#Коми_му_1992-07-28
ВЫЛЬ РЫНОК
Неважӧн Сосногорскын воссис выль рынок. Тані позьӧ ньӧбны град выв пуктас, вотӧс, фрукты, мукӧдтор. Медматысса кадӧ лоӧ сувтӧдӧма кык холодильник, быдӧн квайт тоннаӧн. Кыпӧдсьӧ и град выв пуктас видзанін.
— Кыдзи висьталіс рынокса веськӧдлысь Ю. В. Кобыльников, быдӧн вермас вузасьны тані аслас тӧварӧн.
М. УДОРАТИН.
#Коми_му_1992-07-28
ПАКӦСТИТЧЫНЫТӦ ДИВЪЯ
Печора ю спаситан общественнӧй комитет юӧртӧ, мый июнь 26 да июль 1 лунъясӧ Возейскӧй магистральнӧй нефтепроводса головнӧй сооружениеясын вӧліны гырысь аварияяс. Та дырйи ортсӧ петіс квайт тысяча гӧгӧр тонна нефть, коді ӧнӧдз кывтӧ Колва, Уса да Печора юяс кузя, мавтӧ берегъяссӧ, виӧ чери, тшыкӧдӧ васӧ.
И бара позьӧ виччысьны, мый некодӧс оз ло кыскӧма кыв кутӧмӧ. Та вылӧ индӧ кӧть нин сійӧ, кыдзи штрапуйтӧны начальникъясӧс, кодъяс мыжаӧсь вӧр-ва тшыкӧдӧмысь. Тавося во джынйӧн 65 веськӧдлысьлысь перйӧма штрапсӧ сӧмын 8,1 сюрс шайт, быд морт вылӧ воӧ 124 шайтӧн. Тадзи ӧмӧй позьӧ ӧлӧдны пакӧсть вӧчӧмсьыс?!
В. РАЗМЫСЛОВ.
#Коми_му_1992-07-28
БӦРД КӦТЬ СЕРАВ
Бӧръя кадӧ ёна донсяліс ломтас-мавтас. Печора ю вылын лои лӧньджык. Но абу на быдлаын. Сідз, Вуктылын ю берег дорын сулалӧны... «Вуктылстрой» трестлӧн, Дутовскӧй леспромхозлӧн да ВАТП-лӧн куим паром. Дивӧ. Ӧд ӧтиыслы ёнасӧ нинӧм вӧчны.
Но, вӧлӧмкӧ, ас паромӧн вуджны ёна донтӧмджык. Верман пӧ гачтӧгыд кольны, медалан кӧ орчча предприятиелысь катерсӧ.
Миян ӧнія олӧмын уна тешкодьыс. Он и тӧд сэсся, бӧрдны али серавны.
М. ВАСИН.
#Коми_му_1992-07-28
ТАВО АВГУСТ 1 ЛУНСЯНЬ
Воис газет-журнал вылӧ гижӧдчан кад. Кыдзи сійӧ кутас мунны таво? Кутшӧм вежсьӧмъяс виччыссьӧны? Та йылысь кольӧм пекничаӧ вӧлі Коми Республикаса Министръяс Сӧветын республиканскӧй газет-журналъясса представительяскӧд сёрни.
Совминысь национальнӧй вопросъяс да культура отделса юралысь Е. А. Попов тӧдчӧдіс, мый пыр содысь донъяс вӧсна локтан во республиканскӧй газетъяс да журналъяс лэдзӧмысь убыткаыс лоас 115 миллион шайтысь унджык. Сэк жӧ некутшӧм сёрни оз вермы лоны печатнӧй изданиеяс пӧдлалӧм йылысь. Республикаса правительство босьтӧ ас вылас газет-журналъяс лэдзӧмысь рӧскодсӧ. Совещание вылын кыптыліс вопрос и сы йылысь, мый, гашкӧ, бурджык заводитны гижӧдны печатнӧй изданиеяс вылӧ йӧзсӧ во джын кежлӧ. Ӧд некод оз тӧд, ёна-ӧ кутас содны водзӧ инфляцияыс. Но ставӧн воисны ӧти кывйӧ, мый тадзисӧ лоӧ воштӧма уна лыддьысьысьӧс. Газет-журнал вылӧ важ моз позьӧ гижӧдчыны быдса во кежлӧ. Таво кыдзи республиканскӧй, сідзи и каръясса да районъясса газет-журналъяс вылӧ гижсян кампанияыс заводитчас август первой лунсянь нин. Тадзи вӧчсьӧ сы могысь, медым лыддьысьысьяс удитісны тэрмасьтӧг бӧрйыны колана изданиеяс. Ӧд газет-журнал вылӧ донъяс ёна содісны. И тайӧ, дерт жӧ, кучкас гӧльджыка олысьяслӧн зеп кузя.
Водзвыв арталӧм серти, «Коми му» вылӧ 1993 во кежлӧ гижӧдчан доныс сідзжӧ содас. Стӧч лыдпасъяссӧ лыддьысьысьяслы юӧртам локтан номерын. Ми корам найӧс, мед водзӧ кутісны судзӧдны коми национальнӧй газет.
А со мында сьӧм ковмас мукӧд коми газет-журнал вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧм могысь: «Войвыв кодзув» — 48 шайт, «Чушканзі» — 36 шайт, «Би кинь» — 12 шайт, «Йӧлӧга» — 4 шайт 80 кӧпейка.
Ми, редакцияса уджалысьяс, надейтчам асланым лыддьысьысьяс вылӧ, мый найӧ и локтан во кежлӧ судзӧдасны «Коми му» — коми войтырлы колана газет.
#Коми_му_1992-07-28
ЛЭБЗИСНЫ КОСМОСӦ
Тӧрыт Байконур космодромсянь космосӧ лэбзис «Союз ТМ-15» космическӧй корабль. Сылӧн борт вылын российско-французскӧй экипаж: командирыс Анатолий Соловьев, бортинженер Сергей Авдеев да Францияса гражданин, космонавт-исследователь Мишель Токини. Орбитальнӧй комплекс «Мир» вылын Александр Викторенкокӧд да Александр Калерикӧд ӧтвылысь экипаж кутас уджавны кык вежон.
#Коми_му_1992-07-28
КЕДЗОВТӦНЫ...
Тайӧ «перспективатӧм» ичӧтик сиктыслӧн судьбаыс дзик жӧ сэтшӧм, кутшӧм и мукӧдлӧн, кодъясӧс эновтісны олысьясыс да кытчӧ кольччисны сӧмын лыдаӧн, кодлы некытчӧ вӧлі вӧрзьӧдчынысӧ либӧ муннысӧ эз кӧсйыны. Габов грездын, кӧні коркӧ олӧмыс дзулькйӧн пуис, кӧні госпромхоз котыртчан воясӧ на вӧлі нелямын гӧгӧр овмӧс, талун шемӧсмӧдӧны киссьӧм да овтӧм керкаяс. А быттьӧ неважӧн на «Пятилетка» колхозса председатель Матвей Федорович Лодыгин ӧтувъя овмӧслӧн вермӧмъяс йылысь ошйысьліс районса партийно-хозяйственнӧй активлӧн собраниеяс вылын.
Вӧдитлісны нянь, а талун омӧлика вынсьӧдӧм муяс вылын весиг анькытш сора зӧр кок йылас косьмӧ. Кытысь уна куйӧдыс нелямын куканьыдлӧн? Та мында ӧд и скӧтыс «Вычегодскӧй» госпромхозса татчӧс бригадаын. Некымын вӧлыдлӧн куйӧдыд сы мында жӧ и эм. А мӧсъясысь важӧн нин эновтчылісны. Да и коді видзас, кор, кыдзи висьталіс бригадир Анатолий Ефимович Мизев, сылӧн став уджалысьыс — кӧкъямыс морт? Турун пуктыштны пенсионеръяс отсалӧны — и то ладнӧ. Мед видзьяс эз эндыны да пуктытӧг лым улӧ сюрны, Дзоль сиктын олысьяслы найӧс ковмис сетны. Сэні госпромхозлӧн отделение, Габовсянь 12 километр сайын. Медпункт ни начальнӧй школа, кодъяс коркӧ вӧліны. Бурджык эн вись, Енмыс мед таысь видзас. Школаӧ мунан арлыда челядь кӧ эмӧсь, 32 километрсайса Зимстан посёлокӧ интернатас сет. Первойсӧ гажтӧмтчыштасны, а сэсся велаласны. Гӧгныс, кыдз шуласны, бӧрдӧмнысла оз письт. Та вӧсна ӧд и эновтісны унаӧн грезднысӧ да лэччисны Зимстанӧ, кӧні эм шӧр школа и больнича. Районӧн веськӧдлысьяс кӧсйысьлісны восьтны, лоас кӧ пӧ кӧть ӧти велӧдчысь, тані начальнӧй школа, но эз восьтны, кӧть велӧдчан арлыда челядьыс лоис.
Ӧнія цивилизациялӧн шедӧдӧмторъяс лыдын — трактор двигательысь ичӧтик электростанция, коді сетӧ би рыт-асывсӧ, ӧти трактор да нёль мотоблок, кодъяс кокньӧдыштісны ытшкӧм. Тшыгла он жӧ кув, мыйкӧ кӧ видзан ачыд, сакар-шыдӧс сетыштӧны Воч сельполӧн куш джаджъяса магазинысь.
Но и татшӧм сьӧкыдлунъяс дырйи кодсюрӧ бӧр локтіс посёлокысь. Гортас медводз бергӧдчис Василий Алексеевич Лодыгин. Да эз ӧтнас. Роза Всеволодовна ӧні буретш дӧзьӧритӧ госпромхозлысь куканьяссӧ. Кӧзяиныс менам волігӧн тшупӧ вӧлі бура ыджыд гид — мӧслы и ыжъяслы тӧрмӧн. Кӧть кык мӧскӧс сюй. Сідзи, буракӧ, и лоӧ: В. А. Лодыгин чужан грездас крестьянствуйтны кӧсйӧ. Посёлокысь жӧ бӧр воис Павел Иванович Лютоевлӧн медічӧт пиыс — Андрей. Гозъя жӧ олӧны. Челядь эмӧсь. Мамӧн да батьӧн шуысьяс, ме кута тӧд вылын ичӧт войтырӧс, эмӧсь нӧшта куим семьяын. Оз кӧ олӧмыс ёна дзугыльтчы, гашкӧ, и оз кунь дзикӧдз синъяссӧ ичӧтик грездыс.
Веськыда кӧ шуны, госпромхозлӧн Габов грездса олысьяс вӧсна тӧждлуныс ичиньводзса ныв вӧсна кодь жӧ. Кулӧмдінын пӧ аслыныс госпромхозса директор А. В. Попов да сійӧс вежысь В. В. Нестеров кирпичысь кык судта керка лэптӧмаӧсь, ӧнія донъясын пӧ ӧти керкаыс 1,5 миллион шайт сулалӧ. А медтӧ эськӧ чужан муӧ бергӧдчысьяслы мыйӧнкӧ отсыштісны, кӧпейка кӧть сетісны. Дзольын клубнысӧ помалӧм вылӧ сьӧм пӧ абу, а аслыныс, майбыр, аддзӧны сьӧмтӧ. Сэсся коді нӧ мӧвпыштіс, мед йӧзыс Габовын да Дзольын олісны, а госпромхозлӧн контораыс Кулӧмдінын вӧлі, да начальство особнякъяссӧ сэні жӧ зымӧбтіс? Босьтчылісны эськӧ госпромхозса уджалысьяс ассьыныс правояснысӧ дорйыны, но директор вермис, нырщикъяссӧ удж вылысь вӧтліс.
Ёна пӧ Анатолий Владимирович ассьыс уджалысьяссӧ кедзовтӧ, кывлі ме унаысь нин, письмӧ весиг дзольсаяссянь воліс. Но управа пӧ сы вылӧ абу, а ставыс сы сайын, мый карын пӧ сійӧс кутысьяс эмӧсь. Докажитны колӧ, а он вермы, киӧдыс абу кутӧма. Кор да кодлы кунича ли ур ку сетӧ, кодӧс сьӧла-тарнас да тшак-пувнас чӧсмӧдлӧ. Сёрнитӧны сӧмын йӧзыс. А тшыныд битӧг, кыдз важ йӧз шулӧмаӧсь, оз овлы. Збыльысь ыджыд выныс А. В. Поповыдлӧн. Районнӧй администрацияса юралысь С. П. Каплин, видз-му овмӧсын уджалысьяс, профсоюз райкомитетса председатель Е. М. Тарачев да мукӧд ыджыд чина йӧз ветлісны Дзоль — Габовӧ, но уджалысь йӧзлы таысь ис ни бус эз ло. Рабочӧйяслы, кодъясӧс вӧтліс, уджсӧ ковмис орчча Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округысь корсьны. Кык пӧрйӧ гижліс ыджыд вен йылысь Кулӧмдін районын петысь «Парма гор» газет, но отсавны эз жӧ вермы.
Габовын олысьяс дзольсаяс моз жӧ эз на кыпӧдчывны. Верман и дзик нажӧткатӧг кольны, «чеччавны» кӧ кутан. Поповыд — абу слӧн, тэ — абу Моська, но сы вылӧ увтӧмысь колӧ видзчысьны. Мотоблокъяс судзӧдіс — и то нин, оз ков гӧрбушӧн ӧвтчыны кузь гожӧмбыд.
— Кыдзи-мый оланныд? — юалі электростанцияын уджалысь Алексей Александрович Логиновлысь. Сылӧн вӧлі нёль челядь, а ӧні гортас колис сӧмын гӧтырыскӧд — Анастасия Павловнакӧд. Нёльнан ныла-пиаыс быдмисны да поздысисны мукӧд сикт-грездъясын.
— Надзӧникӧн, — вочавидзис сійӧ. — Борис зять локтіс нин. Валерий пиӧс нӧшта Помӧсдінысь виччыся. Турун пуктыны отсаласны. Ме тай налы быдторнас на отсала. Зоя матын олӧ да эськӧ волас. Гашкӧ, зятьяскӧд матыстчыласны и Лиза да Зина. Мукӧд гожӧм тай вель унаӧн чукӧрмылам-а.
Алексей Александрович челядьдырсяньыс Габов грездын, кӧть чужлӧма Дзоль дорса Лупъя грездын. Коми-Пермяцкӧй округын тайӧ грездыс важӧн нин абу. Нэмсӧ татысь, матысса грездъясӧ да райцентрӧ кындзи, нӧшта некымынысь карӧ ветлӧм лои, эз петавлы. Нэмсӧ вӧлі скӧта, ӧні мӧстӧг, ыжъястӧг да порсьтӧг оз жӧ ов. Яй-выйнад челядьыслы и ыджыд рӧдняыслы на отсалӧ. Велалӧма да этша йӧзнас абу нин гажтӧм. Прӧст кадсӧ, овлӧ кӧ сэтшӧмыс, коллялӧ вӧрын да ю дорын. Эмышт на мыйсюрӧ вӧрас и ваас, кӧть эськӧ Пруптскӧй леспромхозлӧн кӧзяйничайтӧм вӧсна дзикӧдз нин ляпкаліс Воч ю. Сы вӧсна, мый пӧрӧдӧны юӧ усьысь ёльяс бокысь вӧрсӧ. Пласьтмунісны-пӧрисны пожӧма гулыд ягъяс. Висьталісны меным, мый ветлӧдлӧ пӧ вӧлі ягъясӧдыс да радлӧ леспромхозса директор М. Н. Терлецкий. Менам нэм пӧ пӧрӧднысӧ тырмас да и коляс, а дас воӧн ньылыштісны, егыръясса козъяс вылӧ нин уськӧдчисны. Правда, и пенсия вылас нин Матвей Николаевичлы регыд. Ас кадӧ Габов грездсӧ вӧлӧм вӧзйӧны леспромхозлы подсобнӧй овмӧс пыдди, но директор абу босьтӧма. Эз кӧ ӧткажитчы, ме чайта, бурджыка эськӧ габовсаяс олісны. Леспромхозыдлӧн, мый кӧть эн шу, а сьӧмыд госпромхоз дорсьыд, коді куим-нёль тӧлысь чӧж мукӧддырйи удждон сетны оз вермы, пырджык вӧлі да и ӧні эм. Районын тайӧ предприятиеыс пыр медбуръяс лыдын. Сӧмын нинӧм оз вичмы дзольсалы да габовсалы, кӧть сиктъяс гӧгӧрсьыныс да кыйсян-вотчанінсьыныс став вӧрсӧ пызйис-жугӧдіс эз кодкӧ, а тайӧ леспромхозыс.
Лыддим да, кызь морт олӧ талун Габовын, унджыкыс — пенсионеръяс. Став надея кутӧны томджыкъяс вылӧ, кодъяс ӧнія кадӧ, кор бокиысь нинӧм бурсӧ жӧ корсьысьны, оз, гашкӧ, эновтны чужан мунысӧ. Тані быть колӧ восьтны начальнӧй школа. Сытӧг аскиа луныс грездыслӧн оз ло. Водзӧ вылӧ колӧ мӧвпыштлыны и ассьыныс специалистъясӧс быдтӧм-велӧдӧм йылысь. Локтӧм йӧзыд — локтӧм йӧз и эмӧсь. Сійӧ жӧ директорсӧ кӧть босьт, кыськӧ ӧд вайисны да кӧвъялісны. Коми кыв оз тӧд, пыдӧджык татчӧс олӧм вылас видзӧдлыны гежӧдика волігъясад оз эшты. Буракӧ, медым аслыс водзӧ ыджыдавны, тӧдӧмӧн некодӧс специалистъяс пиысь оз велӧд. Дзоль отделениеын талун абу ни велӧдӧм агроном, ни зоотехник. Велӧдчӧм йӧз абуӧсь и Габовын.
Гашкӧ, грездыслы выль олан гаж сетас Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округӧ туй. Дзольӧ сійӧс стрӧитӧны нин, а сэсянь соседъясӧдз воӧдчӧм могысь колӧ сӧмын дас нёль кымын километр. Виччысьӧны тані и уровйӧ электричество. Зимстанӧ нюжӧдӧны нин 110 киловольт напряжениеа электропередача линия. Сэсянь 32 километрыд, лыддьы, орччӧн. Сюръяяссӧ госпромхоз лӧсьӧдлӧма нин, но мыйлакӧ лэдзӧма... пиломатериал вылӧ.
Вӧлі кӧ Габовын, шуам, ыджыд тӧдчанлуна кутшӧмкӧ производство, сэки эськӧ быть тӧждысь йӧз вӧснаыд. А мый ӧні сетӧ Габов? 40 ӧшпи да пув-тшак. Но абу найӧ мыжаӧсь, мый олӧны тайӧ му вылас, коді тані зэв жӧ мича да гажа. Абу мыжаӧсь сыысь, мый веськӧдлӧны наӧн йӧзӧс омӧля пыдди пуктысь войтыр.
Сьӧдас олӧмыс кадысь водз нуис да водзӧ нуӧ ловсӧ мӧдар югыдас уна том мортлысь. Шойнавывса крестъяс вылын пасйӧдъяс ясыда висьталӧны та йылысь, да и йӧзыс пурта-чера-пищаля венсӧ дыр оз вунӧдны. Енмӧй, видз найӧс водзӧ вылӧ лёка олӧмсьыс, неуна кӧть югдӧдышт Габов весьтсӧ.
В. ЛОДЫГИН.
Усть-Куломскӧй р.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН; бригадир А. Е. Мизев; эновтӧм да киссьӧм керка; A. А. да А. П. Логиновъяс Светлана внучкаыскӧд; выль гид тшупӧ В. А. Лодыгин; грездса шойна.
Снимокъясыс авторлӧн да B. Петровлӧн.
#Коми_му_1992-07-28
Эскам, миян лыддьысьысьяс
ОЗ КОЛЬНЫ ВЕСЬКОДЬӦН
коми газет дорӧ
Абу кокни рынок вылӧ вуджан кадыд. Пӧдлассьӧны предприятиеяс. Содӧны уджтӧмалысьяс. Лунысь-лун кыптӧ сёян-юан, кӧм-паськӧм да мукӧд тӧвар вылӧ дон. Быттьӧ эськӧ дзик быдтор эм и государственнӧй, и коммерческӧй магазинъясын. Но он на тай босьт, кор курччасьӧны донъясыд. И лоӧ пыр чорыдджыка думайтны, кыдзи водзӧ овны, кыдзи эськӧ тырмӧдны пыр донтӧммысь сьӧмтӧ сёян-юан да кӧм-паськӧм вылӧ.
И быттьӧ веськодьджык лои талун миянлы духовнӧй сёяныд. Газет-журнал вылӧ донъясыд сідзжӧ пыр ёнджыка содӧны. Абу быдӧнлӧн позянлуныс унджык издание вылӧ гижӧдчыны. Со и чинӧны тиражъясыд. Лыддьысьысьяс тӧдӧны нин, кутшӧм уна воштісны та вӧсна «Комсомольская правда» да мукӧд гырысьджык газетъяс.
Эгӧ вермӧй тайӧ ускӧттьӧсьыс видзчысьны и ми, «Коми муса» уджалысьяс. Волӧн первой джын серти июль тӧлысьын газетлӧн тиражыс чиніс некымын сё экземпляр вылӧ. Гӧгӧрвоана мыйла. Унаӧн, тыдалӧ, гижӧдчылісны «Коми му» вылӧ во джын кежлӧ. А сэсся бӧрынджык «вунӧдісны» нюжӧдны сроксӧ. Ӧд сиктса мортыд (буретш коми сиктӧ медсясӧ воӧ миян газет) талун олӧ мукӧд серти тӧдчымӧн гӧльджыка. Сылы торйӧн нин колӧ ӧні быд кӧпейка артавны.
Ми сідзжӧ бура гӧгӧрвоам сылысь тӧждъяссӧ, майшасьӧмсӧ. И век жӧ эскам: сиктын и карын олысь коми войтыр оз кольны веськодьӧн коми республиканскӧй газет дорӧ, коми печатнӧй кывлӧн доныс и водзӧ кутас содны. Таӧ эскӧдӧ тшӧтш и сійӧ, мый ӧнія сьӧкыд кадӧ коми войтыр пыр унджыкӧн шыӧдчывлӧны асланыс корӧмӧн, норасьӧмӧн, майшасьӧмӧн миян газетӧ. Сідзкӧ, эскӧны сылы. Абу этшаӧн на пӧвстын олӧма войтыр, инвалидъяс, висьысьяс. Найӧ виччысьӧны отсӧг местнӧй властьяссянь, кодъяс тшӧкыда ланьтӧдчӧмӧн велалӧмаӧсь овны. А кытчӧ сэсся шыӧдчан? Со и воӧны «Коми муӧ» тӧждӧн тырӧм письмӧяс. Кыдзи вермӧ, газет отсалӧ. Кольӧм во редакцияын лӧсьӧдӧма выль, социальнӧй проблемаяс отдел, кодлӧн могыс бура тӧдмасьны быд татшӧм майшасяна письмӧӧн да сетны тӧлка да лӧсялана воча кыв. Та могысь лоӧ тшӧкыда шыӧдчывлыны министерствоясӧ, ведомствоясӧ, районъясса администрацияясӧн веськӧдлысьяс, юристъяс дінӧ. Огӧ кольӧй бокӧ ни ӧти шыӧдчӧм.
Сэк жӧ «Коми му» гижис да водзӧ кутас гижны сы йылысь, мый талун торйӧн нин ёна майшӧдлӧ коми войтырӧс. Сёрни нуӧдам республикалысь асшӧрлунсӧ ёнмӧдӧм, коми этнослӧн судьба, чужан кыв, культура сӧвмӧдӧм, вӧр-ва дорйӧм йылысь. Татшӧм гижӧдъяссӧ дасьтігӧн кутам тӧд вылын и, коляс оз комиыс кыдзи тыр-бура олысь нация свет вылас, али нӧ вошӧ мукӧд сёрниа войтыр пӧвстӧ.
Мыйла та йылысь талун казьтышті? Воис газет-журнал вылӧ гижӧдчан кад. Лыда лунъяс сэтчӧдз колисны. Гӧгӧрвоам, мый донъяс водзӧ содӧм вӧсна унаӧн вермасны ӧткажитчыны печатнӧй изданиеясысь. Ми талун огӧ вермӧй эскӧдны лыддьысьысьясӧс, мый газет вылӧ доныс оз кут содны. Дерт жӧ, кутас. Тайӧ абу миян сайын. Но сэк жӧ, кыдз мый вермам, зілям, медым тайӧ доныс вӧлі лыддьысьысьлӧн зеп сертиыс. «Коми муса» журналистъяс надейтчӧны, мый век жӧ содас национальнӧй газет лыддьысьыс. Газет оз этша гиж олӧмас нелючкияс йылысь, эрдӧдӧ тырмытӧмторсӧ. Асланым гижӧдъясын зілям, медым йӧзыс мездысисны чӧв олӧмысь, веськодьлунысь, идӧртӧмлунысь, медым гӧгӧрвоисны, мый водзӧ тадзи овны оз позь. Такӧд йитӧдын жӧ виччысям лыддьысьысьяссянь мӧвпалана письмӧяс, тӧлка сӧветъяс. Найӧ отсалӧны миянлы корсьны газетлысь водзӧ туйвизьсӧ.
Ми зілям тырвыйӧджык петкӧдлыны республикалысь пыр вежсьысь политическӧй да экономическӧй олӧмсӧ, гижны и сиктса, и карса йӧзлӧн тӧждъяс йылысь, и совхозъяс да колхозъяс, и фермерскӧй овмӧсъяс йылысь, тӧдмӧдны сійӧ бурнас, мый вочасӧн чужтӧ ӧнія кадыс. Миян гижӧдъясным мед эськӧ кыдзкӧ отсалісны лыддьысьысьяслы бурджыка гӧгӧрвоны талунъя олӧмсӧ. Огӧ вунӧдӧй верстьӧ йӧзӧс и посниясӧс. Йӧзӧдам интереснӧйджык гижӧдъяс мукӧд газет-журналысь. Дерт жӧ, печатайтам и коми войтырлӧн важся олӧм йылысь казьтылӧмъяс.
Ӧні, кор «Коми му» газетӧс пыртісны всероссийскӧй каталогӧ, эскам: миян лыддьысьысьыс содас и Россиялӧн мукӧд пельӧсын, кӧні олӧны коми войтыр. Насянь сідзжӧ виччысям письмӧяс. Зэв ёна кӧсъям, мед бокын олігӧн найӧ эз вунӧдны ассьыныс чужан кывнысӧ.
Талунъя сьӧкыд кадӧ абу кокни журналистъяслӧн уджыс. Содіс газет вӧсна налӧн кыв кутӧмыс. И тайӧ тшӧктӧ налы видзчысьӧмӧн вӧдитчыны печатнӧй кывйӧн. Ӧд сы сайын, кыдзи да мый йылысь кутам ми гижны, унаторйын газетлӧн аскиа луныс, сылӧн водзӧ судьбаыс. А та йылысь медводз ми тӧдмалам асланым лыддьысьысьяссянь. Надейтчам, мый найӧ и водзӧ кутасны эскыны миян газетлы.
И. БЕЛЫХ, редакторӧс вежысь.
#Коми_му_1992-07-28
ӦТИ ПЕЛЬӦДЫС ПЫРӦ, А МӦДТІЫС ПЕТӦ
Минсельхозлӧн предприятиеяс пиысь талун кежлӧ заптӧны кӧрым оз лёка Сыктывдинскӧй районын. Кольӧм лунъясӧ ми волім сэтчӧс кык овмӧсӧ. «Палевицкӧй» совхозса директор, Коми Республикаысь Верховнӧй Сӧветса депутат А. П. Кузнецов шуӧ:
— Миянлы таво колӧ чукӧртны 3.698 тонна кос турун, июль 23 лун кежлӧ лоис 1.002 тонна веж бур кӧрым. Сенаж кузя планыс 1.833 тонна, коймӧд лун нин сійӧс вӧчам, сюйим траншеяӧ 511 тонна веж масса. Медуна кӧрым лои заптӧма Ивановскӧй отделениеын, кӧні бригадирыс Н. А. Торлопов. Сэні уджалӧ Пальса да Ивадорса механизаторъяслӧн ӧтувъя отряд. Куим тракторӧн ытшкӧны, кыкӧн куртӧны да нӧшта куимӧн прессуйтӧны кос турунсӧ.
Ёна старайтчӧны водительяс, став грубӧй кӧрымсӧ ас кадӧ вайӧма видз вылысь лэбулӧ.
Позьӧ пасйыны «Комигражданстрой» объединениеысь вит мортӧс, кодъяс тэчӧны тюкъяссӧ сарайӧ. Налы мынтам расценка серти удждон, асланым уджалысьяслы кодь донысь лишӧдам йӧв да яй. Ёна отсасьӧны и школьникъяс, уджалӧны витӧд классянь да гырысьджыкъяс. Ставыс 50 кымын зонка да нывка, налы сідзжӧ мынтысям некутшӧма кедзовттӧг. Слудскӧй отделениеын страдуйтӧ вӧлӧн да ки помысь уджалан звено. Заптісны 210 тонна грубӧй кӧрым, 90 тоннасӧ чӧвтісны зорӧдӧ.
Видз вылӧ ытшкыны петалім июль 6 лунӧ, август 20 лун кежлӧ думайтам помавны турун заптӧмсӧ. Ӧні миян серти водзынджык сӧмын «Сыктывкарскӧй» совхоз, но ӧд вермас поводдяыд конйыштны. Техникаӧн да механизаторъясӧн кыдзкӧ-мыйкӧ бергӧдчам, водзвыв вештысьтӧг фондъяс серти на лишӧдӧны и солярка да бензин. Но дзескыд маслӧӧн, регыд бырас, да вермам сувтны топӧдӧм турун кӧртавлан шпагат вӧсна. Килограмм шӧртыс ӧти-кӧ, ӧні сулалӧ 350 шайт, тонна турун гартлыны колӧ 450 шайт дон. Мӧд-кӧ, и ньӧбнысӧ талун сійӧс некытысь, республика пасьта некӧн абу шпагатыс.
Кыдз шуласны, площадьтӧ эськӧ и вӧчам, но кӧрым чукӧртан планным ӧдвакӧ тырас. Сы вӧсна, мый бурмӧдлытӧм видзьяс вылын туруныс таво кольӧм воын серти сӧмын джынйыс. А шыльӧдлӧм, косьтылӧм, вынсьӧдӧм да кӧдзлӧм участокъясын лоас 70 процент гӧгӧр. Со мый вӧчис сёрӧн воысь тулысыд, гожӧм заводитчигӧн кос да кӧдзыд поводдяыд. Медбӧрын, кыдзи удайтчис могмӧдны страда кежлӧ видз вылын уджалысь механизаторъясӧс, мукӧд йӧзӧс сёян-юанӧн, куритчанӧн? Отсаліс «Агропромплодоовощ» объединение (директорыс А Ф. Минин), кодлысь ньӧбим 60 тысяча шайт дон сигарет. Лишӧдыштісны и чай, сакар, яя консерв, макарон, а районнӧй потребкооперация пыр на сӧмын кӧсйысьӧ мыйсюрӧ вайны.
А со мый висьталіс «Часовскӧй» совхозса главнӧй агроном Н. Ф. ПЛОСКОВ:
— Июль 12 лун бӧрын петім силосуйтчыны, Краснодеревенскӧй бригадаын сюйим траншеяӧ сенаж вылӧ 1.610 тонна веж масса. Механизируйтӧм звеноын техникаыс куим КПИ-2,4 да ӧти немецкӧй комбайн, ӧти КИР-1,5. Та мында сенажсӧ, а планыс вӧлі 700 тонна, механизаторъяс вӧчисны лун дасӧн. Ӧні куимнан бригадаын босьтчим заптыны грубӧй кӧрым, колӧ 1.800 тонна. Та дорӧ содтӧй 3.500 тонна силос — со мыйта кӧрым ковмас скӧттӧ тӧвйӧдмӧныд. Ставыс уджалӧ сизим пресс-подборщик, уна мукӧд техника, 250 тонна грубӧй кӧрым чукӧрмис нин.
Став туруныс вежӧн на сюри, дзоньнас прессуйтам, ньӧти ог зорӧдалӧй. Отсасьӧны Сыктывкарскӧй ЛПК-ысь 10 морт, тэчӧны лэбулын штабельясӧ тюкъяссӧ. Поводдя кӧ оз торк, август 10 лун кежлӧ арталам эштӧдны видз вылын страдуйтӧмсӧ. Но туруныс таво омӧля быдмис, да планным ӧдвакӧ тырас. Техника и механизатор тырмӧ, но зэв дона запаснӧй частьыс. Районса администрация тшӧктылӧма райполы, мед миян совхозса страдуйтысь йӧзлы лишӧдісны куритчан, чай, сакар, мукӧд прӧдукта. Но вайлісны сӧмын куритчан да морт ӧти банкаӧн яя консерв. Страда кадӧ йӧзлы культурнӧй мероприятиеяс нуӧдӧм йылысь нинӧм ог вермы висьтавны. Стрӧитіс совхоз кирпичысь сы ыджда кык судта клуб, эм сэні директор и мукӧд специалист, сӧмын художественнӧй веськӧдлысьыс мунӧма. Но нинӧм клубас, буракӧ, оз вӧчсьы.
* * *
Кыдзи аддзам, абу ставыс лючки гожся страда кадӧ йӧзӧс медся коланаторнас могмӧдӧмын «Палевицкӧй» да «Часовскӧй» совхозъясын. И аттьӧ колӧ шуны механизаторъяслы, мый оз на ёна дӧзмыны та вылӧ, старайтчӧны унджык вӧчны мича гожся лунъяснад. А торговляса да культураса уджалысьяслы кӧть быд во доль нелючкияс йылысь, ӧти пеляныс пырӧ, а мӧдтіыс петӧ.
А. БЕЛЫХ.
Сыктывдинскӧй р.
#Коми_му_1992-07-28
ФИНЛЯНДИЯЫСЬ И ЭСТОНИЯЫСЬ
Пыр тшӧкыдджыка Сыктывкарса Печать керкаӧ кежавлӧны рубежсайса делегацияяс. Со и кольӧм лунъясӧ республиканскӧй газетъясса да журналъясса уджалысьяс аддзысьлісны Финляндияысь да Эстонияысь гӧстьяскӧд. На пӧвстын финскӧй журналистка Улла Кервинен, Эстонияса национальнӧй паркысь сотрудникъяс Арво Пийр, Сайма Гордеева да мукӧд.
Найӧ медводз интересуйтчисны миян республикалӧн политическӧй, экономическӧй да культурнӧй олӧмӧн. Юасисны, кыдзи сӧвмӧ Коми муын асшӧрлуныс, ёнмӧ йӧзлӧн политическӧй вежӧрыс, кутшӧм сьӧкыдлунъяскӧд лоӧ паныдасьны демократическӧй общество стрӧитігӧн. Ыджыд сёрни пансис коми кыв вылын петысь республиканскӧй газетъяслӧн да журналъяслӧн тӧждъяс йылысь. «Чушканзі» журналса главнӧй редактор, Коми Республикаса народнӧй депутат В. И. Осипов тӧдмӧдіс коми газет-журналъяслӧн рынок вылӧ вуджан кадӧ сьӧкыдлунъясӧн, сійӧн, кыдзи республикаын босьтчисны пӧртны олӧмӧ печать юкӧнын национальнӧй политика, кыдзи неважӧн Коми парламент примитіс государственнӧй кывъяс йылысь закон. Гӧстьяс эз кольны веськодьӧн и сійӧ юӧр дінас, мый парламентлӧн сентябрь тӧлысся заседание вылын лоӧ видлалӧма и Коми национальнӧй парк йылысь вопрос.
Воча кывйын Финляндияысь журналистка Улла Кервинен висьталіс, мый Финляндияын ӧні сідзжӧ кризис (дерт, абу миян кодь). Та вӧсна газетъясын этшаджык реклама. А тайӧ тӧдчӧ и редакцияяслӧн экономическӧй олӧм вылӧ. Ӧд рекламаысь воӧ уна сьӧм. Торйӧн гырысь сьӧкыдлунъяскӧд лоӧ паныдасьны местнӧй газетъяслы.
Гӧстьяс колисны дӧвӧленӧсь тайӧ аддзысьлӧмнас.
Б. ИЛЬИН.
#Коми_му_1992-07-28
ПЕРМИЯСЯНЬ МАНГАЗЕЯӦ
Кыдзи юӧртліс нин «Коми му» газет, тавося май 23 лунӧ заводитчис «Пермиясянь Мангазеяӧ» международнӧй финно-угорскӧй экспедиция, кодӧс сиӧма коми письменностьлы 620 во тырӧмлы. Помасис тайӧ экспедицияыслӧн медводдза юкӧныс. Вуджӧма Эжва, Войвыв Мылва да Печора юяс кузя ва туй Печора карӧдз. Кыдзи удайтчис мунны тайӧ ыджыд костсӧ, кутшӧм могъяс туялӧ экспедиция, висьталӧ сыӧн веськӧдлысь, ветлысь-мунысьяслӧн «Биармия» нима центрӧн юрнуӧдысь Владимир Николаевич КОРОЛЕВ:
— Тайӧ экспедициялӧн шӧр могыс — Эжва, Войвыв Мылва, Печора юясті да Карскӧй мореті воӧдчыны Мангазеяӧ. Буретш тайӧ местаясӧдыс ёна важӧн мунлӧма вузасян, мукӧд народкӧд йитӧдъяс кутан туй. Ми кывтам важся финн да угор кывъя войтырлӧн пуысь вӧчӧм судно-коч вылын, кодӧс мастеритім асьным Сыктывкарса опытнӧй судомеханическӧй заводлӧн стапельяс вылын. Кочлӧн нимыс «Анбур». Ӧнія ногӧн кӧ, букварь.
Ми кыдз быттьӧ туялам тшӧтш ӧти коми легенда, коді нуӧдӧ миян эралӧн медводдза сюрс во помӧ. Сэки биармиясаяс (Пермса олысьяс) ордӧ пыр тшӧкыдджыка кутісны локны ыджыд пыжъясӧн Войвыв океансянь тӧдтӧм кыв вылын сёрнитысь йӧз. Регыд мысти найӧ горшнысла грабитісны биармиясаяслысь зарни вӧчӧмторъясӧн озыр юрбитан местаяс. Важ коми йӧз повзисны, мый локтӧм йӧз вермасны аддзыны налысь медыджыд енсӧ — Зарни Аньӧс, — да пыж-кочӧн мӧдӧдісны сійӧс Из гӧра сайӧ, медым дзебны некодӧн аддзывтӧм местаӧ. Туйсӧ вуджигӧн коч вылын мунысь дас морт пуктісны Печора ю вомӧ Сардор карлы подув.
Кыдз тӧдса, викингъяс Зарни Аньӧс эз аддзыны. Тайӧс позьӧ шуны кӧть нин сы серти, мый налӧн сагаясын та йылысь оз висьтавсьы. Важ коми йӧзлӧн енмыс лоис медся пыдди пуктанаӧн эз сӧмын налы, но и Из сайын олысь мукӧд народъяслы: ненецъяслы, хантылы, мансилы да с. в. Ми кӧсъям волыны сійӧ местаясас, кӧні ёна важся картаяс вылын Обь ю дорын серпасалӧма Зарни Аньӧс.
Сёрнитны кӧ мукӧд могъяс йылысь, то верма шуны, мый тайӧ экспедицияӧн ми водзӧ туялам-лӧсьӧдам научнӧй, экологическӧй, педагогическӧй да культурнӧй программаяс. Торйӧн кӧ, кӧсъям лӧсьӧдны проект, кыдзи бурджыка котыртны Коми муын да сы сайын вавывса туризм не сӧмын верстьӧяслы, но и челядьлы. Ӧд ветлысь-мунысьяслӧн «Биармия» центр ассьыс став вынсӧ веськӧдӧ буретш ныв-зонмӧс важся коми йӧзлӧн традицияясын велӧдӧм да воспитайтӧм вылӧ. Ми сувтӧдам мог: лӧсьӧдны челядьӧс воспитайтан международнӧй финно-угорскӧй центр, кӧні медыджыд тӧдчанлун лоӧ сетӧма чужан му тӧдмалӧмлы да та могысь ветлӧм-мунӧмлы. Лӧсьӧдам подув, медым найӧ босьтісны водзті медся колана профессияяс: вӧралысь, чери кыйысь, кӧр видзысь, пу кӧлуй вӧчалысь, бурдӧдчысь да с. в. Уджалам сы вылын, медым дасьтыны чужан му велӧдысьясӧс, музейясын уджалысьясӧс, вӧрын пӧрадок кутысьясӧс, заповедникъясын да национальнӧй паркъясын удж котыртысьясӧс да с. в. Ми зілям сы вӧсна, медым миян моз жӧ быдмысь войтыр туялісны-корсисны важ ордымъяс да ветлісны сэті, вӧчисны ыджыд и ичӧт пыжъяс. Мӧвпалам восьтны кочлысь, кӧр видзӧмлысь, лэч туйлысь, вӧрса аптекалысь музейяс. Медбӧрын, кӧсъям котыртны Сыктывкарын ветлысь-мунысьяслысь международнӧй центр, коді ӧтпырйӧ лоӧ и культурнӧй центрӧн.
— Владимир Николаевич, ті, буракӧ, челядьсӧ весиг босьтанныд асланыд экспедицияясӧ?
— Мӧд во нин миянкӧд экспедицияын Сыктывкарса 34-ӧд высшӧй профессиональнӧй училищеысь велӧдчысь Константин Огнев, кодлы тавося маршрут дырйи тырис 16 арӧс. Экспедициялӧн прӧйдитігӧн босьтлам коч вылӧ недыр кежлӧ и мукӧд челядьӧс, медым кӧть тӧдмалісны, мыйсяма делӧ ми вӧчам. Аддзылінныд кӧ, кутшӧма ӧзйӧны налӧн синъясыс. Лыддя, мый кутшӧмкӧ кӧйдыс уськӧдам налӧн сьӧлӧмӧ. Колӧны, зэв ёна колӧны йӧз, кодъяс эськӧ коми оласногсӧ вочасӧн бӧр ловзьӧдісны. Ми водзвыв юӧртлам районъясӧ, кор кутас прӧйдитны экспедицияным, медым босьтлыны коч вылӧ кутшӧмкӧ кад кежлӧ челядьӧс. Но школаяс миян дорӧ веськодьӧсь на.
— Кутшӧм вӧлі таво Печора карӧдз туйыс?
— Ва туйӧд Сыктывкарсянь Печораӧдз ми, а экспедицияӧ петім ӧкмысӧн, мунім тӧлысь чӧж. Помланьыс колим сӧмын куимӧн, сы вӧсна мый уналӧн помасисны отпускъясныс, вӧліны мукӧд могъяс. Медся сьӧкыда вуджим Войвыв Мылва вывті. Кольӧм воын серти ёна сьӧкыдджыка, кор сэті жӧ кывтім «Зарни ань» коч вылын. Ю вомӧн пӧрӧм пуяссӧ ставсӧ ковмыліс керавны черӧн, сы вӧсна мый бензопила эз сюр. Гӧля олім сёянысь, а вӧрас нинӧм на эз вӧв, эз шед и чери. Ва ӧдйӧ чиніс, и кочнымӧс ёна лоис кыскыны. Ӧти кось вывті кыскысим быдса лун, а 200 верста ва туй вылӧ видзим 11 лун.
— Водзӧ та кузя лоӧ кокниджык — Печора ю пыдӧсад ни Карскӧй мореад он крукась. Кор петанныд экспедициялӧн мӧд джынъяс?
— Ӧні кочным сулалӧ Печораса речнӧй базаын. Водзӧ туяс петам августын, кор Карскӧй мореын мунӧмнымӧс оз падмӧдны йияс. Вермас лоны, мый Печора карын миянкӧд мӧдӧдчас Норвегияысь нималана ветлысь-мунысь Тур Хейердал. Первойсяньыс сійӧ миянкӧд эз вермы мунны, сы вӧсна мый сылӧн вӧлі аслас экспедиция Перуӧ.
— А туйӧ петтӧдзыс шойччыштанныд?
— Кутшӧм шойччӧм?! Уджыс юр выв тыр. Медся ыджыд тӧждлун «Биармия» центрлы комплекс кыпӧдӧм вӧсна. Тӧв помнас нин Сыктывкарса администрация торйӧдліс сы улӧ Сыктыв ю бокысь му участок. Стрӧйбасӧ кыпӧдӧм могысь подувсӧ дасьтӧма нин, ю пыдӧсысь лэптӧма лыа да каржа. Регыд босьтчам тувъявлыны сюръяяс. Комплекслы проектсӧ дасьтіс творческӧй мастерскӧй, кодӧн веськӧдлӧ архитектор А. Ракин. Сэні лоӧны «Ветлысь-мунысьлӧн музей», кытчӧ пырасны миян музейысь экспонатъяс, а сідзжӧ «Ветлысь-мунысьяслӧн музей клуб» да «Кочлӧн музей». Бӧръяыслы проектсӧ вӧчис архитектор Н. Тюлюкова. Стрӧитчан уджъясӧн веськӧдлӧ миян центрса член В. Матвеев — зэв киподтуя морт, коді уна пӧсь пуктіс «Анбур» коч стрӧитӧмӧ. Чайтам, мый сійӧ кутас тӧвйыны аслас «юр сюянінын» нин.
— Гижны экспедиция йылысь газетӧ — ӧтитор. Мыйкӧ петкӧдлас-ӧ сы йылысь телевидение?
— Маршрут вылын миянкӧд вӧлі и водзӧ лоас Сыктывкарса «Асти» студияысь кинооператор А. Ильин. Сійӧ снимайтӧ документальнӧй фильм, кодӧс торйӧн нин бур лоӧ петкӧдлыны школаясын, а оз сӧмын ӧтчыд петысь телепередачаын.
— Медбӧръя юалӧм. Ӧнія кадӧ котыртны экспедиция абу кокни. Ог кут сёрнитны став тӧжд йылысь, юала сӧмын: кытысь сьӧмыс?
— Газет пыр мед эськӧ ыджыд отсӧгысь казьтыштінныд нимъяссӧ спонсоръяслысь: «Комибанк», Сыктывкарса опытнӧй судомеханическӧй завод, Сыктывкарса вӧр пилитан да обработайтан комбинат, В. Савин нима республиканскӧй драмтеатр, Сыктывкарса администрация, Сыктывкарса речнӧй порт, «Комиторгсервис» общество, «Доверие» акционернӧй страхӧвӧй общество, Коми тӧварнӧй биржа, кӧрт да бетон изделиеяс вӧчан Сыктывкарса завод, Тимшерскӧй леспромхоз, международнӧй финно-угорскӧй фонд, керкаяс стрӧитан «Заря» комбинат (Волжск кар), Тазовскӧй речной порт. Ставныслы ыджыдсьыс-ыджыд аттьӧ. Натӧг эськӧ некутшӧм экспедиция эз ло. Эска, мый сетасны отсӧг и водзӧ вылӧ.
Сёрнитіс В. ЛОДЫГИН.
Серпасъяс вылын: «Анбурлӧн» туй; татшӧм лоӧ «Биармия» центрлӧн комплекс.
#Коми_му_1992-07-28
БӦРЪЯСНЫ МЕДБУР ПОНЪЯСӦС
Сыктывкарын, искусствояс гимназиялӧн стадион вылын август 1–2 лунъясӧ лоӧ вӧралан понъяслӧн Коми Республикаса выставка. Татшӧм мероприятиеыс миян республикаын овлӧ куим воын ӧтчыд. Та вӧсна сійӧс окотапырысь виччысьӧны вӧралысьяс, кинологъяс, пон радейтысьяс. Ӧд налы сійӧ лоӧ аслыссяма праздникӧн.
Тайӧ выставка вылын чукӧрмасны республикаса медбур вӧралан понъяслӧн дас ӧти пӧрӧда: лайкаяслӧн куим да гончӧйяслӧн куим пӧрӧда, спаниель, легавӧй, мукӧд. Буретш сійӧ понъясыс, кодъясӧс рӧдмӧдӧны Коми муын да кодъяс отсалӧны миян вӧралысьяслы прӧмышляйтны зверь-пӧтка.
Выставкаыс отсалас бӧрйыны медся мича, статя понъясӧс, кодъяс бӧрыннас, дерт жӧ, ёна отсаласны водзӧ сӧвмӧдны племеннӧй удж. Мӧд боксянь, сы вылын ясыда тыдовтчас, мый вӧчӧма пон рӧдмӧдӧм кузя медбӧръя куим воӧн, кутшӧм тырмытӧмторъясысь колӧ мынтӧдчыны. Сэсся юксясны асланыс чӧжӧм опытӧн, тӧдӧмлунъясӧн вӧралысьяс, пон видзысьяс, кинологъяс. Тані, тӧдӧмысь, «гӧрддзасясны» выль йитӧдъяс, ёртасьӧм.
Тыдалӧ, со мый колӧ пасйыны. Выставка вылын понъясӧс кутасны донъявны Печораса, Ухтаса, Сыктывкарса медся бур судья-экспертъяс. Таысь кындзи, воасны и Санкт-Петербургысь, Ярославльысь, Кировысь специалистъяс. Выль мортлӧн видзӧдласыс ӧдйӧджыка да кокниджыка казялӧ и бурсӧ, и тырмытӧмторсӧ. Сэсся нималана кинологъяс отсаласны колана сӧветӧн.
Кыдзи висьталіс вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоысь охотовед-кинолог, всероссийскӧй категорияа судья-эксперт Е. Н. Филиппов, выставка вылын лоӧ и, сідз шусяна, стажёръяслӧн группа. Сэтчӧ пырисны войтыр, кодъясӧс вӧзйисны вӧралысьяслӧн кар-районса обществояс. Найӧ кутасны велӧдчыны ыджыд опыта кинологъяслысь, кыдзи колӧ стӧча донъявны вӧралан понъясӧс. Тайӧ аслыссяма бур школа. Тадзи водзӧ вылӧ нин дасьтыссьӧ выль смена. Таысь, чайта, колӧ ошкыштны вӧралысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн республиканскӧй обществоӧс.
Вӧралан понъяслӧн Коми Республикаса выставка вылӧ вермас локны быд окотитысь. Ӧд, збыльысь, сы вылын лоӧ, мый видзӧдлыны. Торйӧн нин вӧралысьяслы, кодъяс кӧсйӧны лӧсьӧдны нёль кока ёртӧс да вӧралігӧн медбур отсасьысьӧс. Веськыда выставка вылын позяс тӧдмасьны тіянлы сьӧлӧм вылӧ воысь понлӧн кӧзяинкӧд да водзвыв сыкӧд сёрнитчыны кычан йылысь.
М. ЛАДАНОВ.
#Коми_му_1992-07-28
ПАСА ШОРЛӦН ДЗЕБАС
Кулӧм юӧ усьысь Паса шор бокӧ, коді Кулӧмдін сикт катыдын, нёльӧд гожӧм нин зэвтіс палаткаяс Сыктывкарса государственнӧй университетысь археологическӧй отряд. Сійӧн веськӧдлӧ университетысь младшӧй научнӧй сотрудник В. Б. Липин. Велӧдчис да помаліс буретш тайӧ университетсӧ. Быд гожӧм вӧлі экспедицияын, ёнджыкасӧ чужан муас — Кулӧмдін районын. Со и таво вайӧдіс историческӧй факультетысь первой курсса студентъясӧс.
— Кулӧмдін район озыр ёна важся йӧзлӧн олан местаясӧн, — висьталіс сійӧ. — Тані талун кежлӧ пасйӧма 45 археологическӧй памятник. Найӧ эмӧсь Ягкӧджын, Донын, Носимын, Ульянаын, Озъягын, Кебанъёльын, Парчын, Мысын, Улыс Вочын да районса мукӧд грезд-сиктъясын. Ме ачым, кыдз шуласны, нёльӧд во нин лукйыся Паса шор бокын, кытчӧ первойысь овмӧдчылӧмаӧсь зэв нин важӧн — миян эраӧдз куим сюрс во сайын, овлӧмаӧсь и бӧрынджык. Дозмук торпыригъяс да мукӧдтор медся ёна сюралӧны му слӧйысь, кытчӧ кольӧмаӧсь найӧ витӧд-квайтӧд да дасӧд нэмъясын. Ӧти кывйӧн кӧ, Паса шор бок археологическӧй материалӧн зэв озыр. Тані ӧтпырйӧ куим олан места. Корсьысям сӧмын ӧтиын на. Сюрӧмторъяс лыдын кызвыннас гырнич торъяс. Куим воӧн сюрис нин 350 гырнич тор. На лыдысь унаӧс серпасавлӧмаӧсь. Таысь кындзи сюрисны кӧкъямысӧд нэмса кӧрт пуртъяс, бронзаысь мичмӧдчанторъяс, пань вӧчан инструмент, кӧрт сывдан места, Войвыв Кавказысь вайӧм сикӧтш мольяс, Германскӧй княжествоысь дас ӧтиӧд нэмса деньга да с. в. Паса шорлӧн дзебасъяс пырӧны сідз шусяна ванвиздинскӧй культураӧ. Мыйтакӧ петкӧдчӧ и бичевницкӧй культура, коді кызвыннас паськалӧма Печора ю пӧлӧн. Сюрӧмторъяс серти позьӧ вӧчны кывкӧртӧд, мый Эжва йывса коми йӧзлӧн вӧлӧмаӧсь топыд йитӧдъяс Кама йылын, Из сайын олысьяскӧд. Найӧ ветлӧмаӧсь и ыліджык муясӧ. Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый ас кадӧ Эжва йылын олысьяс вӧлӧмаӧсь писькӧс да водзмӧстчысь йӧзӧн.
Бур, мый районын эмӧсь асланыс чужан мулысь историясӧ пыдди пуктысь йӧз. Кызвыннас татшӧм войтыр лыдас учительяс. Бура тӧдса абу сӧмын районын, но и республикаын Ягкӧдж посёлокысь Л. А. Игнатов. Велӧдчысьяскӧд сійӧ быд гожӧм корсьысьӧ посёлок гӧгӧрысь, кӧні овлӧмаӧсь важ йӧз. Сюрӧмторъяс подув вылын восьтісны школаын музей. Бурыс сыын, мый учитель кыпӧдӧ том йӧзлысь чужан му дінӧ интерес, мед тӧдны сы йылысь унджык. Римскӧй империя велӧдӧм дорысь тайӧ ёна коланаджык.
Археологъяскӧд бур йитӧдъяс кутӧны Кулӧмдінса шӧр школаысь история велӧдысьяс С. П. Касева да В. А. Лютоев. Налӧн водзмӧстчӧмӧн школаас сідзжӧ котыртӧма музей. Сэні эм и «Паса шорлӧн пельӧс».
Археологическӧй памятникъяслӧн аскиа лун вӧсна тӧждлун эм Кулӧмдін районса администрациялӧн. Памятнӧй знакъяс да объектъяс паспортизируйтӧм вылӧ сійӧ торйӧдліс 20 сюрс шайт. Дерт, тайӧ этша, но нинӧм дорысь век жӧ сьӧм. В. Б. Липин висьталіс, мый удайтчис нин лӧсьӧдны паспортъяс дас археологическӧй да историческӧй памятник вылӧ, кодъяс пиысь медся тӧдчанаыс Ульянаса манастыр. Лӧсьӧдӧма районын став археологическӧй да историческӧй памятникъяслысь список, кодӧс мӧдӧдӧма культура отделӧ да местаяс вылӧ — сиктсӧветъясӧ, мед на йылысь тӧдісны йӧз да эз жуглыны историческӧй тӧдчанлуна кольӧмторъяссӧ.
Университетса студентъяс кындзи районын корсьысьӧны и мукӧд археологъяс. Сідз, Парч гӧгӧрын уджалан местаыс А. В. Волокитинлӧн, Пожӧгдінысь унатор аддзис Коми научнӧй центрысь И. О. Васкул. Археологъяслы отсасьӧны сиктса йӧз. Водзӧс пыдди му пытшкысь корсьысьысьяс тӧдмӧдӧны найӧс ылӧ кольӧм кадӧн, сюрӧмторъясӧн. Татшӧм аддзысьлӧмъяс бӧрас и чужӧ мӧвп школа помалысьяс пӧвстысь ӧткымынлӧн — пырны велӧдчыны Сыктывкарса университетлӧн историческӧй факультет вылӧ.
— Миян, кыдзи и мукӧд археологъяслӧн, корсьысьӧмъяс отсаласны стӧчмӧдны да озырмӧдны Коми мулысь историясӧ, шуны унджык кыв сылӧн экономика да культура йылысь, — сёрни помын кыв кӧрталіс В. Б. Липин. — Тайӧс тӧдтӧг сьӧкыд стрӧитны выль олӧм. Ылӧ кольӧмаыс — миян вужъясным. А кыдз тӧдса, вужъястӧгыд и пу оз быдмы.
В. ЛОДЫГИН.
Авторлӧн да В. ПЕТРОВЛӦН снимокъяс вылын: экспедицияӧн веськӧдлысь В. Б. Липин; первой курсса студентъяс Кирилл Шахов да Павел Макаров; Паса шор бокын корсьысян места.
#Коми_му_1992-07-28
УДЖ ВЫЛЫН РАДЕЙТЧӦМ
Уна нывбабалӧн сэтчӧ локтӧм вӧсна, кӧні ӧнӧдз тыр кӧзяеваӧн вӧліны мужичӧйяс (быд коймӧд уджалысь ӧні — нывбаба), заводитӧ торксьыны учреждениеяслӧн да предприятиеяслӧн уджыс. Тӧрыт на наӧн веськӧдлісны кыдзи армияын, ставыс вӧлі зэв кокни. Талун уджалысь коллективъясын лоис уна нывбаба, и предприятиеяс да организацияяс лоисны радейтчана местаӧн. Удж вылын позьӧ аддзыны другӧс либӧ пӧдругаӧс, позьӧ радейтчыны да весиг гӧтрасьны.
Францияысь демографическӧй исследованиеяс национальнӧй институтлӧн тӧдмалӧмъяс петкӧдлісны, мый 12 процент французыс аслыныс верӧссӧ либӧ гӧтырсӧ аддзисны удж вылын. «Тайӧ зэв уна, босьтны кӧ тӧд вылӧ, мый йӧз заводитӧны уджавны воддза серти ыджыдджык арлыдӧн», — шуӧ исследовательяс пиысь ӧти Мишель Бозан. Мӧд исследовательлӧн юӧр серти, 80 процент том нывбаба-инженерыс петісны инженеръяс сайӧ, кодъяскӧд тӧдмасисны институтын велӧдчигӧн либӧ удж вылын.
Удж вылын тӧдмасьӧм бӧрын унаӧн гӧтрасьӧны социальнӧй службаын, вузасьысь предприятиеясын, этшаджык промышленностьын, кӧні мужичӧй да нывбаба ёнджыка торъялӧны асланыс удж серти.
Та вылӧ унаӧн видзӧдӧны оз ӧткодя. Ӧтияс удж вылын радейтчӧмлы паныд, мӧдъяс чолӧмалӧны тайӧс. Медым гӧгӧрвоны мӧдъяссӧ, тырмымӧн лыддьыны организацияса вӧвлӧм активистка Элиана Карьулысь «Нывбабалӧн делӧ» книга, кӧні веськыда висьтавсьӧ: «Оз ков кӧритны удж вылын радейтчӧмысь. Колӧ, мӧдарӧ, ставсӧ вӧчны сійӧс прӧститӧм могысь. И удж вылӧ босьтысьяслы колӧ эськӧ вӧлі думыштны та йылысь».
Мый жӧ думайтӧны та йылысь предприятиеясын?
Удж вылын радейтчӧм йылысь оз уна сёрнитны. Ог кӧ кутӧй тӧд вылын «пельӧсъясын» сёрнитӧм, кӧні «коді кодкӧд узис» темаыс медся главнӧй. Та вылын сералӧны. Шӧпкӧдчӧны, юӧртӧны ӧта-мӧдыслы суклясьӧмъяс сы йылысь, кодӧс кыпӧдісны служба вылас радейтчӧм вӧсна да с. в.
Вӧвлі кад, кор гырысь предприятиеясын эз вӧвны паныд, медым сэні уджалісны гозъяяс. Мӧдарӧ, ошкылісны семейнӧй династияяс, кодъяс пыр вӧліны вернӧйӧсь кӧзяинъяслы. «Медводз воліс рабочӧйлӧн гӧтырыс, сэсся пиыс, зятьыс да с. в., — шуӧ Жан-Пьер Фагер, занятость тӧдмалан центрысь социолог. — Семьяын олан сямыс чужтыліс фирмаын уджалан сямсӧ». Американскӧй предприятиеясын мӧдарӧ. Эз окотапырысь босьтлыны семьяясӧс, лыддисны, мый рабочӧйлы удж вылын колӧ сӧмын ӧти семья — ачыс предприятиеыс.
Ӧні унджык предприятиеын зільӧны гӧгӧрвоны и ӧтарсӧ, и мӧдарсӧ. Та йылысь гораа оз сёрнитны. ИБМ американскӧй компанияса ӧти морт шуис: «Ӧні миян гозъяясӧс босьтӧны удж вылӧ. Миян фирмаын та йылысь и сёрни абу».
Оз сёрнитны та йылысь и мукӧд фирмаясын, кӧть найӧ и лоисны радейтчан местаясӧн. Уна гозъялӧн юксьӧм бӧрын (Францияын быд куим гозъяысь ӧти юксьӧ, Парижын — быд мӧд) предприятие лоӧ юксьысьяслы радейтчанін. «30 процент мӧдысь гӧтрасьысьясыс аддзӧны гӧтырсӧ либӧ верӧссӧ предприятиеясын», — шуӧ Мишель Бозан.
Збыльысь, любӧй предприятие лоӧ кыдзи быттьӧ гӧтрасян контораӧн либӧ тӧдмасян клубӧн. Тайӧ зэв бур места полысьджыкъяслы да яндысьысьяслы: оз ков корсьны аслыд пӧлӧс, оз ков, медым кодкӧ тӧдмӧдіс. Удж вылын быд здук позьӧ заводитны кодкӧдкӧ другасьны. Социолог Бозанлӧн арталӧмъяс серти, служба вылын, уджысь ӧтдор, мыйсӧ сӧмын оз вӧчны йӧз: больгӧны (68 процентыс), кофе юӧны (61 процентыс), петкӧдлӧны отпускын снимайтӧм фотографияяс (23 процентыс) да с. в. Сэсся нем виччысьтӧг паныдасьлӧны коридор помын, кутчысьлӧны лифтын. И ставыс помасьӧ сыӧн, мый мужичӧй да нывбаба лыддьӧны асьнысӧ зэв шудаӧн да лӧсьӧдӧны семья. Найӧ казялӧны, мый налӧн ӧткодьӧсь видзӧдласъясыс олӧм вылас, ӧткодьӧсь интересъясыс.
Унаӧн лыддьӧны, мый ӧти учреждениеын гозъялӧн уджалӧмыс бура тӧдчӧ семьяын олӧм вылӧ. Дзик ӧти омӧльтор, налӧн чайтӧм серти, сӧмын сыын, мый гортас тайӧ войтырыс думайтӧны удж йылысь, а удж вылын семьяын олӧм йылысь.
Частнӧй фирмаясса веськӧдлысьяс оз ошкыны тадзи артмысь гозъялысь ӧтилаын уджалӧмсӧ. Оз кӧсйыссьы, шуӧны найӧ, уджавны накӧд, кодъяслӧн удж вылын радейтчӧмыс заводитӧ мешайтны предприятиеын уджлы. Но збыльысьсӧ татшӧм веськӧдлысьясыс полӧны сыысь, мый гозъя либӧ ӧта-мӧдсӧ радейтысь мужичӧй да нывбаба кутасны тшӧкыда сувтны паныд. Кык син пыдди лоӧ нёль, — шуӧ та йылысь Габриэла Роллан, лидерстволӧн европейскӧй институтса содиректор. — Тайӧ сетӧ налы вын. Ӧти администратор шуӧ: «Менам предприятиеын уджалӧны мужичӧй да нывбаба, кодъяс радейтӧны нин ӧта-мӧдсӧ квайт тӧлысь. Найӧ зэв бур йӧз. Но ме ӧні на дырйи ёна ог сёрнит. Ме тӧда, мый ме кӧ мыйкӧ висьтала на пиысь ӧтиыслы, то тайӧ пыр жӧ лоӧ тӧдса мӧдыслы. Донъявны кӧ мӧдар боксянь, ме пӧльзуйтча татшӧмторнас, медым юӧртны аслам кӧсйӧмъяс йылысь».
Предприятиеса кӧзяева частӧ мездӧны удж вылысь радейтчысьяс пиысь ӧтисӧ либӧ кыкнансӧ. Катрин, коді уджалӧ ӧти частнӧй банкын да кутӧ топыд йитӧдъяс мӧд банкса директоркӧд, висьталӧ: «Тайӧ йитӧд йывсьыс кӧ эськӧ тӧдмалісны, миянлы кыкнаннымлы ковмис мунны удж вылысь. Ӧти-кӧ, сы вӧсна мый сійӧ гӧтыра. Мӧд-кӧ, ми вежласям ӧта-мӧдкӧд юӧръясӧн. Тайӧ сетӧ миян киясӧ ыджыд власть. Шуны кӧ веськыда, тайӧ гуся йитӧдыс отсаліс менам карьералы».
Неважӧн на зэв кокни вӧлі мездыны удж вылысь радейтчысьясӧс. Тырмымӧн вӧлі индыны помкасӧ: «Ог эскӧй тіянлы». Судьяяс эз вӧвны паныд удж вылысь тадзи мездӧмыслы. Но неважӧн юриспруденция пуктіс талы пом. И кӧзяинлы ӧні колӧ босьтны тӧд вылӧ оз сӧмын заведениелысь интересъяссӧ, но и уджалысьяслысь асланыс олӧм вылӧ право.
Татшӧм ногӧн, Франция медсясӧ ошкӧ предприятиеясын да учреждениеясын радейтчӧмсӧ. Но сӧмын мужичӧй да нывбаба костын радейтчӧмыс мед ёна эз кывсьы, та дырйи эз вӧв зык-шум. Общественнӧй мӧвп тӧдмалӧм бӧрын тыдовтчис, мый сӧмын 26 процент французыс радейтчӧ удж вылын. Сэк жӧ 72 процентыс висьталӧ, мый аддзывлісны и не татшӧм радейтчӧм! Кӧть эськӧ тшӧкыда та йылысь лишнӧйджык сӧрӧны. Ӧд удж вылын радейтчигӧн кыптӧ лолыд, сэк жӧ лоӧ унаторйысь повны. Сійӧ, коді лысьтас сувтны тайӧ туй вылас, пудъялӧ асьсӧ. И оз сӧмын сы вӧсна, мый вермасны мездыны удж вылысь. Повны колӧ и сыысь, мый вермасны сетны водзӧс вежӧгтысьяс. Быд предприятиеын тіянлы висьталасны зэв уна вӧвлӧмтор, кодъяс йитчӧмаӧсь радейтчысьяслӧн асьнысӧ виӧмкӧд, тышкасьӧмъяскӧд. Лоӧ повны и сыысь, мый радейтчӧмыс вермас кутшӧмкӧ помка вӧсна торксьыны. Ӧд та бӧрын мужичӧйлы да нывбабалы лоӧ пыр уджавны ӧтлаын, паныдасьлыны ӧта-мӧдыскӧд, а тайӧ оз лэдз бурдны дойыслы. А завидьтысьяс вермасны пӧльзуйтчыны таӧн. Та вӧсна медся вежӧра йӧзыс некодлы оз висьтавлыны асланыс радейтчӧм йылысь.
Е. ЯКУТА.
«Деловая женщина» журналысь.
#Коми_му_1992-07-28
ЛЫЙЛӦНЫ... «РОЧ ВОДКА»
Кабул шӧрын «Спинзар» гостиницадорса площадь вылын уна йӧз. Гостиница ӧдзӧсті моджахедъяс петкӧдлӧны картон кӧрӧбкаяс, кодъяс вылӧ гижӧма «Роч водка». Сэсся кӧрӧбкаяссӧ пукталӧны неылӧ да заводитӧны сэтчӧ лыйлыны. Йӧзлы тайӧ зэв ёна кажитчӧ. Найӧ радлӧны, гораа горзӧны: «Аллах Акбар...»
Выль властьяслӧн индӧд серти Афганистанын заводитчис юӧм-кодалӧмлы паныд кампания. Йӧзлы оз позь юны, видзны да вузавны вина-водка, тшӧтш и сур. Найӧ эз лоны дуканъясын.
Кабулын олӧмыс пыр бурмӧ, не кӧ лыддьыны моджахедъяслӧн группировкаяс костын зык-шум. Ӧта-мӧдыскӧд мыйкӧ пыр оз вермыны юкны исламскӧй ӧтувъялунлӧн да мездӧм вӧсна исламскӧй союзлӧн партияясса боевикъяс. Частӧ лыйсьылӧны ӧта-мӧдыскӧд и мукӧд группировкаяслӧн отрядъяс, торйӧн кӧ, Дустомлӧн салдат-узбекъяс да Хекматиарлӧн пуштунъяс. Овлӧ, мый он вермы тӧдны, коді кодлы лыйлӧ, сы вӧсна мый карын зэв уна вооружитчӧм отряд, кодъяс оз кывзысьны ни ӧти командирлысь.
Торйӧн нин ёна кыпӧдӧ тӧжд сійӧ, мый властьлӧн органъясӧ моджахедъяслӧн партияяс кӧсйӧны индыны ассьыныс йӧзӧс. Сёрниыс медводз мунӧ оборонаса, пытшкӧсса делӧяс, безопасность да иностраннӧй делӧяс кузя министръяс йылысь. Медводдза креслӧас зумыда пуксид Ахмад Шах Масуд. А бӧръя куим места вӧснаыс тышкасьӧны моджахедъяслӧн став группировкаяс, кодъяс ӧні оппозицияынӧсь.
Но моджахедъяслӧн партияясын политическӧй тышыс оз ёна интересуйт Кабулса олысьясӧс.
Кабулсаяс мудзисны войнаысь, карсӧ реактивнӧй снарядъясӧн лыйлӧмысь, террорысь. Найӧ кӧсйӧны лӧня овны. И, дерт жӧ, вузасьны, сы вӧсна мый быд афганец лыддьӧ асьсӧ купечӧн.
Властьяслӧн выль указъясыс, кӧні корӧны ёна пыдди пуктыны ислам, кутшӧмкӧ ногӧн, дерт жӧ, вӧрзьӧдӧны йӧзӧс. Но унджык нывбабаыс уна сёрниттӧг кутісны новлыны чышъянъяс, а мужичӧйяс неуна броткыштӧм бӧрын ӧткажитчӧны алкогольысь. Афганец дась уна терпитны, медым сӧмын вӧлі позянлун «вӧчны деньга». А став сертиыс, выль властьяс дырйи вузасьӧм кутас дзоридзавны.
А. ПРАВОВ.
«Глобус» вестник.
#Коми_му_1992-07-28
Олег Меньшиков — театрса да киноса ыджыд актёр — медводдза российскӧй артист, коді лоис Лоуренс Оливье нима премияа лауреатӧн.
Щепкин нима высшӧй театральнӧй училище помалӧм бӧрын Олег Меньшиков уджаліс Сӧветскӧй Армиялӧн да Малӧй театръясын, а 1986 восянь кутіс ворсны М. Н. Ермолова нима театрын. Театральнӧй критикъяс да видзӧдысьяс пыр жӧ казялісны ыджыд таланта том актёрӧс. Сылӧн творческӧй вермӧмъясӧн лоисны «Спортивные сцены 1981 года», «Второй год свободы» спектакльясын ворсӧмъяс, киноын сійӧ ворсіс главнӧй рольяссӧ «Покровские ворота», «Полоса препятствий», «Мой любимый клоун», «Михайло Ломоносов» фильмъясын.
Кык во сайын сійӧс корисны ворсны Моссӧвет нима театрын Калигулаӧс. Тані сійӧс и аддзис став мирын тӧдса английскӧй актриса Ванесса Редгрейв да вӧзйис ворсны Сергей Есенинӧс «Когда она танцевала» спектакльын, кӧні ачыс ворсіс Айседора Дунканӧс. Квайт тӧлысьысь дырджык муніс спектакльыс английскӧй театрса сценаяс вылын. Есенинлысь рольсӧ ворсӧмысь и сетісны сылы Лоуренс Оливьелысь премия.
Ӧні Олег Меньшиков бара Англияын. Сійӧс корисны английскӧй продюсеръяс.
СНИМОК ВЫЛЫН: актёръяс Олег Меньшиков да Виктор Павлов М. Н. Ермолова нима театрын спектакль водзвылын.
(ИТАР-ТАСС-лӧн фото).
#Коми_му_1992-07-28
Григорий ДУРКИН
ПИЩАЛЬ ЭЗ ЛЫЙ
(ВИСЬТ)
Пыж сьӧкыда муніс. Чукыльӧсь вискын быдмис уна пӧлӧс турун. Сынӧм йылысь нинӧм вӧлі и думайтны. Та вӧсна Ермолай пелысӧн йӧткасис. Но быд пӧрйӧ пелыс пыдӧ вӧйліс небыд нюйтӧ. Нӧшта дӧзмӧдчисны ном да геб. Сьӧд кымӧрӧн найӧ лэбалісны морт гӧгӧр. Ермолай сӧмын кинас шеныштлывліс. Сійӧ тэрмасис.
А арся луныд вель дженьыд. Ӧд регыд нин заводитас рӧмдыны. Ермолай майшасис, удитас-ӧ воны пемдытӧдзыс аслас радейтана вӧрса тыӧ? Сэні аръяснас шойччылісны войвылысь локтысь уткаяс да дзодзӧгъяс.
Час джын кымын мысти тыдовтчис тыыс. Вӧралысьлы чужӧмас пӧльтыштіс тӧвру. Ермолай пыр и казяліс ты шӧрысь утка кельӧб. Сійӧ мӧвпаліс, мый вӧчны. Недыр мысти дзикӧдз пемдас. Тыдалӧ, содтӧд ни утка, ни дзодзӧг оз воны. А воасны кӧ, сӧмын асывнас нин. Тайӧяссӧ оз ков повзьӧдны. Кыдзи эськӧ на дорӧ матыстчыны? Пыжнад ӧд лыйӧм ылнаӧдз оз сибӧдны. Мый вӧчны?
Ёнджыка пӧльыштіс тӧвру. Ермолай эз сын. Сійӧ мӧвпаліс. Пыж ньӧжйӧникӧн кывтіс береглань. Вӧралысь, кыдзи сылы кажитчис, бӧрйис медстӧч туй: утка кельӧб дінӧ позис матыстчыны сӧмын берегтіыс. Таладорас быдмисны коз да кыдз пуяс. Пыж водзӧ эз кывт: бокнас пыксис эжӧрӧ. Ермолай кӧсйис нин сыныштны: но казяліс ай гордаӧс. Утка пукаліс куим метр сайын неыджыд вутш вылын. Вӧралысьлӧн сьӧлӧмыс заводитіс тэрыба тіпкыны. Сійӧ зэв ньӧжйӧ пуктіс пелыссӧ пидзӧс вылас, шытӧг босьтіс пищальсӧ, октіс курокъяссӧ, тэрмасьтӧг метитчис. И стӧч тайӧ кадӧ горда бергӧдіс юрсӧ морт вылӧ: мый нӧ тэныд месянь колӧ? Налӧн синъясыс паныдасисны... Ермолайлы друг лои жаль уткаыс. Мыйла, ачыс эз тӧд. И вӧралысь лэдзис пищальсӧ, нюмъёвтіс. Здук-мӧд горда пукаліс на, а сэсся сьӧкыда кыпӧдчис. Сійӧ вӧчис кытш утка кельӧб весьтын и бӧр кутіс лэбны Ермолайлань. Вӧралысь тэрмасьтӧг лэптіс пищальсӧ, метитчис да лэдзис курок. Но... пищаль эз лый. Морт дӧзмӧмысла кокнас брунгис пыж пыдӧсӧ. Ты весьтын кыліс швачӧдчӧм шы. Тайӧ кыпӧдчис утка кельӧб.
#Коми_му_1992-07-28
Василий ЛОДЫГИН
КАНЬ
Лӧсьыд жӧ и каньлы овны:
Майбыр, школаад оз мун,
Шӧйтӧ, мыйта колӧ ловлы,
Узьӧ яндысьтӧг лун-лун.
Пес оз пырт ни джодж оз чышкы,
Ни оз мыськы тасьті-пань.
Мыйла бара татшӧм дышсӧ
Мамӧ шуӧ: зэв пӧ шань?
УР
Ӧти здукӧн — шур! —
Кайис пуӧ ур.
Тэ пӧ зэв жӧ сюсь,
Вӧтчы да эн усь.
Китӧ пӧ мен вай,
Туганӧдзыс кай.
Сэсянь пӧ, бур пи,
Лэбам сиктад ми.
Муӧдыс пӧ дыр
Медым мунас шыр.
Аттьӧ, дона ур, —
Тадзтӧ ме ог дур.
ЗЭР
Тыдалӧ, кынмӧма зэрыс,
Ва вылас шонтысьӧ-йӧктӧ.
Быттьӧкӧ посньыдик чери,
Каляыс кодӧс тай ӧктӧ.
Бара на шоныдсӧ перъяс,
Пӧсьысла ваас и сылас...
Банйымӧн гожъялӧм керъяс
Варччӧны меысь на ылӧ.
ГӦСТЯ
Ӧти мортӧн унджык лоис —
Миян сиктӧ нывка воис.
Сӧмын вӧлӧма зэв дыш,
Керка вылын пӧжӧ мыш.
Лӧддзысь полӧ, номйысь полӧ,
Вӧрӧ ветлытӧг и олӧ.
Пӧчӧн вотӧм чӧд ли оз
Сёйӧ книга лыддигмоз.
Куртны вермӧ, да оз петав,
Кинас ӧвтӧ, юрнас летӧ.
Шуам мунігас ми-вок,
Сэсся талань мед оз лок.
ГИЖӦД
Школа йӧрысь гижӧд сюрис,
Сэні Мишлӧн вӧлі шог:
«Мыйла, Оля, тадзи дуран? —
Ачыд кӧсйин, а эн лок?»
Кутшӧм Миш да кутшӧм Оля? —
Татшӧм нимыд гӧгӧр тыр.
Гижӧдторсӧ бӧр сідз коли,
Абу лӧсьыд сюйны ныр.
Кыдзкӧ-мыйкӧ метӧг налӧн
Бӧрти мыйкӧ пусяс мед...
Коркӧ сылы, кӧсаалы,
Ачым гижавлі жӧ, дерт.
СИР ПИНЬ ГОРШАД
Ыджыд воклӧн потіс вомыс —
Мачыштіс зэв мича комӧс.
«Кутшӧм ыджыд!» — шуа сылы,
«Сир пинь горшад! — воча кыла.
Колӧ жӧ тэд тадзсӧ шуны:
Вомдзалан кӧ, — кушӧн муна».
Сир пиньыс кӧ збыльысь сатшас,
Сэки ӧвся — лоа гатша.
#Коми_му_1992-07-28
ДЖЕНЬЫДИКА
Ухтаын воссис Коми Республикаын медводдза гомеопатическӧй аптека. Нимсӧ — «Аринка» — сетісны татшӧм нима бурдӧдчан быдмӧг тӧд вылын кутӧмӧн. Гомеопатическӧй лекарствояслы сырьёсӧ босьтӧны вӧр-ваысь: тайӧ быдмӧгъяс, минералъяс, зверь-пӧтка. Дерт жӧ, наӧн, кыдзи и традиционнӧй лекарствоясӧн, вӧдитчыны колӧ видзчысьӧмпырысь.
Тайӧ аслыспӧлӧс аптекасӧ восьтӧм, сылысь материальнӧй база лӧсьӧдӧм, сырьё ньӧбӧм, кадръяс дасьтӧм могысь уна вӧчисны карысь «Фармация» да территориальнӧй медицинскӧй объединениеяс, администрация, финансъясӧн отсалісны «Печор-геофизика», «Ухтанефтегазгеология», «Яреганефть» да мукӧд.
☼ ☼ ☼
Княжпогостскӧй районын быд сутки шӧркодя вӧчӧны 3 преступление. Торйӧн ёна гусявлӧны государственнӧй да йӧзлысь эмбур. Гусявлӧны быдтор, мый веськалӧ кузь киа йӧзлы син улас, мый позьӧ нуны. А «позьӧ» нуны, вӧлӧм, унатор. ДВП заводысь петкӧдісны 13 тысяча шайт дон плита. Ачимын подсобнӧй овмӧсысь нуисны комбикорм, а пӧскӧтина вылысь — весиг куш йӧв бидонъяс.
(Гижӧдсӧ дасьтӧма рай(гор)газетъясын юӧръяс серти).
