|
|
| Строка 1: |
Строка 1: |
| − | ԁоктор Н. Ф. Глоба
| |
| − | ԌІН-ВІԌӦМ (Тракома)
| |
| − | Роч-вылыԍ коміӧн лӧԍӧԁӧма М. К. Поԉешщіков.
| |
| − | МӦСКУА.
| |
| − | С. С. С. Р.-са јӧзјаслӧн шӧрса ԋіга леԇан ін.
| |
| − | 1925 во
| |
| − | 1.500
| |
| − | Ԍін-віԍӧм (тракома)
| |
| | | | |
| − | Тајӧ ԋігаын мунӧ ԍорԋі ӧԏі-пӧлӧс ԍін-віԍӧм-јылыԍ, шуԍӧ тракомаӧн. Војԁӧр та-јылыԍ еща гіҗлісны, сы-вӧсна унаӧн ез тӧԁны сы-јылыԍ збыԉсӧ.
| |
| − | Тракома-јылыԍ зев еща гіжлісны војна-ԁырјі, ԁа ревоԉутсіја-ԁырјі.
| |
| − | Тракома зев вуҗана віԍӧм, віԍӧԁӧ куԅа. Мучітас морттӧ ԁыр, ԍінтӧммӧԁас, но оз ві.
| |
| − | Тракомаԍыԁ ԋекоԁ оз кувны.
| |
| − | Сӧмын сіјӧ зев уна омӧԉтор вајӧ јӧзлы со мыј-понԁа:
| |
| − | 1) тракома віԍӧм зев кӧлаԍыԍ,
| |
| − | 2) віԍӧм мунӧ зев куԅа.
| |
| − | Віԍыԍ морт воыԍ-воӧ понԁас омӧԉҗыка аԇԇыны, ԋӧжјӧԋік ԇікӧԇ ԍінтӧмӧ пӧрӧ, — ԃерт сеԍԍа сек оз-ԋін кут тујны ԋекущӧм уҗ-вылӧ. Ԍінтӧм мортԍыԁ сеԍԍа мыј: сӧмын ԁаԍ-ԋаԋ ԍојны.
| |
| − | Тракомаӧн віԍӧмыԍ верман бурԁӧԁчыны, сӧмын оз ков еновтчыны.
| |
| − | Ԍінтӧммӧ-кӧ мортыԁ — сӧмын аслас еновтчӧм-понԁа. Еновтчӧмыԁ ԍојӧ морттӧ — тракома ԍінтӧммӧԁӧ. Еновтчӧмыс сіјӧ — меԁ-омӧԉторјыс-і ем...
| |
| − | (Тані лоӧ віԍталӧма быԁӧн помыԍ-помӧ тракома віԍӧм-јылыԍ.)
| |
| − | Мыјла тракомаӧс шуӧны «Јегіпетса» віԍӧмӧн.
| |
| − | Кор лоі му-вылын тракома віԍӧм — ԋекоԁ сы-јылыԍ віԍтавны оз вермы.
| |
| − | Ԍурс ԁа кык во-сајын сы-јылыԍ Јапоԋіјаын тӧԁӧны-ԋін вӧлӧм, тӧԁӧны важӧн Інԃіјаын, Јегіпетын (&Амерікаын).
| |
| − | Кор Прансіјаса сар Напоԉеон, ԍо кыԅ віт во-сајын, војујтӧма Јегіпетын, салԁатјасыс сылӧн — 82 ԍурс морт віԍмӧмаӧԍ тракомаӧн. Унаӧн ԇік ԍінтӧм лоӧмаӧԍ. Кор војскаыс бӧр бергӧԁчӧмаӧԍ гортаныс, накӧԁ щӧщ воӧма Прансіјаас і віԍӧмыс. Сы-понԁа і шуӧны тракоматӧ «Јегіпетса» віԍӧмӧн.
| |
| − |
| |
| − | Кор вуҗіс тракома Роч-муӧ
| |
| − |
| |
| − | Роч-муӧ тракомаӧс вајісны прансузјас 1812-ӧԁ воԍа војна-ԁырјі.
| |
| − | Віԍӧм паԍкалӧ зев ӧԁјӧ. Меԁԍа чорыԁа вужјаԍіс сіјӧ Волга, Ока ԁа Кама јујас-пӧлӧн, јона паԍкаліс рытыввыв губерԋајасын (Гомеԉса, Віԏебса, Псковса), сеԍԍа щӧщ мукӧԁлаын.
| |
| − | Бурԁӧԁны тракомаыԍ ԁа віԁчыԍны сыыԍ секі оз вӧлі кужны. Вӧԉа тракомалы гуԉајтны, туј воԍса.
| |
| − | Тракомаӧн меԁԍа јона віԍӧны гӧԉ-пемыԁ јӧз. Најӧ олӧны ԋајта, ԁурка. Віԍӧм ԉубітӧ сещӧмјассӧ, вужјаԍӧ сетчӧ, вуҗӧ јорта-јортлы.
| |
| − | Меԁԍа-ԋін јона віԍӧм кӧлаԍӧ кӧні војтырыс олӧны ӧтлаын кывтӧм пемӧсјаскӧԁ. Пемыԁ велӧԁчытӧм војтыр віԍмӧм-мыԍԏі ԋӧтчыԁ оз зіԉны пырыԍ-пыр бурԁӧԁчыны. Шуасны: „ гашкӧ ачыс-на бурԁас, віԁчыԍла". Віԁчыԍіг костіыс тракома оз уԅ — асԍыс уҗсӧ вӧчӧ.
| |
| − |
| |
| − | Ԍінтӧмлун мортлӧн меԁ-омӧԉтор.
| |
| − |
| |
| − | Тракомаӧн віԍігӧн бурԁӧԁчӧмыԍ еновтчыны оз поԅ. Колӧ пырыԍ-пыр-жӧ мунны ԁоктор-ԁінӧ ԁа завоԃітны бурԁӧԁчыны. Он-кӧ сіԇі вӧч — верман ԍінтӧг коԉны.
| |
| − | Ԍінтӧмлун мортлӧн меԁ-омӧԉтор.
| |
| − | Роч-муын артавлӧмаӧԍ уна-ӧ ԍінтӧм јӧз налӧн. Ԍурӧма зев уна: 1886-ԁ воын вӧлӧма 186000 ԍінтӧм морт, 1897-ԁ воын — 240000 морт, 1913-ԁ воын-ԋін лоӧма 320000 морт. Ԍо ԍінтӧм морт-піыԍ 21 мортыс ԍінтӧммӧмаӧԍ тракомаӧн віԍӧмыԍ. Сіԇкӧ 320000 ԍінтӧм мортԍыс 70000 мортыс ԍінтӧммӧмаӧԍ тракомаӧн віԍӧм-понԁа.
| |
| − | Ӧні, тајӧ војнајас-бӧраԁ ԁа щыг пӧрајас-бӧраԁ, нӧшта јона јӧзыԁ понԁісны тракоманаԁ віԍавны. Воԇын вӧлі віԍталӧма-ԋін кӧні меԁ-јонасӧ тајӧ віԍӧмыс паԍкалӧма — Волга-пӧлӧн. &Шыг-понԁа 1921-ԁ воын уна јӧз сеԍ быԁлаӧ разӧԁчылісны. Тӧԁӧмыԍ нуісны најӧ ԍӧрԍыԍ щӧщ і віԍӧмсӧ.
| |
| − | Ӧні тракома вывті јона паԍкаліс, ԍінтӧм јӧз нӧшта уна соԁас.
| |
| − | «Ԍіԅімԁас ԍурс ԍінтӧм војтыр».
| |
| − |
| |
| − | Ԍіԅімԁас ԍурс ԍінтӧм мортыԁ абу ыж ԋесјӧм. Сіјӧ-ӧԁ зев ыҗыԁ арԏеԉ. Сӧмын војтырыс ставыс ԋекытчӧ тујтӧмӧԍ, шогмытӧмӧԍ, быԏԏӧ посԋі чеԉаԃјас. Быԁлун колӧ коԁлыкӧ најӧс віԇны, верԁны-јуктавны, кӧмӧԁны-паԍтӧԁны, новлӧԁлыны. Ԍінтӧн& мортыԁ уҗавнытӧ оз вермы.
| |
| − | Бур, ԁолыԁлун ԍінтӧмыԁлы оз волы: сылы пыр пемыԁ вој, сіјӧ ковтӧмтор гортсајасыcлы ԁа уна ԍӧм на-вылӧ колӧ віԇны-і госуԁарстволы.
| |
| − | Артавлам уна-ӧ колӧ ԍојӧм-вылӧ тракомаыԍ ԍінтӧммӧм војтырлы. Шуам мортӧс поԅӧ тӧлыԍ верԁны 7 шајт-вылӧ.
| |
| − | Боԍтам-кӧ 70000 ԍінтӧм морт (тракома-понԁа), налы ковмас 490000 шајт, матӧ міԉԉон җын ӧԏі тӧлыԍ-кежлӧ, — во-чӧжнас мунас 5 міԉԉон 880 ԍурс шајт, војна-воԇԇа ԃеԋгаӧн-кӧ арталан. Со мыј сувтӧ 70000 ԍінтӧм мортӧс віԇӧмыс.
| |
| − | Став ԍінтӧм јӧзыс-вылӧ (320000 морт) вонас петӧ 26 міԉԉон 880 ԍурс зарԋі шајт.
| |
| − | Таԇікӧн, воыԍ-воӧ мі шыблалам зев гырыԍ чукӧрӧн ԍӧм вешшӧрӧ, тӧв-вылӧ!
| |
| − | Ӧні каԁ-ԋін таног олӧм еновтны, каԁ-ԋін ԁугԁыны тӧв-вылӧ ԍӧм којавны.
| |
| − | Боԍтам тракома-понԁа ԍінтӧммӧм 70000 мортсӧ: ез-кӧ најӧ сіԇ еновтны віԍан ԍінсӧ,
| |
| − | пырыԍ-пыр кутісны бурԁӧԁны, сек-еԍкӧ вӧліны ставныс ԇоԋвіԇаӧԍ.
| |
| − | Сек ез ковмы налы верԁӧм-вылӧ 5 міԉԉон 880 ԍурс шајт быԁ во. Вермісны еԍкӧ сыыԍ унҗык-на аԍныс ас уҗнаныс перјыны.
| |
| − | Ставыс тајӧ гӧԉ, пемыԁлун-сајын.
| |
| − |
| |
| − | Тракома — гӧԉ ԁа пемыԁ јӧзлӧн віԍӧм.
| |
| − |
| |
| − | Велӧԁчӧм јӧз, коԁі кужӧ лыԃԃыԍны ԁа гіжны, тӧԁӧ кыԇі колӧ віԍӧмыԍ мынтӧԁчыны. Веԍкыԁа-кӧ шуны, став віԍӧмјасыс міјан гӧԉ ԁа пемыԁлун-вӧсна.
| |
| − | Уна во міјан јӧз оліс пемыԁын.
| |
| − | Ӧні ревоԉутсіја-бӧрын уҗалыԍ јӧз боԍтчіс лӧԍӧԁны аслыс выԉ олӧм. Тајӧ выԉ олӧмыс мынтӧԁас јӧзӧс важ ԉок торјасыԍ. Выԉ олӧм пуктыны міјанлы колӧ јон кіјас-кыԋԇі нӧшта-на ԇоԋвіԇа ԍінјас.
| |
| − | Сӧвет влаԍт-увса јӧзлӧн меԁ ез вӧв тракома.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇј віԍӧмыс кутчыԍӧ?
| |
| − |
| |
| − | Кущӧмҗык тајӧ гӧԉ, пемыԁ јӧзыслӧн віԍӧмыс?
| |
| − | Кыԇі сіјӧс каԅавны бурӧщ каԁӧ?
| |
| − | Кыԇі сіјӧ кутчыԍӧ, кыԇі воԇӧ вужјаԍӧ?
| |
| − | Тракома воӧ морт-ԁорӧ ԋӧжјӧԋік, тӧԁлытӧг. Војԁӧр кутас гырԁӧԍԍыны ԍінмыс, орӧԍԍыны асывјасын. Віԍыԍ ԋемтор-пыԃԃі оз пукты віԍӧмтӧ: бурԁас-пӧ-ӧԁ.
| |
| − | Коԉӧ тӧлыԍ, мӧԁ — ԍінмыԍ ор оз быр. Ԍеԍԍа ԍін лапӧԁ пыщкӧсыс (вылыс ԋіԉӧг кучікыс) кызӧ, пыктыштӧ, поԉԁӧ-моз, гырԁмӧ. (Ԍер. 1)
| |
| − |
| |
| − | Ԍер. 1. Тракома-ԁырјі ԍін лапӧԁ улыс ԋіԉӧг кучікыс поԉԁӧма (ԍін лапӧԁ пешкыԉтчӧма).
| |
| − |
| |
| − | Віԍыԍ мӧԁас јонҗыка тіԉны ԍінјассӧ кінас, быԏԏӧ сылы пыр ԍінмас лыа ԍурӧма. Ԍін лапӧԁјас ԍӧктӧны, мукӧԁ-ԁырјі ԍінјас быԁсӧн пӧԍ овлывлӧны, корјасӧкӧ ԁојмӧны; југыԁ-вылӧ ԍӧкыԁ віԇӧԁны. Ор јонҗыка понԁас петны. Ԍінлыс ԍіјасыс ԍібԁӧны орыс-понԁа јорта-јортыс-
| |
| − | кӧԁ, ӧтлааԍӧны чукӧрӧ, асывјаснас ӧтлаӧ коԍмӧмаӧԍ. (Ԍерпас 2)
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпаԍ 2. Ор-понԁа ԍінлысјас чукӧрӧ ԍібԁалӧмаԍ.]
| |
| − |
| |
| − | Сы-бӧрын ԍін лапӧԁјасас, (вылысас јонҗыка) пыщкӧсла-ԁорас, петкӧԁчӧны туԍјас (шыԁӧсаԍԍӧ) ԉагуша пӧк-коԃӧԍ. Воԇын еща ԁа посԋі — бӧрас гырԍалӧ ԁа соԁӧ. Најӧ ор рӧмаӧԍ. (Ԍерпас 3 ԁа 4).
| |
| − | Тајӧ шыԁӧсаԍԍӧмыс-і петкӧԁлӧ тракома віԍӧм. Таԅі тракома кутчыԍӧ.
| |
| − |
| |
| − | Пыр-жӧ мун ԁоктор-ԁінӧ ен еновтчы!
| |
| − |
| |
| − | Ӧні- ԍінјас абу-на щыкӧмаӧԍ, каԁ ез-на коԉ, поԅӧ-на ԇоԋвіԇа ԍінмӧн коԉтчыны.
| |
| − | &Ԁӧктор-ԁінӧ мун, сіјӧ тӧԁас віԍӧм, бурԁӧԁас ԍін...
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 3. Ԋекымын туԍ тракомалӧн.]
| |
| − |
| |
| − | Віԍыԍыԁ ԃерт оз-і ԁумышт бурԁӧԁчыны. Віԍӧм сіјӧс быԏԏӧ ылӧԁлӧ: корјаскӧ боԍтчылас віԍӧԁны, корјаскӧ ԁугԁылас ԇікӧԇ. Та-нога ԍін віԍӧм сіјӧ веԍкоԃӧн понԁас артавны.
| |
| − | Сіԇі кыскыԍӧ тӧлыԍ-мӧԁ. Сы-костті ԍін лапӧԁ-улас пыкӧс јонҗыка соԁӧ ор-вӧсна. Віԍӧм
| |
| − | [Ԍерпас 4. Јонҗыка шыԁӧсаԍԍӧ.]
| |
| − |
| |
| − | луныԍ-лун, наԇӧԋікӧн боԍтчӧ ԁа боԍтчӧ. Ԍін лапӧԁјас (вылыс-і улыс) паԍтала шыԁӧсаԍԍӧ. (Ԍерпас 5)
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 5. Ԍін лапӧԁ паԍтала вевтԏыԍӧ тракома туԍјасӧн]
| |
| − | Коԉӧ нӧшта тӧлыԍ, мӧԁ, којмӧԁ.
| |
| − | Бӧрја помас каԁ воас туԍјаслы потлаԍны (најӧ потлаԍӧны воӧм кӧјԁысјас-моз, ӧԏік воԇҗык мӧԁ сы-бӧрын — сіԇ наԇӧԋік ставыс.)
| |
| − | Туԍјас пукалан інас коԉӧ јеҗыԁ пасјас, быԏтӧ щупӧԁјас ԁој-бӧрԏі. Бура тӧԁчӧны вылыс ԍін лапӧԁ-улас. (Ԍерпас 6)
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 6. Туԍјас потлаԍӧны (ԍін лапӧԁыс пошкыԉчӧма).]
| |
| − |
| |
| − | Віԍыԍ ԍінтӧмкӧԁ ӧткоԃ.
| |
| − |
| |
| − | Ӧні віԍыԍ лоі ԍінтӧмкӧԁ ӧткоԃ.
| |
| − | Ԍін лапӧԁ пыщкӧсла-ԁор ԋіԉӧг кучік (слизистая оболочка) војԁӧр вӧлі кеԉыԁ-гӧрԁ рӧма,
| |
| − | шыԉыԁ, југјалӧ. Ӧні сіјӧ вевԏԏыԍԍӧма јеҗыԁ, &осԋыԁ вурысјасӧн. (Ԍерпас 7)
| |
| − | [Ԍерпас 7. Тракомалӧн вурысјас.]
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 8а. Ԍін лысјас ԇоԋвіԇа сінлыслӧн.]
| |
| − | Вурысјас кыскӧны ԍін лапӧԁ, чукӧртӧны, пешкыԉтӧны ԍін-пыщлаԋ ԍінлыскыскӧԁ щӧщ. Ԍін лапӧԁјас војԁӧр омӧԉа, бӧрас јонҗыка пешкыԉтчӧны, пырӧны пыщлаԋ. (Ԍерпас 8а 8б)
| |
| − |
| |
| − | Ԍерпас 86. Ԍінлысјас пешкыԉтчӧмаӧԍ пыщлаԋ зыртӧны ԍін акаԋ-вывсӧ.
| |
| − |
| |
| − | Сылӧн наԇӧԋік кутас зыртны ԍін акаԋјас-вывсӧ, бӧрас — јонҗыка. Секі ԍін понԁас ԁојмыны, &сін акаԋ-вылас (зрачок) петалӧны печатјас. (Ԍерпас 9)
| |
| − | Ӧні-ԋін віԍыԍ аԁԇӧ: ԍінкӧԁ мыјкӧ лоі омӧԉ ԏор. Каԅалӧ мыј омӧԉҗыка понԁіс аԁԇыны, ԍін воԇын быԏԏӧ мыјӧнкӧ кыптӧма? пыр ем кущӧмкӧ рӧмыԁ.
| |
| − | Сіјӧ кӧсјӧ-еԍкӧ мынтӧԁчыны, вештыштны; унаыԍ тіԉӧ ԍін — бурҗык оз ло...
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 9. Ԍін акаԋ-вылыс гуԁыртчӧ (вылыса-ԁор җынјас куасԍӧ).]
| |
| − |
| |
| − | Куԅа віԍӧм-понԁа ԁа ӧтарӧ ор петӧм-понԁа мукӧԁ-ԁырјі ԍін лапӧԁ пешкыԉтчӧ пыщлаԋ, ӧтлаӧ бурԁӧ ԍін коԉкјыскӧԁ. (Ԍерпас 10)
| |
| − |
| |
| − | Меԁ-бӧрја каԅалӧм.
| |
| − |
| |
| − | Бӧрја-помас віԍыԍ мунӧ тӧԁыԍ-ԁінӧ.
| |
| − | Тӧԁыԍ боԍтчас сіјӧс быԁԍама ногӧн бурԁӧԁны: ԋімкыв віԇӧ, пӧтка сітӧн мавтӧ, вӧв сітӧн, быԁԍама турунјас ва рузум-піын ԍін-вылӧ пукта-
| |
| − | лӧ, віԍыԍлы ас куԇнас щӧктӧ ԍінјассӧ мавтны. Та-ногӧн ԍінјас ԋекор ез бурԁлыны, ԁа оз-і вермыны бурԁны. Таԇікӧн ԍінтӧ сӧмын поԅӧ ԋем-кежлӧ щыкӧԁны.
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 10. Улыс ԍін лапӧԁ ӧтлаӧ бурԁӧма ԍін коԉкыскӧԁ.]
| |
| − |
| |
| − | Ӧні ԇікӧԇ бурԁӧԁны ԍінјас оз-ԋін поԅ, поԅӧ сӧмын кокԋӧԁны. Пырыԍ-пыр колӧ мунны ԁӧктор-ԁінӧ, кывзыны сылыԍ щӧктӧмјас, вӧчны быԁтор сіԇі мыј сіјӧ щӧктас..
| |
| − | Куԅа бурԁӧԁчӧмӧн мукӧԁ-ԁырјі поԅӧ ԍінтӧмӧ пӧрӧмыԍ мынтӧԁчыны.
| |
| − | Нем-кежлӧ ԍінтӧм.
| |
| − |
| |
| − | Мыј лоӧ воԇӧ-кӧ еновтчан бурԁӧԁчӧмыԍ? Со мыј!
| |
| − | Ԍін лысјас пыр зыртӧны ԍін коԉк-вывсӧ. Сы-понԁа ԍін акаԋ-веԍтас ԁа гӧгӧрыс петӧ руԁ-віж рӧма печат ԉібо ԁој. (Ԍерпас 11).
| |
| − |
| |
| − | Ԍерпас 11. Ԍін лыскӧԁ зыртӧм-вӧсна ԁој.
| |
| − |
| |
| − | Печат наԇӧԋікӧн ыҗԁӧ. Сы-вылын ԁа сы-гӧгӧр мытчыԍӧ віра сӧнјас. (Ԍерпас 12).
| |
| − | Југыԁ-вылӧ віԇӧԁны віԍыԍ оз-ԋін вермы; быԁтор аԁԇӧ зев омӧԉа; матыԍаԋ муртса тӧ-
| |
| − | Ԍерпас 12. Віра сӧнјас.
| |
| − |
| |
| − | ԁӧ мортӧс. Бӧрын ԁој інас ԉібӧ печат інас петӧ беԉма. (Ԍерпас 13).
| |
| − |
| |
| − | Ԍерпас 13. Беԉма.
| |
| − |
| |
| − | Тупкас-кӧ беԉмаыс паԍтала ԍін акаԋтӧ — ԍін воші, віԍыԍ ԋем-кежӧ коԉӧ ԍінтӧг.
| |
| − | Мукӧԁ-ԁырјі беԉма абу ыҗыԁ, ԉібӧ сіјӧ улын, вылын, бӧкын ԍін акаԋ-ԍерԏі.
| |
| − | Секі оператсіјаӧн поԅӧ воԍтыштны еща југыԁ. Унҗыкыԍсӧ ԃерт отсавны ԋінӧмӧн-ԋін оз поԅ — ԍор-ԋін.
| |
| − |
| |
| − | Віԍанԁыр ез-на помаԍ.
| |
| − |
| |
| − | Ԃерт тајӧн оз-на ставыс помаԍ.
| |
| − | Ԍінтӧмлӧн віԍӧмыс соԁӧ-на ԍін-коԉк коԍмӧм-понԁа. (Ԍерпас 14).
| |
| − |
| |
| − | [Ԍерпас 14. Ԍін чукыртчіс, коԍміс.]
| |
| − |
| |
| − | Ԍін коԉк коԍмӧ со мыј-понԁа: ԍін лапӧԁув кучікас емӧԍ ԍінва петан тујјас (канальцы), сеті ԍінва летчӧ ԍін коԉк-вылӧ. Кор-ԍін лапӧԁ чукыртчас, вурысӧԍԍас, — тајӧ ԍінва тујјасыс тупкыԍԍӧны, ԉазалӧны. Ԍінва понԁас петны
| |
| − | зев еща. Ԍін-вылӧ пукԍӧ ӧтарӧ бус ԁа јог, ԇоԋвіԇа ԍінмыԍ сіјӧ мыԍкыԍԍӧ ԍінваӧн. Кор ԍінваыԁ оз пет, ԍінмыԁ кос, секі став бусыс сетчӧ-і коԉӧ, пыр віԍӧԁӧ ԍін. Сы-пӧнԁа тащӧм віԍыԍјасыслӧн тракома понаԍԍӧм-бӧрын-ԋін ԍін віԍӧм оз бырлы, ԋем-чӧжыс пыр ԁојмӧ, петӧ ор.
| |
| − | Со мыјӧн помаԍԍӧ тракома віԍӧм.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇј-нӧ тајӧ ставыс лоі?
| |
| − |
| |
| − | Морт ез кув. Віԍӧм-бӧрын пыр віԁчыԍіс ас-кежас бурԁӧм. Лоі мӧԁарӧ — віԍӧм ԋужалі. Ԍін понԁіс ԁојмыны; ор кутіс петны јонҗыка; віԍыԍ омӧԉҗыка мӧԁіс аԁԇыны; сеԍԍа омӧԉа понԁіс вермыны уҗавны... Кымынкӧ во-мыԍԏі лоі ԍінтӧм, гортсајасыслы ковтӧмтор.
| |
| − | Ӧні ті гӧгӧрвоанныԁ, мыјла та-понԁа ԍорԋі панігӧн вӧлі шуӧма: тракома зев уна ԉок вајӧ мортлы.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇі мі јорта-јортлы ԉоктор вӧчам.
| |
| − |
| |
| − | Лоі пакӧԍт — ԍін мортлӧн віԍміс, ез сіјӧ кӧсјы ԇік пыр ԁоктор-ԁінӧ мунны, гашкӧ-вылӧ ыстыԍӧмӧн енӧвтчіс ԁа сеԍԍа-і тӧԁыԍ-вылӧ пуктыԍіс — ԍінтӧм лоі.
| |
| − | Морт-мӧԁ-којмӧԁ ԍінтӧмӧ пӧріны — шог абу ыҗыԁ.
| |
| − | Меԁ-ыҗыԁ шогыс со мыјын. Віԍмас ԍін ӧԏік мортлӧн, віԇӧԁлан-ԁа сы-бӧрын ставыслӧн,
| |
| − | ӧтлаын олыԍјасыслӧн віԍмӧма, &гырыԍлон-і посԋілӧн. Ԋеԁыр-мысԏі матыԍҗык суԍӧԁјасыс віԍмалӧны, сеԍԍа сіԇі мунӧ став ԍікт-куԅаыс — быԁӧнлӧн ԍінԍыс ор петӧ.
| |
| − | Выјім јӧз чувашјас, олӧны Волга-куԅа, сеԍԍа воԏакјас. Најӧ сіԇі-і олӧны. Ӧԏік віԍмас, сы-бӧрԏі став ԍіктыс віԍмӧ тракомаӧн. Којмӧԁ јукӧн јӧзыс-ԋін ԍінтӧмӧ пӧрӧма. Коԁі коԉӧ ԇоԋвіԇа — віԁчыԍӧ сіјӧ-жӧ. Віԍмӧнысӧ-ӧԁ меԁ бур, уҗалан каԁас, кор 35-40 арӧ воӧны.
| |
| − |
| |
| − | Мыјла ӧԏік пӧлӧс јӧз віԍӧны тракомаӧн, мукӧԁ сы-јылыԍ вунӧԁӧмаӧԍ-ԋін.
| |
| − |
| |
| − | Віԍӧм мунӧ ԍіктыԍ ԍіктӧ, карулыԍ карулӧ, сеԍԍа став губерԋа-паԍта...
| |
| − | Сіԇкӧ тракома зев кӧлаԍыԍ віԍӧм.
| |
| − | Ԋекоԁ оз тӧԁ кыԇі мынтӧԁчыны сыыԍ. Понԁасны шуны віԍӧм-по јенԍаԋ, јенлӧн леԇӧма. Ас пемыԁ-вӧснаыс ԋекыԇ оз гӧгӧрвоны, мыј аԍныс мыжаӧԍ.
| |
| − | Велӧԁчӧм јӧз, озыр јӧз зев шоча віԍӧны тајӧ віԍӧмӧн. Ԋемечјас, ангԉічана, амерікаԋечјас, прантсузјас ԋекор оз віԍны тракомаӧн, најӧ важӧн-ԋін вунӧԁӧмаӧԍ сы-јылыԍ. Налӧн ԁокторјасыс тӧԁӧны тајӧ віԍӧм-јылыԍ сӧмын ԋіга-куԅа.
| |
| − | Мі сещӧм-жӧ, на-коԃ-жӧ јӧз, налӧн мыјла-кӧ тракома абу — міјан вывті јона паԍкалӧма. Ставыс сен велӧԁчӧмын: најӧ велӧԁчӧмаӧԍ, мі абу. Најӧ тӧԁӧны мыјла, кыԇі колӧ аԍтӧ ԁа аԍԍыԁ оланінтӧ сӧстӧма віԇны.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇі олӧны креԍԏана.
| |
| − |
| |
| − | Роч кылӧн тајӧ ԋіга гіжыԍ тані віԍталӧ кыԇі сіјӧ ԁокторавлӧма Псковскеј губерԋаын. Сы-ԁорӧ волывлӧма уна јӧз. Быԁӧнлы воԇыԍ-тыр колӧ тӧԁны: тӧԁӧ-оз-бара мыјкӧ тајӧ ԁокторыс?
| |
| − | Војԁӧр ԁоктор абу сені вӧлӧма.
| |
| − | Выԉ воыԍ-вылаԁ пуктыԍнытӧ креԍԏанаыԁ оз вермыны, јӧз пемыԁ, віԇӧԁӧны ӧтԁор велӧԁчӧм мортыԁ-вылӧ полігтыр. Зев ԍӧкыԁ сылы вӧлӧма тӧԁмаԍны јӧзкӧԁ, меԁ-ԍӧкыԁ, ԃерт, ныв бабајаскӧԁ.
| |
| − | Сы вотӧԇ сені быԁ віԍӧм бурԁӧԁӧмаӧԍ тӧԁыԍјас.
| |
| − | Јӧз олӧны ԋајт-піын. Ԍӧкыԁ најӧс сӧстӧма овны велӧԁны. Поԅӧ ӧтчыԁ на-вылӧ віԇӧԁлӧмӧн тӧԁны олӧм-вылӧм-јывԍыс. Пыравлӧма сіјӧ матӧ быԁ керка-пыщкӧ.
| |
| − | Пырас керкаӧ — сені быԁлаын ԋајт чуԋ-кыза пукалӧ, са, бус ԋекор бытԏӧ абу мыԍкывлӧмаӧԍ. Аԍныс сещӧм-жӧ ԋајтӧԍ, паԍкӧмыс, ԍојан-јуан ԁозјасыс кыз ԋајт. Җоҗыс му, тӧвбыԁ оз чышкыԍԍыв; быԁӧн шыблалӧны җоҗас,
| |
| − | таԉалӧны. Ӧтлаын олӧны баԉајас, кукаԋјас, курӧгјас — быԁӧн најӧ сітавлӧны җоҗас, сіјӧ быԁӧн таԉаԍԍӧ јогыс-кӧԁ ӧтԉаӧ.
| |
| − | Керка-пыщкас лолыԁ ԍӧкыԁа веԏлӧ, сіԇі-і кутчыԍӧ горшаԁ, керка-пыщкӧс оз тӧлӧԁлыны Кӧлујјас: паԍјас, ешкынјас, воԉпаԍјас ԋекор оз пыркӧԁлыны, оз петкӧԁлыны тӧлӧԁны ывлаӧ, шонԁі-вылӧ. Воԉпаԍ-піын іԇас посԋі пыԅӧԇ пӧрӧ, вӧрԅӧԁан-ԁа кымӧрӧн бусыс кыптӧ вылӧ.
| |
| − | Асывнас, четчӧм-бӧрын, мыԍԍӧны ӧԏік веԁраыԍ (мысԍан ԁозјыс абу быԁӧнлӧн), кіӧн-і гумлалӧны васӧ. Чышкыԍӧны ԋајт рузумӧ, быԁӧн ӧтлаӧ.
| |
| − | Комі-муын ԋајта-ԁурка олӧмыԁ уналаын-жӧ, меԁԍа-ԋін ју-јывјасын. Велӧԁчӧм јоз сені еща. Ԁокторјас, боԉԋічајас абуӧԍ. Мукӧԁ ԍіктас быԁ керкаын тракомаӧн віԍыԍ, нӧшта абу ӧԏі -- уна.Сӧстӧма олыԍјас ԍінмӧн віԍлӧны шоча.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇі вуҗӧ тракома віԍӧм.
| |
| − |
| |
| − | Кор, керка-піын быԁӧн ԇоԋвіԇаӧԍ, віԍыԍ абу — зев лӧԍыԁ овны.
| |
| − | Віԍміс ӧԏі морт тракомаӧн. Чышкыԍіс ӧтласа кічышкӧԁӧ, шеԁі сетчӧ віԍыԍлӧн ԍінԍыс ор, сіјӧ орыс шеԁі мӧԁлы, којмӧԁлы ԍінмас — ставныс віԍмісны.
| |
| − | Ӧтԁор морт-кӧ чышкыԍас сіјӧ кічышкӧԁӧ, шуам кісӧ, кіас шеԁӧ ор кічышкӧԁыԍ, сіјӧн
| |
| − | кінас ԍінсӧ чышкыштас — віԍӧм вуҗӧ-і сылы. Јурлӧсыԍ ԉібӧ вермас ԍурны, кіӧн віԇааԍігӧн, сеԍԍа мукӧԁ ногӧн. Вітчыԍтӧг тракома зев ӧԁјӧ вермӧ вуҗны.
| |
| − |
| |
| − | Кыԇі віԇны аԍтӧ тракома вуҗӧмыԍ.
| |
| − |
| |
| − | Оз ков боԍтны ԋекущӧм тор тракомаӧн віԍыԍ мортлыԍ (шапка, табак кӧшӧԉ, чышјан, сеԍԍа мукӧԁтор), оз поԅ на-берԁӧ інмӧԁчывны. Јона колӧ віԇны аԍтӧ віԍӧм вуҗӧмыԍ.
| |
| − | Уна каԁ ԁа вын пуктӧны ԁокторјас јӧзӧс велӧԁӧм-вылӧ, меԁ быԁӧн гӧгӧрвоасны кыԇі аԍнысӧ колӧ сӧстӧма віԇны, кыԇі віԇчыԍны віԍӧм вуҗӧмыԍ ԁа мынтӧԁчыны сыыԍ. Меԁ-јона, ԃерт, налы лоӧ мырԍыны пемыԁ јӧз-піаԁ, меԁ еԍкӧ најӧ оз кывзыны тӧԁыԍјаслыԍ. Тӧԁыԍјас сещӧм-жӧ пемыԁ јӧз, сӧмын леԇчӧмаӧԍ јӧзӧс ылӧԁлӧмӧн асԍыныс кынӧм верԁны.
| |
| − | Воԇԇа помас јона ԁокторјасӧс оз кывзыны, бӧрынас быԁлаын сӧмын ошкӧм кылан. Јӧз велалӧ ԁоктор-ԁінӧ волывлыны, сылыԍ велӧԁӧм кывзыны ԁа сы кыв шуӧм-куԅа овны.
| |
| − |
| |
| − | Ԍіԅім інԁалан.
| |
| − |
| |
| − | Нӧшта ӧтпыр щӧктам кыԇі колӧ аԍтӧ віԇны тракома віԍӧм вуҗӧмыԍ:
| |
| − | 1) Колӧ ԍӧстӧма віԇны асԍыԁ оланін,
| |
| − | 2) Керка-пыщкӧстӧ колӧ тӧлӧԁны. Меԁ возԁук вӧлі сӧстӧм.
| |
| − | 3) Аԍтӧ колӧ віԇны сӧстӧма. Меԁ вӧлі сӧстӧм выліс ԁа уліс паԍкӧм, сеԍԍа воԉпаԍ.
| |
| − | 4) Уҗ-бӧрын колӧ мајтӧгӧн кіјас мыԍкыны.
| |
| − | 5) Ԋекор оз ков тіԉны ԍінјас.
| |
| − | 6) Віԍан ԍінма јӧзкӧԁ оз ков кіаԍны (колӧ быԁӧнлы ԇікӧԇ шыбітны кіаԍӧм).
| |
| − | 7) Віԍмас-кӧ ԍінмыԁ — лӧԍӧԁ аслыԁ јанас сӧстӧм кічышкӧԁ, торја ԍојан-јуан ԁоз. Мун пырыԍ-пыр ԁоктор-ԁінӧ, ен еновт сіԇі віԍан ԍінтӧ.
| |
| − |
| |
| − | &Јчӧт велӧԁчыԍ јӧз!
| |
| − |
| |
| − | Быԁԍама пӧлӧс ԍін віԍӧмыԍ меԁ-јона тракома зев ӧԁјӧ вуҗӧ јорта-јортлы. Велӧԁӧ тајӧ інԁаланјассӧ, велӧԁчӧ аԍныԁ сы-куԅа овны, велӧԁӧ сіԇ-жӧ овны гортаԁ гырыԍјасӧс.
| |
| − | 1) Кітӧ сӧстӧма віԇӧј, мыԍкӧ јонҗыка мајтӧгӧн.
| |
| − | 2) Ен чышкӧ кінаԁ ныртӧ ԁа ԍінјастӧ.
| |
| − | 3) Ен чышкӧ ԋекоԁ асԍыныԁ ԍінјастӧ ԋајт чышјанӧн, ԋајт ԁӧрӧмӧн.
| |
| − | 4) Ен боԍтӧ віԍыԍ јортјасыԁлыԍ ԋіга, ԏетраԃ, каранԁаш ԁа перӧ — вермас віԍӧм вуҗны.
| |
| − | 5) Вітчыԍӧ інмӧԁчӧмјасыԍ віԍан ԍінмајаскӧԁ
| |
| − | 6) Асыв, рыт воԁігӧн, мыԍкӧ чужӧм ԁа ԍін &кӧстӧм кӧԇыԁ ваӧн, чышкыԍӧ сӧстӧм кічыщкӧԁӧ.
| |
| − | 7) Ԍінмыԃ-кӧ понԁас ԁојмыны — віԍталӧ велӧԁыԍыԁлы.
| |
| − | 8) Коԁкӧ-кӧ гортаԁ нораԍӧ ԍін ԁојмӧм-вылӧ — щӧктӧ ӧԁјӧҗык ԁоктор-ԁінӧ мунны. Тракома зев кокԋіԁа бурԁӧ віԍмӧм-бӧрын ԇік-пыр-кӧ понԁан бурԁӧԁны.
| |
