыйкӧ абу.
Велалім нин.
Дзик неважӧн бырисны бумагаысь вӧчӧм мешӧкъяс.
Помасис и кӧв, нинӧмӧн лои кӧртавлыны турун пызь тыра мешӧкъяссӧ.
Медым уджыс эз сувт, ковмис шыӧдчыны отсӧгла республикаса видз-му овмӧс министрӧс вежысь дорӧ...
Ӧти кывйӧн кӧ, «Коквицкӧй» совхозын талун вылӧ кӧрым заптӧны оз омӧля.
Совхозса войтырлӧн висьталӧм серти, таын ыджыд пайыс директорлӧн да главнӧй агрономлӧн.
Налӧн юрнуӧдӧм улын колана ногӧн, быдтор тӧд вылӧ босьтмӧн, водзвыв мӧвпыштӧмӧн котыртӧма гожся страда.
Сідз, совхозса рабочӧйясысь, сиктса войтырысь, шефъясысь, челядьысь лӧсьӧдӧма бригадаяс.
Быд татшӧм бригадалы сетӧма колана мында трактор, ытшкан, куртан машинаяс, пресс-подборщикъяс...
Дженьыда кӧ, эм ставыс, медым видз вылын йӧз уджалісны.
Сэсся совхозса администрация зільӧ ышӧдны войтырӧс.
И оз сӧмын бур кывйӧн да почётнӧй грамотаӧн.
Шуам, быд вӧчӧм тонна турунысь, дерт жӧ, сылысь качествосӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн, содтӧд мынтӧны.
Таысь кындзи, бригадаяс костын мунӧ ордйысьӧм.
Вермысьясӧс, кодъяс заптасны медуна да медбур кӧрым, бара виччысьӧ нӧшта премия.
Буретш та вӧсна, чайта, «Коквицкӧй» совхозын гожся страдаыс оз «чот».
Ог кут мудзтӧдны уна пӧлӧс лыдпасӧн.
Сідз, июль 28 лун вылӧ овмӧсын турун кузя урчитӧм планысь нин заптӧма коймӧд юкӧнсӧ.
А главнӧйыс, сійӧ бур качествоа.
Сідз жӧ вӧчӧма 70 тонна турун пызь.
Ещӧ мӧд та мында, и план лоӧ тыртӧма.
Совхозса директор И. А. Нефедов эскӧдіс:
— Овмӧс кӧрымсӧ заптас кӧнкӧ 80 процент вылӧ.
Гашкӧ, вермам вӧчны на и унджык.
Поводдяыс кӧ миянӧс оз конйышт, тӧвйыны кутам ас кӧрымӧн.
Век жӧ «Коквицкӧй» совхозлы ӧнія рыноклань вуджан кадӧ оз кокниа овсьы.
Техника, запчасть, ломтас-мавтас, мукӧдтор лунысь-лун донсялӧ.
Весиг сьӧм абу тырмымӧн.
Но сиктса войтыр абу шӧйӧвошӧмаӧсь.
Найӧ, кыдзи и водзті, вӧчӧны ассьыныс быдлунъя удж.
М. ЛАДАНОВ.
Усть-Вымскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: видз вылын; совхозса директор И. А. Нефедов; овмӧсса главнӧй агроном И. М. Турбылев шефъяскӧд; водитель Роман Галиев.

#Коми_му_1992-08-01
БУРА ДАСЬТЫСЬНЫ ТӦВ КЕЖЛӦ
Кольӧм лунъясӧ бара вӧлі республикаса правительстволӧн заседание, кодӧс нуӧдіс Совминса председатель В. И. Худяев.
Медводз сэні ыджыд да ёсь сёрни вӧлі сы йылысь, кыдзи народнӧй овмӧс дасьтысьӧ локтан тӧлын уджалігкежлӧ.
Та йылысь неыджыд доклад вӧчис «Комижилкомхоз» объединениеса генеральнӧй директор Е. Н. Борисов.
Сёрнитісны «Комиэнерго» объединениеса генеральнӧй директор М. Д. Косолапов, «Печоршахтострой» комбинатса главнӧй инженер О. Н. Смолин, ӧткымын мукӧд хозяйственнӧй веськӧдлысь.
А сідзжӧ Воркутаысь, Интаысь, Ухтаысь, Усинскысь, Сыктывкарысь администрацияясса юралысьясӧс вежысьяс.
Министръяслӧн Сӧвет нимсянь кыв босьтлісны Совминса председательӧс вежысь В. С. Бибиков, финансъяс кузя министр А. В. Захаров, Коми коммерческо-посредническӧй компанияса президент Г. Г. Набокин.
Гырысь республиканскӧй ведомствоясса веськӧдлысьяс зілисны петкӧдлыны, мый найӧ тыр вынӧн лӧсьӧдчӧны тӧв кежлӧ.
Эм пӧ, кӧть и вывті донысь судзӧдам, колана мында стрӧитчан материал и оборудование, заптам тырмымӧн ломтас, сӧмын ӧткымын нелючкияс падмӧдӧны старанньӧсӧ.
Ыстысисны республикаын и дзоньнас Россияын омӧль общественно-политическӧй да социально-экономическӧй олӧм вылӧ.
Зэв пӧ дзескыд трудӧвӧй коллективъяслы удждон вылӧ деньгаӧн, оз тырмыны рабочӧйяс да специалистъяс.
Сы вӧсна мый йӧзыс помся пышйӧны кооперативъясӧ, ичӧт предприятиеясӧ; кӧні налы кызджыка мынтысьӧны.
А уджалысьтӧг кольӧм государственнӧй организацияяс да предприятиеяс киссьӧны.
Ухтаын со тадзи лоис некымын строительнӧй объединениекӧд да тресткӧд.
Асьнысӧ эз вӧйпны и каръясысь администрацияясса юрнуӧдысьяс, кӧть эськӧ и зэв этша освоитісны во джынйӧн таво вылӧ лишӧдӧм сьӧмсӧ.
Сідзжӧ корсисны правдайтчан помкаяс, мый омӧля отсалӧны «Воркутауголь», «Коминефть» объединениеяс, строительнӧй организацияяс.
А ӧд тӧв кежлӧ дасьтысьӧны республикаын и збыльысь омӧля, сійӧ жӧ Воркутаын, Интаын, мукӧд карын да районын.
Совминлӧн заседание вылын вӧлі пасйӧма, мый таво тайӧ уджыс мунӧ российскӧй экономикаын кризис дырйи.
Татшӧм условиеясын торйӧн колӧ ас кадӧ да бура лӧсьӧдны тӧв кежлӧ шоныд да энергия сетысь, коммунальнӧй овмӧсса объектъяс.
Локтан ар да тӧв кежлӧ мыйсюрӧ вӧчсьӧ, но ӧткымын карса да районса администрацияяс слаба юалӧны предприятиеясса да организацияясса веськӧдлысьяслысь.
Ньӧжйӧ дзоньталӧны шоныд сетысь объектъяс Ухтаын, Вуктылын, Усинскын, Сосногорскын, Сысольскӧй, Койгородскӧй, Усть-Вымскӧй районъясын.
Дыр нюжалӧм ломтысян сезон вӧсна сёрӧн заводитісны вайӧдны пӧрадокӧ инженернӧй коммуникацияяс, мыськавны ортсыса да керкаяс пытшкӧсті мунысь теплосетьяс.
Ёна кольччӧмӧн дасьтӧны тӧв кежлӧ оланін Вуктылын, Воркутаын, Усинскын, Печораын, Усть-Вымскӧй районын, «Интауглестрой» трест зэв ньӧжйӧ выльмӧдӧ магистральнӧй теплӧвӧй сетьяслысь Полярнӧй радиус, абу дасьӧсь тӧв кежлӧ Интинскӧй ТЭЦ да «Западнӧй» шахталӧн котельнӧй.
Интаын нӧшта и шоныдыс оз тырмы сы вӧсна, мый уна олысь ас наукӧн йитӧны теплосетьяс дорӧ гаражъяс, мукӧд стрӧйба.
Эновтчытӧг колӧ вайӧдны тыр пӧрадокӧ и Ухтинскӧй ТЭЦ, кодлӧн головнӧй насоснӧй станцияын авария вӧсна июль шӧрын карса олысьяс да предприятиеяс куим лун олісны пӧсь ватӧг.
Ньӧжйӧ заптӧны тӧв кежлӧ из шом Печора карса, Сысольскӧй да Усть-Вымскӧй районъясса предприятиеясын.
Уналаын эз чӧжны колана мында ломтас запас сэк кежлӧ, этшаджык кӧ кутасны либӧ дзикӧдз дугӧдасны сетны газ.
«Комилеспром» объединение омӧля дасьтӧ тӧв кежлӧ жилищно-коммунальнӧй объектъяс Удорскӧй районса болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн посёлокъясын.
«Коминефть» объединение эз примит став мера, медым бурмӧдны уджсӧ газокомпрессорнӧй станциялысь да весавны Усинскса котельнӧйясын ломтан пӧпутнӧй природнӧй газ.
«Комиэнерго» объединениелӧн электросетевӧй овмӧсын воддза моз вывті ыджыд удж усьӧ 220 киловольт напряжениеа ЛЭП-лӧн Ухта — Микунь юкӧн вылӧ.
Тайӧ оз лэдз сетны Печорскӧй ГРЭС-ысь да Сосногорскӧй ТЭЦ-ысь энергия республикаса лунвыв районъясӧ, кӧні оз тырмы электричествоыс.
Надзӧн решайтсьӧны вопросъяс, медым содтыны шоныд сетан вынйӧръяс Воркутаын, Интаын, Ухтаын, Сыктывкарын.
Сьӧм тырмытӧмла Воркутаын сьӧкыд лӧсьӧдны тӧв кежлӧ ТЭЦ-1 да ТЭЦ-2. Оз вермыны мӧдӧдны энергомонтажникъяслысь бригада, медым видлыны уджын мӧд номера ТЭЦ-лысь ӧкмысӧд котлоагрегат.
Республикаын графикысь кольччӧмӧн стрӧитсьӧны коммунальнӧй объектъяс, январь-июньын вочӧжся планыс тырис сӧмын 40,7 процент вылӧ.
Медся ёна кольччисны Министръяс Сӧветлӧн, Печора да Сосногорск каръясса администрацияяслӧн УКС-яс, а сідзжӧ Сысольскӧй, Усть-Куломскӧй, Прилузскӧй, Усть-Цилемскӧй районъяс.
Сыктывдинскӧй да Ижемскӧй районъяс эз весиг заводитлыны освоитны лишӧдӧм средствояссӧ.
«Сыктывкарстрой» трест, «Печоршахтострой» комбинат, «Комилесстрой» аренднӧй проектно-строительнӧй объединение ӧтдортчисны ассьыныс жилищно-коммунальнӧй овмӧс тӧв кежлӧ дасьтӧмысь, ӧткажитчӧны ньӧбны ломтас.
«Комигражданстрой» объединение пыр этшаджык и этшаджык капитальнӧя дзоньталӧ оланін, кольӧм каднас тавося плансӧ тыртіс муртса 33 процент вылӧ.
Тӧв кежлӧ жилищно-коммунальнӧй овмӧс бура дасьтӧм, арнас да тӧвнас народнӧй овмӧсса юкӧнъяслӧн лючки уджалӧм могысь Министръяслӧн Сӧвет тшӧктіс медводз ас кадӧ эштӧдны став тайӧ уджсӧ.
Каръясса да районъясса администрацияяслы, министерствояслӧн да ведомствояслӧн предприятиеяслы индӧма бырӧдны казьтыштӧм нелючкияссӧ.
Сувтӧдӧма стӧч могъяс Коми коммерческо-посредническӧй компанияса, «Комижилкомхоз», «Комиэнерго», «Коминефть», «Комилестоппром», «Комигражданстрой» объединениеясса веськӧдлысьяслы.
Каръясса да районъясса администрацияяслы предприятиеясса да организацияясса веськӧдлысьяскӧд ӧтвылысь август 15 лунӧдз индӧма видлавны, кыдзи народнӧй овмӧс дасьтысьӧ локтан тӧв кежлӧ.

#Коми_му_1992-08-01
КОДІ НӦ «КИСЬМЫТӦМЫС»?
Тавося июнь 27–28 лунъясӧ Эстонияса ичӧтик Отепя карын вӧлі непредставленнӧй народъяс да нацияяс организациялӧн (НННО) региональнӧй совещание.
Организацияыс всемирнӧй, котыртсис 1991 вося январын.
Сылӧн председательыс Тартускӧй университетса профессор Линнард Мялль.
Совещание вылас Гаагаысь воліс и НННО-са генеральнӧй секретарь М. ван Вальт.
Медыджыд сёрниыс совещание вылас вӧлі Россияын олысь народъяслӧн судьба йылысь.
Асланыс видзӧдласъясӧн юксисны татарскӧй, коми, эстонскӧй да финскӧй (Россияын олысьяс) народъяслӧн представительяс.
Коми парод нимсянь сёрнитіс коми народӧс сӧвмӧдан комитетса председатель В. П. Марков.
Комитетса веськӧдлысьяслысь видзӧдлассӧ подулавны отсаліс комитетса жӧ член юрист Н. В. Жилин.
Сыктывкарысь 25 номера школаса велӧдысь В. Д. Сыскина да ме вӧлім наблюдательясӧн, но вермим и юксьыны асланым мӧвпъясӧн.
Совещаниеӧн вынсьӧдӧм документӧ пырис и менам ӧти мӧвп.
Медсясӧ, дерт, ми кывзім.
Да нӧшта ачым гижи кык лунся удж кузя протокол.
Сійӧ зэв бура петкӧдлӧ, коді мый дон сулалӧ, кодарлань синӧ.
Видлалан сёрни кузяыс аслас видзӧдлас вӧлі В. П. Марковлӧн.
Совещание вылӧ чукӧртчӧм йӧз донъялісны сылысь кывъяссӧ эз кыдзи коми народлысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ, а кыдзи кутшӧмсюрӧ политическӧй котырлысь нырвизьсӧ, код серти и уджалӧны коми народӧс сӧвмӧдан комитетса юралысьяс.
Татшӧм кывкӧртӧдсӧ вӧчны отсаліс ачыс Валерий Петрович.
Докладсьыс вель ыджыд юкӧн сійӧ видзис сы вылӧ, медым петкӧдлыны властьяскӧд «тышсӧ».
Комитетса председательлысь бӧрйӧм туйвизьсӧ донъялісны кыдзи уступническӧйӧс, соглашательскӧйӧс, сӧветуйтісны коми народлы (комитетса председатель пыр) повтӧгджык да падъявтӧг уджавны ассьыс корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ олӧмӧ пӧртӧм вылын.
Национально-освободительнӧй движениеӧн чӧжӧм опытыс (Эстонияын, Татарстанын, Чечняын) петкӧдлӧ, мый сӧмын тадзи позьӧ мыйкӧ шедӧдны.
Жаль, но ме ачым унаысь кывлі Валерий Петровичсянь, мый «Татарскӧй вариант миянлы оз лӧсяв».
Тайӧ сылӧн видзӧдлас.
Мӧд ногӧн лыддьӧны коми йӧз.
Та вылӧ индӧны «Коми му», «Вечерний Сыктывкар» газетъясын налӧн йӧзӧдӧм гижӧдъясыс.
Артмӧ, мый совещание вылӧ чукӧртчӧм войтырыс збыль ёнджыка тӧждысьӧны коми народ вӧснаыс, а оз комитетса председатель В. П. Марков.
Бур, мый Валерий Петровичлӧн видзӧдласыс эз мешайт примитны Российскӧй Федерацияын олысь народъяслӧн судьба йылысь заявление.
Сійӧ видзӧдӧ ылӧджык документъясысь, кодъясӧс примитіс финно-угорскӧй народъяслӧн Ижевскса съезд.
Медыджыд торъялӧмыс сыын, мый Ижевсксаын некыдз оз гаравсьы республикаяслӧн национально-государственнӧй суверенитет йылысь.
Тадзи съезднас веськӧдлысьяс ӧвтыштчисны коми, мари, мордва да удмурт народъяслӧн збыль корӧмъясысь, кодъясӧс найӧ висьталісны асланыс съездъяс вылын.
А вот НННО-лӧн совещание пыдди пуктіс да гижис аслас заявлениеас: «Уна республика вермас шедӧдны независимость».
Ижевскса съезд ошкис федеративнӧй договор, кодын аддзӧма «финно-угорскӧй народъяслысь сувереннӧй правояс олӧмӧ пӧртӧм вылӧ позянлун».
НННО-лӧн совещание лыддьӧ мӧд ног: «Федеративнӧй договор народъяслӧн суверенитет правояс вылӧ некутшӧм юридическӧй гарантия оз сет».
И медбӧрын, ижевскӧй съездӧн веськӧдлысьяс ӧвтыштчисны сыысь, медым шыӧдчыны ООН-ӧ да корны видзӧдлыны, кыдзи торкавсьӧны мортлӧн правояс финно-угорскӧй народъяслӧн муяс вылын, кодъяс пырӧны Российскӧй правительстволӧн юрисдикция улӧ.
Непредставленнӧй народъяслӧн да нацияяслӧн совещание «лыддьӧ коланаӧн лӧсьӧдны торъя документ, кӧні висьтавсьӧ Россияын народъяслысь да мортлысь правояс торкалӧм йылысь да тшӧктіс дасьтыны документсӧ Тартуса координационнӧй центрлы».
Ме кӧсъя висьтавны, кутшӧм ногӧн вӧлі вынсьӧдӧма НННО-лысь заявлениесӧ.
Тані зэв ыджыд пайыс Татарстанса делегациялӧн.
Сэтчӧ пырисны Татарстанса президентлӧн сӧветник Рафаэль Хаким, том йӧзлӧн прогрессивнӧй национальнӧй организацияясса войтыр Зульфида Сагдеева да Гульсина Мухамедзянова.
Заявлениелӧн подувнас лоис Рафаэль Хакимлӧн видзӧдласыс.
Ачыс вузса неважӧнся преподаватель.
Перестройкалӧн медводдза воясас вӧлі Татарстанын национальнӧй движение котыртысьяс лыдын.
Мортсӧ пыдди пуктӧ президент, но совещание вылас, дерт, сёрнитіс эз сы нимсянь, а висьталіс Татарстанса народлысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ.
«Татарскӧй общественнӧй центрлӧн Известия» газет сиис совещаниеыслы ассьыс лист бокъяссӧ, сетіс и Рафаэль Хакимлысь «Империя вальдігӧн» гижӧд, кодӧс «Коми му» дженьдӧдӧмӧн заводитіс йӧзӧдны июль 18 лунся номерсянь.
Татарстанын национальнӧй мездлун кузя уджыс мунӧ.
А кыдзи миян, Россияын олысь финно-угоръяслӧн?
Федеральнӧй да республиканскӧй властьяс, национальнӧй движениеясӧн «зіля юралысьяс» миянлы вӧзйӧны «национальнӧй вопрос решитан» мӧд туй, коді вайӧдӧ народъясӧс вочасӧн бырӧдӧмӧдз.
Мӧд ногыс он и вермы донъявны Ижевскса съездӧн примитӧм документъяссӧ.
Гашкӧ, съездсӧ котыртысь да нуӧдысь юралысьясыс ӧні мыйкӧ вермӧны вӧзйыны?
Ыстысьӧны сы вылӧ, быттьӧ финно-угорскӧй народъясыс «эз на кисьмыны» самоопределениеӧдзыс.
Но тайӧ ньӧти оз инмы «юралысьясныслы», мӧд ногӧн кӧ, национальнӧй движениеясса чиновникъяслы.
Тайӧ найӧ мырдӧн бӧжалісны Ижевскса съезднас, тайӧ найӧ восьтісны народъяс нимсянь сёрнитан да решайтан правосӧ, дерт, ас йывсьыныс ньӧти вунӧдтӧг.
Эм мый вылын мӧвпыштны финно-угоръяслы.
Абу-ӧ кад корсьны выль юралысьясӧс?
Али правӧсь коми народӧс сӧвмӧдан комитетысь В. П. Марков, П. И. Осипов, В. Ф. Канев, А. А. Попов, А. С. Безносиков, В. С. Осипов, Н. В. Жилин, мукӧдъяс, кодъяс мырдӧн зільӧны эскӧдны, мый коми народыс «эз на кисьмы» самоопределениеӧдзыс?
Налысь мӧвпсӧ кӧ водзӧ нуӧдны, комияс оз вермыны вӧчны историяас ассьыныс кок туйсӧ.
Со и эз ло ижевскӧй съездлӧн документъясын народъяслӧн самоопределение вылӧ правоыс.
Сэк жӧ асьсӧ национальнӧй бюрократия ньӧти оз дзескӧд.
Уна документын пасйӧма, мый буретш сійӧ и сӧмын сійӧ, вермӧ сёрнитны народ нимсянь.
Отепя карын непредставленнӧй народъяслӧн (кодъяс оз пырны ООН-ӧ) совещание вылын вӧчӧм протокол выль пӧв видлалігӧн бара видзӧдлі, эг-ӧ сорсьы В. П. Марковлӧн видзӧдлас йылысь висьталігӧн.
Валерий Петрович сёрни панігас нин пасйис, мый кутас висьтасьны кыдзи финно-угорскӧй народъяс ассоциацияса сопредседательясысь ӧти.
Вӧліны ратификация, компромисс, Российскӧй Федерацияса Конституция да национальнӧй движение йылысь кывъяс.
Кутшӧм могъяс сулалӧны ӧні, мый вӧчны водзӧ вылӧ и кытчӧдз тайӧ ставыс вайӧдас...
И со сійӧ «кисьмытӧм» коми народ йылысь мӧвпыс: сэтчӧдз, кор народ вермас талявны историяын ассьыс кок туйсӧ, колӧ на восьлавны и восьлавны.
И тайӧ воськовъяссӧ вӧчны велӧдысьнас, кыдзи гӧгӧрвоанныд, аддзӧ асьсӧ, ас кодь национальнӧй бюрократъяссӧ, кодъяс гӧгралӧны власть бердын да сыкӧд орччӧн.
А оз-ӧ ло бурджык, сёрнитны кӧ кутам коми народӧс сӧвмӧдан комитетса юралысьяслӧн «кисьмытӧмлун» йылысь?
Ӧд воӧн-джынйӧнӧн найӧ нинӧм эз вӧчны, медым ӧтувтны комияссӧ да збыль ышӧдны народсӧ бур вылӧ уджӧ.
Эска, мый народыс ачыс аддзас сэтшӧм ныв-пиӧс, кодъяс отсаласны сылы лоны збойджыкӧн, повтӧмджыкӧн, ӧтувтасны да петкӧдасны збыль асшӧрлун туй вылӧ.
Н. МИТЮШЕВА, коми народӧс сӧвмӧдан комитетса член, ижевскӧй съезд вылын альтернативнӧй платформавывса делегат, НННО-лӧн совещание вылын участник-наблюдаталь.

#Коми_му_1992-08-01
ЗАКОН ЭМ, НО НИНӦМ ОЗ ВЕЖСЬЫ
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет вынсьӧдіс государственнӧй кывъяс йылысь закон.
Унаӧн кекӧначасисны-радлісны, ӧні пӧ, майбыр, вӧля, коми культуратӧ позьӧ сӧвмӧдны.
А збыль вылас нинӧм оз вежсьы.
«Республика» газет йӧзӧдіс «Двуязычие не гарантировано» да «Дорогу осилит идущий» пасйӧдъяс.
Кыкнаныскӧд ме сӧглас, но первойыскӧд ёнджыка.
Тайӧ законыс нинӧм выльсӧ оз сет, коми кыв ловзьӧдан паськыд туй пӧ сійӧ восьтіс — серам.
Шуны кокньыд, а кыдз делӧ вылас коми кывсӧ паськӧдны?
Та могысь некутшӧм ышӧдантор абу, и сійӧ вӧлі и лоас роч кывлӧн бӧжас.
Шуам, Татарстанын сетсьӧ 10 во, медым став гражданаыс тӧдісны роч кындзи татарскӧй кыв.
Таджикистанын — нёль.
А медым лоны Балтия странаясса гражданаӧн, колӧ сдайтны государственнӧй кывъяс кузя экзамен.
А коми сӧмын бумага вылын государственнӧй.
Кыдз гижӧ «Молодёжь Севера» газет (июль 24 лун), Сыктывкарскӧй университетса ректор дыркодь абу кывлӧма Сыктывкарын коми сёрнисӧ, но ог тӧд, кысь юргӧ сійӧ «Чушканзіса» главнӧй редакторлы.
Тыдалӧ, пӧрысь йӧзсянь, кодъяс 10–15 во мысти вӧльнӧй свет вылас оз нин лоны.
А сідз шусяна коми интеллигенция оз ёна пыдди пукты чужан кывтӧ.
Со неважӧн тӧдмӧдісны (тайӧ ӧні презентацияӧн шусьӧ) «Коми гор» радиотелекомпаниякӧд, тшӧтш и телевизор пыр петкӧдлісны.
Эськӧ заводитлі видзӧдны, да ӧдйӧ дугӧдчи.
Гӧгӧрвои, мый тайӧ абу некутшӧм «коми гор», а «роч гор», гашкӧ, весиг и «английскӧй».
Сёрнитісны рочӧн, сьылісны рок английскӧй кыв вылын.
Ог гӧгӧрво, мыйла тадз, яндысьтӧг либӧ сералӧм ради сетісны пӧръясяна ним выль радиотелекомпаниялы.
Шуисны кӧ нин «Коми гор», медым кӧть джын передачаыс муніс комиӧн, мукӧдыс — роч либӧ республикаын мукӧд сёрниа олысьяслӧн кыв вылын — немецкӧй, татарскӧй, украинскӧй да с. в.
Но быть комилы сетны унджык кад.
Телевидениеса, радиоса журналистъяслы, кодъяс дасьтӧны-вӧчӧны коми передачаяс, мынтыны содтӧд.
А. Ершов «Коми муын» гижліс нин, мый луннас телевидение комиӧн петкӧдлӧ-сёрнитӧ ӧти час.
Тайӧ абу сідз.
Овлӧ, дас минут сӧмын лишӧдасны «Выльторъяс» вылӧ, со и ставыс.
Сэсся заводитчӧмсяньыс помӧдз рочӧн.
Сідзкӧ, колӧ содтыны коми передачаяс, либӧ радиотелекомпаниялы сетны «Роч гор» выль ним.
Тадз эськӧ вӧлі честнӧйджык да стӧчджык.
Государственнӧй кывъяс йылысь закон примитӧмыс нинӧм эз веж районъясын, кӧні унджыкыс коми олысь, кык да джын газетысь кындзи («Парма гор», «Звезда» да джынвыйӧ «Выль туйӧд») ставныс петӧны рочӧн.
Ачыс кӧ законыс асьсӧ збыльмӧдӧм вылӧ сетӧ дас вит во, сідзкӧ, районъясын колӧ нин заводитны мыйкӧ вӧчны.
Медводз, став бумагаа уджсӧ, делопроизводствосӧ вӧчны комиӧн.
Индыны районъясса администрацияясӧ чиновникъясӧн коми кыв тӧдысьясӧс, национальность вылӧ видзӧдтӧг.
Мед вӧлі позьӧ районын Сӧветлысь сессия нуӧдны комиӧн жӧ.
Коді оз тӧд — пыр жӧ сёрнитігас вуджӧдны роч вылӧ, синхроннӧй перевод шусьӧ.
Йӧзӧс могмӧдан организация-учреждениеӧ босьтны коми кыв тӧдысь войтырӧс.
Предприятиеса веськӧдлысь мед сдайтіс коми кузя экзамен да с. в.
Тані некодӧс оз ло дзескӧдӧма.
Ӧд вӧвлӧм СССР-са республикаяслӧн законъяс нӧшта на чорыдджыка юалӧны кыв тӧдӧм вӧсна.
Июль 7 лунӧ «Коми му» йӧзӧдіс Р. Ульяновалысь гижӧдтор, кӧні корӧ «Чушканзі» да мукӧд газет-журнал лэдзны тшӧтш и рочӧн.
Сы серти артмӧ: роч кыв отсӧгӧн бурджыка доръям чужан мунымӧс.
Тадз оз ло.
Тадзнад чужан кыв вошас, сорасяс мукӧдкӧд — нинӧм сэсся оз коль.
Роч кыв отсӧгӧн дорйысьӧмыд вайӧдас сыӧдз, мый коми войтырыс оз ло.
Вочасӧн вошас и республикалӧн тӧдчанлуныс, нимыс.
Первой рочмӧдам журнал джынсӧ, сэсся водзӧ и водзӧ.
Эг на аддзыв, мед роч издание вуджӧдлісны коми вылӧ, джынвыйӧ петліс комиӧн.
Ӧні больгам коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь, артмӧ — мӧдарӧ.
Донъяс содӧм бӧрын Коми книжнӧй издательство эз на лэдз ни ӧти коми небӧг.
Со тадзи государственнӧй кывъяс йылысь законтӧ збыльмӧдам.
В. САЖИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-01
ВЕСЬКӦДЛЫСЬЯССӦ ӦЛӦДӦМА
Июль помын редакцияӧ Сыктывдін районысь Граддор грездса пенсионеръяс, инвалидъяс да войнаса участникъяс нимсянь шыасьліс В. П. Сивков да юӧртіс, мый налы ни майын, ни июньын эз сетавлыны прӧдуктаяс.
Войдӧр пӧ быд тӧлысся 25 лунӧ сетавлісны, а ӧні дугдісны.
Василий Петровичлӧн письмӧ кузя редакция корис вочавидзны Сыктывдін районса администрацияӧс.
Воча кывсӧ мӧдӧдіс администрацияса юралысьӧс вежысь Н. Ботош.
Сійӧ юӧртіс, мый, кӧть и сьӧкыда районас олӧны сёян-юан прӧдуктаяснас, войнаса инвалидъясӧс да участникъясӧс век могмӧдлісны.
Сыысь, мый «вунӧдісны» Граддор грездса татшӧм войтырсӧ, мыжаӧсь Шошка сиктса администрацияӧн юралысь В. М. Канев да кооппредприятиеса директор В. П. Гребнев.
Кыкнан веськӧдлысьсӧ стрӧга ӧлӧдӧма.
Окота эскыны, мый татшӧм омӧльторйыс водзӧ оз ло.
Сӧмын тай мӧд ногӧн лыддьӧны редакцияӧ шыасьысь войтыр.
Медсясӧ бара жӧ пенсионеръяс.
Найӧ тшӧкыда норасьӧны, шуам, йӧзӧс социальнӧя доръян учреждениеяс вылӧ.
Гижӧны, мый либӧ пенсиясӧ абу сідз арталӧмаӧсь, либӧ некымын тӧлысь нин оз вайны.
Письмӧясыс воӧны республика пасьталаысь.
Тыдалӧ, мый местнӧй властьяслы оз нин эскыны да та вӧсна отсӧгсӧ корӧны газетын уджалысьяссянь.

#Коми_му_1992-08-01
МУДЗӦМАӦСЬ ИНДАЛӦМСЬЫД
Кулӧмдін районса администрацияӧн веськӧдлысь С. П. Каплин чукӧртіс сикт-посёлокъясса юралысьясӧс кызвыннас сы вӧсна, медым найӧ ёнджыка тӧждысисны стрӧитчӧм вӧсна.
Вывті этша да ньӧжйӧ кутісны лэптыны производственнӧй стрӧйбаяс да керка.
Сідз, кольӧм во джынйӧн эштӧдӧма сӧмын 480 квадратнӧй метр оланін, кор водзті татшӧм жӧ кад чӧжыс сдайтлісны 2,3–3 сюрс квадратнӧй метр.
Во заводитчигӧн стрӧитчысьяс ыстысисны сьӧм тырмытӧм вылӧ, а ӧні сьӧмыс эм да оз вермыны сійӧс освоитны.
Государственнӧй капвложениеяссӧ, а найӧс районлы торйӧдӧма 70 миллион 403 сюрс шайт, бӧр вермас босьтны республикаса финансъяс министерство да сетны сэтчӧ, кӧні сійӧ оз тырмы.
Ньӧжйӧ стрӧитчӧ оз сӧмын медся вынйӧра организация — «Строитель» кооператив, но асьныс предприятиеяс да организацияяс.
Пример вылӧ, таво ни ӧти керка на эз эштӧд Помоздинскӧй леспромхоз, Усть-Куломскӧй кылӧдчан контора, «Керчомскӧй» совхоз да мукӧд предприятие, кӧть уналӧн вӧлі урчитӧма сдайтны 3–5 керкаӧн.
Помкаыс — оз тырмыны йӧз.
Сідз, «Строительын» кӧ уджаліс водзті шӧркодя 150 морт, ӧні — сӧмын 80.
Во заводитчигас, кор эз вӧв сьӧм, вель уна мортӧс «чинтіс» ачыс кооперативса председатель Н. А. Булышев, а бӧрынджык стрӧитчысьяс кутісны пышйыны асьныс: удждон тані вывті ичӧт.
3 сюрс шайт — буретш та мында нажӧвитісны шӧркодя быд тӧлысь «Строительса» уджалысьяс кольӧм во джынйӧн.
Вӧлі, кор рабочӧйяс нинӧм эз вӧчны, пукалӧмӧн виччысисны удждон содтӧмсӧ.
Тайӧ сідзжӧ тӧдчис удж ӧд вылӧ.
Этша йӧзаӧсь лоины и предприятиеяслӧн стрӧитчан бригадаяс, кодъяс стрӧитчӧны ас вынӧн.
Та вӧсна стрӧитӧны зэв дыр.
Тайӧ кивыв гусясьысьяслы, кодъяс кыскӧны аслыныс дзик ставсӧ — рубероидсянь ӧдзӧс да ӧшинь куричӧдз, перъялӧны весиг пуктӧм рамаяс.
Коліс чайтны, мый кывкутанатор йылысь сёрнитысьяс корсясны уджсӧ бурмӧдан кутшӧмкӧ туй, но ёнджыкасӧ лыддьӧдлісны омӧль уджлысь помкаяс да элясисны кодкӧ вылӧ.
Сідз, Помӧсдінса администрацияӧн веськӧдлысь М. В. Курочкин висьталіс, мый веськодь стрӧитчӧм дінӧ Помоздинскӧй леспромхозса директор Н. С. Печеницын.
Оз мыччӧдлы нырсӧ «Серпантин» кооперативса председатель Т. Е. Старцева, кодлӧн уджалысьяс лэптӧны коймӧд во нин культура керка дінӧ содтӧд (сійӧс колӧ вӧлі нин сдайтны Помӧсдінын чужӧм нималана коми гижысь В. Т. Чисталевлӧн (Тима Веньлӧн) чужан лунсянь 100 во тыригкежлӧ, кодӧс пасйисны 1990 воын — В. Л.)
Районнӧй агропромышленнӧй объединениеса главнӧй инженер-строитель И. С. Остапов элясис «Строитель» вылӧ, сійӧ пӧ этша стрӧитӧ сиктын, кызвын стрӧйбасӧ кыпӧдӧ сӧмын райцентрын.
Казьтыштӧм нин Н. А. Булышев ыстысис уна комиссия вылӧ, кодъяс пӧ зільӧны быд ног чинтыны удждон.
Колӧ шуны, мый сыысь, И. С. Остаповысь да районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс строительство кузя вежысь А. И. Кулясовысь кындзи, кодъяс тӧдӧны стрӧитчан делӧ, сэсся некод эз вӧв.
Да и найӧ эз вермыны висьтавны, кыдзи-мый ӧддзӧдны удж, бурмӧдны стрӧитчӧмсӧ.
— Ми корлім тіянӧс, администрацияясӧн юрнуӧдысьясӧс, сы вӧсна, мед стрӧитчӧмсӧ эн лэдзӧй син увсьыныд, — кыв кӧрталіс совещание вылас С. П. Каплин.
— Воанныд гортаныд да видзӧдлӧй, мыйла артмӧ тадзи, лёка.
Быд ногыс отсалӧй ас керка стрӧитысьяслы, мед буретш налы, а эз вузасьысьяслӧн рӧдвужлы, веськаліс цемент и шифер, краска и мукӧдтор.
Районын властьыс — ми, и колӧ кыв кутны тайӧ удж вӧсна медся ёна.
Ог кӧ кутӧй стрӧитчыны — дзикӧдз ставыс эндас.
Совещание бӧрын ме юалі администрацияӧн веськӧдлысьӧс экономика кузя вежысь Н. Н. Кармановлысь, мый тӧлкыс татшӧм чукӧртчылӧмысь?
— Места вылын администрацияясӧн веськӧдлысьяс талун ылынӧсь стрӧитчӧмын сьӧкыдлунъяссьыс, — шуис Николай Николаевич.
— А стрӧитчытӧг оз ло водзӧ некутшӧм подув.
Властьлы колӧ ӧтув уджавны предприятиеясӧн веськӧдлысьяскӧд.
Мӧдар боксянь кӧ, тайӧ совещаниесӧ вӧлі урчитӧма водзвыв, сійӧ — планӧвӧй мероприятие.
Водзті исполкомлӧн заседаниеяс вылын ми видлавлім жӧ татшӧм вопросъяссӧ.
Ӧдвакӧ, ме думысь, лоас сыысь ыджыд пӧльза.
Эз-ӧ тайӧс гӧгӧрвоӧмӧн «бӧрыньт» мероприятиесӧ местаяс вылын администрацияӧн юралысьяс пӧвстысь пӧшти джынйыс?
Дышӧдӧма нин индалӧмтӧ кывзыны.
В. ЛОДЫГИН.

#Коми_му_1992-08-01
СӦМЫН ПРАВДАЙТЧӦНЫ
Воддза моз тшӧкыда йӧзыс норасьӧны пассажирскӧй автотранспортлӧн удж вылӧ.
Ӧти неыджыд гижӧд вель важӧн нин воліс и миян газетӧ Сыктывдинскӧй районса Придаш сикт Сӧвет улӧ пырысь Ипать грездысь: «Дона редакция!
Корам отсавны миянлы со татшӧм делӧын.
Тавоӧдз Сыктывкарса автобус волывліс Ипатьӧдз субӧта асылӧ да вӧскресенньӧ рытӧ.
А выль во бӧрын, мыйлакӧ, вежисны расписаниесӧ.
Субӧтаӧ асывнас пыдди автобус татчӧ кутіс волывлыны рытнас.
Татшӧм расписаниеыд миянлы оз лӧсяв, и со мыйла.
Миян ёна нин йывмылӧм грезд бур туй воссьӧм бӧрын кутіс бӧр ловзьыны.
Карын олысь Ипатьса пенсионеръяс ньӧжйӧник заводитісны бӧр овмӧдчыны татчӧ.
Пока волывлӧны субӧта да вӧскресенньӧ кежлӧ дзоньтавны важмӧм керкаяснысӧ, лэптыны кутшӧмкӧ выль стрӧйба.
Да и «Палевицкӧй» совхозлӧн Слудскӧй отделениеысь Ипатовскӧй бригадаса уджалысьяс частӧ ветлӧны республикалӧн столицаад.
А куш вӧскресенньӧыд ӧтиясыслы и мӧдъясыслы этша, нинӧм оз удитны вӧчнысӧ.
Со мыйла зэв ёна корам отсавны, медым субӧтаас автобусыс бӧр кутіс волывлыны карсяньыс асывнас».
Письмӧсӧ кырымалӧмаӧсь Е. Рогова, Н. Осипов, В. Полугрудов да мукӧд — ставыс 17 морт.
Тайӧ письмӧ йывсьыс ми важӧнкодь нин юӧртлім телефон пыр пассажирскӧй автотранспортлӧн Сыктывкарскӧй производственнӧй объединениеса (СПОПАТ) эксплуатация отделӧ.
Юалім, мыйла найӧ Ипатьӧ автобуссӧ субӧта асылӧ пыдди кутісны мӧдӧдны рытнас.
Но отделса нывбаба-инженер вочавидзис, мый та кузя колӧ сёрнитны сӧмын объединениеса директоркӧд либӧ сійӧс вежыськӧд.
И со кольӧм лунъясӧ звӧниті СПОПАТ-са директор Ю. М. Юринлы, кори аддзысьлыны сыкӧд пассажирскӧй автотранспортлӧн удж йылысь сёрнитыштӧм могысь.
А Юрий Михайлович шуӧ, мӧдӧдӧй пӧ ассьыныд юалӧмъястӧ письмӧӧн, ми тані видлалам найӧс да сетам квалифицируйтӧм (тадзи и шуис — А. Б.) воча кыв.
А дзик пыр пӧ ме абу дась бура вочавидзны став тіян юасьӧм вылӧ.
Кутшӧм кывкӧртӧд позьӧ вӧчны республикалӧн столицаысь пассажирскӧй автотранспортса веськӧдлыськӧд татшӧм «сёрни» бӧрад?
Бӧръя воясӧ кӧть кымынысь накӧд лои аддзысьлӧма, ассьыныс уджсӧ бурмӧдӧм пыдди пыр корсьӧны правдайтчан помкаяс.
Оз пӧ тырмы техника, запаснӧй часть, уна автобус век сулалӧ ремонтын да с. в.
Со и тайӧ пӧрйӧ Ю. М. Юрин сідзжӧ юӧртіс телефон пыр, мый дзоньтавтӧм 28 автобус.
Ставыс тайӧ, дерт, сідзи и эм, но ӧд, мӧдарсянь кӧ, 1992 вося январь 2 лунсянь автобусӧн ветлан тарифъяссӧ СПОПАТ содтіс 20 пӧв.
А кутшӧма на нӧшта найӧ качасны вывлань, кор лоасны нефтепродуктаяс вылӧ вӧльнӧй донъяс.
Автотранспортникъяс перйӧны ветлысь-мунысь йӧзлӧн зептысь сы мында деньга, босьтӧны ыджыд удждон.
Асьныс жӧ кымын водзӧ, сымын пыр лёкджыка уджалӧны.
И артмӧ тадзи медсясӧ сы вӧсна, мый найӧ монополистъяс, объединение нуӧ-вайӧ медуна пассажирсӧ карса и междугороднӧй маршрутъясті.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-01
АБУ КОКНИ ТАЛУН УДОРАСА ЙӦВ-ЯЙ ПЕРЕРАБОТАЙТЫСЬЯСЛЫ
Удорскӧй мясомолзаводса директор пыдди уджалысь Г. Г. Козаевӧс аддзим йӧв вӧчан цехысь.
Вӧлӧмкӧ, зэв дыр кад нин сэні абу вӧлӧма ва.
Ваялӧмаӧсь машинаясӧн.
Ӧні жӧ ва качайтан насоссӧ дзоньталӧмаӧсь, и санэпидстанцияса уджалысьяс буретш вӧлі прӧверитӧны валысь качествосӧ.
Позьӧ кӧ сійӧн пӧльзуйтчыны, дерт жӧ, мӧдасны унджык вӧчны нӧк да рысь.
— Оз окотапырысь босьтны магазинъяс йӧвтӧ, — висьталӧ Г. Г. Козаев.
— Дона пӧ.
Но тайӧ, дерт, абу медшӧр помка.
Сійӧ жӧ райпотребсоюзса магазинъясын оз кужны вузасьнысӧ.
То флягаяс абуӧсь, то мӧдтор падмӧдӧ.
Кызвын магазинас холодильник абу, оз уджав.
Йӧвсӧ кӧ ичӧтика на торговля босьтӧ, нӧксӧ ньӧти оз.
Мясомолзаводса холодильникъясын куйлӧ 40 тонна вый.
Торговля ёнасӧ оз жӧ примит.
Сідз, Косланскӧй орс район сайысь ньӧблӧма донтӧмджык вый, и во заводитчӧмсянь абу на и босьтлӧма мясомолзаводысь.
Ставыс тайӧ тӧдчӧ мясомолзаводлӧн финансъяс вылӧ.
Во заводитчӧмсянь убыткаыс лоис 1 миллион 200 тысяча шайт гӧгӧр.
А ӧд быттьӧ неважӧн на сёрнитісны йӧв-яй переработайтысь предприятиеяслысь рентабельностьсӧ чинтӧм йылысь.
Олӧмыс петкӧдліс, мый совхозъяслӧн да мясомолзаводлӧн уджыс топыда йитчӧма ӧта-мӧдкӧд.
Техника, удобрение, комбикорм, стройматериал вылӧ донъяс содӧмыс оз лэдз вӧчны Войвылын донтӧм видз-му овмӧсса продукция.
Сідзкӧ, колӧ дотация.
Сійӧс эськӧ совхозъяслы ичӧтика сетӧны, но продукциялӧн доныс ёна содіс.
Сэсся Войвылад себестоимостьӧ сюйӧны войвывса да районнӧй коэффициентъяс.
Ставыс тайӧ вайӧдіс сэтчӧ, мый продукцияыс донсяліс, и сійӧс эз мӧд примитны торговля.
— Бур делӧ эськӧ вӧчисны, — висьталӧ Удорскӧй мясомолзаводса главнӧй бухгалтер Р. М. Митина, — кор Верховнӧй Сӧвет лӧсьӧдіс республикаса агропромышленнӧй комплекс доръян фонд, но ёнджыкасӧ сійӧ лоис бумага вылын.
Сідз, тайӧ фондыс миянлы уджйӧза 9 миллион шайт гӧгӧр.
Май-июньын ни ӧти кӧпейка эз во.
Кысь артмис тайӧ сьӧмыс?
Шуам, мясомолзавод примитӧ совхозъяслысь скӧтсӧ 50 шайтӧн килограмм, сэк жӧ торговлялы иналам 32 шайтысь, 18 шайтсӧ мясомолзаводлы колӧ сетны фондсянь.
Со и ковмӧ босьтны банкысь ссуда да мынтысьны совхозъяслы.
Ссуда кузя уджйӧзыс кайис 4,5 миллион шайтӧдз.
Миянлы ӧні висьталӧны, мый фондлӧн эз ло сьӧмыс биржаяс пыр нефть вузалӧмысь, но таысь абу кокньыдджык.
Регыд яй, йӧв вылӧ доныс нӧшта содас.
Мыйла?
Агропромышленнӧй комплекс доръян фондысь этшаджык сетӧны сьӧмсӧ яй, йӧв вылӧ, со и ковмӧ инавны донӧнджык.
— Кывсьӧ, мый мясомолзаводын босьтӧны ыджыд удждон?
— Колӧ эськӧ мынтыны йӧзыслы, но некытысь.
Ӧні шӧркодь удждоныс 5.711 шайт, директорлӧн — 7 тысяча.
Тайӧ абу уна.
— Шуанныд, магазинъясын йӧв-яй вылӧ доныс регыд содас?
А босьтіс-ӧ торговля донтӧмджык продукциясӧ, ӧд дон содӧм йылысь вузасьысьяс тӧдӧны?
— Ме думысь, таӧдз Удорскӧй райпотребсоюзлы делӧ абу.
А вот Косланскӧй орсысь бӧръя кык лунас нуисны вит машина яй.
Гӧгӧрвоӧны выгӧдасӧ.
Сэсся налӧн холодильникъясныс уджалӧны.
Пыралім калбас вӧчан цехӧ.
Условиеясыс омӧльӧсь, став уджсӧ войтыр вӧчӧны ки помысь.
Та вӧсна и производительностьыс ичӧт.
Суткиӧн вӧчӧны муртса 400–480 килограмм калбас.
Кытчӧ нӧ тайӧ районыдлы тырмас?
Райцентрын олысьяслы и то оз сюрлы.
Кор магазинъясӧ волас, пыр и ньӧбӧны.
Г. Г. Козаев эськӧ и висьталіс миянлы, мый быть колӧ ремонт вӧчны, но дзоньтасян удж вылас сьӧм абу.
— Сідзкӧ, районса олысьяслы унджык калбас не виччысьны?
— Регыдъя кадӧ, пӧжалуй, — вочавидзӧ Г. Г. Козаев, — кӧть и холодильникъясын куйлӧ 40 тонна яй.
Воліс «Мясомолпром» объединениеса генеральнӧй директор Колунин ёрт, кӧсйысис судзӧдны коймӧд кварталын калбас пуан выль камера.
Сійӧс сувтӧдӧм бӧрын куим пӧв унджык калбас позьӧ вӧчны.
— Гожӧмнас электричествосӧ ӧтарӧ кусӧдӧны.
Эм-ӧ тіян дизельнӧй электростанция?
— Йӧв вӧчан заводлӧн эм дизельыс, а начкысян пункт абу.
Кор донтӧм вӧлі, эг ньӧбӧй, ӧні ковмӧ гырддза курччавны.
Но би кусӧдӧм бӧрын холодильникыс дыр оз кӧдзав, кӧдзыдыс кутчысьӧ 5–6 час.
— А кыдзи дасьтысянныд тӧв кежлӧ?
— Ӧти кывйӧн кӧ, некыдзи.
Колӧны трубаяс, ва шонтан батареяяс, но абуӧсь.
Да и коді воӧ ремонтно-техническӧй предприятиеӧ, зэв дона.
Регыд ӧти выльтор уджӧ пыртам.
Ньӧбим импортнӧй оборудование, коді вӧчӧ полипак.
Мый тайӧ татшӧмыс?
Йӧв пакет вылӧ материал.
Оборудованиесӧ ваям Сыктывкарысь.
Мясомолзаводын серпасыс жугыль.
Век жӧ долыд лои сьӧлӧм вылын сыысь, мый татчӧс веськӧдлысьяс мӧвпалӧны локтан кад йылысь.
Ньӧбӧмаӧсь Троицко-Печорскӧй районысь Илычса зверопромхозысь 20 лов сьӧд ручӧс, кызвыныс энь пемӧс.
Лӧсьӧдӧны найӧс видзан овмӧс.
Зоотехникӧн уджалӧ Я. П. Шипицын, коді уна вӧ чӧж зоотехникаліс «Косланскӧй» совхозын.
Вочасӧн кӧсйӧны видзны и лӧз кыньясӧс.
Дерт, медводдза восӧ прибыль он босьт, но вочасӧн сійӧ лоӧ, и оз этша.
Ӧд сёяныс, майбыр, тані тырмӧ.
Водзті кӧ яй шыблассӧ нуисны республикаса зверопромхозъясӧ, ӧні используйтӧны асьныс.
А. ПАЛКИН.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-08-01
МИХАИЛ КАЛАШНИКОВ: МОРТ ДА ОРУЖИЕ
Американскӧй историк да Смитсоновскӧй музейын стрелкӧвӧй оружие юкӧнӧн веськӧдлысь Ю. Изеллӧн кывъяс серти, весиг Россияын кӧ кутасны вӧчны ёна бур оружие, век жӧ оз вермыны ӧткажитчыны Калашниковлӧн автоматысь (сійӧ тӧдса став мирын кыдзи АК-47) 2025 воӧдз.
Коді жӧ сійӧ Михаил Калашниковыс?
Великӧй Отечественнӧй войнаын участвуйтысь морт, старшӧй сержант, танкист локтіс Ижевскӧ, коді нималіс аслас обороннӧй предприятиеясӧн.
Аскӧдыс вайис ӧні став мирын тӧдса АК сяма автомат, сыкӧд вӧлі и гӧтырыс Катя.
Сибирын быдмӧм том старшӧй сержант сӧмын на кутіс нимавны.
Регыд мысти, 1949 воын, Михаиллы сетісны І степеня Сталинскӧй премия, а бӧрынджык и Ленинскӧйӧс.
Лоис Социалистическӧй Уджвывса кыкысь Геройӧн.
Калашников лоис нималана мортӧн.
Экспертъяслӧн висьталӧм серти, АК-47 автоматӧн вӧдитчӧны 55 государствоса армияын.
Но мый медъёна чуймӧдӧ — автоматлӧн мыгӧрыс лоис герб вылас уна страналӧн, кодъяс тышкасисны асшӧрлун шедӧдӧм вӧсна.
Кор И-16 винтовка вӧчӧны Лунвыв Кореяын, Бельгияын либӧ Соединённӧй Штатъясын, тайӧ уна деньга вайӧ сійӧс лӧсьӧдысь конструктор Юджин Стоунерлы, Тайӧ кык конструкторыс аддзысисны Америкаын, кор сэтчӧ воліс Михаил Калашников.
Кыдзи и вӧвлӧм СССР-ын, сідзжӧ и ӧнія Россияын, конструкторъяслы мынтӧны этша гонорар, ог нин сёрнитӧй валюта йылысь.
Ставыс, мый найӧ босьтӧны, рытыввывса коллегаясыслӧн серти грӧшъяс.
Но Михаил Калашников оз радейт сёрнитны та йылысь.
Сійӧ зэв вежавидзысь морт.
Шӧркодь тушаа, ас дінас йӧзӧс кыскыны кужысь конструктор сёрнитӧ неуна гораджыка — тайӧ сы вӧсна, мый частӧ ветлӧ лыйсянінъясӧ.
Сійӧ век ачыс видлалӧ ассьыс оружиесӧ.
Сэтчӧ жӧ, кыдзи сибиряк, Михаил Тимофеевич радейтӧ вӧравны.
Быд пӧрйӧ, кор ме вола сы ордӧ, Калашников чӧсмӧдлӧ менӧ йӧра либӧ кабан яйӧн, кодӧс пуӧ-пражитӧ ачыс.
Быд во ачыс солалӧ капуста, кодӧс зэв ёна радейтӧны другъясыс.
Аслысногӧн конструктор заваритӧ и чай, та вылӧ кӧть сет патент.
Татшӧм сылӧн ӧбичаыс — быдтор бурмӧдны да выльмӧдны.
Комынӧд вояс помын да нелямынӧд вояс заводитчигӧн нин танкса механик водитель Миша Калашников вӧчис кык прибор, кодъяс отсалісны бурмӧдны машиналысь боевӧй дасьлунсӧ.
1941 во помын сійӧ вӧлі танкын экипажса командирӧн.
Снаряд взорвитчӧмысь Калашников контузитчис, сійӧс нуисны госпитальӧ.
Ранитчӧм морт и тані эз вошты кадсӧ.
Сійӧ зілис лӧсьӧдны ассьыс автомат.
Война помасигӧн нин Михаил участвуйтіс стрелкӧвӧй оружиелы конкурсын да вӧчис автомат, кытчӧ лӧсялісны 1943 вося 7,62 миллиметр калибра пуляяс.
70-ӧд воясын Калашников лӧсьӧдіс да выльмӧдіс 5,45 миллиметр калибра автомат.
Лыйсян ӧдыс содіс АКМ система серти 50 процент вылӧ, кӧть эськӧ конструкцияыс и вӧлі АК-47 механизм подув вылын.
Ӧні сылӧн нёль ныла-пиа да вит внук.
Эмӧсь и правнукъяс.
Семьясьыс сӧмын ӧти — Виктор пиыс муніс бать туйӧдыс, лоис оружие вӧчысьӧн.
Ӧтчыд Калашников-батьлысь юалісны, оз-ӧ пов сійӧ уджтӧг кольӧмысь, став мирыс кӧ шуас разоружитчыны?
— Ог, ог пов, — нюмъёвтіс сійӧ.
— Ме пыр аддза аслым удж.
Радейта вӧр-ва, зверьясӧс да лэбачьясӧс...
Оз кӧ кутны вӧчны автоматъяс, кута конструируйтны фоторужье, медым сійӧ «лыйліс» сэтшӧм жӧ бура.
А сёрнитны кӧ нин стрелкӧвӧй оружие йылысь, то эм мӧвп, медым сійӧн вӧдитчисны сӧмын кыйсигӧн.
Сӧмын на неважӧн Калашников йылысь позис заводитны гижны восьсӧн, и сійӧ ӧні вермӧ ветлыны рубеж сайӧ.
Ветліс США-ӧ, гӧститіс Китайын да Аргентинаын.
Неважӧн бара ветліс США-ӧ, Штурм-Рюгер оружейнӧй компаниялӧн корӧм серти.
М. МАЛЫГИН.
«Мы» сӧветско-американскӧй газет.

#Коми_му_1992-08-01
КӦНІ ВЕЖНЫ ДЕНЬГА?..
Барнаул.
Ыджыд радлун кыпӧдіс миян «бизнесменъяслысь» выльтор — 5.000 шайта деньга.
Вӧлӧмкӧ, босьтчыны кӧ кужӧмӧн, позьӧ чӧжны уна озырлун.
Неважӧн Барнаулӧ воис 2,5 миллиард шайт, медым Алтайскӧй крайын вермисны мынтыны йӧзлы удждон.
Но омӧльторйыс сыын, мый став деньгаыс — 5.000 шайта.
Удждон босьтӧм бӧрын йӧзыс пыр жӧ паныдасисны сьӧкыдлункӧд: кӧні вежны ыджыд купюраяссӧ, посниджык деньга кӧ абу ни магазинъясын, ни сбербанкъясын.
Тайӧ проблемасӧ решитны босьтчисны сійӧ жӧ «кавказскӧй национальностя йӧз», кодъяс кутшӧмкӧ ногӧн пыр и воисны татчӧ лунвыв мореясса берегъяс дорысь.
Барнаулса выль рынок вылын найӧ восьтісны некӧн пасйытӧм некымын «деньга вежлалан контора».
Быд 5.000 шайта деньгаысь сэні сетӧны 4.700–4.800 шайт.
А Кавказын озыр соотечественникъясыслы вузалӧны татшӧм купюраяссӧ 5.200–5.300 шайтысь.
(Крим-Пресс).

#Коми_му_1992-08-01
ЮНЫ АЛИ РАДЕЙТЧЫНЫ?
Вина да нывбабаяс, тайӧ «мирас кык медся лёк висьӧмыс», ветлӧдлӧны ки на ки кутчысьӧмӧн, гижис XVІІ нэмын английскӧй священник да литератор Р. Бэртон.
Бахус да Амур збыльысь вермӧны бура овны ӧта-мӧдныскӧд, таысь на унджык найӧ озырмӧдӧны ӧта-мӧдсӧ, но сӧмын сэки, кор вина юысьяс оз воштыны юрсӧ, оз вуджны сійӧ визьсӧ, код сайын заводитчӧ пропасть.
Ӧд сулалӧ вӧчны нӧшта ӧти воськов, юны нӧшта ӧти румка — и ті усянныд гуӧ, кӧні кынмӧ сьӧлӧмыд да косьмӧны мӧвпъяс.
И сэтысь некод кин оз вермы петны.
«Ю думыштӧмӧн.
Ю бӧрйысьӧмӧн.
Эн ёна ю», — велӧдліс ыджыд персидскӧй философ да математик Омар Хайям.
«Кужӧмӧн кӧ юан, — гижис аслас «Радейтчӧмысь лекарствоын» Овидий, — то винаыс кыскӧ Венера дінӧ, а уна вина юӧмысь кулӧ лолыд.
Тӧв пӧльтӧ би, и тӧв жӧ сійӧс кусӧдӧ: ичӧт тӧвру ловзьӧдас, ыджыд — кусӧдас бисӧ».
Важ Афиныын плодородиелӧн, гажӧдчӧмлӧн да вина вӧчӧмлӧн ен Дионисий ним кузя праздник дырйи йӧз юлісны вина да коддзӧм бӧрын «ёна заводитлісны радейтчыны».
Но важся грекъяс юлісны сӧмын слаб вина (ӧти юкӧн вина вылӧ куим юкӧн ва).
Сійӧс, коді юліс ваӧн соравтӧм вина, лыддьылісны пьянникӧн да вӧтлывлісны.
«Ті кӧ винаӧ содтанныд ва, сійӧ жуглӧ воддзасӧ; он кӧ содтӧй — вина жуглӧ тіянӧс», — гижис XVІ нэмын испанскӧй фольклор чукӧртысь Мельчор-де-Санта Крус.
Платон чайтліс, мый зонъяслы колӧ ӧтдортчыны алкогольысь 18 арӧсӧдз, оз сгӧдитчы, гижліс философ, «биӧ содтыны би».
Важся Римын мужичӧйяслӧн вӧлі право юны вина сӧмын 30 арӧс тырӧм бӧрын.
А румка вина кӧ юліс верӧс сайӧ петӧм нывбаба, то тайӧ, гижӧ француз П. Гримал аслас «Древньӧй Римын радейтчӧм» книгаын, вермис лоны помкаӧн юксьӧмлы.
Ӧд римлянкалӧн, коді вӧлі верӧс сайын, вирыс лыддьыссис семьялӧн вирӧн, и, гӧтырыс кӧ юліс вина, то тайӧн сійӧ «торкліс и верӧсыслысь вирсӧ»...
Важысянь йӧз казявлісны, мый этшаник вина оз вай некутшӧм омӧльтор.
Таысь на унджык, мортлы лоӧ уна пӧльза.
Вина гажӧдӧ олӧмсӧ, индыссьӧ книгаяслӧн книгаын — Библияын, и позьӧ юны сійӧс, но этшаник, «сьӧлӧмтӧ радуйтӧм могысь», а сідзжӧ «тэнад кӧсйӧм дырйи да медым он вись».
А латинскӧй шусьӧг серти, вина отсалӧ йӧзлы корсьны нӧшта и збыльсӧ.
Винаысь да нывбабаясысь уна тӧлк тӧдіс и миян ыджыд поэт — Пушкин.
«Пушкинлӧн дон-жуанскӧй список» книгаын П. К. Губер гижӧ, мый Александр Сергеевич медводдзаысь «радейтчӧмсӧ» тӧдмаліс ӧкмыс, в гашкӧ и, квайт арӧсӧн.
Кымын арӧссянь «Гавриилиада» гижысь заводитіс корсьны «винаысь збыльторсӧ», Губер оз юӧрт.
Но индӧ, мый Венерасӧ Пушкин радейтліс ёнджыка Бахус дорысь.
Таӧ он вермы не эскыны.
Ӧд поэт кӧ сідз-тадз видзӧдіс вина юӧм да нывбабаяс вылӧ, сійӧ эськӧ эз ло Державин бӧрын роч поэзиялӧн батьӧн, а лоис эськӧ пьянникӧн, кутшӧмӧн лоисны Россияын уна талантливӧй йӧз.
Кыдзи, шуам, Григорий Распутин.
Да, тайӧ сибирскӧй мужикыс вӧлі талантливӧй.
Но юис вывті ёна.
Аслас книгаын В. Пикуль пасйӧ: Распутин, кор заводитліс юны, вермис юны «быд дас минутӧн сулея».
Но та вылӧ видзӧдтӧг, кувтӧдзыс эз дугдыв радейтны нывбабаясӧс.
Аслас медбӧръя олан лунӧ Ф. Юсуповлӧн дворецӧ мунігӧн, кӧні сійӧс лӧсьӧдчисны вины, нималана кырсалысь «поп» корис князьӧс петкӧдлыны сылы ассьыс гӧтырсӧ да та дырйи частӧ шуаліс: «Радейта бабаясӧс!..».
Да, вина «кыскӧ» Венера дінӧ.
Но ӧд и Пушкин, и торйӧн нин Распутин ичӧтдырсяньыс вӧліны зэв здоровӧсь, и наын творчествокӧд тшӧтш вӧліны и зэв ыджыд радейтана чувствояс, кодъяс вермылісны наын юӧмсӧ.
А мый лоӧ, кор «вина мореяссӧ» помтӧг юӧны прӧстӧй сексуальнӧй позянлунъяса йӧз?
Ёна юӧмыс, кыдзи висьталӧны и историческӧй примеръяс, вайӧ ыджыд омӧльтор.
Мера тӧдтӧг вина юӧм виис Александр Македонскийӧс да Марк Антонийӧс.
Эдит Пиаф, коді заводитіс юны куим арӧссянь, куліс 47 арӧсӧн мус висьӧмысь.
Ветымын арӧсӧн кувсис пьянница да кырсалысь ань Эмма Гамильтон, адмирал Нельсонлӧн вӧвлӧм любовница.
Юӧм-кодалӧм, кырсалӧм вӧтлісны мӧдар югыдӧ Иван Грозныйӧс, коді 30 арӧсӧн вӧлі нин пӧль кодь...
Да и ӧні Россияын оз этша талантливӧй йӧз кувны вина-водка помысь.
1962 воын ёна юӧм бӧрын «сутки садяс волытӧг» куліс Сталинлӧн пиыс Василий.
Сылы вӧлі сӧмын 41 арӧс.
Сылӧн чойыс Светлана Аллилуева «Друглы кызь письмӧын» гижӧ, мый кувтӧдзыс во водзджык Василий Иосифовичлӧн вӧлі «висьӧ мускыс, желудокыс да став организмыс — сійӧ аслас олӧм чӧжӧн нинӧм эз сёйлы, сӧмын пожъяліс ассьыс желудоксӧ водкаӧн».
Дзик на томӧн авиакатастрофаын пӧгибнитіс Ю. Гагарин, коді кыпӧдчис сынӧдӧ, кыдзи висьталӧны, код юрӧн.
Водка да наркотикъяс «уськӧдісны кок йывсьыс» 42 арӧса В. Высоцкийӧс, коді заводитіс юны 13 арӧссянь да кодӧс эз вермы спаситны весиг нималана артистка Марина Владиӧс радейтӧмыс.
Но алкоголь виӧ оз сӧмын вежӧр да лов.
Мератӧг юӧм жуглӧ мортлысь став организмсӧ, виӧ сексуальнӧй кӧсйӧмъяссӧ да асьсӧ радейтчӧмсӧ.
«Человеческӧй сексуальностьлӧн подувъяс» книгаын пасйыссьӧ: юны кӧ мератӧг, то алкоголь вӧсна «весиг медся вына мужичӧйлы эрекция дырйи паныдасьӧны сьӧкыдлунъяс».
Некымын во сайын австралийскӧй врач-психолог Б. Монтгомери казяліс, мый мужичӧй кӧ ёна юӧ сур, сійӧ оз вермы узьлыны нывбабакӧд, сылӧн оз ло весиг кага.
Монтгомери жӧ индӧ, мый кыз йӧз, кыдзи мужичӧйяс, сідзжӧ и нывбабаяс (а на пиын эмӧсь и найӧ, кодъяс ёна юӧны), олӧны радейтчытӧг нӧшта и сы вӧсна, мый лишнӧй сьӧктаыс, кызта-пасьтаыс мешайтӧны налы вӧчны радейтчана гимнастика...
Гӧгӧрвоана, мый делӧыс абу сӧмын сьӧктаын.
Импотентъясӧн либӧ импотентлань сетчысьясӧн вермасны лоны найӧ, кодъяс тшапитчӧны вӧсни кынӧмӧн, пӧв кодь бекйӧн либӧ лясмунӧм морӧсӧн.
Гӧгӧрвоана сідзжӧ, мый радейтчыны мешайтӧ оз сӧмын вина.
Тайӧ шогыс вермас лоны и мукӧд помкаяс вӧсна.
Эм нӧшта ӧти тӧдчана медицинскӧй помка, мыйла оз вермыны радейтчыны мужичӧй либӧ нывбаба.
Частӧ да уна вина юӧм вӧсна найӧ велалӧны сы дінӧ, кыдзи и наркотик дінӧ, и оз кӧ мынтӧдчыны тайӧ лёк модасьыс, налӧн дзикӧдз торксьӧ организмыс.
Татысь позьӧ вӧчны кывкӧртӧд: уна вина юӧмыд виӧ секс, радейтчӧм, и медбӧрын сійӧ вермас вины асьсӧ мортсӧ.
Хакасияса кӧреннӧй олысьяслӧн вӧлі обычай: коймӧд кага чужтӧдз бать-мамлы оз вӧлі позь юны весиг войт вина.
А Полинезияысь дівывса олысьяс, кодъяс медся ёна донъялӧны физическӧя радейтчӧм, ӧнӧдз оз вермыны терпитны вина дуксӧ.
Вина юысьясӧс эз вермы терпитны и XVІІ нэмся французскӧй куртизанка Нинон, кодӧс странаын лыддисны «секс кузя медся ыджыд авторитетӧн».
Ӧнія американскӧй писатель романист Ирвинг Уоллес «Нимфо да мукӧд маньякъяс» книгаын гижӧ, мый тайӧ нывбабаыс, коді зэв бура гӧгӧрвоис музыка, литература, сёрнитіс Вольтеркӧд да кардинал Ришельекӧд, аслас 85 арӧсӧдз олігӧн тӧдліс «любовникъяслысь быдса легион», некор эз юлы вина.
Сійӧ медся коланаӧн лыддис эз шампанскӧй, а радейтчӧм.
Ни алкоголь, ни мӧдтор мед эз мешайт искусствояс пиысь медся бурыслы — радейтчӧмлӧн искусстволы, шуліс Нинон.
Образованнӧй, профессиональнӧй прӧституткалысь мӧвпсӧ сы йылысь, мый радейтчӧм вермас «коддзӧдны» ёнджыка вина дорысь, и уна вина юӧм некыдзи оз лӧсяв нывбабаӧс радейтӧмкӧд, ошкӧны да ошкылісны амурнӧй дело тӧдысьяс, на пиын и мужичӧйяс.
Баба Тафир, коді вӧлі персидско-таджикскӧй поэзияса нималана представительӧн, гижліс: «Коддза винатӧг кыз сьӧд кӧсаясысь...».
Но став тайӧ юалӧмъяс вылас медбӧрын морт вермас аддзыны воча кывсӧ сӧмын ачыс.
И сӧмын сійӧ ачыс вермас шуны, кыдзи кутас вӧчны — юны али радейтчыны.
Н. МОЙКИН,
«Независимая газета».
1992 вося июль 21 лун.
(Сетӧма дженьдӧдӧмӧн).

#Коми_му_1992-08-01
«ЗЭРИС»...
МЕДАЛЬЯСӦН
Июль 29 лунӧ Барселонаын ӧтувъя команда весьтын быттьӧ «зэрис»... медальясӧн.
Сизим зарни, кык эзысь да кык бронза медаль лоисны козинӧн миян атлетъяслӧн сямлунлы да повтӧмлунлы.
Барселонаса Олимпиада вылын збыльысь геройӧн лоис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой.
Тайӧ лунас сійӧ босьтіс коймӧд зарни медаль.
400 метр вӧльнӧя варччигӧн сійӧ эз сӧмын панйы мукӧд спортсменӧс, но и шедӧдіс мирӧвӧй рекорд.
Евгений финишӧ воис 3 минут 45,16 секунд мысти, 1,5 секунд вылӧ бурмӧдіс австралиец Кирен Перкинслысь мирӧвӧй рекордсӧ.
Зарни медаль шедӧдіс сідзжӧ Гомельысь Елена Рудковская брассӧн 100 метр вартчигӧн.
Мирӧвӧй рекорд выльмӧдіс и 200 метр брассӧн варччигӧн американец Майкл Бэрроумен — 2.10,16. 4 × 10 метр вӧльнӧя варччигӧн «эзысь» босьтісны Киевысь Павел Хныкин, Самараысь Геннадий Пригода, Кишинёвысь Юрий Башкатов да Волгоградысь Александр Попов.
Греко-римскӧй вермасьӧмын миян мастеръяс босьтісны куим медся ыджыд наградасӧ.
Тайӧ — Арменияысь Мнацакан Искандерян, Украинаысь Олег Кучеренко да Россияысь Александр Карелин.
Миян гимнастъяс бара петкӧдлісны асьнысӧ мирса медвына командаӧн.
Ассьыныс выступлениеяссӧ медводз помалісны ӧнія пятиборье кузя миян мастеръяс: команда босьтіс эзысь медаль, а Подмосковьеысь Эдуард Зеновка — «бронза».
Бронза медаль жӧ босьтіс 3 метр джуджда трамплинсянь ваӧ чеччалігӧн Воронежысь Дмитрий Саутин.
Июль 30 лун кежлӧ командаяс босьтісны та мында медальяс:

#Коми_му_1992-08-01
ТРИАТЛОН
Барселонаын мунысь Олимпиадалы сиӧм триатлон кузя ордйысьӧмъяс вӧліны Сыктывкарын.
Ыркыд поводдя вылӧ видзӧдтӧг, первой варччисны.
10 морт пиас воліны Л. Капин да Э. Каспер-Юст.
Кыкнанныс ветлывлісны Россияса да международнӧй ордйысьӧмъяс вылӧ.
Наысь кындзи, разнӧй арлыда войтыр.
Медтомыслы 13, медолӧмаыслы, Н. Назаровлы, 50 сайӧ арӧс.
Первойсӧ варччыны вӧлі шуӧма ӧти километр, но омӧль поводдя вӧсна судьяяс да врач дженьдӧдісны дистанциясӧ 400 метрӧдз.
Тайӧ ӧддзӧдіс ордйысьӧмсӧ.
Вермис Л. Капин, мӧдӧн лоис Э. Каспер-Юст, коймӧдӧн К. Попов.
Сэсся спортсменъяс пуксисны велосипедъяс вылӧ.
Водзын Сыктывкар — Кӧрткерӧс шосселӧн 30 километр, нӧшта котӧрӧн сизим.
И тані медся тэрыбӧн вӧлі Л. Капин, сэсся Э. Каспер-Юст да К. Попов.
Ас кодь арлыдаяс пиас вермисны Л. Капин, В. Власов, Н. Назаров.
Стартсяньыс финишӧдзыс медтэрыба мунысьыслы ковмис 1 час 22 минут 10 секунд.
Ордйысьны петалысь став мортсӧ вӧлі пасйӧма грамотаӧн, пӧдарокӧн.
В. СТАРЦЕВ,
судья.

#Коми_му_1992-08-01
ТАЛУНСЯНЬ ПОЗЬӦ ГИЖӦДЧЫНЫ РЕСПУБЛИКАЫН ПЕТЫСЬ ГАЗЕТ-ЖУРНАЛ ВЫЛӦ
Юӧртам нӧшта ӧтчыдысь лыддьысьысьяслы, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт, во джын кежлӧ — 78 шайт да с. в.
Та ыджда дон кузя лои сёрнитчӧма учредительяскӧд, а сідзжӧ полиграфияса да связьса представительяскӧд.
Ӧд бумагаыд пыр донсялӧ.
Содӧны и полиграфическӧй рӧскодъяс, связьлӧн услугаясысь донъяс.
Но и весиг ыджыд доныс оз мезды газетӧс дотацияысь, кодӧс кӧсйис сетны республикаысь Министръяслӧн Сӧвет.
Тшӧтш и мукӧд газет-журналлы.
Сэк жӧ редакция надейтчӧ аслас лыддьысьысьяс вылӧ, мый найӧ оз эновтчыны чужан кыв вылын петысь газетысь.
Во кежлӧ ӧткымын республиканскӧй газетлӧн доныс татшӧм: «Республика» — 234 шайт, «Молодёжь Севера» — 336 шайт, «Красное знамя» — 300 шайт.

#Коми_му_1992-08-01
ПОВОДДЯ
Республикаса гидрометеоцентр юӧртӧ, мый август 2 лунӧ быдлаын, август 3 лунӧ ӧткымын районын, кадысь кадӧ зэрыштас.
Кутас пӧльтны рытыв тӧв.
Войнас 8–13, луннас 15–20 градус шоныд.
Ӧткымынлаын войнас 3–8, луннас 10–15 градус шоныд.

#Коми_му_1992-08-01
НАЛЫ, КОДЪЯС ОЗ НА СУДЗӦДНЫ «КОМИ МУ» ГАЗЕТ
Дона ёртъяс!
Медым тіянлы коми кыв вылын петысь республиканскӧй газет кутіс воны сентябрсянь, тэрмасьӧй!
Гижсьыны колӧ август 20 лунӧдз.
Во помӧдз гижсян доныс 6 шайт 64 кӧпейка.
Газетлӧн ӧти номер пыдди тіянлы быд тӧлысь кутас воны «Тысяча мелочей» приложение.

#Коми_му_1992-08-01
«КОМИ МУ» ГАЗЕТ РЕДАКЦИЯЛӦН ТЕЛЕФОНЪЯС
Редактор — 2-15-19
Приёмнӧй — 2-01-16
Редакторӧс вежысь — 2-15-57
Ответственнӧй секретарь — 2-15-93
Ответственнӧй секретарӧс вежысь — 2-55-12
Общественно-политическӧй проблемаяс отдел — 2-57-19
Экономическӧй отдел — 2-27-61
Социальнӧй проблемаяс отдел — 2-36-49
Культура да школаяс отдел — 2-50-57
Информация отдел — 2-27-38
Письмӧ отдел — 2-46-36
Выпускающӧй — 2-34-32
Корректорскӧй — 2-23-41
Машинописнӧй бюро — 2-12-22
Фотолаборатория — 2-14-17
Бухгалтерия — 2-65-74, 2-50-32

#Коми_му_1992-08-01
ТАЙӦ ВӦЛІ КОЛЬӦМ ВЕЖОНЫН
Тавося июльын Возейскӧй магистральнӧй нефтепроводса головнӧй сооружениеясын вӧліны гырысь аварияяс.
Та дырйи ортсӧ петіс квайт тысяча гӧгӧр тонна нефть.
Сійӧ кывтіс Колва, Уса да Печора юяс кузя, няйтӧсьтіс берегъяссӧ, виис чери, тшыкӧдіс васӧ.
☼ ☼ ☼
Княжпогостскӧй да Гавриловскӧй вспомогательнӧй школа-интернатъяслӧн лоины ас автобусъяс.
На вылӧ сьӧмсӧ сетісны Княжпогостскӧй да Сыктывдинскӧй администрацияяс.
☼ ☼ ☼
Сыктывкарскӧй государственнӧй университетлӧн стрӧйба вылын сувтӧдӧма ретрансляционнӧй радиолюбительскӧй установка, коді лоӧ медводдзаӧн весиг и Россияын.
Став колана аппаратурасӧ вайисны да сувтӧдісны Германияса радиолюбительяс.
☼ ☼ ☼
Москваын российскӧй дегустационнӧй комиссия видлаліс Пензенскӧй, Тульскӧй, Челябинскӧй, Вологодскӧй областьясса да Коми Республикаса предприятиеясын вӧчӧм ликёро-водочнӧй изделиеяслысь да водкалысь уна сорт.
Комиссия медвылӧ донъяліс «Клюквеннӧй» нима юмов настойка, кодӧс лэдзӧ Воркутинскӧй ликёро-водочнӧй завод.

AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-28

2026-08-25T09:02:57Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-07-28
ВЫЛЬ РЫНОК
Неважӧн Сосногорскын воссис выль рынок.
Тані позьӧ ньӧбны град выв пуктас, вотӧс, фрукты, мукӧдтор.
Медматысса кадӧ лоӧ сувтӧдӧма кык холодильник, быдӧн квайт тоннаӧн.
Кыпӧдсьӧ и град выв пуктас видзанін.
— Кыдзи висьталіс рынокса веськӧдлысь Ю. В. Кобыльников, быдӧн вермас вузасьны тані аслас тӧварӧн.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-07-28
ПАКӦСТИТЧЫНЫТӦ ДИВЪЯ
Печора ю спаситан общественнӧй комитет юӧртӧ, мый июнь 26 да июль 1 лунъясӧ Возейскӧй магистральнӧй нефтепроводса головнӧй сооружениеясын вӧліны гырысь аварияяс.
Та дырйи ортсӧ петіс квайт тысяча гӧгӧр тонна нефть, коді ӧнӧдз кывтӧ Колва, Уса да Печора юяс кузя, мавтӧ берегъяссӧ, виӧ чери, тшыкӧдӧ васӧ.
И бара позьӧ виччысьны, мый некодӧс оз ло кыскӧма кыв кутӧмӧ.
Та вылӧ индӧ кӧть нин сійӧ, кыдзи штрапуйтӧны начальникъясӧс, кодъяс мыжаӧсь вӧр-ва тшыкӧдӧмысь.
Тавося во джынйӧн 65 веськӧдлысьлысь перйӧма штрапсӧ сӧмын 8,1 сюрс шайт, быд морт вылӧ воӧ 124 шайтӧн.
Тадзи ӧмӧй позьӧ ӧлӧдны пакӧсть вӧчӧмсьыс?!
В. РАЗМЫСЛОВ.

#Коми_му_1992-07-28
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Бӧръя кадӧ ёна донсяліс ломтас-мавтас.
Печора ю вылын лои лӧньджык.
Но абу на быдлаын.
Сідз, Вуктылын ю берег дорын сулалӧны...
«Вуктылстрой» трестлӧн, Дутовскӧй леспромхозлӧн да ВАТП-лӧн куим паром.
Дивӧ.
Ӧд ӧтиыслы ёнасӧ нинӧм вӧчны.
Но, вӧлӧмкӧ, ас паромӧн вуджны ёна донтӧмджык.
Верман пӧ гачтӧгыд кольны, медалан кӧ орчча предприятиелысь катерсӧ.
Миян ӧнія олӧмын уна тешкодьыс.
Он и тӧд сэсся, бӧрдны али серавны.
М. ВАСИН.

#Коми_му_1992-07-28
ТАВО АВГУСТ 1 ЛУНСЯНЬ
Воис газет-журнал вылӧ гижӧдчан кад.
Кыдзи сійӧ кутас мунны таво?
Кутшӧм вежсьӧмъяс виччыссьӧны?
Та йылысь кольӧм пекничаӧ вӧлі Коми Республикаса Министръяс Сӧветын республиканскӧй газет-журналъясса представительяскӧд сёрни.
Совминысь национальнӧй вопросъяс да культура отделса юралысь Е. А. Попов тӧдчӧдіс, мый пыр содысь донъяс вӧсна локтан во республиканскӧй газетъяс да журналъяс лэдзӧмысь убыткаыс лоас 115 миллион шайтысь унджык.
Сэк жӧ некутшӧм сёрни оз вермы лоны печатнӧй изданиеяс пӧдлалӧм йылысь.
Республикаса правительство босьтӧ ас вылас газет-журналъяс лэдзӧмысь рӧскодсӧ.
Совещание вылын кыптыліс вопрос и сы йылысь, мый, гашкӧ, бурджык заводитны гижӧдны печатнӧй изданиеяс вылӧ йӧзсӧ во джын кежлӧ.
Ӧд некод оз тӧд, ёна-ӧ кутас содны водзӧ инфляцияыс.
Но ставӧн воисны ӧти кывйӧ, мый тадзисӧ лоӧ воштӧма уна лыддьысьысьӧс.
Газет-журнал вылӧ важ моз позьӧ гижӧдчыны быдса во кежлӧ.
Таво кыдзи республиканскӧй, сідзи и каръясса да районъясса газет-журналъяс вылӧ гижсян кампанияыс заводитчас август первой лунсянь нин.
Тадзи вӧчсьӧ сы могысь, медым лыддьысьысьяс удитісны тэрмасьтӧг бӧрйыны колана изданиеяс.
Ӧд газет-журнал вылӧ донъяс ёна содісны.
И тайӧ, дерт жӧ, кучкас гӧльджыка олысьяслӧн зеп кузя.
Водзвыв арталӧм серти, «Коми му» вылӧ 1993 во кежлӧ гижӧдчан доныс сідзжӧ содас.
Стӧч лыдпасъяссӧ лыддьысьысьяслы юӧртам локтан номерын.
Ми корам найӧс, мед водзӧ кутісны судзӧдны коми национальнӧй газет.
А со мында сьӧм ковмас мукӧд коми газет-журнал вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧм могысь: «Войвыв кодзув» — 48 шайт, «Чушканзі» — 36 шайт, «Би кинь» — 12 шайт, «Йӧлӧга» — 4 шайт 80 кӧпейка.
Ми, редакцияса уджалысьяс, надейтчам асланым лыддьысьысьяс вылӧ, мый найӧ и локтан во кежлӧ судзӧдасны «Коми му» — коми войтырлы колана газет.

#Коми_му_1992-07-28
ЛЭБЗИСНЫ КОСМОСӦ
Тӧрыт Байконур космодромсянь космосӧ лэбзис «Союз ТМ-15» космическӧй корабль.
Сылӧн борт вылын российско-французскӧй экипаж: командирыс Анатолий Соловьев, бортинженер Сергей Авдеев да Францияса гражданин, космонавт-исследователь Мишель Токини.
Орбитальнӧй комплекс «Мир» вылын Александр Викторенкокӧд да Александр Калерикӧд ӧтвылысь экипаж кутас уджавны кык вежон.

#Коми_му_1992-07-28
КЕДЗОВТӦНЫ...
Тайӧ «перспективатӧм» ичӧтик сиктыслӧн судьбаыс дзик жӧ сэтшӧм, кутшӧм и мукӧдлӧн, кодъясӧс эновтісны олысьясыс да кытчӧ кольччисны сӧмын лыдаӧн, кодлы некытчӧ вӧлі вӧрзьӧдчынысӧ либӧ муннысӧ эз кӧсйыны.
Габов грездын, кӧні коркӧ олӧмыс дзулькйӧн пуис, кӧні госпромхоз котыртчан воясӧ на вӧлі нелямын гӧгӧр овмӧс, талун шемӧсмӧдӧны киссьӧм да овтӧм керкаяс.
А быттьӧ неважӧн на «Пятилетка» колхозса председатель Матвей Федорович Лодыгин ӧтувъя овмӧслӧн вермӧмъяс йылысь ошйысьліс районса партийно-хозяйственнӧй активлӧн собраниеяс вылын.
Вӧдитлісны нянь, а талун омӧлика вынсьӧдӧм муяс вылын весиг анькытш сора зӧр кок йылас косьмӧ.
Кытысь уна куйӧдыс нелямын куканьыдлӧн?
Та мында ӧд и скӧтыс «Вычегодскӧй» госпромхозса татчӧс бригадаын.
Некымын вӧлыдлӧн куйӧдыд сы мында жӧ и эм.
А мӧсъясысь важӧн нин эновтчылісны.
Да и коді видзас, кор, кыдзи висьталіс бригадир Анатолий Ефимович Мизев, сылӧн став уджалысьыс — кӧкъямыс морт?
Турун пуктыштны пенсионеръяс отсалӧны — и то ладнӧ.
Мед видзьяс эз эндыны да пуктытӧг лым улӧ сюрны, Дзоль сиктын олысьяслы найӧс ковмис сетны.
Сэні госпромхозлӧн отделение, Габовсянь 12 километр сайын.
Медпункт ни начальнӧй школа, кодъяс коркӧ вӧліны.
Бурджык эн вись, Енмыс мед таысь видзас.
Школаӧ мунан арлыда челядь кӧ эмӧсь, 32 километрсайса Зимстан посёлокӧ интернатас сет.
Первойсӧ гажтӧмтчыштасны, а сэсся велаласны.
Гӧгныс, кыдз шуласны, бӧрдӧмнысла оз письт.
Та вӧсна ӧд и эновтісны унаӧн грезднысӧ да лэччисны Зимстанӧ, кӧні эм шӧр школа и больнича.
Районӧн веськӧдлысьяс кӧсйысьлісны восьтны, лоас кӧ пӧ кӧть ӧти велӧдчысь, тані начальнӧй школа, но эз восьтны, кӧть велӧдчан арлыда челядьыс лоис.
Ӧнія цивилизациялӧн шедӧдӧмторъяс лыдын — трактор двигательысь ичӧтик электростанция, коді сетӧ би рыт-асывсӧ, ӧти трактор да нёль мотоблок, кодъяс кокньӧдыштісны ытшкӧм.
Тшыгла он жӧ кув, мыйкӧ кӧ видзан ачыд, сакар-шыдӧс сетыштӧны Воч сельполӧн куш джаджъяса магазинысь.
Но и татшӧм сьӧкыдлунъяс дырйи кодсюрӧ бӧр локтіс посёлокысь.
Гортас медводз бергӧдчис Василий Алексеевич Лодыгин.
Да эз ӧтнас.
Роза Всеволодовна ӧні буретш дӧзьӧритӧ госпромхозлысь куканьяссӧ.
Кӧзяиныс менам волігӧн тшупӧ вӧлі бура ыджыд гид — мӧслы и ыжъяслы тӧрмӧн.
Кӧть кык мӧскӧс сюй.
Сідзи, буракӧ, и лоӧ: В. А. Лодыгин чужан грездас крестьянствуйтны кӧсйӧ.
Посёлокысь жӧ бӧр воис Павел Иванович Лютоевлӧн медічӧт пиыс — Андрей.
Гозъя жӧ олӧны.
Челядь эмӧсь.
Мамӧн да батьӧн шуысьяс, ме кута тӧд вылын ичӧт войтырӧс, эмӧсь нӧшта куим семьяын.
Оз кӧ олӧмыс ёна дзугыльтчы, гашкӧ, и оз кунь дзикӧдз синъяссӧ ичӧтик грездыс.
Веськыда кӧ шуны, госпромхозлӧн Габов грездса олысьяс вӧсна тӧждлуныс ичиньводзса ныв вӧсна кодь жӧ.
Кулӧмдінын пӧ аслыныс госпромхозса директор А. В. Попов да сійӧс вежысь В. В. Нестеров кирпичысь кык судта керка лэптӧмаӧсь, ӧнія донъясын пӧ ӧти керкаыс 1,5 миллион шайт сулалӧ.
А медтӧ эськӧ чужан муӧ бергӧдчысьяслы мыйӧнкӧ отсыштісны, кӧпейка кӧть сетісны.
Дзольын клубнысӧ помалӧм вылӧ сьӧм пӧ абу, а аслыныс, майбыр, аддзӧны сьӧмтӧ.
Сэсся коді нӧ мӧвпыштіс, мед йӧзыс Габовын да Дзольын олісны, а госпромхозлӧн контораыс Кулӧмдінын вӧлі, да начальство особнякъяссӧ сэні жӧ зымӧбтіс?
Босьтчылісны эськӧ госпромхозса уджалысьяс ассьыныс правояснысӧ дорйыны, но директор вермис, нырщикъяссӧ удж вылысь вӧтліс.
Ёна пӧ Анатолий Владимирович ассьыс уджалысьяссӧ кедзовтӧ, кывлі ме унаысь нин, письмӧ весиг дзольсаяссянь воліс.
Но управа пӧ сы вылӧ абу, а ставыс сы сайын, мый карын пӧ сійӧс кутысьяс эмӧсь.
Докажитны колӧ, а он вермы, киӧдыс абу кутӧма.
Кор да кодлы кунича ли ур ку сетӧ, кодӧс сьӧла-тарнас да тшак-пувнас чӧсмӧдлӧ.
Сёрнитӧны сӧмын йӧзыс.
А тшыныд битӧг, кыдз важ йӧз шулӧмаӧсь, оз овлы.
Збыльысь ыджыд выныс А. В. Поповыдлӧн.
Районнӧй администрацияса юралысь С. П. Каплин, видз-му овмӧсын уджалысьяс, профсоюз райкомитетса председатель Е. М. Тарачев да мукӧд ыджыд чина йӧз ветлісны Дзоль — Габовӧ, но уджалысь йӧзлы таысь ис ни бус эз ло.
Рабочӧйяслы, кодъясӧс вӧтліс, уджсӧ ковмис орчча Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округысь корсьны.
Кык пӧрйӧ гижліс ыджыд вен йылысь Кулӧмдін районын петысь «Парма гор» газет, но отсавны эз жӧ вермы.
Габовын олысьяс дзольсаяс моз жӧ эз на кыпӧдчывны.
Верман и дзик нажӧткатӧг кольны, «чеччавны» кӧ кутан.
Поповыд — абу слӧн, тэ — абу Моська, но сы вылӧ увтӧмысь колӧ видзчысьны.
Мотоблокъяс судзӧдіс — и то нин, оз ков гӧрбушӧн ӧвтчыны кузь гожӧмбыд.
— Кыдзи-мый оланныд?
— юалі электростанцияын уджалысь Алексей Александрович Логиновлысь.
Сылӧн вӧлі нёль челядь, а ӧні гортас колис сӧмын гӧтырыскӧд — Анастасия Павловнакӧд.
Нёльнан ныла-пиаыс быдмисны да поздысисны мукӧд сикт-грездъясын.
— Надзӧникӧн, — вочавидзис сійӧ.
— Борис зять локтіс нин.
Валерий пиӧс нӧшта Помӧсдінысь виччыся.
Турун пуктыны отсаласны.
Ме тай налы быдторнас на отсала.
Зоя матын олӧ да эськӧ волас.
Гашкӧ, зятьяскӧд матыстчыласны и Лиза да Зина.
Мукӧд гожӧм тай вель унаӧн чукӧрмылам-а.
Алексей Александрович челядьдырсяньыс Габов грездын, кӧть чужлӧма Дзоль дорса Лупъя грездын.
Коми-Пермяцкӧй округын тайӧ грездыс важӧн нин абу.
Нэмсӧ татысь, матысса грездъясӧ да райцентрӧ кындзи, нӧшта некымынысь карӧ ветлӧм лои, эз петавлы.
Нэмсӧ вӧлі скӧта, ӧні мӧстӧг, ыжъястӧг да порсьтӧг оз жӧ ов.
Яй-выйнад челядьыслы и ыджыд рӧдняыслы на отсалӧ.
Велалӧма да этша йӧзнас абу нин гажтӧм.
Прӧст кадсӧ, овлӧ кӧ сэтшӧмыс, коллялӧ вӧрын да ю дорын.
Эмышт на мыйсюрӧ вӧрас и ваас, кӧть эськӧ Пруптскӧй леспромхозлӧн кӧзяйничайтӧм вӧсна дзикӧдз нин ляпкаліс Воч ю.
Сы вӧсна, мый пӧрӧдӧны юӧ усьысь ёльяс бокысь вӧрсӧ.
Пласьтмунісны-пӧрисны пожӧма гулыд ягъяс.
Висьталісны меным, мый ветлӧдлӧ пӧ вӧлі ягъясӧдыс да радлӧ леспромхозса директор М. Н. Терлецкий.
Менам нэм пӧ пӧрӧднысӧ тырмас да и коляс, а дас воӧн ньылыштісны, егыръясса козъяс вылӧ нин уськӧдчисны.
Правда, и пенсия вылас нин Матвей Николаевичлы регыд.
Ас кадӧ Габов грездсӧ вӧлӧм вӧзйӧны леспромхозлы подсобнӧй овмӧс пыдди, но директор абу босьтӧма.
Эз кӧ ӧткажитчы, ме чайта, бурджыка эськӧ габовсаяс олісны.
Леспромхозыдлӧн, мый кӧть эн шу, а сьӧмыд госпромхоз дорсьыд, коді куим-нёль тӧлысь чӧж мукӧддырйи удждон сетны оз вермы, пырджык вӧлі да и ӧні эм.
Районын тайӧ предприятиеыс пыр медбуръяс лыдын.
Сӧмын нинӧм оз вичмы дзольсалы да габовсалы, кӧть сиктъяс гӧгӧрсьыныс да кыйсян-вотчанінсьыныс став вӧрсӧ пызйис-жугӧдіс эз кодкӧ, а тайӧ леспромхозыс.
Лыддим да, кызь морт олӧ талун Габовын, унджыкыс — пенсионеръяс.
Став надея кутӧны томджыкъяс вылӧ, кодъяс ӧнія кадӧ, кор бокиысь нинӧм бурсӧ жӧ корсьысьны, оз, гашкӧ, эновтны чужан мунысӧ.
Тані быть колӧ восьтны начальнӧй школа.
Сытӧг аскиа луныс грездыслӧн оз ло.
Водзӧ вылӧ колӧ мӧвпыштлыны и ассьыныс специалистъясӧс быдтӧм-велӧдӧм йылысь.
Локтӧм йӧзыд — локтӧм йӧз и эмӧсь.
Сійӧ жӧ директорсӧ кӧть босьт, кыськӧ ӧд вайисны да кӧвъялісны.
Коми кыв оз тӧд, пыдӧджык татчӧс олӧм вылас видзӧдлыны гежӧдика волігъясад оз эшты.
Буракӧ, медым аслыс водзӧ ыджыдавны, тӧдӧмӧн некодӧс специалистъяс пиысь оз велӧд.
Дзоль отделениеын талун абу ни велӧдӧм агроном, ни зоотехник.
Велӧдчӧм йӧз абуӧсь и Габовын.
Гашкӧ, грездыслы выль олан гаж сетас Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округӧ туй.
Дзольӧ сійӧс стрӧитӧны нин, а сэсянь соседъясӧдз воӧдчӧм могысь колӧ сӧмын дас нёль кымын километр.
Виччысьӧны тані и уровйӧ электричество.
Зимстанӧ нюжӧдӧны нин 110 киловольт напряжениеа электропередача линия.
Сэсянь 32 километрыд, лыддьы, орччӧн.
Сюръяяссӧ госпромхоз лӧсьӧдлӧма нин, но мыйлакӧ лэдзӧма... пиломатериал вылӧ.
Вӧлі кӧ Габовын, шуам, ыджыд тӧдчанлуна кутшӧмкӧ производство, сэки эськӧ быть тӧждысь йӧз вӧснаыд.
А мый ӧні сетӧ Габов?
40 ӧшпи да пув-тшак.
Но абу найӧ мыжаӧсь, мый олӧны тайӧ му вылас, коді тані зэв жӧ мича да гажа.
Абу мыжаӧсь сыысь, мый веськӧдлӧны наӧн йӧзӧс омӧля пыдди пуктысь войтыр.
Сьӧдас олӧмыс кадысь водз нуис да водзӧ нуӧ ловсӧ мӧдар югыдас уна том мортлысь.
Шойнавывса крестъяс вылын пасйӧдъяс ясыда висьталӧны та йылысь, да и йӧзыс пурта-чера-пищаля венсӧ дыр оз вунӧдны.
Енмӧй, видз найӧс водзӧ вылӧ лёка олӧмсьыс, неуна кӧть югдӧдышт Габов весьтсӧ.
В. ЛОДЫГИН.
Усть-Куломскӧй р.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН; бригадир А. Е. Мизев; эновтӧм да киссьӧм керка;
A. А. да А. П. Логиновъяс Светлана внучкаыскӧд; выль гид тшупӧ В. А. Лодыгин; грездса шойна.
Снимокъясыс авторлӧн да B. Петровлӧн.

#Коми_му_1992-07-28
Эскам, миян лыддьысьысьяс
ОЗ КОЛЬНЫ ВЕСЬКОДЬӦН
коми газет дорӧ
Абу кокни рынок вылӧ вуджан кадыд.
Пӧдлассьӧны предприятиеяс.
Содӧны уджтӧмалысьяс.
Лунысь-лун кыптӧ сёян-юан, кӧм-паськӧм да мукӧд тӧвар вылӧ дон.
Быттьӧ эськӧ дзик быдтор эм и государственнӧй, и коммерческӧй магазинъясын.
Но он на тай босьт, кор курччасьӧны донъясыд.
И лоӧ пыр чорыдджыка думайтны, кыдзи водзӧ овны, кыдзи эськӧ тырмӧдны пыр донтӧммысь сьӧмтӧ сёян-юан да кӧм-паськӧм вылӧ.
И быттьӧ веськодьджык лои талун миянлы духовнӧй сёяныд.
Газет-журнал вылӧ донъясыд сідзжӧ пыр ёнджыка содӧны.
Абу быдӧнлӧн позянлуныс унджык издание вылӧ гижӧдчыны.
Со и чинӧны тиражъясыд.
Лыддьысьысьяс тӧдӧны нин, кутшӧм уна воштісны та вӧсна «Комсомольская правда» да мукӧд гырысьджык газетъяс.
Эгӧ вермӧй тайӧ ускӧттьӧсьыс видзчысьны и ми, «Коми муса» уджалысьяс.
Волӧн первой джын серти июль тӧлысьын газетлӧн тиражыс чиніс некымын сё экземпляр вылӧ.
Гӧгӧрвоана мыйла.
Унаӧн, тыдалӧ, гижӧдчылісны «Коми му» вылӧ во джын кежлӧ.
А сэсся бӧрынджык «вунӧдісны» нюжӧдны сроксӧ.
Ӧд сиктса мортыд (буретш коми сиктӧ медсясӧ воӧ миян газет) талун олӧ мукӧд серти тӧдчымӧн гӧльджыка.
Сылы торйӧн нин колӧ ӧні быд кӧпейка артавны.
Ми сідзжӧ бура гӧгӧрвоам сылысь тӧждъяссӧ, майшасьӧмсӧ.
И век жӧ эскам: сиктын и карын олысь коми войтыр оз кольны веськодьӧн коми республиканскӧй газет дорӧ, коми печатнӧй кывлӧн доныс и водзӧ кутас содны.
Таӧ эскӧдӧ тшӧтш и сійӧ, мый ӧнія сьӧкыд кадӧ коми войтыр пыр унджыкӧн шыӧдчывлӧны асланыс корӧмӧн, норасьӧмӧн, майшасьӧмӧн миян газетӧ.
Сідзкӧ, эскӧны сылы.
Абу этшаӧн на пӧвстын олӧма войтыр, инвалидъяс, висьысьяс.
Найӧ виччысьӧны отсӧг местнӧй властьяссянь, кодъяс тшӧкыда ланьтӧдчӧмӧн велалӧмаӧсь овны.
А кытчӧ сэсся шыӧдчан?
Со и воӧны «Коми муӧ» тӧждӧн тырӧм письмӧяс.
Кыдзи вермӧ, газет отсалӧ.
Кольӧм во редакцияын лӧсьӧдӧма выль, социальнӧй проблемаяс отдел, кодлӧн могыс бура тӧдмасьны быд татшӧм майшасяна письмӧӧн да сетны тӧлка да лӧсялана воча кыв.
Та могысь лоӧ тшӧкыда шыӧдчывлыны министерствоясӧ, ведомствоясӧ, районъясса администрацияясӧн веськӧдлысьяс, юристъяс дінӧ.
Огӧ кольӧй бокӧ ни ӧти шыӧдчӧм.
Сэк жӧ «Коми му» гижис да водзӧ кутас гижны сы йылысь, мый талун торйӧн нин ёна майшӧдлӧ коми войтырӧс.
Сёрни нуӧдам республикалысь асшӧрлунсӧ ёнмӧдӧм, коми этнослӧн судьба, чужан кыв, культура сӧвмӧдӧм, вӧр-ва дорйӧм йылысь.
Татшӧм гижӧдъяссӧ дасьтігӧн кутам тӧд вылын и, коляс оз комиыс кыдзи тыр-бура олысь нация свет вылас, али нӧ вошӧ мукӧд сёрниа войтыр пӧвстӧ.
Мыйла та йылысь талун казьтышті?
Воис газет-журнал вылӧ гижӧдчан кад.
Лыда лунъяс сэтчӧдз колисны.
Гӧгӧрвоам, мый донъяс водзӧ содӧм вӧсна унаӧн вермасны ӧткажитчыны печатнӧй изданиеясысь.
Ми талун огӧ вермӧй эскӧдны лыддьысьысьясӧс, мый газет вылӧ доныс оз кут содны.
Дерт жӧ, кутас.
Тайӧ абу миян сайын.
Но сэк жӧ, кыдз мый вермам, зілям, медым тайӧ доныс вӧлі лыддьысьысьлӧн зеп сертиыс.
«Коми муса» журналистъяс надейтчӧны, мый век жӧ содас национальнӧй газет лыддьысьыс.
Газет оз этша гиж олӧмас нелючкияс йылысь, эрдӧдӧ тырмытӧмторсӧ.
Асланым гижӧдъясын зілям, медым йӧзыс мездысисны чӧв олӧмысь, веськодьлунысь, идӧртӧмлунысь, медым гӧгӧрвоисны, мый водзӧ тадзи овны оз позь.
Такӧд йитӧдын жӧ виччысям лыддьысьысьяссянь мӧвпалана письмӧяс, тӧлка сӧветъяс.
Найӧ отсалӧны миянлы корсьны газетлысь водзӧ туйвизьсӧ.
Ми зілям тырвыйӧджык петкӧдлыны республикалысь пыр вежсьысь политическӧй да экономическӧй олӧмсӧ, гижны и сиктса, и карса йӧзлӧн тӧждъяс йылысь, и совхозъяс да колхозъяс, и фермерскӧй овмӧсъяс йылысь, тӧдмӧдны сійӧ бурнас, мый вочасӧн чужтӧ ӧнія кадыс.
Миян гижӧдъясным мед эськӧ кыдзкӧ отсалісны лыддьысьысьяслы бурджыка гӧгӧрвоны талунъя олӧмсӧ.
Огӧ вунӧдӧй верстьӧ йӧзӧс и посниясӧс.
Йӧзӧдам интереснӧйджык гижӧдъяс мукӧд газет-журналысь.
Дерт жӧ, печатайтам и коми войтырлӧн важся олӧм йылысь казьтылӧмъяс.
Ӧні, кор «Коми му» газетӧс пыртісны всероссийскӧй каталогӧ, эскам: миян лыддьысьысьыс содас и Россиялӧн мукӧд пельӧсын, кӧні олӧны коми войтыр.
Насянь сідзжӧ виччысям письмӧяс.
Зэв ёна кӧсъям, мед бокын олігӧн найӧ эз вунӧдны ассьыныс чужан кывнысӧ.
Талунъя сьӧкыд кадӧ абу кокни журналистъяслӧн уджыс.
Содіс газет вӧсна налӧн кыв кутӧмыс.
И тайӧ тшӧктӧ налы видзчысьӧмӧн вӧдитчыны печатнӧй кывйӧн.
Ӧд сы сайын, кыдзи да мый йылысь кутам ми гижны, унаторйын газетлӧн аскиа луныс, сылӧн водзӧ судьбаыс.
А та йылысь медводз ми тӧдмалам асланым лыддьысьысьяссянь.
Надейтчам, мый найӧ и водзӧ кутасны эскыны миян газетлы.
И. БЕЛЫХ, редакторӧс вежысь.

#Коми_му_1992-07-28
ӦТИ ПЕЛЬӦДЫС ПЫРӦ, А МӦДТІЫС ПЕТӦ
Минсельхозлӧн предприятиеяс пиысь талун кежлӧ заптӧны кӧрым оз лёка Сыктывдинскӧй районын.
Кольӧм лунъясӧ ми волім сэтчӧс кык овмӧсӧ.
«Палевицкӧй» совхозса директор, Коми Республикаысь Верховнӧй Сӧветса депутат А. П. Кузнецов шуӧ:
— Миянлы таво колӧ чукӧртны 3.698 тонна кос турун, июль 23 лун кежлӧ лоис 1.002 тонна веж бур кӧрым.
Сенаж кузя планыс 1.833 тонна, коймӧд лун нин сійӧс вӧчам, сюйим траншеяӧ 511 тонна веж масса.
Медуна кӧрым лои заптӧма Ивановскӧй отделениеын, кӧні бригадирыс Н. А. Торлопов.
Сэні уджалӧ Пальса да Ивадорса механизаторъяслӧн ӧтувъя отряд.
Куим тракторӧн ытшкӧны, кыкӧн куртӧны да нӧшта куимӧн прессуйтӧны кос турунсӧ.
Ёна старайтчӧны водительяс, став грубӧй кӧрымсӧ ас кадӧ вайӧма видз вылысь лэбулӧ.
Позьӧ пасйыны «Комигражданстрой» объединениеысь вит мортӧс, кодъяс тэчӧны тюкъяссӧ сарайӧ.
Налы мынтам расценка серти удждон, асланым уджалысьяслы кодь донысь лишӧдам йӧв да яй.
Ёна отсасьӧны и школьникъяс, уджалӧны витӧд классянь да гырысьджыкъяс.
Ставыс 50 кымын зонка да нывка, налы сідзжӧ мынтысям некутшӧма кедзовттӧг.
Слудскӧй отделениеын страдуйтӧ вӧлӧн да ки помысь уджалан звено.
Заптісны 210 тонна грубӧй кӧрым, 90 тоннасӧ чӧвтісны зорӧдӧ.
Видз вылӧ ытшкыны петалім июль 6 лунӧ, август 20 лун кежлӧ думайтам помавны турун заптӧмсӧ.
Ӧні миян серти водзынджык сӧмын «Сыктывкарскӧй» совхоз, но ӧд вермас поводдяыд конйыштны.
Техникаӧн да механизаторъясӧн кыдзкӧ-мыйкӧ бергӧдчам, водзвыв вештысьтӧг фондъяс серти на лишӧдӧны и солярка да бензин.
Но дзескыд маслӧӧн, регыд бырас, да вермам сувтны топӧдӧм турун кӧртавлан шпагат вӧсна.
Килограмм шӧртыс ӧти-кӧ, ӧні сулалӧ 350 шайт, тонна турун гартлыны колӧ 450 шайт дон.
Мӧд-кӧ, и ньӧбнысӧ талун сійӧс некытысь, республика пасьта некӧн абу шпагатыс.
Кыдз шуласны, площадьтӧ эськӧ и вӧчам, но кӧрым чукӧртан планным ӧдвакӧ тырас.
Сы вӧсна, мый бурмӧдлытӧм видзьяс вылын туруныс таво кольӧм воын серти сӧмын джынйыс.
А шыльӧдлӧм, косьтылӧм, вынсьӧдӧм да кӧдзлӧм участокъясын лоас 70 процент гӧгӧр.
Со мый вӧчис сёрӧн воысь тулысыд, гожӧм заводитчигӧн кос да кӧдзыд поводдяыд.
Медбӧрын, кыдзи удайтчис могмӧдны страда кежлӧ видз вылын уджалысь механизаторъясӧс, мукӧд йӧзӧс сёян-юанӧн, куритчанӧн?
Отсаліс «Агропромплодоовощ» объединение (директорыс А Ф. Минин), кодлысь ньӧбим 60 тысяча шайт дон сигарет.
Лишӧдыштісны и чай, сакар, яя консерв, макарон, а районнӧй потребкооперация пыр на сӧмын кӧсйысьӧ мыйсюрӧ вайны.
А со мый висьталіс «Часовскӧй» совхозса главнӧй агроном Н. Ф. ПЛОСКОВ:
— Июль 12 лун бӧрын петім силосуйтчыны, Краснодеревенскӧй бригадаын сюйим траншеяӧ сенаж вылӧ 1.610 тонна веж масса.
Механизируйтӧм звеноын техникаыс куим КПИ-2,4 да ӧти немецкӧй комбайн, ӧти КИР-1,5. Та мында сенажсӧ, а планыс вӧлі 700 тонна, механизаторъяс вӧчисны лун дасӧн.
Ӧні куимнан бригадаын босьтчим заптыны грубӧй кӧрым, колӧ 1.800 тонна.
Та дорӧ содтӧй 3.500 тонна силос — со мыйта кӧрым ковмас скӧттӧ тӧвйӧдмӧныд.
Ставыс уджалӧ сизим пресс-подборщик, уна мукӧд техника, 250 тонна грубӧй кӧрым чукӧрмис нин.
Став туруныс вежӧн на сюри, дзоньнас прессуйтам, ньӧти ог зорӧдалӧй.
Отсасьӧны Сыктывкарскӧй ЛПК-ысь 10 морт, тэчӧны лэбулын штабельясӧ тюкъяссӧ.
Поводдя кӧ оз торк, август 10 лун кежлӧ арталам эштӧдны видз вылын страдуйтӧмсӧ.
Но туруныс таво омӧля быдмис, да планным ӧдвакӧ тырас.
Техника и механизатор тырмӧ, но зэв дона запаснӧй частьыс.
Районса администрация тшӧктылӧма райполы, мед миян совхозса страдуйтысь йӧзлы лишӧдісны куритчан, чай, сакар, мукӧд прӧдукта.
Но вайлісны сӧмын куритчан да морт ӧти банкаӧн яя консерв.
Страда кадӧ йӧзлы культурнӧй мероприятиеяс нуӧдӧм йылысь нинӧм ог вермы висьтавны.
Стрӧитіс совхоз кирпичысь сы ыджда кык судта клуб, эм сэні директор и мукӧд специалист, сӧмын художественнӧй веськӧдлысьыс мунӧма.
Но нинӧм клубас, буракӧ, оз вӧчсьы.
* * *
Кыдзи аддзам, абу ставыс лючки гожся страда кадӧ йӧзӧс медся коланаторнас могмӧдӧмын «Палевицкӧй» да «Часовскӧй» совхозъясын.
И аттьӧ колӧ шуны механизаторъяслы, мый оз на ёна дӧзмыны та вылӧ, старайтчӧны унджык вӧчны мича гожся лунъяснад.
А торговляса да культураса уджалысьяслы кӧть быд во доль нелючкияс йылысь, ӧти пеляныс пырӧ, а мӧдтіыс петӧ.
А. БЕЛЫХ.
Сыктывдинскӧй р.

#Коми_му_1992-07-28
ФИНЛЯНДИЯЫСЬ И ЭСТОНИЯЫСЬ
Пыр тшӧкыдджыка Сыктывкарса Печать керкаӧ кежавлӧны рубежсайса делегацияяс.
Со и кольӧм лунъясӧ республиканскӧй газетъясса да журналъясса уджалысьяс аддзысьлісны Финляндияысь да Эстонияысь гӧстьяскӧд.
На пӧвстын финскӧй журналистка Улла Кервинен, Эстонияса национальнӧй паркысь сотрудникъяс Арво Пийр, Сайма Гордеева да мукӧд.
Найӧ медводз интересуйтчисны миян республикалӧн политическӧй, экономическӧй да культурнӧй олӧмӧн.
Юасисны, кыдзи сӧвмӧ Коми муын асшӧрлуныс, ёнмӧ йӧзлӧн политическӧй вежӧрыс, кутшӧм сьӧкыдлунъяскӧд лоӧ паныдасьны демократическӧй общество стрӧитігӧн.
Ыджыд сёрни пансис коми кыв вылын петысь республиканскӧй газетъяслӧн да журналъяслӧн тӧждъяс йылысь.
«Чушканзі» журналса главнӧй редактор, Коми Республикаса народнӧй депутат В. И. Осипов тӧдмӧдіс коми газет-журналъяслӧн рынок вылӧ вуджан кадӧ сьӧкыдлунъясӧн, сійӧн, кыдзи республикаын босьтчисны пӧртны олӧмӧ печать юкӧнын национальнӧй политика, кыдзи неважӧн Коми парламент примитіс государственнӧй кывъяс йылысь закон.
Гӧстьяс эз кольны веськодьӧн и сійӧ юӧр дінас, мый парламентлӧн сентябрь тӧлысся заседание вылын лоӧ видлалӧма и Коми национальнӧй парк йылысь вопрос.
Воча кывйын Финляндияысь журналистка Улла Кервинен висьталіс, мый Финляндияын ӧні сідзжӧ кризис (дерт, абу миян кодь).
Та вӧсна газетъясын этшаджык реклама.
А тайӧ тӧдчӧ и редакцияяслӧн экономическӧй олӧм вылӧ.
Ӧд рекламаысь воӧ уна сьӧм.
Торйӧн гырысь сьӧкыдлунъяскӧд лоӧ паныдасьны местнӧй газетъяслы.
Гӧстьяс колисны дӧвӧленӧсь тайӧ аддзысьлӧмнас.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-07-28
ПЕРМИЯСЯНЬ МАНГАЗЕЯӦ
Кыдзи юӧртліс нин «Коми му» газет, тавося май 23 лунӧ заводитчис «Пермиясянь Мангазеяӧ» международнӧй финно-угорскӧй экспедиция, кодӧс сиӧма коми письменностьлы 620 во тырӧмлы.
Помасис тайӧ экспедицияыслӧн медводдза юкӧныс.
Вуджӧма Эжва, Войвыв Мылва да Печора юяс кузя ва туй Печора карӧдз.
Кыдзи удайтчис мунны тайӧ ыджыд костсӧ, кутшӧм могъяс туялӧ экспедиция, висьталӧ сыӧн веськӧдлысь, ветлысь-мунысьяслӧн «Биармия» нима центрӧн юрнуӧдысь Владимир Николаевич КОРОЛЕВ:
— Тайӧ экспедициялӧн шӧр могыс — Эжва, Войвыв Мылва, Печора юясті да Карскӧй мореті воӧдчыны Мангазеяӧ.
Буретш тайӧ местаясӧдыс ёна важӧн мунлӧма вузасян, мукӧд народкӧд йитӧдъяс кутан туй.
Ми кывтам важся финн да угор кывъя войтырлӧн пуысь вӧчӧм судно-коч вылын, кодӧс мастеритім асьным Сыктывкарса опытнӧй судомеханическӧй заводлӧн стапельяс вылын.
Кочлӧн нимыс «Анбур».
Ӧнія ногӧн кӧ, букварь.
Ми кыдз быттьӧ туялам тшӧтш ӧти коми легенда, коді нуӧдӧ миян эралӧн медводдза сюрс во помӧ.
Сэки биармиясаяс (Пермса олысьяс) ордӧ пыр тшӧкыдджыка кутісны локны ыджыд пыжъясӧн Войвыв океансянь тӧдтӧм кыв вылын сёрнитысь йӧз.
Регыд мысти найӧ горшнысла грабитісны биармиясаяслысь зарни вӧчӧмторъясӧн озыр юрбитан местаяс.
Важ коми йӧз повзисны, мый локтӧм йӧз вермасны аддзыны налысь медыджыд енсӧ — Зарни Аньӧс, — да пыж-кочӧн мӧдӧдісны сійӧс Из гӧра сайӧ, медым дзебны некодӧн аддзывтӧм местаӧ.
Туйсӧ вуджигӧн коч вылын мунысь дас морт пуктісны Печора ю вомӧ Сардор карлы подув.
Кыдз тӧдса, викингъяс Зарни Аньӧс эз аддзыны.
Тайӧс позьӧ шуны кӧть нин сы серти, мый налӧн сагаясын та йылысь оз висьтавсьы.
Важ коми йӧзлӧн енмыс лоис медся пыдди пуктанаӧн эз сӧмын налы, но и Из сайын олысь мукӧд народъяслы: ненецъяслы, хантылы, мансилы да с. в.
Ми кӧсъям волыны сійӧ местаясас, кӧні ёна важся картаяс вылын Обь ю дорын серпасалӧма Зарни Аньӧс.
Сёрнитны кӧ мукӧд могъяс йылысь, то верма шуны, мый тайӧ экспедицияӧн ми водзӧ туялам-лӧсьӧдам научнӧй, экологическӧй, педагогическӧй да культурнӧй программаяс.
Торйӧн кӧ, кӧсъям лӧсьӧдны проект, кыдзи бурджыка котыртны Коми муын да сы сайын вавывса туризм не сӧмын верстьӧяслы, но и челядьлы.
Ӧд ветлысь-мунысьяслӧн «Биармия» центр ассьыс став вынсӧ веськӧдӧ буретш ныв-зонмӧс важся коми йӧзлӧн традицияясын велӧдӧм да воспитайтӧм вылӧ.
Ми сувтӧдам мог: лӧсьӧдны челядьӧс воспитайтан международнӧй финно-угорскӧй центр, кӧні медыджыд тӧдчанлун лоӧ сетӧма чужан му тӧдмалӧмлы да та могысь ветлӧм-мунӧмлы.
Лӧсьӧдам подув, медым найӧ босьтісны водзті медся колана профессияяс: вӧралысь, чери кыйысь, кӧр видзысь, пу кӧлуй вӧчалысь, бурдӧдчысь да с. в.
Уджалам сы вылын, медым дасьтыны чужан му велӧдысьясӧс, музейясын уджалысьясӧс, вӧрын пӧрадок кутысьясӧс, заповедникъясын да национальнӧй паркъясын удж котыртысьясӧс да с. в.
Ми зілям сы вӧсна, медым миян моз жӧ быдмысь войтыр туялісны-корсисны важ ордымъяс да ветлісны сэті, вӧчисны ыджыд и ичӧт пыжъяс.
Мӧвпалам восьтны кочлысь, кӧр видзӧмлысь, лэч туйлысь, вӧрса аптекалысь музейяс.
Медбӧрын, кӧсъям котыртны Сыктывкарын ветлысь-мунысьяслысь международнӧй центр, коді ӧтпырйӧ лоӧ и культурнӧй центрӧн.
— Владимир Николаевич, ті, буракӧ, челядьсӧ весиг босьтанныд асланыд экспедицияясӧ?
— Мӧд во нин миянкӧд экспедицияын Сыктывкарса 34-ӧд высшӧй профессиональнӧй училищеысь велӧдчысь Константин Огнев, кодлы тавося маршрут дырйи тырис 16 арӧс.
Экспедициялӧн прӧйдитігӧн босьтлам коч вылӧ недыр кежлӧ и мукӧд челядьӧс, медым кӧть тӧдмалісны, мыйсяма делӧ ми вӧчам.
Аддзылінныд кӧ, кутшӧма ӧзйӧны налӧн синъясыс.
Лыддя, мый кутшӧмкӧ кӧйдыс уськӧдам налӧн сьӧлӧмӧ.
Колӧны, зэв ёна колӧны йӧз, кодъяс эськӧ коми оласногсӧ вочасӧн бӧр ловзьӧдісны.
Ми водзвыв юӧртлам районъясӧ, кор кутас прӧйдитны экспедицияным, медым босьтлыны коч вылӧ кутшӧмкӧ кад кежлӧ челядьӧс.
Но школаяс миян дорӧ веськодьӧсь на.
— Кутшӧм вӧлі таво Печора карӧдз туйыс?
— Ва туйӧд Сыктывкарсянь Печораӧдз ми, а экспедицияӧ петім ӧкмысӧн, мунім тӧлысь чӧж.
Помланьыс колим сӧмын куимӧн, сы вӧсна мый уналӧн помасисны отпускъясныс, вӧліны мукӧд могъяс.
Медся сьӧкыда вуджим Войвыв Мылва вывті.
Кольӧм воын серти ёна сьӧкыдджыка, кор сэті жӧ кывтім «Зарни ань» коч вылын.
Ю вомӧн пӧрӧм пуяссӧ ставсӧ ковмыліс керавны черӧн, сы вӧсна мый бензопила эз сюр.
Гӧля олім сёянысь, а вӧрас нинӧм на эз вӧв, эз шед и чери.
Ва ӧдйӧ чиніс, и кочнымӧс ёна лоис кыскыны.
Ӧти кось вывті кыскысим быдса лун, а 200 верста ва туй вылӧ видзим 11 лун.
— Водзӧ та кузя лоӧ кокниджык — Печора ю пыдӧсад ни Карскӧй мореад он крукась.
Кор петанныд экспедициялӧн мӧд джынъяс?
— Ӧні кочным сулалӧ Печораса речнӧй базаын.
Водзӧ туяс петам августын, кор Карскӧй мореын мунӧмнымӧс оз падмӧдны йияс.
Вермас лоны, мый Печора карын миянкӧд мӧдӧдчас Норвегияысь нималана ветлысь-мунысь Тур Хейердал.
Первойсяньыс сійӧ миянкӧд эз вермы мунны, сы вӧсна мый сылӧн вӧлі аслас экспедиция Перуӧ.
— А туйӧ петтӧдзыс шойччыштанныд?
— Кутшӧм шойччӧм?!
Уджыс юр выв тыр.
Медся ыджыд тӧждлун «Биармия» центрлы комплекс кыпӧдӧм вӧсна.
Тӧв помнас нин Сыктывкарса администрация торйӧдліс сы улӧ Сыктыв ю бокысь му участок.
Стрӧйбасӧ кыпӧдӧм могысь подувсӧ дасьтӧма нин, ю пыдӧсысь лэптӧма лыа да каржа.
Регыд босьтчам тувъявлыны сюръяяс.
Комплекслы проектсӧ дасьтіс творческӧй мастерскӧй, кодӧн веськӧдлӧ архитектор А. Ракин.
Сэні лоӧны «Ветлысь-мунысьлӧн музей», кытчӧ пырасны миян музейысь экспонатъяс, а сідзжӧ «Ветлысь-мунысьяслӧн музей клуб» да «Кочлӧн музей».
Бӧръяыслы проектсӧ вӧчис архитектор Н. Тюлюкова.
Стрӧитчан уджъясӧн веськӧдлӧ миян центрса член В. Матвеев — зэв киподтуя морт, коді уна пӧсь пуктіс «Анбур» коч стрӧитӧмӧ.
Чайтам, мый сійӧ кутас тӧвйыны аслас «юр сюянінын» нин.
— Гижны экспедиция йылысь газетӧ — ӧтитор.
Мыйкӧ петкӧдлас-ӧ сы йылысь телевидение?
— Маршрут вылын миянкӧд вӧлі и водзӧ лоас Сыктывкарса «Асти» студияысь кинооператор А. Ильин.
Сійӧ снимайтӧ документальнӧй фильм, кодӧс торйӧн нин бур лоӧ петкӧдлыны школаясын, а оз сӧмын ӧтчыд петысь телепередачаын.
— Медбӧръя юалӧм.
Ӧнія кадӧ котыртны экспедиция абу кокни.
Ог кут сёрнитны став тӧжд йылысь, юала сӧмын: кытысь сьӧмыс?
— Газет пыр мед эськӧ ыджыд отсӧгысь казьтыштінныд нимъяссӧ спонсоръяслысь: «Комибанк», Сыктывкарса опытнӧй судомеханическӧй завод, Сыктывкарса вӧр пилитан да обработайтан комбинат, В. Савин нима республиканскӧй драмтеатр, Сыктывкарса администрация, Сыктывкарса речнӧй порт, «Комиторгсервис» общество, «Доверие» акционернӧй страхӧвӧй общество, Коми тӧварнӧй биржа, кӧрт да бетон изделиеяс вӧчан Сыктывкарса завод, Тимшерскӧй леспромхоз, международнӧй финно-угорскӧй фонд, керкаяс стрӧитан «Заря» комбинат (Волжск кар), Тазовскӧй речной порт.
Ставныслы ыджыдсьыс-ыджыд аттьӧ.
Натӧг эськӧ некутшӧм экспедиция эз ло.
Эска, мый сетасны отсӧг и водзӧ вылӧ.
Сёрнитіс В. ЛОДЫГИН.
Серпасъяс вылын: «Анбурлӧн» туй; татшӧм лоӧ «Биармия» центрлӧн комплекс.

#Коми_му_1992-07-28
БӦРЪЯСНЫ МЕДБУР ПОНЪЯСӦС
Сыктывкарын, искусствояс гимназиялӧн стадион вылын август 1–2 лунъясӧ лоӧ вӧралан понъяслӧн Коми Республикаса выставка.
Татшӧм мероприятиеыс миян республикаын овлӧ куим воын ӧтчыд.
Та вӧсна сійӧс окотапырысь виччысьӧны вӧралысьяс, кинологъяс, пон радейтысьяс.
Ӧд налы сійӧ лоӧ аслыссяма праздникӧн.
Тайӧ выставка вылын чукӧрмасны республикаса медбур вӧралан понъяслӧн дас ӧти пӧрӧда: лайкаяслӧн куим да гончӧйяслӧн куим пӧрӧда, спаниель, легавӧй, мукӧд.
Буретш сійӧ понъясыс, кодъясӧс рӧдмӧдӧны Коми муын да кодъяс отсалӧны миян вӧралысьяслы прӧмышляйтны зверь-пӧтка.
Выставкаыс отсалас бӧрйыны медся мича, статя понъясӧс, кодъяс бӧрыннас, дерт жӧ, ёна отсаласны водзӧ сӧвмӧдны племеннӧй удж.
Мӧд боксянь, сы вылын ясыда тыдовтчас, мый вӧчӧма пон рӧдмӧдӧм кузя медбӧръя куим воӧн, кутшӧм тырмытӧмторъясысь колӧ мынтӧдчыны.
Сэсся юксясны асланыс чӧжӧм опытӧн, тӧдӧмлунъясӧн вӧралысьяс, пон видзысьяс, кинологъяс.
Тані, тӧдӧмысь, «гӧрддзасясны» выль йитӧдъяс, ёртасьӧм.
Тыдалӧ, со мый колӧ пасйыны.
Выставка вылын понъясӧс кутасны донъявны Печораса, Ухтаса, Сыктывкарса медся бур судья-экспертъяс.
Таысь кындзи, воасны и Санкт-Петербургысь, Ярославльысь, Кировысь специалистъяс.
Выль мортлӧн видзӧдласыс ӧдйӧджыка да кокниджыка казялӧ и бурсӧ, и тырмытӧмторсӧ.
Сэсся нималана кинологъяс отсаласны колана сӧветӧн.
Кыдзи висьталіс вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоысь охотовед-кинолог, всероссийскӧй категорияа судья-эксперт Е. Н. Филиппов, выставка вылын лоӧ и, сідз шусяна, стажёръяслӧн группа.
Сэтчӧ пырисны войтыр, кодъясӧс вӧзйисны вӧралысьяслӧн кар-районса обществояс.
Найӧ кутасны велӧдчыны ыджыд опыта кинологъяслысь, кыдзи колӧ стӧча донъявны вӧралан понъясӧс.
Тайӧ аслыссяма бур школа.
Тадзи водзӧ вылӧ нин дасьтыссьӧ выль смена.
Таысь, чайта, колӧ ошкыштны вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоӧс.
Вӧралан понъяслӧн Коми Республикаса выставка вылӧ вермас локны быд окотитысь.
Ӧд, збыльысь, сы вылын лоӧ, мый видзӧдлыны.
Торйӧн нин вӧралысьяслы, кодъяс кӧсйӧны лӧсьӧдны нёль кока ёртӧс да вӧралігӧн медбур отсасьысьӧс.
Веськыда выставка вылын позяс тӧдмасьны тіянлы сьӧлӧм вылӧ воысь понлӧн кӧзяинкӧд да водзвыв сыкӧд сёрнитчыны кычан йылысь.
М. ЛАДАНОВ.

#Коми_му_1992-07-28
ПАСА ШОРЛӦН ДЗЕБАС
Кулӧм юӧ усьысь Паса шор бокӧ, коді Кулӧмдін сикт катыдын, нёльӧд гожӧм нин зэвтіс палаткаяс Сыктывкарса государственнӧй университетысь археологическӧй отряд.
Сійӧн веськӧдлӧ университетысь младшӧй научнӧй сотрудник В. Б. Липин.
Велӧдчис да помаліс буретш тайӧ университетсӧ.
Быд гожӧм вӧлі экспедицияын, ёнджыкасӧ чужан муас — Кулӧмдін районын.
Со и таво вайӧдіс историческӧй факультетысь первой курсса студентъясӧс.
— Кулӧмдін район озыр ёна важся йӧзлӧн олан местаясӧн, — висьталіс сійӧ.
— Тані талун кежлӧ пасйӧма 45 археологическӧй памятник.
Найӧ эмӧсь Ягкӧджын, Донын, Носимын, Ульянаын, Озъягын, Кебанъёльын, Парчын, Мысын, Улыс Вочын да районса мукӧд грезд-сиктъясын.
Ме ачым, кыдз шуласны, нёльӧд во нин лукйыся Паса шор бокын, кытчӧ первойысь овмӧдчылӧмаӧсь зэв нин важӧн — миян эраӧдз куим сюрс во сайын, овлӧмаӧсь и бӧрынджык.
Дозмук торпыригъяс да мукӧдтор медся ёна сюралӧны му слӧйысь, кытчӧ кольӧмаӧсь найӧ витӧд-квайтӧд да дасӧд нэмъясын.
Ӧти кывйӧн кӧ, Паса шор бок археологическӧй материалӧн зэв озыр.
Тані ӧтпырйӧ куим олан места.
Корсьысям сӧмын ӧтиын на.
Сюрӧмторъяс лыдын кызвыннас гырнич торъяс.
Куим воӧн сюрис нин 350 гырнич тор.
На лыдысь унаӧс серпасавлӧмаӧсь.
Таысь кындзи сюрисны кӧкъямысӧд нэмса кӧрт пуртъяс, бронзаысь мичмӧдчанторъяс, пань вӧчан инструмент, кӧрт сывдан места, Войвыв Кавказысь вайӧм сикӧтш мольяс, Германскӧй княжествоысь дас ӧтиӧд нэмса деньга да с. в.
Паса шорлӧн дзебасъяс пырӧны сідз шусяна ванвиздинскӧй культураӧ.
Мыйтакӧ петкӧдчӧ и бичевницкӧй культура, коді кызвыннас паськалӧма Печора ю пӧлӧн.
Сюрӧмторъяс серти позьӧ вӧчны кывкӧртӧд, мый Эжва йывса коми йӧзлӧн вӧлӧмаӧсь топыд йитӧдъяс Кама йылын, Из сайын олысьяскӧд.
Найӧ ветлӧмаӧсь и ыліджык муясӧ.
Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый ас кадӧ Эжва йылын олысьяс вӧлӧмаӧсь писькӧс да водзмӧстчысь йӧзӧн.
Бур, мый районын эмӧсь асланыс чужан мулысь историясӧ пыдди пуктысь йӧз.
Кызвыннас татшӧм войтыр лыдас учительяс.
Бура тӧдса абу сӧмын районын, но и республикаын Ягкӧдж посёлокысь Л. А. Игнатов.
Велӧдчысьяскӧд сійӧ быд гожӧм корсьысьӧ посёлок гӧгӧрысь, кӧні овлӧмаӧсь важ йӧз.
Сюрӧмторъяс подув вылын восьтісны школаын музей.
Бурыс сыын, мый учитель кыпӧдӧ том йӧзлысь чужан му дінӧ интерес, мед тӧдны сы йылысь унджык.
Римскӧй империя велӧдӧм дорысь тайӧ ёна коланаджык.
Археологъяскӧд бур йитӧдъяс кутӧны Кулӧмдінса шӧр школаысь история велӧдысьяс С. П. Касева да В. А. Лютоев.
Налӧн водзмӧстчӧмӧн школаас сідзжӧ котыртӧма музей.
Сэні эм и «Паса шорлӧн пельӧс».
Археологическӧй памятникъяслӧн аскиа лун вӧсна тӧждлун эм Кулӧмдін районса администрациялӧн.
Памятнӧй знакъяс да объектъяс паспортизируйтӧм вылӧ сійӧ торйӧдліс 20 сюрс шайт.
Дерт, тайӧ этша, но нинӧм дорысь век жӧ сьӧм.
В. Б. Липин висьталіс, мый удайтчис нин лӧсьӧдны паспортъяс дас археологическӧй да историческӧй памятник вылӧ, кодъяс пиысь медся тӧдчанаыс Ульянаса манастыр.
Лӧсьӧдӧма районын став археологическӧй да историческӧй памятникъяслысь список, кодӧс мӧдӧдӧма культура отделӧ да местаяс вылӧ — сиктсӧветъясӧ, мед на йылысь тӧдісны йӧз да эз жуглыны историческӧй тӧдчанлуна кольӧмторъяссӧ.
Университетса студентъяс кындзи районын корсьысьӧны и мукӧд археологъяс.
Сідз, Парч гӧгӧрын уджалан местаыс А. В. Волокитинлӧн, Пожӧгдінысь унатор аддзис Коми научнӧй центрысь И. О. Васкул.
Археологъяслы отсасьӧны сиктса йӧз.
Водзӧс пыдди му пытшкысь корсьысьысьяс тӧдмӧдӧны найӧс ылӧ кольӧм кадӧн, сюрӧмторъясӧн.
Татшӧм аддзысьлӧмъяс бӧрас и чужӧ мӧвп школа помалысьяс пӧвстысь ӧткымынлӧн — пырны велӧдчыны Сыктывкарса университетлӧн историческӧй факультет вылӧ.
— Миян, кыдзи и мукӧд археологъяслӧн, корсьысьӧмъяс отсаласны стӧчмӧдны да озырмӧдны Коми мулысь историясӧ, шуны унджык кыв сылӧн экономика да культура йылысь, — сёрни помын кыв кӧрталіс В. Б. Липин.
— Тайӧс тӧдтӧг сьӧкыд стрӧитны выль олӧм.
Ылӧ кольӧмаыс — миян вужъясным.
А кыдз тӧдса, вужъястӧгыд и пу оз быдмы.
В. ЛОДЫГИН.
Авторлӧн да В. ПЕТРОВЛӦН снимокъяс вылын: экспедицияӧн веськӧдлысь В. Б. Липин; первой курсса студентъяс Кирилл Шахов да Павел Макаров;
Паса шор бокын корсьысян места.

#Коми_му_1992-07-28
УДЖ ВЫЛЫН РАДЕЙТЧӦМ
Уна нывбабалӧн сэтчӧ локтӧм вӧсна, кӧні ӧнӧдз тыр кӧзяеваӧн вӧліны мужичӧйяс (быд коймӧд уджалысь ӧні — нывбаба), заводитӧ торксьыны учреждениеяслӧн да предприятиеяслӧн уджыс.
Тӧрыт на наӧн веськӧдлісны кыдзи армияын, ставыс вӧлі зэв кокни.
Талун уджалысь коллективъясын лоис уна нывбаба, и предприятиеяс да организацияяс лоисны радейтчана местаӧн.
Удж вылын позьӧ аддзыны другӧс либӧ пӧдругаӧс, позьӧ радейтчыны да весиг гӧтрасьны.
Францияысь демографическӧй исследованиеяс национальнӧй институтлӧн тӧдмалӧмъяс петкӧдлісны, мый 12 процент французыс аслыныс верӧссӧ либӧ гӧтырсӧ аддзисны удж вылын.
«Тайӧ зэв уна, босьтны кӧ тӧд вылӧ, мый йӧз заводитӧны уджавны воддза серти ыджыдджык арлыдӧн», — шуӧ исследовательяс пиысь ӧти Мишель Бозан.
Мӧд исследовательлӧн юӧр серти, 80 процент том нывбаба-инженерыс петісны инженеръяс сайӧ, кодъяскӧд тӧдмасисны институтын велӧдчигӧн либӧ удж вылын.
Удж вылын тӧдмасьӧм бӧрын унаӧн гӧтрасьӧны социальнӧй службаын, вузасьысь предприятиеясын, этшаджык промышленностьын, кӧні мужичӧй да нывбаба ёнджыка торъялӧны асланыс удж серти.
Та вылӧ унаӧн видзӧдӧны оз ӧткодя.
Ӧтияс удж вылын радейтчӧмлы паныд, мӧдъяс чолӧмалӧны тайӧс.
Медым гӧгӧрвоны мӧдъяссӧ, тырмымӧн лыддьыны организацияса вӧвлӧм активистка Элиана Карьулысь «Нывбабалӧн делӧ» книга, кӧні веськыда висьтавсьӧ: «Оз ков кӧритны удж вылын радейтчӧмысь.
Колӧ, мӧдарӧ, ставсӧ вӧчны сійӧс прӧститӧм могысь.
И удж вылӧ босьтысьяслы колӧ эськӧ вӧлі думыштны та йылысь».
Мый жӧ думайтӧны та йылысь предприятиеясын?
Удж вылын радейтчӧм йылысь оз уна сёрнитны.
Ог кӧ кутӧй тӧд вылын «пельӧсъясын» сёрнитӧм, кӧні «коді кодкӧд узис» темаыс медся главнӧй.
Та вылын сералӧны.
Шӧпкӧдчӧны, юӧртӧны ӧта-мӧдыслы суклясьӧмъяс сы йылысь, кодӧс кыпӧдісны служба вылас радейтчӧм вӧсна да с. в.
Вӧвлі кад, кор гырысь предприятиеясын эз вӧвны паныд, медым сэні уджалісны гозъяяс.
Мӧдарӧ, ошкылісны семейнӧй династияяс, кодъяс пыр вӧліны вернӧйӧсь кӧзяинъяслы.
«Медводз воліс рабочӧйлӧн гӧтырыс, сэсся пиыс, зятьыс да с. в., — шуӧ Жан-Пьер Фагер, занятость тӧдмалан центрысь социолог.
— Семьяын олан сямыс чужтыліс фирмаын уджалан сямсӧ».
Американскӧй предприятиеясын мӧдарӧ.
Эз окотапырысь босьтлыны семьяясӧс, лыддисны, мый рабочӧйлы удж вылын колӧ сӧмын ӧти семья — ачыс предприятиеыс.
Ӧні унджык предприятиеын зільӧны гӧгӧрвоны и ӧтарсӧ, и мӧдарсӧ.
Та йылысь гораа оз сёрнитны.
ИБМ американскӧй компанияса ӧти морт шуис: «Ӧні миян гозъяясӧс босьтӧны удж вылӧ.
Миян фирмаын та йылысь и сёрни абу».
Оз сёрнитны та йылысь и мукӧд фирмаясын, кӧть найӧ и лоисны радейтчан местаясӧн.
Уна гозъялӧн юксьӧм бӧрын (Францияын быд куим гозъяысь ӧти юксьӧ, Парижын — быд мӧд) предприятие лоӧ юксьысьяслы радейтчанін.
«30 процент мӧдысь гӧтрасьысьясыс аддзӧны гӧтырсӧ либӧ верӧссӧ предприятиеясын», — шуӧ Мишель Бозан.
Збыльысь, любӧй предприятие лоӧ кыдзи быттьӧ гӧтрасян контораӧн либӧ тӧдмасян клубӧн.
Тайӧ зэв бур места полысьджыкъяслы да яндысьысьяслы: оз ков корсьны аслыд пӧлӧс, оз ков, медым кодкӧ тӧдмӧдіс.
Удж вылын быд здук позьӧ заводитны кодкӧдкӧ другасьны.
Социолог Бозанлӧн арталӧмъяс серти, служба вылын, уджысь ӧтдор, мыйсӧ сӧмын оз вӧчны йӧз: больгӧны (68 процентыс), кофе юӧны (61 процентыс), петкӧдлӧны отпускын снимайтӧм фотографияяс (23 процентыс) да с. в.
Сэсся нем виччысьтӧг паныдасьлӧны коридор помын, кутчысьлӧны лифтын.
И ставыс помасьӧ сыӧн, мый мужичӧй да нывбаба лыддьӧны асьнысӧ зэв шудаӧн да лӧсьӧдӧны семья.
Найӧ казялӧны, мый налӧн ӧткодьӧсь видзӧдласъясыс олӧм вылас, ӧткодьӧсь интересъясыс.
Унаӧн лыддьӧны, мый ӧти учреждениеын гозъялӧн уджалӧмыс бура тӧдчӧ семьяын олӧм вылӧ.
Дзик ӧти омӧльтор, налӧн чайтӧм серти, сӧмын сыын, мый гортас тайӧ войтырыс думайтӧны удж йылысь, а удж вылын семьяын олӧм йылысь.
Частнӧй фирмаясса веськӧдлысьяс оз ошкыны тадзи артмысь гозъялысь ӧтилаын уджалӧмсӧ.
Оз кӧсйыссьы, шуӧны найӧ, уджавны накӧд, кодъяслӧн удж вылын радейтчӧмыс заводитӧ мешайтны предприятиеын уджлы.
Но збыльысьсӧ татшӧм веськӧдлысьясыс полӧны сыысь, мый гозъя либӧ ӧта-мӧдсӧ радейтысь мужичӧй да нывбаба кутасны тшӧкыда сувтны паныд.
Кык син пыдди лоӧ нёль, — шуӧ та йылысь Габриэла Роллан, лидерстволӧн европейскӧй институтса содиректор.
— Тайӧ сетӧ налы вын.
Ӧти администратор шуӧ: «Менам предприятиеын уджалӧны мужичӧй да нывбаба, кодъяс радейтӧны нин ӧта-мӧдсӧ квайт тӧлысь.
Найӧ зэв бур йӧз.
Но ме ӧні на дырйи ёна ог сёрнит.
Ме тӧда, мый ме кӧ мыйкӧ висьтала на пиысь ӧтиыслы, то тайӧ пыр жӧ лоӧ тӧдса мӧдыслы.
Донъявны кӧ мӧдар боксянь, ме пӧльзуйтча татшӧмторнас, медым юӧртны аслам кӧсйӧмъяс йылысь».
Предприятиеса кӧзяева частӧ мездӧны удж вылысь радейтчысьяс пиысь ӧтисӧ либӧ кыкнансӧ.
Катрин, коді уджалӧ ӧти частнӧй банкын да кутӧ топыд йитӧдъяс мӧд банкса директоркӧд, висьталӧ: «Тайӧ йитӧд йывсьыс кӧ эськӧ тӧдмалісны, миянлы кыкнаннымлы ковмис мунны удж вылысь.
Ӧти-кӧ, сы вӧсна мый сійӧ гӧтыра.
Мӧд-кӧ, ми вежласям ӧта-мӧдкӧд юӧръясӧн.
Тайӧ сетӧ миян киясӧ ыджыд власть.
Шуны кӧ веськыда, тайӧ гуся йитӧдыс отсаліс менам карьералы».
Неважӧн на зэв кокни вӧлі мездыны удж вылысь радейтчысьясӧс.
Тырмымӧн вӧлі индыны помкасӧ: «Ог эскӧй тіянлы».
Судьяяс эз вӧвны паныд удж вылысь тадзи мездӧмыслы.
Но неважӧн юриспруденция пуктіс талы пом.
И кӧзяинлы ӧні колӧ босьтны тӧд вылӧ оз сӧмын заведениелысь интересъяссӧ, но и уджалысьяслысь асланыс олӧм вылӧ право.
Татшӧм ногӧн, Франция медсясӧ ошкӧ предприятиеясын да учреждениеясын радейтчӧмсӧ.
Но сӧмын мужичӧй да нывбаба костын радейтчӧмыс мед ёна эз кывсьы, та дырйи эз вӧв зык-шум.
Общественнӧй мӧвп тӧдмалӧм бӧрын тыдовтчис, мый сӧмын 26 процент французыс радейтчӧ удж вылын.
Сэк жӧ 72 процентыс висьталӧ, мый аддзывлісны и не татшӧм радейтчӧм!
Кӧть эськӧ тшӧкыда та йылысь лишнӧйджык сӧрӧны.
Ӧд удж вылын радейтчигӧн кыптӧ лолыд, сэк жӧ лоӧ унаторйысь повны.
Сійӧ, коді лысьтас сувтны тайӧ туй вылас, пудъялӧ асьсӧ.
И оз сӧмын сы вӧсна, мый вермасны мездыны удж вылысь.
Повны колӧ и сыысь, мый вермасны сетны водзӧс вежӧгтысьяс.
Быд предприятиеын тіянлы висьталасны зэв уна вӧвлӧмтор, кодъяс йитчӧмаӧсь радейтчысьяслӧн асьнысӧ виӧмкӧд, тышкасьӧмъяскӧд.
Лоӧ повны и сыысь, мый радейтчӧмыс вермас кутшӧмкӧ помка вӧсна торксьыны.
Ӧд та бӧрын мужичӧйлы да нывбабалы лоӧ пыр уджавны ӧтлаын, паныдасьлыны ӧта-мӧдыскӧд, а тайӧ оз лэдз бурдны дойыслы.
А завидьтысьяс вермасны пӧльзуйтчыны таӧн.
Та вӧсна медся вежӧра йӧзыс некодлы оз висьтавлыны асланыс радейтчӧм йылысь.
Е. ЯКУТА.
«Деловая женщина» журналысь.

#Коми_му_1992-07-28
ЛЫЙЛӦНЫ... «РОЧ ВОДКА»
Кабул шӧрын «Спинзар» гостиницадорса площадь вылын уна йӧз.
Гостиница ӧдзӧсті моджахедъяс петкӧдлӧны картон кӧрӧбкаяс, кодъяс вылӧ гижӧма «Роч водка».
Сэсся кӧрӧбкаяссӧ пукталӧны неылӧ да заводитӧны сэтчӧ лыйлыны.
Йӧзлы тайӧ зэв ёна кажитчӧ.
Найӧ радлӧны, гораа горзӧны: «Аллах Акбар...»
Выль властьяслӧн индӧд серти Афганистанын заводитчис юӧм-кодалӧмлы паныд кампания.
Йӧзлы оз позь юны, видзны да вузавны вина-водка, тшӧтш и сур.
Найӧ эз лоны дуканъясын.
Кабулын олӧмыс пыр бурмӧ, не кӧ лыддьыны моджахедъяслӧн группировкаяс костын зык-шум.
Ӧта-мӧдыскӧд мыйкӧ пыр оз вермыны юкны исламскӧй ӧтувъялунлӧн да мездӧм вӧсна исламскӧй союзлӧн партияясса боевикъяс.
Частӧ лыйсьылӧны ӧта-мӧдыскӧд и мукӧд группировкаяслӧн отрядъяс, торйӧн кӧ, Дустомлӧн салдат-узбекъяс да Хекматиарлӧн пуштунъяс.
Овлӧ, мый он вермы тӧдны, коді кодлы лыйлӧ, сы вӧсна мый карын зэв уна вооружитчӧм отряд, кодъяс оз кывзысьны ни ӧти командирлысь.
Торйӧн нин ёна кыпӧдӧ тӧжд сійӧ, мый властьлӧн органъясӧ моджахедъяслӧн партияяс кӧсйӧны индыны ассьыныс йӧзӧс.
Сёрниыс медводз мунӧ оборонаса, пытшкӧсса делӧяс, безопасность да иностраннӧй делӧяс кузя министръяс йылысь.
Медводдза креслӧас зумыда пуксид Ахмад Шах Масуд.
А бӧръя куим места вӧснаыс тышкасьӧны моджахедъяслӧн став группировкаяс, кодъяс ӧні оппозицияынӧсь.
Но моджахедъяслӧн партияясын политическӧй тышыс оз ёна интересуйт Кабулса олысьясӧс.
Кабулсаяс мудзисны войнаысь, карсӧ реактивнӧй снарядъясӧн лыйлӧмысь, террорысь.
Найӧ кӧсйӧны лӧня овны.
И, дерт жӧ, вузасьны, сы вӧсна мый быд афганец лыддьӧ асьсӧ купечӧн.
Властьяслӧн выль указъясыс, кӧні корӧны ёна пыдди пуктыны ислам, кутшӧмкӧ ногӧн, дерт жӧ, вӧрзьӧдӧны йӧзӧс.
Но унджык нывбабаыс уна сёрниттӧг кутісны новлыны чышъянъяс, а мужичӧйяс неуна броткыштӧм бӧрын ӧткажитчӧны алкогольысь.
Афганец дась уна терпитны, медым сӧмын вӧлі позянлун «вӧчны деньга».
А став сертиыс, выль властьяс дырйи вузасьӧм кутас дзоридзавны.
А. ПРАВОВ.
«Глобус» вестник.

#Коми_му_1992-07-28
Олег Меньшиков — театрса да киноса ыджыд актёр — медводдза российскӧй артист, коді лоис Лоуренс Оливье нима премияа лауреатӧн.
Щепкин нима высшӧй театральнӧй училище помалӧм бӧрын Олег Меньшиков уджаліс Сӧветскӧй Армиялӧн да Малӧй театръясын, а 1986 восянь кутіс ворсны М. Н. Ермолова нима театрын.
Театральнӧй критикъяс да видзӧдысьяс пыр жӧ казялісны ыджыд таланта том актёрӧс.
Сылӧн творческӧй вермӧмъясӧн лоисны «Спортивные сцены 1981 года», «Второй год свободы» спектакльясын ворсӧмъяс, киноын сійӧ ворсіс главнӧй рольяссӧ «Покровские ворота», «Полоса препятствий», «Мой любимый клоун», «Михайло Ломоносов» фильмъясын.
Кык во сайын сійӧс корисны ворсны Моссӧвет нима театрын Калигулаӧс.
Тані сійӧс и аддзис став мирын тӧдса английскӧй актриса Ванесса Редгрейв да вӧзйис ворсны Сергей Есенинӧс «Когда она танцевала» спектакльын, кӧні ачыс ворсіс Айседора Дунканӧс.
Квайт тӧлысьысь дырджык муніс спектакльыс английскӧй театрса сценаяс вылын.
Есенинлысь рольсӧ ворсӧмысь и сетісны сылы Лоуренс Оливьелысь премия.
Ӧні Олег Меньшиков бара Англияын.
Сійӧс корисны английскӧй продюсеръяс.
СНИМОК ВЫЛЫН: актёръяс Олег Меньшиков да Виктор Павлов М. Н. Ермолова нима театрын спектакль водзвылын.
(ИТАР-ТАСС-лӧн фото).

#Коми_му_1992-07-28
Григорий ДУРКИН
ПИЩАЛЬ ЭЗ ЛЫЙ
(ВИСЬТ)
Пыж сьӧкыда муніс.
Чукыльӧсь вискын быдмис уна пӧлӧс турун.
Сынӧм йылысь нинӧм вӧлі и думайтны.
Та вӧсна Ермолай пелысӧн йӧткасис.
Но быд пӧрйӧ пелыс пыдӧ вӧйліс небыд нюйтӧ.
Нӧшта дӧзмӧдчисны ном да геб.
Сьӧд кымӧрӧн найӧ лэбалісны морт гӧгӧр.
Ермолай сӧмын кинас шеныштлывліс.
Сійӧ тэрмасис.
А арся луныд вель дженьыд.
Ӧд регыд нин заводитас рӧмдыны.
Ермолай майшасис, удитас-ӧ воны пемдытӧдзыс аслас радейтана вӧрса тыӧ?
Сэні аръяснас шойччылісны войвылысь локтысь уткаяс да дзодзӧгъяс.
Час джын кымын мысти тыдовтчис тыыс.
Вӧралысьлы чужӧмас пӧльтыштіс тӧвру.
Ермолай пыр и казяліс ты шӧрысь утка кельӧб.
Сійӧ мӧвпаліс, мый вӧчны.
Недыр мысти дзикӧдз пемдас.
Тыдалӧ, содтӧд ни утка, ни дзодзӧг оз воны.
А воасны кӧ, сӧмын асывнас нин.
Тайӧяссӧ оз ков повзьӧдны.
Кыдзи эськӧ на дорӧ матыстчыны?
Пыжнад ӧд лыйӧм ылнаӧдз оз сибӧдны.
Мый вӧчны?
Ёнджыка пӧльыштіс тӧвру.
Ермолай эз сын.
Сійӧ мӧвпаліс.
Пыж ньӧжйӧникӧн кывтіс береглань.
Вӧралысь, кыдзи сылы кажитчис, бӧрйис медстӧч туй: утка кельӧб дінӧ позис матыстчыны сӧмын берегтіыс.
Таладорас быдмисны коз да кыдз пуяс.
Пыж водзӧ эз кывт: бокнас пыксис эжӧрӧ.
Ермолай кӧсйис нин сыныштны: но казяліс ай гордаӧс.
Утка пукаліс куим метр сайын неыджыд вутш вылын.
Вӧралысьлӧн сьӧлӧмыс заводитіс тэрыба тіпкыны.
Сійӧ зэв ньӧжйӧ пуктіс пелыссӧ пидзӧс вылас, шытӧг босьтіс пищальсӧ, октіс курокъяссӧ, тэрмасьтӧг метитчис.
И стӧч тайӧ кадӧ горда бергӧдіс юрсӧ морт вылӧ: мый нӧ тэныд месянь колӧ?
Налӧн синъясыс паныдасисны...
Ермолайлы друг лои жаль уткаыс.
Мыйла, ачыс эз тӧд.
И вӧралысь лэдзис пищальсӧ, нюмъёвтіс.
Здук-мӧд горда пукаліс на, а сэсся сьӧкыда кыпӧдчис.
Сійӧ вӧчис кытш утка кельӧб весьтын и бӧр кутіс лэбны Ермолайлань.
Вӧралысь тэрмасьтӧг лэптіс пищальсӧ, метитчис да лэдзис курок.
Но... пищаль эз лый.
Морт дӧзмӧмысла кокнас брунгис пыж пыдӧсӧ.
Ты весьтын кыліс швачӧдчӧм шы.
Тайӧ кыпӧдчис утка кельӧб.

#Коми_му_1992-07-28
Василий ЛОДЫГИН
КАНЬ
Лӧсьыд жӧ и каньлы овны:
Майбыр, школаад оз мун,
Шӧйтӧ, мыйта колӧ ловлы,
Узьӧ яндысьтӧг лун-лун.
Пес оз пырт ни джодж оз чышкы,
Ни оз мыськы тасьті-пань.
Мыйла бара татшӧм дышсӧ
Мамӧ шуӧ: зэв пӧ шань?
УР
Ӧти здукӧн — шур!
—
Кайис пуӧ ур.
Тэ пӧ зэв жӧ сюсь,
Вӧтчы да эн усь.
Китӧ пӧ мен вай,
Туганӧдзыс кай.
Сэсянь пӧ, бур пи,
Лэбам сиктад ми.
Муӧдыс пӧ дыр
Медым мунас шыр.
Аттьӧ, дона ур, —
Тадзтӧ ме ог дур.
ЗЭР
Тыдалӧ, кынмӧма зэрыс,
Ва вылас шонтысьӧ-йӧктӧ.
Быттьӧкӧ посньыдик чери,
Каляыс кодӧс тай ӧктӧ.
Бара на шоныдсӧ перъяс,
Пӧсьысла ваас и сылас...
Банйымӧн гожъялӧм керъяс
Варччӧны меысь на ылӧ.
ГӦСТЯ
Ӧти мортӧн унджык лоис —
Миян сиктӧ нывка воис.
Сӧмын вӧлӧма зэв дыш,
Керка вылын пӧжӧ мыш.
Лӧддзысь полӧ, номйысь полӧ,
Вӧрӧ ветлытӧг и олӧ.
Пӧчӧн вотӧм чӧд ли оз
Сёйӧ книга лыддигмоз.
Куртны вермӧ, да оз петав,
Кинас ӧвтӧ, юрнас летӧ.
Шуам мунігас ми-вок,
Сэсся талань мед оз лок.
ГИЖӦД
Школа йӧрысь гижӧд сюрис,
Сэні Мишлӧн вӧлі шог:
«Мыйла, Оля, тадзи дуран?
—
Ачыд кӧсйин, а эн лок?»
Кутшӧм Миш да кутшӧм Оля?
—
Татшӧм нимыд гӧгӧр тыр.
Гижӧдторсӧ бӧр сідз коли,
Абу лӧсьыд сюйны ныр.
Кыдзкӧ-мыйкӧ метӧг налӧн
Бӧрти мыйкӧ пусяс мед...
Коркӧ сылы, кӧсаалы,
Ачым гижавлі жӧ, дерт.
СИР ПИНЬ ГОРШАД
Ыджыд воклӧн потіс вомыс —
Мачыштіс зэв мича комӧс.
«Кутшӧм ыджыд!»
— шуа сылы,
«Сир пинь горшад!
— воча кыла.
Колӧ жӧ тэд тадзсӧ шуны:
Вомдзалан кӧ, — кушӧн муна».
Сир пиньыс кӧ збыльысь сатшас,
Сэки ӧвся — лоа гатша.

#Коми_му_1992-07-28
ДЖЕНЬЫДИКА
Ухтаын воссис Коми Республикаын медводдза гомеопатическӧй аптека.
Нимсӧ — «Аринка» — сетісны татшӧм нима бурдӧдчан быдмӧг тӧд вылын кутӧмӧн.
Гомеопатическӧй лекарствояслы сырьёсӧ босьтӧны вӧр-ваысь: тайӧ быдмӧгъяс, минералъяс, зверь-пӧтка.
Дерт жӧ, наӧн, кыдзи и традиционнӧй лекарствоясӧн, вӧдитчыны колӧ видзчысьӧмпырысь.
Тайӧ аслыспӧлӧс аптекасӧ восьтӧм, сылысь материальнӧй база лӧсьӧдӧм, сырьё ньӧбӧм, кадръяс дасьтӧм могысь уна вӧчисны карысь «Фармация» да территориальнӧй медицинскӧй объединениеяс, администрация, финансъясӧн отсалісны «Печор-геофизика», «Ухтанефтегазгеология», «Яреганефть» да мукӧд.
☼ ☼ ☼
Княжпогостскӧй районын быд сутки шӧркодя вӧчӧны 3 преступление.
Торйӧн ёна гусявлӧны государственнӧй да йӧзлысь эмбур.
Гусявлӧны быдтор, мый веськалӧ кузь киа йӧзлы син улас, мый позьӧ нуны.
А «позьӧ» нуны, вӧлӧм, унатор.
ДВП заводысь петкӧдісны 13 тысяча шайт дон плита.
Ачимын подсобнӧй овмӧсысь нуисны комбикорм, а пӧскӧтина вылысь — весиг куш йӧв бидонъяс.
(Гижӧдсӧ дасьтӧма рай(гор)газетъясын юӧръяс серти).

AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30

2026-08-25T09:00:40Z

Ӧньӧ Лав:

#Коми_му_1992-07-30
Надя Кокшарова олӧ да велӧдчӧ Интаын, но гожся каникулъяс дырйи локтіс Визингаӧ Галя Кокшарова дорӧ.
Пӧдругаяс зэв ёна радейтӧны ветлыны вӧрӧ.
Тайӧ лунъясӧ Надяӧс да Галяӧс частӧ позьӧ аддзыны том пуяс быдтан питомникысь.
Снимок В. ЯЧМЕНЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-07-30
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Электроутюгӧн позьӧ вӧдитчыны и кыдзи вулканизаторӧн.
Весалӧминас пуктӧны уль резина, выліас ёнджык кабала, личкӧны утюгӧн.
Медым топалісджык, пуктӧй сы вылӧ мыйкӧ сьӧкыдджыкӧс.
Утюгыс мед доналас 140–150 градусӧдз (терморегуляторсӧ бергӧдӧй «шӧвк» вылӧ).
Тадзи видзны минут 10–15. Но пыр колӧ видзӧдны утюг бӧрсяыс.
Кутас кӧ тшынавны, выключитлӧй.
☼ ☼ ☼
Надфильӧ бур вороп артмӧ сифонса ичӧт баллонысь.
Колӧ сӧмын надфильсӧ неуна дженьдӧдыштны да баллон помсӧ сюйӧм бӧрас топӧдыштны.
☼ ☼ ☼
Фанера вылӧ сотӧмӧн серпас вӧчан электроприбор, кодӧн вӧдитчӧны челядь, бура туйӧ и пластмасса листысь мыгӧръяс вундалӧм вылӧ.
Вундӧм бӧрас мыгӧр дорышъяссӧ кольӧ сӧмын лӧсьӧдыштавны напилокӧн либӧ наждачнӧй бумагаӧн.
Электровыжигательнас жӧ позьӧ йитлыны и полиэтиленӧвӧй плёнка.
Шуам, автобусӧ проезднӧй билет плёнканас эжигӧн.
Кыдзи тайӧс вӧчны, бура тыдалӧ серпас сертиыс.
☼ ☼ ☼
Потіс кӧ фарфорӧвӧй чайник вевтныд, жугаліс блюдныд, ёна эн шогсьӧй.
Донӧдыштӧй чегӧм-потӧминсӧ, пуктӧй сэтчӧ полиэтиленӧвӧй плёнка да крепыда топӧдӧй.
Кӧдзалӧм бӧрас плёнкаыс йитас торъяссӧ.

#Коми_му_1992-07-30
«ПОВТӦМ ГӦТЫРЪЯС»
Мирса уна странаын котырталӧны интересъяс серти быд сикас клубъяс да ассоциацияяс.
Лос-Анджелесын, шуам, эм «Некодлы ковтӧмъяс» клуб.
Сэтчӧ пырӧны сӧмын мужичӧйяс, кодъяс вермасны висьтавны либӧ петкӧдлыны, мый налӧн мыйсюрӧ оз тырмы.
«Збыльысь прамӧй мужичӧйяс» ӧтувтчисны обществоӧ, коді Австралияса Сидней карын.
Сэтчӧ пырны вермас сӧмын сійӧ, коді петкӧдлас асьсӧ збыльысь мужичӧйӧн: шуам ассьыс зэв гӧна морӧссӧ.
Збыльысь мужичӧйясӧн чайтӧны асьнысӧ и, кыв шутӧг, «Пещернӧй йӧзлӧн союзса» членъяс.
Тайӧ клубыс Колорадоын.
Ассьыныс быд отпуск найӧ коллялӧны каменнӧй нэмся предокъясыс моз.
Штатысь гӧраясын союз ньӧбис му участок, кӧні эм ыджыд пещера.
Зверь куясӧ пасьтасьӧм мужичӧйяс босьтӧны ньӧввужъяс да корсьӧны аслыныс сёянсӧ дикӧй животнӧйяс вылӧ кыйсьӧмӧн.
США-ын тырмымӧн и мича нывбабаяслӧн клубъяс.
Сэні, торйӧн кӧ, дорйӧны ассьыныс интересъяссӧ нывбаба-служащӧйяс, кодъяслы лоӧ тышкасьны асланыс шефъяслӧн лебезитчӧмлы паныд.
Эмӧсь клубъяс, кӧні мужичӧйяс дорйӧны ассьыныс асшӧрлунсӧ нывбабаясысь.
Чикагоын, шуам, эм «Нӧйтӧм верӧсъяс» клуб.
Нью-Йоркын «Вӧвлӧм куритчысьяс» клуб такӧдӧ мужичӧйясӧс, кодъяслы гӧтыръясыс тшӧктӧны эновтчыны куритчӧмысь.
Но нывбабаяс оз кольччыны.
Чикагоын эм «Тьӧщаяслӧн союз», а Миланын — «Ми суклясьысьяс» клуб.
Нималӧ Римысь «Кыз нывбабаяс» клуб.
Найӧ шуӧны: сёйны позьӧ ставсӧ, мый налы кажитчӧ да мыйта колӧ.
Лондонын эм «Пета верӧс сайӧ шеф сайӧ» союз.
Клубӧ пырысь нывбабаяс отсалӧны ӧта-мӧдныслы «корсьны» озыр верӧсӧс.
Дзик мӧд видзӧдласыс «Независимӧйяс» французскӧй клубса нывбабаяслӧн.
Найӧ клянитчисны, мый некор оз петны верӧс сайӧ, но та дырйи зільӧны вӧчны лёктор налӧн туй вылын паныдасьысь быд мужичӧйлы.
Медым тӧдасны, мый сэтшӧмыс лоны эновтӧмаӧн!
Барселонаысь «Повтӧм гӧтыръяс» клублӧн мӧд мог.
Найӧ ӧтув тышкасьӧны верӧсъяслӧн гуляйтӧмлы паныд.
На пиысь кӧ кодлӧнкӧ верӧсыс лӧсьӧдас пӧдруга, клубса членъяс нӧйтасны сійӧс.
Сетӧны-ӧ пӧльза «Войын увтысь понъяслы паныд» (Милуоки) да «Трамвайлӧн врагъяс» (Англия) клубъяс, позьӧ вензьыны.
Но сэки жӧ «Вӧч ачыд» американскӧй клуб, кыв шутӧг, пӧлезнӧй.
Сэтысь быд мортлы колӧ тӧждысьны аслад ёрт вӧсна.
Гусясьысьяслӧн лига, ним вылас видзӧдтӧг, ӧтувтӧ зэв озыр семьяясысь нывбабаясӧс.
Налы аслыссикас спортӧн лоис Нью-Йоркса гырысь магазинъясысь гусясьӧм.
Правление быть вештас воштӧмсӧ да корас прӧща фирмалысь.
А лигалӧн ӧчереднӧй заседание вылын «гусясьысьяс» стӧча висьталасны, кыдзи тайӧс вӧчисны.
Г. ФРОЛОВ.
(«Меркурий» журнал).

#Коми_му_1992-07-30
ПЫРМУНІГМОЗ
Радлӧны Барселонаса таксистъяс: Олимпиадаса оргкомитет тшӧктіс аслас водительяслы, медым эз ветлӧдлыны туйвывса сійӧ костӧдыс, кодӧс вӧлі торйӧдӧма налы.
Автомобильяс, кодъяслы вӧлі сетӧма право ветлӧдлыны тайӧ костӧдыс, вермисны дон босьттӧг новлӧдлыны спортсменъясӧс, ыджыд гӧстьясӧс да оргкомитетса уджалысьясӧс.
Таксистъяс жӧ, кодъясӧс ёна дӧзмӧдіс татшӧм конкуренцияыс, медводдза лунъяссяньыс кутісны «тышкасьны» асланыс правояс вӧсна.
Найӧ быд ногыс видлісны «привилегированнӧйясӧс», повзьӧдлісны неминучаясӧн.
И оргкомитетлы ковмис сетчыны...
* * *
Немецкӧй спортсменъясӧс дӧзмӧдіс торъя статус, кодӧс сетӧма налӧн американскӧй коллегаяслы.
Сідз, США-са спортсменъясӧс, тренеръясӧс новлӧдлӧны торйӧн мукӧдъясысь.
«Американецъяс шуӧны, мый быттьӧкӧ мыйкӧ грӧзитӧ налӧн безопасностьлы.
Ми лыддям, мый тайӧ абу ёртъяс ногӧн.
Колӧ мерайтны быдӧнӧс ӧти мераӧн», — шуӧ Германияысь делегацияса представитель Райнер Климке.
* * *
Тунисысь 62 арӧса Бешир Мануби быд нёль во мысти волывлӧ Олимпиадалӧн столицаӧ.
Та дырйи сійӧ юрсяньыс кок улӧдзыс ӧшлӧ олимпийскӧй значокъяс.
Кыдзи висьталӧ ачыс «медалист», тайӧ пӧрйӧ сылӧн 3.600 значок.
Таысь ӧтдор, Мануби снимайтӧ нималана спортсменъясӧс.
Сылӧн коллекцияын эмӧсь Мухаммед Али, Пеле, Франц Беккенбауэр, Диего Марадона, Бобби Чарльтон да Бобби Мур.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
ВЫЛЬ НИМЪЯС, ВЫЛЬ ГЕРОЙЯС
Быд Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи спорт радейтысьяс тӧдмалӧны выль нимъяс, выль геройясӧс.
Барселонаын медводдза лунас жӧ испанецъяс пӧся чолӧмалісны Хосе Мореноӧс, коді гитлӧн финалын (велосипеднӧй спорт) 1 километр муніс медся ӧдйӧ.
Тайӧ жӧ лунас москвич Юрий Федькин (пневматическӧй винтовка) да Ростов-на-Донуысь Марина Логвиненко (спортивнӧй пистолет) лоисны олимпийскӧй чемпионъясӧн.
А наысь водзджык ӧтувъя командалы зарни медаль шедӧдіс Гродноысь лыйсьысь Константин Лукашик.
Ӧтувъя командалы шудаӧн вӧлі и олимпийскӧй бассейн.
200 метр вӧльнӧя медся ӧдйӧ варччис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой.
Мӧдысь олимпийскӧй чемпионӧн сійӧ лоис и эстафетаын, кӧні вӧліны тшӧтш Санкт-Петербургысь Дмитрий Лепиков, Ростовысь Владимир Пышненко да Самараысь Вениамин Таянович, 4 × 200 метр эстафетаын найӧ шедӧдісны мирӧвӧй рекорд — 7 минут 11,95 секунд.
10 метр судта вышкасянь ваӧ чеччалігӧн эзысь медаль босьтіс Москваысь Елена Мирошина.
А чемпионкаӧн тані лоис Китайысь Фу Минься.
Дзюдоистъяс пиысь зарни медаль босьтіс Кутаисиысь Давид Хахалейшвили.
Ӧтувъя команда медводдза лунсяньыс жӧ босьтіс медальяс.
Июль 29 лун кежлӧ сылӧн вӧлі 8 зарни, 5 эзысь да 2 бронза медаль.
Мӧд местаын КНР-са да коймӧдын — Венгрияса олимпиецъяс.
Июль 29 лунӧ Барселонаса Олимпиада вылын спортсменъяс тышкасисны медальяслӧн 17 комплект вӧсна.

#Коми_му_1992-07-30
ДӦЗМИС ВЕСИГ АВЪЯ ПРЕЗИДЕНТ
«Каре дойчланд» благотворительнӧй организацияса президент Клаус Нельднер, ортсыса мыгӧр да оласног сертиыс аристократ, оз дзеб дӧзмӧмсӧ.
Сійӧ нӧшта ӧтчыд казяліс, кыдзи Россияысь служивӧй йӧз бара кӧсйисны сӧрвитны «озыр пирӧг» коньӧр йӧзлысь, кодъяслы отсалӧ тайӧ германскӧй благотворительнӧй организацияыс.
Таво тӧлын «Каре дойчланд» сідзжӧ ваяліс Москваӧ сёян-юан европейскӧй сообществолӧн складъясысь.
Ньӧбліс найӧс и ачыс.
Став сёян-юансӧ российскӧй столицаӧ вайӧм бӧрын меститлісны складъясӧ.
Июнь помын организацияса представительяс чуймисны — склад ӧдзӧсын, кӧні вӧлі кольӧма на 40 тонна кос йӧв да 18 тонна макарон, ӧшалісны томан да печать.
Складса кӧзяева корисны грузсӧ видзӧмысь США-са 5 тысяча доллар.
Ковмис мынтыны, шуӧ К. Нельднер, медым босьтны сёян-юансӧ арест улысь да юклыны налы, кодъяслы сійӧ зэв ёна колӧ.
Ме ог кӧсйы пырӧдчыны пыдӧ, но тӧда ӧтитор, мый московскӧй властьяслы, кодъяс кывлісны та йылысь, колӧ вӧлі ёнджыка тӧждысьны сёян-юансӧ видзӧм вӧсна да ӧдйӧджык юклыны сійӧс.
Чорыда шуа, мый лоас кӧ тадзи водзӧ, «Каре дойчланд» ни ӧти килограмм прӧдукта оз мӧдӧд сэсся Москваӧ, тӧдчӧдӧ сійӧ.
Либӧ со мӧдтор.
Россияса некымын дас карын челядьлы онкологическӧй клиникаяс выльмӧдӧмкӧд тшӧтш благотворительнӧй организация кӧсйӧ стрӧитны Москва дорса Деденево посёлокын реабилитационнӧй центр.
1992 во помын нин сэні вӧлі колӧ бурдӧдны челядьӧс, кодъяслысь вундӧма ки-коксӧ.
Найӧс татчӧ кутас мӧдӧдны Шумскӧй нима Московскӧй ортопедо-хирургическӧй детскӧй клиника.
Тайӧ больничаыслы, шуӧ К. Нельднер, «Каре дойчланд» сетіс дон босьттӧг став хирургическӧй оборудованиесӧ, но ӧнӧдз на эз волы аттьӧалана кыв.
Германскӧй организация шуис стрӧитны 60 места вылӧ кык судта вит стрӧйба, спортивнӧй да терапевтическӧй залъяс, рентген кабинет, лаборатория, аптека, протезнӧй мастерскӧйяс да велӧдчан комнатаяс, пусянін, врачьяслы олан керка да мукӧдтор.
Проектлӧн доныс 22,8 миллион марка.
Российскӧй предприятиеяс кӧсйисны вӧчны стрӧйбалысь став «нулевӧй циклсӧ».
Нёль тӧлысь мысти ми казялім, водзӧ висьталӧ организацияса президент, мый стрӧитчыны эз на заводитлыны.
Сэки «Каре дойчланд» шуис босьтны ас вылас тайӧ рӧскодъяссӧ, содтіс 3,2 миллион марка да корис вӧчны уджсӧ немецкӧй пӧдрадчикъяслы.
Выль договорсӧ вӧлі кырымалӧма тавося март 18 лунӧ, сы улӧ кырымпас пуктісны милосердие фондӧн веськӧдлысь Владимир Меньшиков да К. Нельднер.
Соглашение улын эм кырымпасыс и Московскӧй областьса администрацияӧн веськӧдлысь А. С. Тяжловлӧн, Москваса правительствоын премьерӧс первой вежысь В. И. Ресинлӧн, а сідзжӧ Москапстройса веськӧдлысьясысь ӧти Ю. А. Гурецкийлӧн.
Эм нӧшта ӧти документ, кодӧс кырымалӧма тавося июнь 29 лунӧ.
Сэні Москваса правительство кӧсйысис сетны 25 миллион шайт, медым дасьтыны местасӧ стрӧйба улӧ.
Июль шӧрын воис юӧр Москваысь «Штрайф АГ» фирмасянь, коді лоӧ генеральнӧй пӧдрадчикӧн.
Тайӧ уджъяссӧ нуӧдӧм могысь сылысь корӧны 300 тысяча марка, сы пиысь джынсӧ пыр жӧ.
Российскӧй строительясӧс позьӧ гӧгӧрвоны.
Мартын кырымалӧм соглашениеын индӧма, мый найӧ тшӧтш пуктасны пай стрӧйбаас, а сыысь кындзи Россияысь лоӧ ньӧбӧма ӧткымын оборудование, а тайӧ, кыв шутӧг, донтӧммӧдас проектсӧ.
Но ӧд став тайӧ уджъяссӧ колӧ финансируйтны Москваса правительстволы.
Шайтъясӧн мынтысигӧн ӧдвакӧ бурджыка уджаласны строительяс.
Тайӧн, тыдалӧ, и висьтавсьӧ 300 тысяча марка дзайгӧмыс.
Ми дӧзмим нин помся деньга корӧмысь, шуис К. Нельднер ИТАР-ТАСС-са корреспондентлы.
Ӧд строительство вылӧ деньгасӧ чукӧртісны Германияса граждана да сетісны сійӧс Россиялы отсалан фондӧ.
Миян асланым деньга абу.
«Каре дойчландса» быд сотрудник уджалӧ общественнӧй подув вылын.
Тайӧ мортсӧ зэв ёна дӧзмӧдіс культуралысь, шойччӧмлысь, спортлысь да здравоохранениелысь объектъяс проектируйтан Московскӧй НИИ-са сотрудникъяслӧн взятка корӧмыс.
Таво заводитчигӧн найӧ корисны 90 тысяча доллар, медым вынсьӧдны проектсӧ, кодӧс лӧсьӧдісны немецкӧй специалистъяс.
Интереснӧ, мый соглашениелӧн проектын тайӧ деньгасьыс 50 тысяча долларсӧ вӧлі колӧ видзны сы вылӧ, медым «сёрнитчыны» проект кузяыс ФРГ-ын.
«Каре дойчландлы» колӧ вӧлі видзны немецкӧй гостиницаын московскӧй институтса нёль специалистӧс, вердны найӧс, гажӧдны да быд лун сетны 150 доллар.
Дыр-ӧ кутасны найӧ овны ФРГ-ын, эз вӧв индӧма.
«Партнёръяс» сӧмын клянитчисны, мый найӧ оз видзны унджык 50 тысяча долларсьыс.
Гӧгӧрвоана, тӧдчӧдӧ К. Нельднер, ми пыр жӧ ӧткажитчим тадзи грабитӧмсьыс, грӧзитчим норасьны российскӧй правительствоӧ либӧ весиг президентлы.
Та бӧрын проектсӧ вӧлі вынсьӧдӧма некымын лунӧн.
«Ме ог сет взяткаяс челядь-инвалидъяслӧн тшӧт весьтӧ.
Миянсянь нинӧм оз вичмы и бӧръя корӧм вылас, ӧд сетам кӧ ми взятка, ковмас ӧткажитчыны проектлӧн юкӧнысь.
Центрыс оз нин ло сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн вӧлі думыштӧма», — шуис «Каре дойчландса» веськӧдлысь.
Мӧд ног мӧвпалӧны, донъявны кӧ письмӧ серти, «Штрайф АГ» фирмаса веськӧдлысьяс.
Найӧ кӧсйӧны дзикӧдз помавны бетоннӧй уджъяссӧ кӧдзыдъяс заводитчытӧдз сы могысь, медым объектыс вӧлі дась локтан воын.
Фирма кӧсйӧ сетчыны, но...
«Каре дойчландлӧн» тшӧт весьтӧ.
Кӧть кыдзи эз вӧв, а медбӧръя кывсӧ век жӧ колӧ шуны российскӧй властьяслы.
Н. КАЛИНЦЕВ.
(ИТАР-ТАСС).

#Коми_му_1992-07-30
МЫЙЛА ТРУМЭН ЭЗ СУ СТАЛИНӦС ВИДЗЧЫСЬТӦГ
Ловъя йӧз да архивнӧй документъяс висьталӧны: сӧветскӧй веськӧдлысьяслы ас кадӧ волісны американскӧй атомнӧй бомба вӧчӧм йылысь стӧч юӧръяс.
— Анатолий Антонович, «Правда» лыддьысьяс тӧдӧны тіянӧс сӧмын ов сертиыд — Яцков — кыдзи газетӧ «Лэдзӧй спокойнӧя овны Сахаровлы» письмӧ гижысьӧс.
Та вӧсна медводз неуна ас йывсьыныд.
— Ставыс заводитчис кыдзи и мукӧдлӧн.
Шӧр школа помалӧм бӧрын ми другкӧд мунім Москваӧ — асьнымӧс петкӧдлыны да йӧзсӧ видзӧдлыны.
Петкӧдлім.
Ковмис стрӧйба вылын сьӧд удж вӧчысьӧн, киын тачкаӧн ноксьыны.
Ӧнӧдз тайӧ чӧжӧм опытыс шогмӧ дачаын.
Сэсся помалі полиграфическӧй институт да куті уджавны Дунаев нима картографическӧй фабрикаын.
Помнита, сэки шензьылі — мыйла печатайтам Воронежскӧй, Тамбовскӧй да странапытшкӧсса мукӧд областьлысь военно-топографическӧй картаяс?
Ӧд воюйтны кӧ ковмас, то йӧзлӧн муын да этша вирӧн.
Но вочасӧн олӧмыс кежӧдіс челядь руысь.
— Сідзкӧ, со татшӧм томӧн и веськалінныд ті разведкаас?
— Артмӧ, сідзи.
1939 воын парткомса секретарь (ме вӧлі нин партияын) шуис меным: «Менӧ корисны вӧзйыны сюсь том мортӧс специальнӧй удж вылӧ, ме шуи тэнӧ.
Аски ветлы ЦК-ӧ».
Локті.
Ыджыд залын пызан гӧгӧрыс пукалӧны йӧз, а кыкӧн — бокынджык стендорса улӧсъяс вылын.
На пиысь ме некодӧс эг тӧд и бӧрынджык эг аддзыв.
А кыкыскӧд мойвиис тӧдмасьны.
Ӧтиыс Павел Михайлович Фитин, разведкаса начальник.
Буретш сійӧ Фитиныс, кодӧс война заводитчӧм водзвылын корис Сталин да юаліс, кутшӧм юӧръяс эмӧсь немецъяслӧн уськӧдчӧм йылысь?
Фитин висьталіс весиг лунсӧ, эскӧдіс, мый юӧрыслы позьӧ эскыны.
Но сэки Сталин такӧдліс асьсӧ сійӧн, мый Гитлер водзджык уськӧдчас Англия вылӧ и Фитинлӧн доклад вылӧ пасйис некымын кыв: «Немецъяс пиысь позьӧ эскыны сӧмын Вильгельм Пиклы».
Но тайӧ сідзи, дум вылӧ усис...
Но, а сэки муніс прӧстӧй сёрни сы йылысь, кӧні чужи да быдми.
Сӧмын ӧти юалӧм менӧ повзьӧдыштіс — кыдзи велала иностраннӧй кывйӧ.
«Мыйла тайӧ?»
— думайта.
— Бӧрынджык гӧгӧрвоинныд?
— Эг пыр жӧ.
Ӧд кыдзи сэки вӧлі?
Рубеж сайысь миянӧ ыстӧны шпионъясӧс, а ми найӧс куталам.
Со ме и чайтлі, мый менӧ кутасны велӧдны эрдӧдавны шпионъясӧс.
Школаын велӧдчигӧн ставыс лои гӧгӧрвоана: миян эм жӧ разведка, и зэв активнӧй.
Школа бӧрын менӧ шуисны мӧдӧдны США-ӧ, Нью-Йоркын миян консульствоӧ.
— Сійӧ кад кежлас вӧлі нин стӧч индӧд?
— Кӧсйи эськӧ казьтыштны ӧтиӧс.
Но первой неуна научно-техническӧй разведка йылысь.
Сійӧ уджалӧ приказ либӧ заказ серти.
Но 40-ӧд воын научно-техническӧй разведкалӧн подразделениеса том начальник Леонид Романович Квасников, вӧвлӧм аспирант-химик, аслас водзмӧстчӧм серти мӧдӧдіс ӧткымын резидентлы индӧд — тӧдмавны, вӧчсьӧ-ӧ мыйкӧ атомнӧй оружие лӧсьӧдӧм могысь.
— Лыддьӧны, мый разведкалысь тайӧ уджсӧ курируйтіс веськыда Берия...
— Сійӧ первойсӧ чайтіс, мый разведкаысь воӧм юӧръясыс ылӧдчӧны.
Лыддис, мый прӧтивник зільӧ, медым ми уна рӧскод видзим нинӧм абу вылас.
Тадзи жӧ сылы висьталісны консультация дырйи физикъяс, кодъяс уджалісны пӧдса объектъясын.
Найӧ кыв кӧрталісны, мый атомнӧй оружие кӧ позяс вӧчны, сӧмын дыр мысти.
Дзик мӧд ногӧн ставсӧ тайӧс донъяліс И. В. Курчатов, кор тӧдмасис миян медводдза материалъясӧн.
США-ын медводдза атомнӧй бомба бура испытайтӧм да Хиросима да Нагасаки бомбитӧм бӧрын Берия кутіс эскыны атомнӧй программалы да босьтіс сійӧс ас вылас.
— Колӧ чайтны, кутіс тэрмасьны и разведка...
— Ми кутім корсьны физикъяскӧд йитӧдъяс.
И со 1941 вося сентябрын миян ӧти морт юӧртіс: сылысь ёртсӧ, физик-атомщикӧс, корисны нуӧдны гуся уджъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь ядернӧй энергиякӧд.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны, мый сійӧ нарошнӧ юксис гуся, сылӧн олӧмлы грӧзитана юӧръясӧн морткӧд, коді, кыдзи сійӧ тӧдіс, кутіс миянкӧд йитӧд.
— Тешкодь, мыйла сійӧ вӧчис тадзисӧ — деньга вӧсна али вӧліны кутшӧмкӧ мукӧд помкаяс?
— Пыр жӧ шуа: быдӧн, коді корсис атомнӧй гусяторъяс, уджаліс сӧмын идея подув вылын.
Найӧ чайтісны, мый сэтшӧм страшнӧй оружие, кыдзи атомнӧй бомба, сійӧ кӧ лоӧ ӧти киын, бырӧдас налысь бур олӧм вылӧ надеясӧ, кодӧс найӧ йитлісны социализмкӧд.
Да, пансис кӧ нин та йылысь сёрни, содта, мый и ӧні Рытыввылын абу этша йӧз, кодъяс эскӧны социализмлы, аддзӧны сыын аскиа лунсӧ.
Да и ӧткымын капиталистическӧй странаын Октябрь бӧрын босьтісны социалистическӧй идеяяссӧ.
— Тіянлы ӧдйӧ удайтчис аддзыны гуся юӧр сетысьӧс...
— Абу ставыс зэв кокни.
Сигнал сетӧм бӧрын сійӧ мортыс дугдіс кутны миянкӧд йитӧд.
Но 1941 вося сентябрын на Англияын миян резидентуралы удайтчис судзӧдны «Уранӧвӧй Комитетлысь» гуся доклад.
Зэв нимкодь миянлы вӧлі, кор США-ӧ воис Клаус Фукс, кодӧс бура тӧдісны Рытыввылын сылӧн процесс кузя.
Англияын нин сійӧ вӧзйис миянлы ассьыс услугаяссӧ, и Штатъясын ми пароль серти лӧсьӧдім сыкӧд йитӧд.
Но кокни шуны — йитӧд, Лос-Аламос пустыняын вӧлі позьӧ бура контролируйтны сэні олысьясӧс, ог нин сёрнитӧй сэтчӧ воысьяс йылысь.
Сідзкӧ, колӧ вӧлі корсьны бур связнӧйясӧс.
— Кыдзи жӧ тайӧ вӧчсис?
— Ассьыным ӧти связнӧйӧс ми мӧдӧдім автобусӧн.
Артыштім: сійӧ локтас водз асылын, контрольыс сэки омӧльджык.
Но эз ло тадзи!
Сы бӧрся пыр жӧ кутісны видзӧдны безопасность кузя агентъяс.
Но помкаыс сэтчӧ волӧм вылӧ связнӧйлӧн вӧлі бур — сійӧс корис местнӧй университет.
Сэк жӧ судзӧдӧм гуся материалсӧ восьсӧн вайны эз лысьт.
Пӧльзуйтчис гуся гижӧдӧн.
А сэні вӧліны зэв сьӧкыд схемаяс.
Ставсӧ гижаліс газетӧ, гартыштіс сыӧ индейскӧй серпасъяса лампа и тадзи сетіс миянлы.
Ёна ковмис мучитчыны миянлы, медым тӧдмавны гуся гижӧдсӧ.
— Но ӧд тайӧс вӧчны абу сьӧкыд...
— Ми тӧдім, мый миянлысь уджсӧ вылӧ донъялӧны сійӧ индӧдъяс сертиыс, кодъяс волісны Москваысь.
Сэні, колӧ шуны, кужисны видзны гусяторъяссӧ.
Разведкаӧ аслас быд гижӧдын Курчатов быть пасйыліс: «Дзик ӧти экземпляр.
Чернӧвиксӧ сетӧма Васинлы».
1945 вося мартын нин ми юӧртім Москваӧ, кутшӧмӧн лоас американскӧй бомба.
А июньын кык морт ӧта-мӧдсьыс торйӧн юӧртісны миянлы, мый испытаниеясыс лоасны июль 10 лунӧ.
Кыдзи тӧдса, американецъяс вуджӧдісны испытаниеяссӧ июль 16 лун кежлӧ.
А тайӧ кад кежлас воссис нин Потсдамскӧй конференция.
Трумэнлы воис телеграмма: «Чужис бура.
Кагаыс ён да здоров».
Кыдзи казьтылӧны сылӧн матысса йӧз, сійӧ сэки зэв ёна радліс.
«Меным сюрис бур дубинка рочьяслы паныд», — шуліс президент сійӧ лунъясас.
Американецъяс радейтӧны да кужӧны нуӧдны сёрнитчӧмъяс вын отсӧгӧн.
Со и шуӧма вӧлі юӧртны выль, вӧвлытӧм на оружие йылысь Сталинлы.
Быттьӧ пӧ союзникъяслысь обязательствояс олӧмӧ пӧртӧм могысь, а збыльысьсӧ тӧдмавны СССР-лысь чорыд туйвизьсӧ.
Тӧдса, кыдзи жугыльмисны Трумэн да Черчилль, кор аддзисны, мый Сталинлы тайӧ веськодь.
Збыль вылас миян странаса веськӧдлысьяс бура нин тӧдісны американскӧй бомба йылысь да и сӧветскӧй бомба лӧсьӧдӧм йылысь.
Сӧветскӧй разведка тӧдмаліс, мый сэки американецъяс и думыштлыны эз кужны, мый налысь вӧлі эрдӧдӧма медся гуся проектсӧ.
— Разведчикъяслысь уджсӧ ёна пыдди пуктӧмӧн оз-ӧ ло сідзи, мый найӧ вӧчисны главнӧйсӧ, а миян учёнӧйяс босьтісны «славасӧ»...
— Ме казьтылі нин «Правдаӧ» письмӧын, кодӧс йӧзӧдӧма июль 9 лунӧ, наука да разведка костын йитӧдъяс йылысь.
Ог кӧсйы, да и оз ков, медым миян гижӧдъясын вӧлі омӧльтӧма сӧветскӧй учёнӧйясӧс, чинтӧма налысь пайсӧ странаын атомнӧй щит лӧсьӧдӧмын.
Бомбасӧ вӧчӧны учёнӧйяс да специалистъяс, а оз разведка — натӧг разведывательнӧй юӧръясыс нинӧм оз сулавны.
А. ПОКРОВСКИЙ.
«Правда» газет.
1992 вося июль 16 лун.
****************************************
ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-07-30
ОТСӦГ ЛОАС И ВОДЗӦ
Кольӧм лунъясӧ республикаӧ воліс Войвыв социально-экономическӧя сӧвмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияысь государственнӧй комитетса председатель, Российскӧй Федерацияса министр В. П. Курамин.
Сыктывкарысь кындзи ыджыд гӧсть ветліс Ухтаӧ.
Сыкӧд тшӧтш вӧлі Комиысь Министръяс Сӧветса председатель В. И. Худяев.
Печатьын уджалысьяскӧд сёрниын сійӧ, торйӧн кӧ, тӧдчӧдіс, мый Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧвет да правительство зэв бура гӧгӧрвоӧны Войвывлысь вывті ыджыд тӧдчанлунсӧ.
Сӧмын таво петіс президентлӧн некымын указ да правительстволӧн некымын постановление, кодъясӧс сиӧма Коми мулы.
Унатор тані вӧчсьӧ Госкомсевер отсӧгӧн.
Торйӧн кӧ, комитет вичмӧдіс торъя стрӧйбаяс кыпӧдӧм могысь 100 миллион шайт.
Тайӧ отсӧгыс, кыдзи пасйис министр, и водзӧ лоас.
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-07-30
МЫРПОМЛА
Водз тулыс да бур гожӧм важысянь гажӧдлывлісны сьӧлӧмсӧ коми войтырлысь.
Миян пӧльяс шулӧмаӧсь: ваӧн-йиӧн кӧ пальӧдас ойбыр дзормӧм Эжвалысь Егорей лун, турун козьналас Микӧла лун.
Тайӧ воас дзик сідзи и лоис.
Егорейӧдз Эжва воссис.
Тулыс мичаа пасьтӧдіс видзьяс, расъяс, ставнас парма.
Сувтіс гожӧм.
Петыр лунӧдз сиктса уджач йӧз петісны пуктыны турун ректасъяс вылысь.
Шань да мелі бур гожӧмӧ ӧдйӧ сӧвмӧ-воӧ вотӧс.
Петыр лунӧдз воис мырпом.
А мырпомыд, ок и чӧскыд вотӧс, чӧсмасянтор гырысьяслӧн и челядьлӧн.
Но оз быд во ӧтмоза артмы тайӧ чӧскыд вотӧсыс.
Ӧти гожӧмӧ — вӧраджык нюръясын, мӧд воӧ — эрд вылынджык.
Нывбабаяс норасисны:
— Ыджыд нюрын таво мырпом тусь абу.
Кысь нин бара сюрыштас-а.
— Ме тӧда, кӧні артмӧма таво чӧскыд вотӧсыд, — ошйысис Матрос Ӧлик.
— Но верма нуӧдлыны сӧмын Петыр лунӧ.
Дерт, праздник лунад грек уджавны, а нӧшта грек вотӧстӧ чукӧртны, шуалісны аньяс.
— Но мый, видзьяс вылӧ ог мунӧй жӧ-а, ветламӧй мырпомла, — корис Ӧликлӧн суседыс — Ном Маш.
Грездысь чукӧрмис дас-кызь нывбаба, ставныслӧн ӧти дум: чӧсмасьны войвывса чӧскыд да юмов вотӧсӧн.
Вит час асылын Ӧликлӧн бригада петіс туйӧ.
Вуджисны нин Расаёль, Небъёль.
Асылыс лӧнь.
Весиг расъяс оз варовитны, а чӧла виччысьӧны гожся лун сувтӧм.
Ёна дӧзмӧдчӧны номъяс.
Номъясысь оз кольччыны и лӧдзьяс, вирӧдз сӧрвитлӧны аньяслысь восьсаинъяссӧ.
Бригада муніс верст дас кымын, а туйыслӧн оз на тыдав помыс.
— Регыд, регыд нин воам, шаньяс, — вочавидзліс вожак.
Недыр мысти бригадир петкӧдіс вотӧсла мунысьясӧс вӧвлӧм делянка вылӧ.
Гӧгӧр гырысь мыръяс.
— Но вот и воим, сьӧлӧм нормӧдысьяс, гырысь мырпома местаӧ, ӧктысьӧй, — сералігтыр шуис мужик.
А ачыс лыйыштіс расӧ да быттьӧ му пырыс муніс.
Ёна и скӧралісны бабаяс, мисьтӧм кывъясӧн видісны Матрос Ӧликӧс.
— Ме жӧ шулі, грек Петыр лунад вотӧстӧ ӧктыны, бурджык вӧлі, Петыр праведнӧйыслы кӧ пернапасъяс чӧвтім вичкоын, — висьталіс олӧмакодь нин нывбаба.
Александр НЕКРАСОВ. (Гамса).
Гам сикт.
Усть-Вымскӧй р.

#Коми_му_1992-07-30
ВАЙӦ «ГУЛЯЙТЧАМӦЙ»
Июль 7 лунӧ пошта кудйысь кыски «Би кинь» журналлысь июньса номерсӧ.
Ачым медводз видзӧдлі: мый, мися, татысь бурсӧ босьтасны менам внукъясӧй.
И мый жӧ?
Лыддянторйыс пӧшти нинӧм абу, куш рисунок — унджыкыс омӧлик да гӧгӧрвотӧм.
Да и «Чушканзіса» серпасъясысь нинӧмӧн оз торъявны.
Ни ӧти прамӧй чужӧм абу.
Челядь вылас смекайтчӧм кодь лоӧма.
Бӧръя лист бокас эськӧ и статя серпасъяс, но мый нӧ сэсь гӧгӧрвоасны посни челядьыс?
Ӧд мед найӧс гӧгӧрвоны, колӧ водзджык лыддьыны Смоленцевлысь «Печорские дали» да «Родные гнездовья» романъяссӧ.
На серти художникыс вӧчӧма серпасъяссӧ.
Садикӧ котралысьясыс да 1–3 классӧ ветлысьясыс нӧ кыдз лыддясны татшӧм кыз книгаяссӧ?
Буретш ӧд посни арлыдаяслы индӧма журналсӧ.
Но медся нин шензьӧдӧ со мый.
А. Мошевлӧн тайӧ жӧ серпасъясысь куимыс петісны нин «Войвыв кодзув» журналын апрельын.
Мый нӧ кутам лыддьыны да видзӧдны, кык коми журнал кӧ кутасны йӧзӧдавны ӧти и сійӧ жӧ материалъяс?
Абу ёна колантор татшӧм «Би киньыд» ни челядьлы, ни верстьӧлы.
Журнал шӧрас кык лист бок вылас шлапкӧмаӧсь серпасалӧм ворсантор.
Нимыс сылӧн — «Гуляйтчӧм».
Вель уна во нин ола свет вылас, но татшӧм мисьтӧм дивӧ-кывсӧ коминад первойысь кылі.
Вайӧ, ёртъяс, энӧ тешитчӧй коми челядь вылас.
Мича коми кывйӧн колӧ гижнытӧ, «гуляйтчӧмъястӧг».
Сёрнитны кӧ нин гижӧдъяс йылысь, найӧ нинӧмӧ оз велӧдны, оз висьтавны некутшӧм выльтор.
Мӧдарӧ на, журнал пӧрйӧдлӧ челядьӧс.
Коми-пермякъяслысь оланінсӧ шуӧма национальнӧй округӧн.
А ӧд сійӧ важӧн нин автономнӧй округ!
«Бужӧдъяс» висьтын учительницаыс коминас лоӧма велӧдчысьӧн.
Абу кужӧмаӧсь комиӧдны и Сыктыв район.
«Заводитчӧмыс 5-ӧд номерын» пыдди журнал кыдъя рочалӧ: «Заводитчӧмыс № 5».
Юалан предложение бӧрад юалан пас и пуктылӧны, а «Би кинь» весиг статьяыслӧн юргижӧдас татшӧм пассӧ оз пукты.
Первой лист бокас, обложка вылас, июнь тӧлысьсӧ важ коми ног тшӧтш шуӧмаӧсь.
Мед эськӧ, но и сэні бара ӧшыбка вӧчӧмаӧсь.
«Лӧддза-номъя» пыдди мунӧ «Лӧдза-номъя».
Сідзи и кӧсйыссьӧ юавны: Коми муас ӧмӧй бырисны коми кыв тӧдысь журналистъясыс, кодъяслы позьӧ дӧверитны журналсӧ?
Ном ныр кызта «Би киньӧс» кырымавны сатшкысьӧмаӧсь ӧкмыс морт, овъяснысӧ со сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн тэчӧма 11-ӧд лист бокас (нырщикыс Н. Белых), а этатшӧм коньӧр журнал лэдзӧны.
Некод ӧмӧй абу найӧс ӧлӧдысьыс?
Кытчӧ нӧ видзӧдӧны народнӧй образование министерствоыс, коми гижысьяслӧн котырыс, кодъясӧс шуӧма журналсӧ лэдзысьясӧн.
Сэсся и печать да массӧвӧй информация министерство на эм.
Со ӧд, дас кык видзысьлӧн каганыс синтӧм и коктӧм!
«Коми му» гижліс, кыдзи Верхсӧветса вель уна депутат ӧти сессия вылын корӧмаӧсь дугӧдны сетны сьӧм коми газет-журналъяслы.
Татшӧм ыршасьӧмыс нин тшӧктӧ вӧчны коми изданиеяссӧ кыдз позьӧ бурджыкӧн.
Но кыдзи нӧ лоӧ бурыс, кор весиг «Коми му» — республикаын медся важ да опытнӧй газет — чӧв олӧ коми изданиеяс йылысь, некор оз овлыны сэні найӧс видыштана либӧ ошкыштана статьяяс.
А ӧд позьӧ и колӧ паськыдджыка сёрнитны и «Войвыв кодзув», и «Би кинь», и «Чушканзі», и «Йӧлӧга» йылысь.
Сэк эськӧ этшаджык шӧйтісны «гуляйтчӧм» сяма кывъясыд.
Этшаджык эськӧ петіс сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны вермытӧм газет-журналыд.
Гашкӧ, чӧв олӧм вӧснаыс и ичӧт коми изданиеяслӧн тиражыс?
Абу гусятор, мый найӧс кутӧны миян удждонысь босьтӧм налогъяс тшӧт весьтӧ.
Асьнысӧ вердны-юктавны найӧ оз вермыны.
Сідзкӧ, лыддьысьысьяслӧн эм тыр право корны тыр вир-яя газет-журнал.
В. ПОПВАСЕВ.

#Коми_му_1992-07-30
Век жӧ том йӧз сайын
МИЯН АСКИА ЛУНЫС.
И ёнджыкасӧ налы ковмас бырӧдны олӧмас ӧнія ӧшыбкаяссӧ
Неважӧн Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс том йӧзлӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетса председательӧн ВЛАДИМИР ЛЕБЕДЕВӦС.
Тайӧ уджыс сылы тӧдса — вель дыр секретараліс Сыктывкарса да Сыктывдін районса комсомольскӧй организацияясын, ныв-зонлысь талунъя олӧм-вылӧмсӧ, тӧждъяссӧ бура гӧгӧрвоӧ.
Неважӧн сыкӧд аддзысьліс миян корреспондент.
— Водзті, кыдз тӧдса, том йӧзӧс «петкӧдліс» комсомол — быдлаын да быдторйын.
Талун сійӧ вежсис, коркӧ зумыд, юксис-разаліс уна пельӧ.
Вылісянь индӧдтӧг ас туйӧ петіс.
Ӧні чужӧ том йӧзлӧн выль союз.
Сійӧ ӧтувтӧ разнӧй видзӧдласа ныв-зонмӧс.
Но кӧть кыдз эз вӧв, кутшӧм олӧм эз пуксьы, томъяс сайын миян аскиа луныс, шуда олӧмыс, кыдзи важӧн гораа шулывлім.
Тыдалӧ, налы, ӧні быдмысь, кок йылӧ сувтысь войтырлы, ковмас «веськӧдны» миянлысь ӧтарӧ-мӧдарӧ шыбласьӧмсӧ, бырӧдны ӧшыбкаяссӧ.
Сідз кӧть этадз, на вӧсна колӧ тӧждысьны, медводз — государстволы.
Та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма том йӧзкӧд уджын политика нуӧдан Коми Республикаса госкомитет.
Ми тані абу медводдзаяс.
Российскӧй Федерацияса унджык областяс татшӧмыс эм нин.
Но медвылісасӧ, коді эськӧ вӧлі став Россияса, лӧсьӧдны эз на удайтчы.
Кӧть эськӧ сэтчӧс правительствоын уджалӧ том йӧзлӧн делӧяс кузя морт, сылӧн эмӧсь экспертъяс, мукӧд специалист.
— Вайӧй век жӧ косалам бӧр асланым республикаӧ.
Тіян комитет вӧчӧ олӧмыслӧн зэв тӧдчана юкӧнын оз кутшӧмкӧ, а государственнӧй политика.
Мый, таӧдз некодлы делӧ эз вӧв том йӧзӧдз?
— Ме эськӧ тадз эг шу.
Найӧс эз вунӧдлыны водзті, и ӧні ас визув вылас уджсӧ абу лэдзӧма.
Вӧлі Верховнӧй Сӧветлӧн торъя комиссия.
Сійӧ ӧні абу нин, но шуны, мый парламент том йӧзлӧн делӧясысь ӧвтыштчис, оз позь.
Комиссияса членъяс, депутатъяс вуджисны мукӧдъясӧ, шуам, мамӧс, кагаӧс, челядьдыр видзан да доръян комиссияӧ, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Дмитриевна Дубова.
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, татшӧм комиссияясыс дасьтӧны, видлалӧны, вынсьӧдӧны том йӧз кузя парламентӧн примитӧм документъяссӧ.
Бара жӧ, видзӧдлыны кӧ, ми тані абу ордымсӧ первойӧн талялысь-восьтысьяс.
Мый инмӧ комитетлы, инмӧ уналы: народнӧй образование, культура, здравоохранение министерствояслы, право видзысь органъяслы.
Да и ставнас обществолы.
Кыдз торйӧдан томъясӧс быдтан-велӧдан делӧсӧ кутшӧмкӧ стӧча мурталӧм юкӧнъяс вылӧ, со пӧ тайӧ — тэнад, тайӧ — менам?
Сӧмын ставнас уджсӧ ӧтувтысь торъя орган ӧнӧдз эз вӧв, сійӧн лоас буретш комитетыс, кодӧн веськӧдла.
— Оз-ӧ позь стӧчджыка висьтавны могъяс йывсьыд, кутшӧмджык туйӧд мӧдӧдчӧ выль комитет?
— Казьтышті нин тай — кутам збыльмӧдны парламентӧн примитӧм документъяс.
Но налы подувсӧ ковмас дасьтыны аслыным жӧ.
Лӧсьӧдам программа, чайта, арӧдзыс, кодӧс вынсьӧдас Верховнӧй Сӧветлӧн сессия.
Но таӧдз колӧ на видзӧдлыны да донъявны, мый ӧні вӧчсьӧ том йӧзыскӧд, кутшӧм мӧвпъясӧн олӧны, шуам, сійӧ жӧ школа помалысьыс, либӧ коммерцияӧ пырӧдчысьыс, армияысь воӧм морт.
Да, гашкӧ, артыштны-донъявны татшӧм ныв-зонмыслысь олӧмас водзӧ вылӧ воськовсӧ, кӧсйӧмъяссӧ.
Дженьыда кӧ, тайӧ социологическӧй корсьысьӧм.
Кӧть эськӧ, олӧмыс сэтшӧм, он тӧд, мый лоас аски.
— Тыдалӧ, он жӧ кутӧй куш донъявны да видзӧдны...
— Законъяслы, правительственнӧй решениеяслы подув дасьтӧм, дерт, сӧмын уджыслӧн кутшӧмкӧ юкӧн.
Чайта, главнӧй могыс сыын, медым кыдзкӧ делӧ вылын отсавны томъяслы пыр сьӧктаммысь олӧмас.
Уджтӧмалӧм, а сійӧ кучкас и найӧс, пырис-вужъясис миян олӧмӧ.
Помнитанныд, кутшӧм сьӧкыда таво велӧдчӧмсӧ помалысьяс аддзисны уджсӧ.
Аски кокниджык оз ло.
Ӧнія сьӧкыдлунъясыс пӧрысьӧс да томӧс, асшӧр олӧмӧ петысьӧс медъёна дойдӧны.
— Кыв вылад, шулӧмаӧсь, отсавны кокни, а кыдзи тіян комитет мӧвпалӧ збыльысь збыльмӧдны тайӧ зэв колана могсӧ...
— Кутам корсьны ныв-зонлы содтӧд уджалан местаяс, мед лоис позянлун велӧдчыны налы и шӧр школаясын кындзи сідз шусяна гимназияын, лицейын, бизнесменӧс, предпринимательӧс, менеджерӧс дасьтан центръясын, школаясын.
Кӧнсюрӧ татшӧмыс эм.
Но велӧдчӧны сэні томъяс пиысь зэв на этшаӧн, а унаӧн прӧста оз вермыны — дона.
Діӧн-діӧн татшӧм выльторйыс вужъясьӧ.
Ми сюркнялам опытсӧ, тшӧтш и мукӧд республика-регионысь да кутам паськӧдны бурсӧ тані, гортын.
— Но ӧні кӧть кутшӧм делӧӧ эн босьтчы, колӧ медводз сьӧм.
— Закон оз лэдз сідз шусяна государственнӧй управление структураяслы босьтчыны хозрасчётнӧй уджӧ.
Госкомитетлы сьӧм сетӧны госбюджетысь, а сійӧ, кыдзи век, оз тырмы.
Эз кӧ вӧв тайӧ законыс, позис, дерт, восьтны том йӧзлысь предприятиеяс, кодъяс эськӧ нажӧвитісны сьӧм, медым ми вермим збыльмӧдны ассьыным программаяс.
Но петан туй колӧ корсьны.
Думайта, комитет бердын коркӧ кутшӧмкӧ хозрасчётнӧй делӧ лоас.
Сы вӧсна, мый том йӧзӧс доръян асланым фондтӧг некыдз.
Гарышті тай: томъяс пиысь оз ставӧн вермыны пырны сійӧ жӧ бизнес-школаӧ.
Коркӧ комсомоллӧн вӧліны коммерческӧй предприятиеяс, ӧні найӧ ас кежысь уджалӧны-нажӧвитчӧны.
Гежӧдика лишӧдлӧны сьӧм кутшӧмсюрӧ мероприятие вылӧ.
Сідз шусяна спонсорскӧй отсӧг вылӧ надейтчыны сьӧкыд жӧ — экономика ӧдва дзуртӧ, предприятиеяс картотека вылынӧсь.
И найӧс колӧ гӧгӧрвоны.
— Кымын морт тіян комитетын?
— Колӧ дас кык, но татчӧ локтысьыс этша.
Кысь корсян, шуам, юристӧс, кор сійӧ кӧнкӧ мӧдлаын босьтӧ миянын серти некымын пӧв унджык.
Колӧны и социологъяс, куим отделӧ йӧз.
Но ми корсьысям, вочасӧн сувтам кок йылӧ.
Неважӧн республикаса правительство шыӧдчис районъясса да каръясса администрацияясӧ, корис мӧвпыштлыны, оз-ӧ позь лӧсьӧдны сэні, места вылын, том йӧзлӧн делӧяс кузя отделъяс.
Ӧткымынлаын, шуам, Кӧрткерӧсскӧй, Сысольскӧй районъясын, Сыктывкарын татшӧмъясыс эмӧсь нин.
Шусьӧны оз ӧти ногӧн, но, главнӧйыс, локтісны сэтчӧ йӧз, кодъяс вермӧны уджавны ныв-зонкӧд, налӧн тӧждъясӧн висьӧны, эм опыт.
Татшӧм отделъястӧгыс, йӧзтӧгыс выль госкомитет этша мый вермас вӧчны.
Кӧть век кабалаястӧ республикалӧн быд пельӧсӧ ыстав.
— А оз-ӧ комитетыд веж том йӧз союзлӧн Коми рескомӧс?
— Оз.
Сійӧ, каръясын да районъясын ичӧтик аппарат, вӧчӧ том йӧз пӧвстын быд лунъя удж.
Сійӧ, дерт, торъялӧ сыысь, кутшӧм вӧлі комсомол дырйи.
Ныв-зонлӧн вежӧрыс вежсис.
Но ӧд эз на ставсӧ пӧдты коммерция, преступность, ас вӧсна куш тӧжд.
Томъяс, лёка ли бура ли, век жӧ кыдзкӧ коллялӧны прӧст кад, эз на дзикӧдз кус культура, спорт, физкультура.
А сэні нелючкияссӧ бырӧдны кодӧс чуйдан, он кӧ ныв-зонмӧс?
А миян комитет, кыдзи пасйи вылынджык, нуӧдӧ томъясӧс быдтан-велӧдан, найӧс доръян государственнӧй политика.
Мӧд ногӧн, государство асладорсяньыс кыдз вермӧ отсалӧ налы, кодъяс воасны миян пыдди.
Позьӧ-ӧ тайӧ зэв кыв кутана делӧсӧ лэдзны ас визув вылас?
Ӧні томъяслы сьӧкыд, кокни олӧм налы некод оз мыччы.
Миян комитет мый вермас вӧчас, мед найӧ сэні, олӧмас, эз лоны бокӧвӧйӧн, ковтӧмӧн.
Сёрнитіс А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
СЭТШӦМ БУР СОРАС
Сыктывкарса Човьюын «Эжваагропромхимия» предприятиеын заводитіс уджавны «Прогресс» установка.
Сійӧ вӧчӧ натрий хлоридлысь электрохимическӧй способӧн «ловзьӧдӧм» (активизируйтӧм) ва сорас (ЭАР).
Овлӧ кык сикас — кислотнӧй да щелочнӧй, используйтсьӧ силосуйтігӧн консервант пыдди да кыдзи дезинфицируйтчан средство.
Абу омӧльджык медбур отечественнӧй и рубеж сайын лэдзӧм консервантъясысь.
ЭАР вӧчигӧн оз няйтӧссьы вӧр-ва, некутшӧм лёк вещество сэтысь оз вудж видз-му овмӧсса бӧръя продукцияӧ.
Оз веськав некутшӧм лёктор йӧзлы ни гортса пемӧсъяслы, миянӧс кытшалысь сынӧдӧ.
Артыштӧма, мый татшӧм ва сорасыс сувтас овмӧсъяслы воддза консервантъясысь 4 пӧв донтӧмджык.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧчны бур силос химическӧй консервантъястӧг, дезинфицируйтны скӧт картаяс, чипан видзан жыръяс, мыськавны фермаясын да переработайтысь предприятиеясын йӧв проводъяс да мукӧд технологическӧй оборудование.
А сідзжӧ обработайтны вредительясысь теплицаын мусӧ, картупель да град выв пуктас, быдмӧгъяс, фруктӧвӧй пуяс.
Татшӧм ва сорассӧ используйтӧны ветеринаръяс и зоотехникъяс, медым видзны скӧтӧс кынӧм пытшкӧсса висьӧмъясысь, содтыны налысь продуктивность.
ЭАР-ӧн позьӧ вӧдитчыны вӧчӧмсяньыс 7 лунысь оз дырджык, та бӧрын сійӧ сэсся бӧр лоӧ прӧстӧй ва сорас.
Воис тыр ӧдӧн силосуйтчан, скӧт картаяс дезинфицируйтан кад.
Матыс районъясысь овмӧсъясса веськӧдлысьяслы колӧ лӧсьӧдны тырмымӧн полиэтиленӧвӧй либӧ пластмассӧвӧй дозмук, сёрнитчыны «Эжваагропромхимияса» веськӧдлысьяскӧд, мед вайны аслыныс колана мында тайӧ ва сорассӧ, тыр вынӧн уджӧдны Човьюын «Прогресс» установка.
С. ДЁМИН.

#Коми_му_1992-07-30
ОЗ УДЖАВНЫ, КӦТЬ ВЕРДӦНЫ НАЙӦС ЛУННАС КУИМЫСЬ
Сыктывкар бердса Вылыс Човйын стрӧг режима кык колония, кӧні кык тысяча гӧгӧр морт, унакодь и Коми Республикаысь.
Дзескыдінын пукалысьяс вӧчӧны мебель, пиломатериал, дачникъяслы керка да пуысь мукӧд эмбур.
Мыйтакӧ лэдзӧны и кӧрта кӧлуй.
А ӧні джынсьыс унджык пукалысьыс лун-лун ворсӧны футболӧн, видзӧдӧны телевизор.
Но вердӧны найӧс луннас куимысь.
Рынокӧ пыригӧн колонияяс оз вермыны «ордйысьны» мукӧд предприятиекӧд.
Чинӧ заказ, а вӧчӧмторсӧ сьӧкыд инавны ыджыд донъяс вӧсна.
Шуам, дачнӧй керка сулалӧ 130 тысяча гӧгӧр шайт.
Нажӧвитӧны, дерт, этша жӧ.
Судитӧм войтыр пиысь кодсюрӧлӧн тшӧт вылас абу весиг кӧпейка.
Оз кӧ примитны мераяс, вермас лоны, колонияясын пукалысьяс бастуйтны жӧ заводитасны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: Вылыс Човса колонияын пукалысьяс оз тӧдны, кытчӧ воштыны кадсӧ; столӧвӧйын; тайӧ мужичӧйыс пукалӧма 17 во нин.
Ыджыд опыта токарь, та вӧсна сылӧн пыр эм уджыд.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-07-30
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Гожӧмнас да арнас волывла поездӧн Сыктывкарӧдз — чери кыйны.
Вагонын вина дукнас ӧвтӧ, няйт.
Петан да кокыд гартласьӧ, быттьӧ ачыд курыдторсӧ «исыштін».
Радио оз кыв, сы пыдди кывзан гажмӧм войтырлысь больгӧмсӧ.
А общӧй вагонын Сосногорсксянь Сыктывкарӧдз билетлӧн доныс содіс вит шайтсянь 42-ӧдз.
Бӧръяысьсӧ сэтчӧ муні 655 номера поездын.
Войбыд шляйтчисны-кодалісны устӧм-тоштӧм на зонъяс.
Кысь водкасӧ судзӧдӧны?
Сюрӧ тай небось, а пӧсь ва босьтны некысь.
Бӧрсӧ локті 656 номера поездлӧн первой номера вагонын.
Ва шонтан пачсӧ эськӧ ломзьӧдны босьтчылісны да нинӧм эз артмы.
Кыткӧ пӧ торксьӧма.
Ен отсаліс, кӧть код йӧзыс тайӧ пӧрйӧ эз вӧвны.
Дона редакция, отсыштӧй кыдзкӧ ветлысь-мунысьлы татшӧм нелючкияссӧ бырӧдны колӧ.
Мераяс кӧ оз примитны, пассажиръяс асьныс кутасны тодмышкавны вагонысь гажмыштӧм да матькысь войтырсӧ.
Став сикас транспорт вылын пӧрадок лӧсьӧдӧм йылысь гижӧны газетъяс му пуксьӧмсяньыс.
Во-мӧд сайын кӧть неуна бурджык вӧлі, ӧні нинӧм некод оз тӧд, ставлы веськодь, проводниксянь министрӧдз.
Ме, чайта, видзчысьыштӧны сӧмын сыысь, мед поездыс эз путкыльтчы, да и сэк на пӧрлӧны корсюрӧ.
Регыд мысти, тыдалӧ, расписание вылад оз и кутны видзӧдны, коді кыдз кӧсъяс, сідз и ветлас.
Тадзнад кутшӧм нин делӧ вагонын шляйтчысь код йӧзӧдзыд.
А Сыктывкарса кӧрт туй вокзал йылысь и сёрнитны нинӧм — сэн виччысигӧн тшыгла верман кувны.
Муртса юмов, гӧрдӧдыштӧм ваыд, коді шусьӧ морс, сулалӧ вит шайт.
Смекайтчӧны али мый йӧз вылас.
Ме эськӧ сьӧрысь ватӧ да няньтӧ век босьта, а мукӧдыс?
Мыйӧдз вайӧдӧмаӧсь сыктывкарсаӧс столицаса юралысьяс!
Коньӧр пенсионерлысь йӧзыс милӧстыня корӧны.
Бӧрд кӧть серав сэсся татшӧм олӧмтӧ аддзигӧн.
Г. МАКСИМОВ.
Сосногорск кар.

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСЬКӦДАМ АРТМӦМ ӦШЫБКАСӦ...
Кольӧм вося декабрь 10 лунӧ газетлӧн 147 номерын петавліс С. Пыстинлӧн «Гашкӧ, пушка сетны...» фельетон сяма гижӧд.
Авторсӧ бура тӧдӧны республикаса быд сиктын и грездын комын воысь дырджык нин.
Серафим Филимонович мудзлытӧг петкӧдліс сиктса йӧзлысь уджсӧ да олӧмсӧ сӧмын республиканскӧй коми газетын 25 во.
А таӧдз вель дыр уджаліс и Печорскӧй районса газетын.
Ёсь перӧа, принципиальнӧй журналист.
Сійӧ эрдӧдліс лыдтӧм-тшӧттӧм нелючки, повтӧг чирыштліс наысь мыжа радӧвӧй уджалысьӧс кӧть ыджыд чина мортӧс.
Вылынджык казьтыштӧм гижӧдын автор став сьӧлӧмсяньыс кӧсйӧма видзны республикаын заводитчӧм фермерскӧй движениелысь сӧстӧмлунсӧ.
Казьтыштны кӧ дженьыдика гижӧдыслысь сюрӧссӧ, сійӧ заводитчӧ со кыдзи: «Миян кыдъя демократия аслас гыӧн ӧтпырйӧ кыпӧдіс тшӧтш став нюйтсӧ, лӧп-ёгсӧ.
Самӧй му пуксьӧмсяньыс коньӧр Россия эз на аддзыв ӧнія мында шпанасӧ...
Жулик сяма ӧткымын морт весиг фермеръяс дінӧ мӧдіс сирасьны...
Неважӧн на республикаын котыртчис налӧн союз, муртса кыксё гӧгӧр мортӧс на ӧтувтӧ...
Но кодсюрӧ союзсӧ пежалӧны нин, нюжӧдчӧны государственнӧй шаньга дорӧ».
И водзӧ С. Пыстин казьтыштӧ Косланса олысь В. С. Ванеевӧс, коді пӧ первойсӧ весиг фермеръяслӧн союз правлениеӧ сюйсьылӧма.
Быдӧн пӧ тӧдӧ, кутшӧм сьӧкыда талун чуктӧ налы тракторыд, видз-му овмӧсса мукӧд техникаыд.
«Аттьӧавны колӧ Б. Ельцинӧс: кыдзи кӧсйысис, республикаса фермеръяслы 45 трактор сетіс.
Во помӧдзыс содтӧд дас трактор воас.
Владимир Степанович майбыр, эз дыр виччысь, медводдзаяс лыдын трактортӧ «нетшыштіс».
Чайтанныд, пыр жӧ гӧрны-кӧдзны петіс?
Лун-вой мырсьӧ, пӧсьсӧ чышкыштны некор весиг?
Виччысь!
Кослансаяс, кывсьӧ, ӧнӧдз на садяс абу воӧмаӧсь тайӧ мортыслӧн мудеритӧмысь.
Во гӧгӧр дзайгӧма: ӧтилысь му пычкӧма, мӧдлысь — техника.
Райцентрас некодлы туйсӧ абу сетлӧма.
Но ньӧбис техника («фермер» ӧд) и... вайигмозыс вузаліс лесхозлы.
Висьталӧны, ӧні лесхозлы кукань видзны босьтчӧма.
Сӧмын бара дзизгӧ-элясьӧ.
Этша пӧ, лешакъясыд, турунсӧ вузалӧны.
Крестьянинӧн шусьӧ...
Ванеевӧс фермеръяслӧн союзсьыс тодмышкалісны.
Но ӧд техникатӧ он бергӧд».
Водзӧ фельетонас Серафим Филимонович петкӧдлӧ нӧшта кык мортӧс, ӧтисӧ ошкӧ, мӧдсӧ бара пинялӧ.
Но талун ми бергӧдчим тайӧ гижӧд дорас сӧмын В. С. Ванеев вӧсна, кодӧс, вӧлӧмкӧ, весьшӧрӧ вӧйпӧма миян серти ёна ыджыд журналистскӧй стажа ёртным.
Сӧмын, дерт, ассяньыс нинӧм абу лӧсьӧдлӧма, а тадзисӧ гижӧма республикаысь крестьянскӧй (фермерскӧй) овмӧсъяслӧн ассоциацияын (союзын) сёрнитӧм бӧрын.
Косланӧ С. Пыстин кольӧм вося арын эз ветлы да Владимир Степановичлысь фермерскӧй (крестьянскӧй) овмӧссӧ эз аддзыв.
А мый В. С. Ванеев збыль вылас некутшӧм абу «жулик», лои тӧдса декабрь шӧрын «Куратовскӧй» совхозса кукань видзысь А. Д. Куратовлӧн редакцияӧ воӧм письмӧысь.
Со мый вӧлі Александр Дмитриевичлӧн тайӧ гижӧдас, кодӧс ми сідзжӧ дженьыдика вайӧдам: «Пыдди пуктана «Коми му» газетса журналист Пыстин ёрт!
Шыӧдча ме Тіян дорӧ со кутшӧм вопросӧн.
Лыдди ме декабрь 10 лунся номерысь Тіянлысь фельетонтӧ да нинӧм эг гӧгӧрво.
Гашкӧ, и случайнӧя, но лун кыкӧн водзджык лыдди бара жӧ фермер Ванеев йылысь «Крестьянка» журналысь дзик мӧд гижӧд.
Вот сэсся и думайта ӧні, кодлы эскыны.
Ог тӧд Ванеевӧс да ог кӧсйы мыжавны Тіянӧс ни «Крестьянкаса» журналистӧс.
Но мед эг ло нинӧм абусӧ сёрнитысьӧн, мӧдӧда Тіянлы кыкнан гижӧдсӧ да виччыся воча кыв».
Редакцияын тӧдмасисны А. Д. Куратовлӧн письмӧӧн, «Крестьянка» журналын В. С. Ванеев йылысь очеркӧн.
Кывсис и, мый Владимир Степанович дӧзмӧма миян газетын сы йылысь гижӧдсьыс.
Быть колӧ вӧлі редакциялы пыдісянь тӧдмасьны коді прав тайӧ пӧрйӧ.
Та могысь меным тшӧктісны аддзысьлыны В. С. Ванеевкӧд.
* * *
Волі ме сы ордӧ июнь 23 лунӧ.
Олӧ сійӧ райцентр кывтыдладорын, дзик помас, сылы торйӧдӧм Тыйыв нима хутор кодьын.
Владимир Степановичлы 43 арӧс, лэдзӧма кузь сьӧд тош, вежавидзысь, варов морт, ачыс Косланысь.
1961–1964 воясӧ, армияӧдзыс, уджавлӧма Удорскӧй леспромхозса Косланскӧй лесопунктын слесарӧн, трактористӧн.
Велӧдчӧма связистӧ Сыктывкарса 6 номера ГПТУ-ын, помалӧма райцентраныс рытъя школа.
Служба бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧсскӧй районысь Мордін сиктса радиоузелын, АТС-ын.
Бӧрынджык — Удораын уджалысь болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн Междуреченск посёлокын.
Сэсся видзлӧма «Косланскӧй» совхозлысь куканьяс райцентрсянь 24 километр бокын, Разгорт грездын...
Гӧтырыс, Галина Владимировна, Мордінысь, том дырйиыс велӧдчылӧма Ижмаса видз-му овмӧс техникумын осеменаторӧ.
Но быдтысигад специальность сертиыс абу и удайтчылӧма уджавны, вӧлӧма уборщицаӧн, больничаын санитаркаӧн.
Ӧні гортса кӧзяйка, верӧсыслы отсасьӧ, ыджыд крестьянскӧй овмӧсад уджыд бара тырмӧ.
Гозъялӧн куим ныла-пиа.
Ольга помаліс нин шӧр школа 1990 воын да эз мун пока некытчӧ бокӧ.
Игорь таво вуджис дасӧд классӧ.
Лена — квайтӧдӧ, куимнан чоя-вока мый вермӧны отсасьӧны бать-мамыслы.
Со тадзи В. С. Ванеевлӧн семьякӧд дженьыдика тӧдмасьӧм бӧрын видзӧдлам сылӧн талунъя удж да олӧм вылас.
Некымын во сайын Владимир Степанович уволитчис совхозысь, пырис больничаӧ слесарӧн.
Окотитіс лоны фермерӧн, кӧсйис быдтыны да тшӧгӧдны ачыс уна ӧшпи да порсь.
Дыр корис районнӧй и республиканскӧй властьяслысь видз-му угоддьӧ, мед отсалісны ссудаӧн.
Во куим сайын Тыйыв хуторын паніс синмӧсь бетон блокысь 21 метр кузьта да 10 метр пасьта стрӧйба.
Ӧти вевт улын олан керка и скӧт видзан гид, мед кӧдзыд дырйи кӧть зэригӧн ывлаӧ эз ковмы петавны.
Некодӧс эз медавлы, ӧтнас воӧн-джынйӧнӧн и эштӧдіс эта ыджда короминатӧ, ӧти тӧв сэні тӧвйисны нин.
Но скӧт дорын да видз-му вылын сы мында удж лоӧ бергӧдны, мый некор вӧчны кильчӧсӧ, олан жыръясын отделка.
— 1990 вося августын Удорскӧй мехлесхозкӧд сёрнитчӧмӧн босьтчим быдтыны медводдза сизим ӧшпи, — висьталӧны Ванеев гозъя.
— Сдайтім яйсӧ да та бӧрын быдтім налы нӧшта вит бычӧпи, тшӧгӧдім кызь сайӧ порсьӧс.
Сизим ӧшпи да кукань быдтім Удорскӧй леспромхозлы, та дырйи кыкнан предприятиеыс судзӧдісны миянлы сэки донтӧм на комбикорм, сдайтігас колисны миянлы витӧд пай яй.
Кольӧм во районнӧй администрация лишӧдӧма Ванеевлы 17,1 гектар видз-му угоддьӧ.
Эм тавося май 5 лунсянь сетӧм свидетельство, мый участоксӧ Владимир Степановичлы вичмӧдӧма нэм кежлас рӧдвужлы колян правоӧн.
Бумагасӧ кырымалӧма му реформа да му ресурсъяс кузя районнӧй комитетса председатель П. Ф. Демченков.
Кӧні ӧні сулалӧ керкаыс да пуктӧма картупель, коркӧ вӧлӧма вӧр пилитан цех, мукӧд стрӧйба, важ оборудование коляс.
Став семья лун и вой зырйӧн, лӧмӧн и тракторӧн весалісны да перъялісны, новлісны бокӧ лӧп-ёгсӧ.
В. С. Ванеев ачыс нюжӧдіс хуторӧ электричество, сувтӧдіс юысь ва качайтан электронасос, лӧсьӧдіс керка да гид пытшкӧс шонтан автономнӧй система.
А ӧні сы йылысь, кыдзи вӧлӧма збыль делӧыс государствосянь фермерлы лишӧдӧм тракторӧн, кодӧс Владимир Степанович быттьӧкӧ вузалӧма лесхозлы.
Т-40 трактор, сы дорӧ 4 тонна груз новлӧдлан прицеп да куртан машина, ӧтлаынсӧ 14,8 тысяча шайт дон, воисны 1991 вося июньын «Косланремтехпредснабхимия» предприятиеӧ В. С. Ванеев ним вылӧ.
Но мортыдлы сэки дзик нинӧмӧн вӧлі мынтысьны техникасьыс да вӧчис договор Удорскӧй мехлесхозса директор М. А. Белянинкӧд.
Сы серти тракторсьыс да оборудованиесьыс «Ремтехпредснабхимиялы» вештысис лесхоз да сетіс сійӧс накладнӧй серти уджавны «арендаторлы» (тадзи гижӧма документас.
— A. Б.).
А Владимир Степанович мед сдайтіс мехлесхозлы аслас фермерскӧй овмӧсысь яй сёрнитчӧм донӧн.
Таысь ӧтдор, мукӧдлаӧ вузалан продукцияысь босьтӧм сьӧмӧн вочасӧн мед мынтіс предприятиелы бӧр 14,8 тысяча шайтсӧ.
В. С. Ванеевлы воштысьны вӧлі некытчӧ, ковмис сӧгласитчыны тайӧ кабальнӧй условие вылас, но техникаыд лоис сы киын.
А мед ӧдйӧджык мынтӧдчыны джаггӧрӧдсьыс, фермер шыӧдчис финансӧвӧй отсӧгла районнӧй администрацияса юралысь А. И. Елисеев дорӧ.
Алексей Иванович, зэв ыджыд аттьӧ сылы Ванеев гозъясянь, лишӧдіс налы 20 тысяча шайт ссуда.
Декабрь заводитчигӧн лесхозлӧн расчётнӧй счёт вылӧ вуджӧдісны 14,3 тысяча шайт, 21 шайт 91 кӧпейка Владимир Степанович мынтіс кассаас.
Лоины тракторыс да оборудованиеыс сы киын, ставыс тайӧ бура тыдалӧ мехлесхозкӧд кырымалӧм договорысь да сэсянь сетӧм справкаысь.
Техникаыс B. С. Ванеевлӧн ӧшинь улас, уна удж нин во чӧжнад бергӧдіс крестьянскӧй овмӧсас, райцентрын тӧдӧны та йылысь.
Воддза мостыс тшӧтш ведущӧй да со мыйла тракторыс вель вынйӧра, тэрыб, некыті зэв оз буксуйт.
Му вылын кӧть видз вылын бур уджавны, груз кыскавны, кытчӧкӧ ылӧджык кутшӧмкӧ могӧн ветлыны вермӧ.
Владимир Степановичлӧн эм нин и бензопилалӧн кодь мотора ытшкан машина, лунтырӧн пӧ гектар дас позьӧ вольсовтны.
Кольӧм во семьяыскӧд чукӧртіс 10 тонна кымын турун, таво думайтӧны унджык кӧрым заптыны.
Видзӧдлім некымын гектар ыджда картупель мусӧ, нуӧдліс тракторнас турун пуктан да скӧт йирӧдан участокъясӧ.
Сэтысь колӧ на керавны да сотны бадьсӧ, шактарсӧ, абу этша на лӧп-ёгыс керкадорса участокас.
Окотапырысь петкӧдліс В. С. Ванеев ыджыд гидсӧ, кытӧн налӧн ӧні лысьтан мӧсъяс да арӧса нин квайт кукань.
Таысь ӧтдор, тӧлысь кыкся кукань да ӧшпи, ар джынъя кымын дас сайӧ порсь.
А таӧдз сизимӧс сдайтлісны.
Воддза воас лесхоз вайліс фермерлы быдтынысӧ зэв жебиник да висьлӧс ӧшпиянӧс.
Гозъя войяссӧ прамӧя узьлытӧг дӧзьӧритісны томулов пемӧсъяссӧ.
Ни ӧти эз кув, ставныс зумыда сувтісны кок йылӧ да ӧдйӧ кутісны ёнмыны, яйсявны.
Ӧні гиданыс баксысь-руксысь став скӧтыс жӧ зэв вердаса, но водзӧ вылӧ порсь тшӧгӧдӧмысь думайтӧны эновтчыны.
— 1991 воын на комбикорм килограммыс вӧлі 40 кӧпейка, а ӧні содіс 12–13 шайтӧдз, — шуӧ Владимир Степанович.
Мед тшӧгӧдны порсьӧс 150 гӧгӧр килограммӧдз, колӧ быдса во видзны, вердны 1.000 килограмм озырмӧдӧм кӧрым.
А порсь яйсӧ «Мясомолпром» объединениелӧн татчӧс заводӧ босьтӧны донтӧг да мед кӧть эг рӧзӧритчӧй, вузалім нин асьным Усогорскын начкӧмӧн и коптитӧмӧн 4–5 порсь.
Быдтыны ӧшпиянӧс, куканьясӧс выгӧднӧджык, сы вӧсна мый найӧс позьӧ вердны турунӧн, картупельӧн.
Таво сійӧс пуктісны кольӧм вося дорысь куим пӧв унджык да тырмас аслыныс сёйны и скӧтӧс вердны.
А мехлесхозлы обязательствоысь таво мынісны нин да ӧні кытчӧ кӧсйӧны, сэтчӧ иналӧны яйсӧ.
Йӧв бокӧ оз вузавлыны, сы вӧсна мый аслыныс вит мортыдлы сёйны и том пемӧсъяслы юктавны колӧ.
Ставыс ӧні донасьыс-дона, солярка килограмм сулалӧ 8 шайт, ог нин сёрнитӧй запаснӧй часть да мукӧд эмбур йылысь.
Кытысь мый чуктыштас деньгаыс, кызвыннас видзӧны овмӧс водзӧ сӧвмӧдӧм вылӧ, а сёян-юансьыд ас йӧв-яйнад, нянь да чай-сакар сӧмын и ньӧбыштлӧны.
Эскӧны Ванеев гозъя, мый асьныс ӧні каттьысясны-петасны судзсьытӧм олӧмсьыс, мый правдаыс на сайын.
Галина Владимировналӧн арталӧм серти, талун кежлӧ вузалісны нин фермеравны босьтчӧмсянь этша пыдди 10 тонна яй.
А ёна ӧд и майшасьны ковмыліс, кор техникатӧ судзӧдӧм могысь «сиравлісны юрнысӧ» мехлесхозӧ.
Сэсся со кольӧм во помланьыс нин «Коми муад» этадзи славитісны.
Райцентрас кӧ быттьӧ йӧзыс найӧс эз тӧдны эськӧ, яндзимысла кӧть му пырыс вӧлі мун.
И сӧмын сы вӧсна медсясӧ, кыдзи лыддьӧ Владимир Степанович, мый сійӧ ёсьджыка сёрнитіс фермерскӧй союзлӧн учредительнӧй съезд дырйи Сыктывкарын.
Шуӧма, мый бӧр петас татшӧм ассоциациясьыд, кӧні сьӧм да техника юклӧны кодлы кӧсйӧны.
Мый тайӧ союзыс лоас нӧшта ӧти бюрократическӧй организацияӧн, коді некодлы оз вай прамӧй пӧльзасӧ.
Абу кажитчӧма татшӧм сёрниыд ассоциацияса веськӧдлысьяслы, да на отсӧгӧн декабрь 10 лунӧ петіс «Коми муын» чорыд кывъясӧн печласян гижӧдыс.
Шемӧсмӧдліс сійӧ сэки районнӧй газетса журналистъясӧс да йӧзӧдлісны «Выль туйӧдын» опровержение кодьӧс.
Збыль вылас кутшӧм морт Косланса фермер В. С. Ванеев, бура петкӧдліс «Крестьянкаса» корреспондент Татьяна Лучкова.
Владимир Степанович оз лӧгав С. Пыстин вылӧ гижӧдын сійӧс весьшӧрӧ вӧйпӧмсьыс.
Олӧмад мыйыс оз овлы.
Но редакциялы колӧ вӧлі веськӧдны артмӧм ӧшыбкасӧ.
Гижи, мый аддзылі фермерлӧн овмӧсысь ас синмӧн...
А. БЕЛЫХ.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-07-30
ВЕСИГ ОЗ ЭСКЫССЬЫ, МЫЙ ОЛА КОМИ МУЫН
Неважӧн Коми муса парламент примитіс «Коми Республикаын государственнӧй кывъяс йылысь» закон.
Нимкодь лоис сьӧлӧм вылын.
Тайӧ документ сертиыс ыджыдджык тӧдчанлун шуӧма сетны коми войтырлӧн чужан кывлы.
Сідзкӧ, и государственнӧй учреждениеын, тшӧтш и медся вылісаас, тшӧкыдджыка кутас кывны коми сёрниыд.
Ӧд ӧні, шуам, сэтчӧ пыралігӧн он кывлы сійӧс.
Кӧть дзик коми морт уджалӧ тайӧ учреждениеас, но быттьӧ нарошнӧ рочалас.
Тадзи пӧ колӧ.
А ӧні, тыдалӧ, пыддиджык кутасны пуктыны коми кывтӧ.
Со татшӧм мӧвпъяс бергалісны юрын.
Чайті, мый и коми газет лыддьысьясыд ӧні чиновникъяс пӧвстад лоасны унджыкӧн да оз нин кутны корны миянӧс вуджӧдны «Коми муысь» сійӧ либӧ мӧд гижӧд.
Но абу на тай сідз вӧлӧма.
Вежон кык сайын кымын звӧнитлісны республикаысь Министръяс Сӧветсянь.
Корисны гижны рочӧн неыджыд справка, кыдзи миян газет петкӧдлӧ видз-му овмӧслысь тӧждъяссӧ, могъяссӧ, майшасьӧмъяссӧ.
Донъялам пӧ тшӧтш и тіян редакциялысь тайӧ кыв кутана тема кузя уджсӧ.
Мый вӧчан.
Босьтчи листавны газетсӧ выль восянь.
Быдтор ӧд юрад он кут.
Сэсся и гижи справкатӧ...
Регыд мысти бара звӧнитлісны, тайӧ пӧрйӧ Верховнӧй Сӧветсянь нин.
Корисны роч кыв вылӧ вуджӧдны «Воча кыв пыдди» гижӧд, коді петаліс «Коми муын» тавося июль 7 лунӧ.
Колӧ пӧ бурджыка тӧдмасьны, кыдзи олӧ коми национальнӧй печать (та йылысь муніс сёрниыс гижӧдас).
Бара жӧ вуджӧді материалсӧ роч вылӧ да мӧдӧді Верховнӧй Сӧветын пукалысь войтырлы.
Но сэк жӧ яндзим лои Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын да Министръяс Сӧветын пукалысь войтыр вӧсна.
Збыльысь ӧмӧй сэні коми кывсӧ некод оз тӧд?
И законыд налы пӧсь ни кӧдзыд?
Кыдзи нӧ кутасны донъявны «Коми мулысь» да ставнас национальнӧй печатьлысь тӧждъяссӧ, оз кӧ кӧть нин кутшӧмакӧ гӧгӧрвоны коми кывсӧ?
Тадзитӧ ӧдвакӧ кутас пӧртсьыны олӧмӧ кывъяс йылысь закон.
Весиг аслым оз эскыссьы ӧні, мый ола Коми муын, а ог кӧнкӧ мӧдлаын.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-07-30
«ЮКНЫТӦ», ВӦЛӦМКӦ, СЬӦКЫД
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум бӧръяысьсӧ чукӧртчылігӧн кузь лунтыр «юкліс» республикаса эмбур.
Федеративнӧй договор да «Коми Республикаса эмбур йылысь» закон вылӧ мыджсьӧмӧн, Российскӧй Федерацияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм постановление серти (кодӧс заседание дырйи прамӧя пинялісны) Президиумлы колӧ вӧлі видзӧдлыны да стӧча шуны, кутшӧм государственнӧй эмбур лоӧ Россиялӧн, асланым республикалӧн да мый вуджӧ сідз шусяна муниципалитетъяслы — каръяслы да районъяслы, мӧд ногӧн, кутшӧм предприятие, организация, учреждение босьтас борд улас местнӧй власть.
Президиумса членъяс медся дыр вензисны, колӧ али оз сетны кутшӧмкӧ пай Российскӧй Федерациялы.
Республикаысь государственнӧй эмбур фондса председатель пыдди А. Шихвердиев пасйис, мый Верхсӧвет кольӧм во примитіс постановление, кӧні шуӧма: ставыс, мый эм Комиын, миян.
Кодкӧдкӧ юксьыны пӧ нинӧмла.
Россия важ моз нуӧдӧ «имперскӧй политика».
Помаліс сійӧн, мый Россияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм зэв кузь нима постановлениесӧ колӧ киритны — сійӧ оз лӧсяв Россиякӧд кырымалӧм федеративнӧй договорлы.
Либӧ пӧ оз ков водзӧ пыдди пуктыны асланым жӧ медвылысса властьӧн вынсьӧдӧм документ, кӧні шуӧма, мый став эмбурыс сӧмын миян.
Верхсӧветысь комиссияса председатель Н. Боброва, мӧдарӧ, тӧдчӧдіс, мый оз ков паныд мунны Россиялы, быть артыштны сылысь и миянлысь корӧмъяснымӧс.
А вуджас кӧ республикаса эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн «ыджыд батьлы», сідзкӧ, тадз и колӧ — Коми пырӧ Россияӧ.
Сёрнитіс и мукӧд депутат.
Налӧн мӧвпъясыс эз сэтшӧма торъявны вылынджык казьтыштӧм кык мортыслӧн моз.
Сӧмын, тыдалӧ, нӧшта петкӧдлісны, кутшӧм уна на тайӧ «юксьӧмас» гӧгӧрвотӧмторйыс.
Вель дыр нин тайӧ делӧсӧ тӧлк выйӧдз вайӧдӧ государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан комитет, кӧні председательыс В. Кузнецов.
Нюжӧдчӧмсьыс мыждыны сійӧс и мукӧдӧс оз позь — вывті уна министерство, ведомство ыджыдаліс республикаын.
Помсӧ корсьны збыльысь сьӧкыд.
Сёрнитам государстволысь завод, фабрика, магазин, быт керка, мукӧдтор ньӧбӧм йылысь, а босьтчасны акционернӧй общество лӧсьӧдны либо предприятие приватизируйтны да, овлӧ, пыр и джӧмдасны — кысянь заводитны.
Ӧд ӧнӧдз абу стӧча шуӧма, кодлӧн сійӧ либӧ мӧд собственностьыс, кодлы сійӧ вичмас.
Татшӧм мытшӧдыс падмӧдӧ экономикаын выльторъяссӧ, «дзуртӧмӧн» мунӧ республикаын приватизация.
Век жӧ, медбӧрын, Президиум воис ӧти кывйӧ: государственнӧй эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн (а ставнас кӧ артыштны, сійӧ абу нин и сэтшӧм ыджыд) лоӧ федеральнӧйӧн.
Со син водзын вель кыз журнал, кӧні лыддьӧдлӧма, каръясын да районъясын кутшӧм государственнӧй предприятие, организация, учреждение, кооператив, акционерное общество, товарищество (кодъяслӧн эм государственнӧй эмбур) лоӧ республикалӧн.
Заседание кежлӧ нин сэтчӧ вӧчисны содтӧдъяс, лоисны вежсьӧмъяс.
И, кыдз пырджык овлӧ, найӧс видлалігӧн эз ставыс мун гылыда.
Шуам, мыйла Коми пединститут — республикалӧн, а Сыктывкарса госуниверситет — Россиялӧн.
Сӧмын сы вӧсна, мый найӧ разнӧй министерство борд улын?
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны Верхсӧветса председательӧс вежысь В. Потолицынлысь майшасьӧмсӧ.
Ӧд кольӧм во нин Москвасянь тшӧктылісны 30 процент вылӧ чинтыны университетӧ пырысьяссӧ.
А водзӧ, гашкӧ, индасны этшаджык примитны йӧзӧс отделениеясӧ да факультетъясӧ, кӧні дасьтӧны сӧмын республикалы специалистъясӧс, а оз Россияса Рытыв-Войвывлы.
Российскӧй Федерациялы жӧ «вичмис» и Коми научнӧй центр.
Вермас лоны, сылӧн ӧткымын институт либӧ сектор Москвалы оз жӧ кут ковны?
Дерт, университетлы, наукалы, Россия бордувса мукӧд учреждениелы да заведениелы республика кутас отсавны и водзӧ, сӧмын оз-ӧ кык мамлӧн кага тшыгла бӧрдны кут?
Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, «юкны», мед кӧть и государственнӧй эмбур, колӧ кужны да вӧчны тайӧс думайтӧмӧн.
Да, газ мӧдӧдан трубаыд Коми мутӧ вомӧналӧ помсянь помӧдз.
Кывйыд оз жӧ бергӧдчы шуны, сійӧ пӧ миян куш — и ставыс.
Мӧд область либӧ республика сэсся тадз жӧ крапкас.
Дыр кадӧн лӧсьӧдӧм-ладитӧм ӧтувъя энергетическӧй комплекстӧ разі-пели, сӧмын асланьӧ нетшкӧмыс бурӧдз оз вайӧд.
Тадз асныралӧмыд бара кучкас сідз нин ӧдва ловъя экономикасӧ.
Та вӧсна ставнас «Севергазпром» объединение шуӧма федеральнӧй (Российскӧй Федерациялӧн) собственностьӧн, сідз жӧ, кыдзи «Интауголь» концерн да «Воркутауголь» объединение.
Тан колӧ стӧчмӧдны — буретш сӧмын эмбурсӧ, став сикас стрӧйбасӧ да с. в.
А мупытшса озырлуныс — асланым, республикалӧн, став войтырыслӧн, Воркутасянь Луза бокӧдз олысьясӧс босьтӧмӧн, пасйис Верховнӧй Сӧветса председатель Ю. Спиридонов.
Налӧн могыс — видзӧдны, медым эмбурсӧ кутысьыс, озырлунсӧ, вӧр-васӧ видзӧмӧн перйис, сетіс республикаса бюджетӧ законодательствоӧн урчитӧм мында налог да с. в.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс Коми Республикаса государственнӧй эмбур торйӧдӧм йылысь постановление.
Предприятиеяслысь, организацияяслысь, учреждениеяслысь сы дорӧ лӧсьӧдӧм списоксӧ мӧдӧдасны государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан Россияса комитетлы.
Сы бӧрын ассьыс кыв шуас Российскӧй Федерацияса правительство.
Верхсӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс сідзжӧ мӧд постановление, код серти республикалӧн государственнӧй эмбурысь ыджыдджык юкӧн лоӧ сетӧма Сыктывкарлы, Воркуталы, Инталы, Вуктыллы, Сосногорсклы, Печоралы, Койгородскӧй, Усть-Вымскӧй, Удорскӧй, Троицко-Печорскӧй районъяслы — тайӧ предприятие и организация, учреждение и стрӧйба, буретш сідз шусяна муниципальнӧй эмбур.
Сӧмын Сыктывкарын татшӧмыс витсё гӧгӧр.
Президиум сідзжӧ стӧчмӧдіс, мый оз веськав муниципальнӧй эмбур лыдӧ.
Шуам, историческӧй памятникъяс, важ моз на вӧсна кутас тӧждысьны государство.
Дерт, эз став юалӧм вылас сюр воча кыв заседание вылын.
Збыльысь, эмбуртӧ «юкны», вӧлӧмкӧ, сьӧкыд, та вӧсна Президиумлы та дорӧ ковмас бергӧдчывны оз на ӧтчыд.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-07-30
ДОНЫС ТӦДСА
«Коми му» юӧртліс нин воддза номерас, мый август 1 лунсянь позяс гижӧдчыны республиканскӧй, тшӧтш и каръясса да районъясса, газет-журналъяс вылӧ.
Юӧртам, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт.
Тайӧ доныс таво серти ыджыдджык.
Но артыштны кӧ ӧнія инфляциясӧ да ӧткымын тӧвар вылӧ донсӧ (нянь тупӧсь, шуам, сулалӧ 15 шайт, а водка сулея — 170–180 шайт), содтӧдыс быттьӧ абу нин сэтшӧм ёна ыджыд.
Дерт, не кӧ босьтны тӧд вылӧ гӧльджыка олысьясӧс, кодъяс лыдӧ ӧні пырӧны пыр унджыкӧн.
Ӧткымын мукӧд республиканскӧй газетъяслӧн во кежлӧ гижӧдчан донъясыс татшӧмӧсь: «Республика» — 234 шайт, «Молодежь Севера» — 336 шайт, «Красное знамя» — 390 шайт.

#Коми_му_1992-07-30
ВЫВТІ НЬӦЖЙӦ
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти тавося июль 27 лунӧдз совхозъясын да колхозъясын заптӧма 309.545 центнер турун.
Тайӧ план дінӧ сӧмын на 17 процент мында.
Кольӧм во тайӧ жӧ кадын вӧлі нин зорӧдалӧма 1 миллион сайӧ центнер кӧрым.
Бӧръя кадӧ тӧдчымӧн ӧддзӧдісны уджсӧ «Ыбскӧй», «Палевицкӧй», «Сторожевскӧй», «Пригороднӧй» совхозъяс.
А Сыктывкарса сельхозтехникумлӧн учебнӧй овмӧсын чукӧрмис нин джынсьыс унджык кӧрымыс.
Вывті ньӧжйӧ гожся страда мунӧ войвыв районъясын.
Республикаса совхозъясын да колхозъясын абу бурджыкӧсь делӧясыс и сенаж да силос вӧчӧм кузя.

#Коми_му_1992-07-30
РУБЕЖСАЙСА ОБОРУДОВАНИЕ
Сыктывкарса ЛПК-ын вочасӧн вежӧны важмӧм оборудование.
Сідз, ӧні бумага вӧчысьяс сувтӧдӧны «Камюр» котёл, кодӧс Швецияысь вайис «Альстрем» фирма.
Тайӧ котёлыс луннас кутас «нуны» 700 тонна целлюлоза.
Сідзкӧ, лоӧ унджык вӧчӧма быдӧнлы зэв колана бумага.
Сэсся и экология боксянь рубежсайса выль оборудование ёна сӧстӧмджык.
М. ЛИПИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-07-30
ЛӦСЬӦДӦМА КОМИССИЯ
Сосногорскын карса администрация бердын лӧсьӧдӧма районнӧй комиссия.
Сійӧн кутас веськӧдлыны «Мемориал» районнӧй обществоса председатель Г. И. Устиловский.
Тайӧ комиссияыс мӧдас отсавны реабилитируйтӧм войтырлы, кодъяс странаын мунысь репрессияяс дырйи некутшӧм мыжтӧг веськавлісны НКВД-лӧн «ёсь» гыжъясӧ.
М. ВАЛИН.
Сосногорск.

#Коми_му_1992-07-30
КЫПТӦНЫ ВЫЛЬ КЕРКАЯС
Вуктылын бӧръя кадӧ уна стрӧитчӧны.
Сідз, ёна старайтчӧ «Универсал» аренднӧй предприятие.
Дзик на неважӧн сійӧ кыпӧдіс 48 квартираа куим судта керка.
Сэні муртса на овмӧдчисны карса войтыр.
Ӧні со бара нин лэптӧ 18 квартираа выль оланін.
А сыкӧд орччӧн строительяс бара нин дасьтӧны подув нӧшта ӧти стрӧйбалы.
М. ЛИСИН.