AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-06

#Коми_му_1992-08-06
СЁРНИТӦНЫ ИЧӦТ ЧЕЛЯДЬ
Ичӧтик Витюк ачыс нин мыссьӧ. Мамыс юасьӧ:
— Китӧ мыськин, Витюк?
— Мыськи, мамӧ.
— Чужӧмтӧ мыськин жӧ?
— Мыськи нин.
— А пельястӧ мыськин?
— Ӧтисӧ. Аски мӧдсӧ мыська.
☼ ☼ ☼
Воспитатель юалӧ:
— Мый тайӧ лоӧ — биын оз сотчы и ваын оз вӧй?
Митюк:
— Пӧжарник.
☼ ☼ ☼
Дима висьталӧ вокыслы:
— Кор нидзулыс быдмас — лоӧ змейӧн.
☼ ☼ ☼
Наташа мамыслы:
— Мам, тэ коркӧ ёна важӧн ичӧт вӧлін?
— Вӧлі, дерт!
— А коді сэки менам мамӧн вӧлі?
☼ ☼ ☼
Женя:
— Ме сэтшӧм ёна котралі, мый весиг шапкаӧй пӧсяліс.
☼ ☼ ☼
Лена:
— Концерт вылын сэтшӧм мича тётя сьыліс, сэтшӧм мича, ни ӧти юрси абу, ставыс кудри!
☼ ☼ ☼
Алёнка: 
— Ме ог кӧсйы ыджыда быдмыны. Найӧ ни кампет, ни мороженӧй оз сёйны.
☼ ☼ ☼
Велӧдысь:
— Кутшӧм каръяс заводитчӧны «К» буквасянь!
Юрик:
— Киев, Казань, Кемерово, Командировка...
— Сэтшӧм карыс абу.
— А вот и эм, менам батьӧ сэтчӧ и ветлывлӧ.
☼ ☼ ☼
Полиналы мамыс шуӧ:
— Мыйла тэ садикад он бӧрд, кор уколтӧ вӧчӧны, а гортын век бӧрдан?
— Гортын меным ӧтнамлы вӧчӧны, а садйын ставныслы!
☼ ☼ ☼
Ичӧт Мариночка зэв ёна ыждалӧ мамыс водзын:
— Но, тэкӧд тай рок он пу, — шуӧ мамыс.
— А тэ меным кольк пу!
☼ ☼ ☼
— Валюша, висьтав, кыдзи горзӧны ракаяс?
— Карр! Карр! Карр!
— А понъяс?
— Ав! Ав! Ав!
— А чипан?
— Эн бӧрд, бабӧ, эн бӧрд, дедӧ...
☼ ☼ ☼
Ичӧт Катюк аддзис сарайысь дадь да батьсӧ тшӧктӧ ислӧдлыны:
— Кӧсъя исласьны!
— Кыдз нӧ исласян, лымйыс абу на да.
— Холодильникысь перйы, сэні эм!
☼ ☼ ☼
Олег кухняын:
— Бабӧ, холодильникыслы кӧдзыд! Со сійӧ тіралӧ! Кынмӧ, тыдалӧ.
М. ЛЫЗЛОВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
БОСЬТІСНЫ МИЛИЦИЯЛЫСЬ РАЙОТДЕЛ
Херсон. Повтӧмлун да сюсьлун петкӧдлісны «Беркут» спецотрядса боецъяс... милициялысь Суворовскӧй райотдел босьтігӧн. Найӧ вӧчисны тайӧс ӧдйӧ да некутшӧм шумтӧг.
«Беркутъясӧс» райотделын интересуйтіс сейф, кӧні видзисны «Радар» ичӧт предприятиелысь документъяс. Тайӧ коммерческӧй подразделениеыс, кодӧс котыртӧма РОВД-са профсоюзнӧй организация бердын, уналаысь шедӧдіс милицияса уджалысьяслы содтӧд благояс. Такӧд тшӧтш сійӧ вӧчис предприятиеяслы да организацияяслы мынтысяна услугаяс, вайліс да юкліс дефицитнӧй тӧвар...
Татшӧм уджсӧ, кодъясӧс оз позь вӧчны милиция йылысь Украиналӧн законъяс серти, казялісны следственнӧй органъяс. Но делӧнас тӧдмасьны быд ногыс мешайтісны РОВД-са веськӧдлысьяс. Та бӧрын прокурорлысь санкция босьтӧм да Украинаса МВД-кӧд сёрнитчӧм бӧрын спецназлы вӧлі сетӧма команда: «Босьтны». Райотделлысь дежурнӧй жыръяс босьтӧм бӧрын «Беркутса» боецъяс тшӧктісны милиционер-предпринимательясӧс перйыны сейфысь став колана документсӧ.

#Коми_му_1992-08-06
АС ВӦЧӦМ КУПОНЪЯС
Харьков. «Детскӧй мир» Харьковскӧй универмаглӧн коммерческӧй отделса вузасьысьяс вӧліны зэв радӧсь, кор кык ньӧбасьысь босьтісны налысь видеоаппаратура, мынтісны таысь 140 тысяча купон.
А неуна бӧрынджык прилавок сайын уджалысьяслӧн муртса эз потны сьӧлӧмъясыс: купонъясыс вӧлӧмаӧсь пальшивӧйӧсь. Найӧ вӧліны кельыдджыкӧсь, ва пасъястӧмӧсь, ӧдйӧ вушйис краскаыс. Унджык купон вылас вӧлі ӧткодь номер.
Татшӧм жӧ шогӧ усисны тайӧ лунас «Содружество» комиссионнӧй универмагысь вузасьысьяс, кодъяс вузалісны тӧварсӧ 300 тысяча ас вӧчӧм купон вылӧ. Приметаяс серти, ньӧбасисны сійӧ жӧ кык мортыс, кодъяс и «Детскӧй мирын».
Со и окота ӧлӧдны найӧс, кодъяс мунӧны Украинаӧ СНГ-са мукӧд странаясысь да кодъяслы вокзалъясын вӧзйӧны вежны купонъяссӧ шайтъяс вылӧ: «Лоӧй сюсьӧн. Ылӧдчысьяс оз вугравны!»

#Коми_му_1992-08-06
НИНӦМ ЭЗ АРТМЫ
Москва. Нинӧм эз артмы тамбовскӧй преступнӧй группировкалӧн Москваӧ волӧмысь. «Сигма-консалтинг» товариществоса генеральнӧй директорӧс найӧ корисны мынтыны «видзӧмысь налог», 60 тысяча шайтӧн тӧлысь. И водзвыв босьтісны 7 импортнӧй телефон. Кор коммерсантъяс ӧткажитчисны мынтыны «налог», бандитъяс кӧсйисны ӧзтыны «Сигма-консалтинглысь» офис. Но та дырйи найӧс арестуйтісны. Кутӧма 30 мортӧс. Налысь мырддьӧма наган, газӧвӧй пистолетъяс, радиотелефонъяс, кык «Жигули» автомобиль, «Волга» да «Форд-лазер» лимузин. Бандитъяс пиын вӧліны Тамбовса, Кемеровоса, Новокузнецкса да Москваса олысьяс.

#Коми_му_1992-08-06
КУТІСНЫ «БУРЛАКӦС»
Москва. Тані арестуйтісны мафиозиӧс, коді уголовнӧй мирын тӧдса «Бурлак» ним улын. Сыкӧд тшӧтш кутісны и сылы отсасьысьясӧс, кодъяс векӧн эз уджавны. Та водзвылын найӧ мырдӧн кӧсйисны корны химкинскӧй коммерсантлысь 1 миллион шайт. Зеленоградын, Химкиын да Солнечногорскын корсьысигӧн да шобсигӧн аддзӧма оружиелысь быдса арсенал, коді вӧлі «Бурлак» группалӧн. Аддзӧма Дегтярёвлысь пулемёт, Калашниковлысь автомат, вундӧм ствола ружьеяс, отечественнӧй да рубежсайса револьверъяс, гранатаяс, боеприпас, бронежилетъяс, взрывчатка, наркотическӧй веществояс, автомобильӧ запаснӧй частьяс, ставсӧ 1 миллионысь унджык шайт дон.

#Коми_му_1992-08-06
ЭН ТОРКАВ УСТАВ...
Ижевск. Куим салдат пӧгибнитіс воинскӧй частьысь, кодӧс неважӧн петкӧдісны Германияысь да овмӧдісны Сарапул удмуртскӧй карсянь матын.
Вина юӧм бӧрын «Рӧдина дорйысьяс» кӧсйисны ветлыны ӧти сиктӧ. Дыр думайттӧг пайӧ пуксисны медводдза автомобиляс и... тӧвзисны. Но салдат, коді пукаліс ЗИЛ-131 руль сайын, эз вермы бура веськӧдлыны, и грузӧвикыс пӧрис канаваӧ. Став интернациональнӧй «экипажыс», кӧні вӧліны кык казах да ӧти роч, пӧгибнитіс. Армияын разнӧй помкаяс вӧсна быд во пӧгибнитӧ 3 тысяча кымын морт. На пиысь унджыкыс сы вӧсна, мый кужтӧг либӧ правилӧяс торкалӧмӧн вӧдитчӧны оружиеӧн да боевӧй техникаӧн, а сідзжӧ торкалӧны воинскӧй устав.

#Коми_му_1992-08-06
81 МЕДАЛЬ
Август 4 лунӧ Гродноысь тяжелоатлет Александр Курлович босьтіс зарни медаль, а Минскысь Леонид Тараненко — эзысь (кыкнанныслӧн сьӧктаыс 110 килограммысь унджык). 
Ӧтувъя командалӧн кудйӧ бронза медаль пуктіс ньӧввужйысь лыйсьысь команда — Тираспольысь Наталья Валеева, москвичка Людмила Аржанникова да Тбилисиысь Хатуна Квривешвили. А мужичӧйяслӧн команда эз весиг вермы вуджны четвертьфиналӧ. Бӧръя лыйсигас сійӧс вермисны испанецъяс, кодъяс некор эз шедӧдлыны бур результаттӧ. Тайӧ вермӧмыс сэтшӧма ыззьӧдіс найӧс, мый босьтісны и зарни медаль. Оз позь кольны казьтышттӧг и сійӧс, мый испанскӧй командакӧд уджалӧ вӧвлӧм СССР-са сборнӧй командаысь тренер Виктор Сидорук.
Теннисистъяс пиысь куимӧн петісны полуфиналӧ. Полуфиналӧ жӧ петісны боксёръяс Ростислав Зауличный да Рамази Палиани.
Август 5 лун кежлӧ командаяслӧн вӧлі та мында медальӧн:

#Коми_му_1992-08-06
ГРАД ВӦДИТЫСЬЛЫ
Ӧнія сьӧкыд олӧмыс тшӧктӧ быдӧнлы ёнджыка думайтны ас йывсьыс, аслас семья йылысь. Оз на тай, вӧлӧмкӧ, государствоыд быдӧнӧс вермы верднысӧ. Со и содӧны карын, посёлокын, сиктын олысьяс пӧвстын му вӧдитысьясыд. Весиг найӧ, кадъяс водзтіджык кианыс эз босьтлыны зыр либӧ кокан, ньӧбӧны му участокъяс.
Но ставӧн-ӧ миян пиысь кужӧны бура лелькуйтны мусӧ, вӧдитны картупель, град выв пуктас? Ӧдвакӧ. Та могысь колӧ уна тӧдӧмлун, озыр опыт, кужысь кияс. А сійӧ другӧн оз ло.
Буретш татшӧм войтырыслы, кодьяс неважӧн босьтчисны вӧдитны град выв пуктасъяс, сиис «200 советов дачнику» выль ыджыд книга Коми книжнӧй издательство. Татысь зэв уна бур сӧвет позьӧ аддзыны.
Мыйӧн бурджык гӧрны мусӧ? Кыдзи дасьтыны пуктігкежлӧ град выв пуктасъяслысь кӧйдыссӧ? Кыдзи дӧзьӧритны сэтӧр, ӧмидз, крыжовник кустъяс? Кутшӧм ногӧн бурджыка видзны нэриник быдмӧгъяс кынмӧмысь? Кыдзи весавны юкмӧс? Кыдзи видзны пуяс да кустъяс лёк гагъясысь, лэбачьясысь, му шыръясысь? Кужанныд-ӧ ті чукӧртны град выв пуктас, ягӧд да видзны найӧс тӧвбыд? Кыдзи солавны капуста, вӧчны картупельысь крахмал, дасьтыны стеклӧ банкаяс консервируйтігкежлӧ?
Тайӧ да уна мукӧд юалӧм вылӧ позьӧ аддзыны воча кыв книгасьыс. А та могысь уна оз и ков. Мед тіян вӧлі ыджыд кӧсйӧм, зільлун да кужысь ки. И сэки тайӧ книганас тӧдмасьӧм бӧрын ті верманныд быдтыны асланыд град йӧрын озыр урожай да локтан гожӧмӧдз чӧсмасьны сійӧн. Зэв бур, мый тані сетӧма чертёжъяс, серпасъяс, таблицаяс. Найӧ отсаласны бурджыка гӧгӧрвоны тіянлы книгаас сетӧм сӧветъяссӧ.
Б. ИВАНОВ.

#Коми_му_1992-08-06
ТӦДМӦДӦ ВОЙВЫЛӦН
Сизимӧд-кӧкъямысӧд классъясын велӧдчысь челядьлы роч кыв вылын Коми книжнӧй издательство лэдзис «Край мой северный» лыддьысян книга. Республикаысь народнӧй образование министерство вӧзйӧ сійӧс роч классъясын велӧдчысь челядьлы, кодъяс омӧля тӧдӧны либӧ оз тӧдны коми кывсӧ, но кӧсйӧны унджык тӧдмавны коми литература йылысь. Лыддьысян книгасӧ лӧсьӧдісны В. Н. Дёмин да Д. Н. Дёмина.
Водзкывйын книгасӧ лӧсьӧдысьяс пасйӧны, мый сэтчӧ пырысь уна произведение важӧн нин тӧдса абу сӧмын миян республикаса, но и Россияса да рубежсайса лыддьысьысьяслы. Сідз, И. Тороповлысь «Выль капитан» повесть вуджӧдӧма венгерскӧй кыв вылӧ. Г. Юшковлӧн «Ӧшинь улын бурӧвӧй» висьт серти снимайтӧма кинофильм. С. А. Поповлысь, А. Ванеевлысь, В. Поповлысь, А. Мишариналысь да мукӧд коми поэтъяслысь кывбуръяс неважӧн лэдзӧмӧ Финляндияын торъя книгаӧн. И тайӧ гӧгӧрвоана. Коми Республика йылысь, коми войтыр йылысь талун мирас кӧсйӧны тӧдны пыр унджык и унджык. Буретш тайӧ книгаыс и висьталӧ кутшӧмакӧ Коми му да сэтчӧс олысьяс йылысь.
Коми мулӧн кольӧм кадся олӧмӧн челядь тӧдмасясны Иван Куратовлӧн, Каллистрат Жаковлӧн, Серафим Поповлӧн, Василий Юхнинлӧн кывбуръяс, висьтъяс да гырысьджык произведениеяс пыр. Сӧветскӧй власть воясӧ Коми мулӧн олӧм йылысь книгаӧ пыртӧма произведениеяссӧ важсяджык да ӧнія коми гижысьяслысь — Яков Рочевлысь, Вениамин Чисталевлысь, Геннадий Федоровлысь, Геннадий Юшковлысь, Альберт Ванеевлысь, Нина Куратовалысь, Петр Шаховлысь, Александр Некрасовлысь да мукӧдлысь. Тані жӧ позьӧ тӧдмасьны Коми мулы да сэтчӧс олысьяслы сиӧм роч писательяслӧн гижӧдъясӧн. А найӧ, кодъяс волывлісны татчӧ, олісны да олӧны тані, роч гижысьяс пӧвстын абу жӧ этшаӧнӧсь. Тайӧ Николай Надеждин, Александр Круглов, Павел Засодимский, Анатолий Знаменский, Иван Молчанов, Ярослав Смеляков, Елена Габова, Надежда Мирошниченко да мукӧд. 
Ӧти кывйӧн кӧ, книганас тӧдмасьӧм бӧрын роч челядьлӧн да и мукӧдлӧн, син водзын воссяс кутшӧмакӧ Коми му йылысь, сэні олысьяс йылысь серпасыс, коми войтырлӧн оласногыс, традицияясыс. Сӧмын колӧ ошкыны сійӧ, мый медбӧрын роч школаясын кутісны пыдісяньджык тӧдмӧдны челядьӧс Коми мулӧн историяӧн, культураӧн. Тадзи тшӧктӧ олӧмыс. 
Б. ИЛЬИН.

#Коми_му_1992-08-06
КИЙЫВСӦН УДЖАЛӦМ ВӦСНА
Июль 31 лун. Помасьӧ уджалан лун. И друг звӧнитӧ телефон... Пӧжар!
Усть-Куломскӧй районса Белоборск посёлокын сотчӧны олан керкаяс. Йӧз корӧны отсӧг.
Сыктывкарысь УПО-лӧн оперативнӧй пӧжарнӧй машина, кытчӧ пуксисны офицеръяс, веськӧдчис 5-ӧд пӧжарнӧй частьӧ, медым босьтны мотопомпа да механик-боецӧс.
Сыктывкарысь петім 17 час 40 минутын. Машина муніс 70–80 километрӧн час. Чайтім, мый Усть-Куломӧ воам 8 час рытын. Но 112-ӧд километрын «киссис» кӧлесаыс. Ковмис пӧшти кызь минут, медым пуктыны выльӧс. Но и сійӧ вӧлі пӧшти сертӧм нин. Ме юалі: абу ӧмӧй бурджыкыс оперативнӧй машиналы? Но водитель вочавидзис, мый татшӧмыс эм и то бур.
Усть-Куломӧ воӧм борын пыралім пӧжарнӧй частьӧ, медым тӧдмавны, кыдзи жӧ лоис пӧжарыс. Но сэні нинӧм эз тӧдны. Белоборсккӧд абу некутшӧм йитӧд.
И бара туйын. Донӧдз кӧ вольсалӧма асфальт, то сэсянь Немдінӧдз туйыс быттьӧ песласян пӧв. Лебяжскӧ вотӧдз миянлы паныдасис Усть-Куломысь пӧжарнӧй машина. Пӧжарнӧйяс волӧмаӧсь сӧмын вуджӧдчанінӧдз. Рация пыр тӧдмалӧмаӧсь, мый пӧжарсӧ кусӧдӧмаӧсь нин. Дзикӧдз сотчӧма нёль керка. Югыдъяг посёлокын районса пӧжарнӧй частьысь начальник Н. Кантемиров висьталіс, кыдзи лоис пӧжарыс...
Асывнас воим Белоборскӧ и аддзим серпас, код вылӧ видзӧдігӧн петӧ синваыд. А пӧжарыс заводитчӧма рабочӧйяслӧн кийывсӧн уджалӧм вӧсна. Найӧ нуӧдӧмаӧсь сварочнӧй уджъяс ва качайтан башняын. Надейтчӧмаӧсь, мый ставсӧ колисны пӧрадокын. Налӧн мунӧм бӧрын ӧзйис башняыс, а сэсся биыс вуджис ӧти керкаӧ. А сэсся нин ассьыс «уджсӧ» вӧчис тӧв.
Тайӧ каднас верстьӧ йӧз вӧліны удж вылын, посёлокӧ колисны сӧмын пӧрысьяс да челядь.
Сотчисны кык квартираа нёль керка, пывсянъяс, кӧзяйственнӧй стрӧйбаяс... Кӧкъямыс семья колисны восьса енэж улӧ. Керкаяс местаын тыдалісны сӧмын ведраяс, кӧрт бакъяс. Пӧжарнӧй машинаяс волісны посёлокӧ Немдінысь, Тимшерысь, Смолянкаысь, Югыдъягысь, но вӧлі сёр нин. Би вӧчис ассьыс «уджсӧ» 2–2,5 часӧн. Пӧжарнӧйяслы ковмис спаситны биысь сӧмын мукӧд керкаяссӧ.
Шуны, мый татшӧм неминучаыс посёлокын оз ло мӧдысь, он вермы. Электролинияса сюръяясыс кутчысьӧны сӧмын сутугаяс вылас. Мукӧдлаас найӧ ӧшалӧны пӧшти муӧдзыс, тӧла дырйи инмалӧны ӧта-мӧд дінас.
Менӧ чуймӧдіс Югыдъягысь администрацияса веськӧдлысь Б. Гавайлӧн веськодьлуныс. Сылӧн кывъяс серти, Белоборскын сотчис сизим керка. Но мыйла сійӧ эз мун сэтчӧ места вылын видзӧдлыны ставсӧ? Менам пӧ и сідзи уджыс уна. Но миянкӧд век жӧ муніс посёлокӧ, кӧть и эз решит некутшӧм вопрос, кытчӧдз татчӧ эз лок Усть-Куломскӧй районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь И. Карманов. Сылӧн индӧд серти орслӧн магазинысь сетісны пикӧ воӧм йӧзлы сёян-юан. Дерт, бӧрынджык ковмас мынтысьны.
Август 3 лунӧ республикаса правительство примитіс мераяс пикӧ воӧм йӧзлы отсӧг сетӧм кузя. Налы лоӧ сетӧма деньга, стрӧитӧма выль оланінъяс. Эз бокӧ кольны и республикаса профсоюзъяс, найӧ сідзжӧ отсаласны деньгаӧн. Ме эськӧ кӧсйи, медым йӧзлы отсалісны и республикаса организацияяс да предприятиеяс, кыдзи шуласны, отсавны став мирӧн, коді мыйӧн вермас.
П. ПРОКУШЕВ.
Авторлӧн снимокъяс вылын: пӧжар бӧрын.

#Коми_му_1992-08-06
ЗАВИДЬТӦМ — ДЕМОКРАТИЯЛӦН ПОДУВ»
Политикъяслы
• Вына оппозициятӧг оз кутчысь ни ӧти правительство.
• Эм куим сикас пӧръясьӧм: пӧръясьӧм, яндысьтӧг пӧръясьӧм да статистика.
БЕНДЖАМИН ДИЗРАЭЛИ.
• Лыддьӧны, мый деньга радейтӧм — став омӧльторйыслӧн подув. Тадзи жӧ позьӧ шуны и кор деньгаыс абу.
• Деньга — медбӧръя друг, коді тэныд лоӧ помӧдз.
• Быд сикас коммерция — тайӧ аскиа олӧмсӧ аддзыны кӧсйӧм.
СЭМЮЭЛЬ БАТЛЕР.
• Медым вӧчны чӧскыд салат, колӧ лоны бур дипломатӧн. Кыкнан дырйиыс колӧ стӧча тӧдны, уна-ӧ колӧ вый и уксус.
• Общество тшӧкыда прӧститӧ преступникӧс. Но оз думайтны радейтысь мортӧс.
• Демократия — тайӧ народлы бур вылӧ да народ вӧсна народӧс повзьӧдлӧм.
ОСКАР УАЙЛЬД.
• Свобода — тайӧ кыв кутӧм. Со мый вӧсна быдӧн сыысь полӧ.
• Газет — тайӧ печатнӧй орган, коді оз аддзы торъялӧмсӧ велосипедистлӧн усьӧм да цивилизация киссьӧм костын. 
• Кор морт кӧсйӧ вины тигрӧс, тайӧ шусьӧ спортӧн; кор тигр кӧсйӧ вины мортӧс, тайӧ шусьӧ чорыдлунӧн. Таын, веськыда кӧ, и лоӧ торъялӧмыс преступление да правосудие костын.
• Сійӧс, коді нинӧм оз тӧд, но лыддьӧ, мый тӧдӧ ставсӧ, виччысьӧ бур политическӧй карьера.
• Дзоньвидза нация сідзи жӧ оз казяв ассьыс национальностьсӧ, кыдзи дзоньвидза морт — ассьыс сюрса лысӧ.
• Правительствоӧс, коді грабитӧ Петрӧс, медым мынтыны Павеллы, Павел пыр кутас ошкыны.
• Абу интереснӧ ӧшӧдны мортӧс, сійӧ кӧ абу паныд талы.
БЕРНАРД ШОУ.
• Миян великӧй демократическӧй обществоын воддза моз мӧвпалӧны, быттьӧкӧ ичӧт вежӧра йӧз пиысь унджыкыс честнӧйджыкӧсь вежӧраысь, и миян политикъяс тайӧс тӧд вылын кутӧмӧн лэдзчысьӧны нӧшта на йӧйӧджык, кутшӧмӧн найӧ лоӧны.
• Завидьтӧм — демократиялӧн подув.
БЕРТРАН РАССЕЛ.
• Делӧыс абу сыын, мый мирыс лоис омӧльджык, а сыын, мый лоӧмторъяссӧ кутісны петкӧдлыны ёна бурджыка...
• Кӧть ме ньӧти ог лыддьы, мый миянлы колӧ сёйны мӧс яй горчицатӧг, ме аддза, мый миян лунъясӧ эм ёна ыджыдджык омӧльтор — горчицасӧ мӧс яйтӧг сёйны кӧсйӧм.
• Гӧльяс корсюрӧ бунтуйтлісны, и сӧмын лёк властьяслы паныд, озыръяс — пыр да любӧйлы паныд. 
• Журналистика — тайӧ «Лорд Джон кувсис» сяма кывъяс, кодъясӧс гижӧма йӧзлы, кодъяс некор эз тӧдлыны, мый лорд Джон вӧлі ловъя.
ГИЛБЕРТ КИЙТ ЧЕСТЕРТОН.
• Революция бур первой кадас, кор кералӧны юръяссӧ налысь, кодъяс выліын.
• Чужигас быд мортлӧн эм шуд вылӧ право, но лёк лоӧ сылы, коді кутас пӧльзуйтчыны тайӧ правонас.
ОЛДОС ХАКСЛИ.
«Независимая газета»,
1992 вося июль 8 лун.

#Коми_му_1992-08-06
МИ КЫЯМ, А КОДКӦ СЁЙӦ
Магазин джаджъяс кушӧсь, а миян чери кыян флот вердӧ Африкаӧс
Кор кутіс тыдавны, мый Сӧветскӧй властьлӧн нелямын воӧн ас мӧс эз кут лысьтыны, ас порсь эз кут тшӧгны, а шобді медбура быдмӧ канадскӧй эмиграцияын, Никита Сергеевич Хрущев вочавидзис ыръянитысь природалы куимысь кучкӧмӧн: кукурузаӧн, эжа муӧн да океанса чери кыян флот лӧсьӧдӧмӧн. Воддза кык кучкӧмсьыс, кыдзи тӧдса, природа дорйис асьсӧ, но флотӧн странаса главнӧй капитан эз ворссьы!
Мореясын да океанъясын черисӧ эз вӧв юкӧма странаяс костын, сійӧ кульмис-быдмис партийнӧй веськӧдлытӧг, та вӧсна сӧветскӧй чери кыян флот (ыджда сертиыс японскӧй бӧрын мӧд) бура могмӧдліс ас магазинъясӧс белокъясӧн озыр донтӧм продукцияӧн. И тӧдлытӧг во сайын кымын магазинъясын чериӧн вузасянінъяс кушмисны.
Кытчӧ жӧ вошисны кельӧбъясыс? Кытчӧ лоис ыджда сертиыс мирын мӧд зэв ыджыд чери кыян флот?
Корсьысьӧмъяс вайӧдісны менӧ тралӧвӧй флотлӧн Калининградскӧй базаӧ. Базаса начальникӧс первой вежысь Владимир Александрович Анашкинлӧн кабинетӧ.
— Флот уджалӧ кыдзи и водзті, — шогпырысь шуис сійӧ, — и чериыс океанын тырмымӧн на, но сӧмын гортӧ удайтчӧ вайны зэв этша. Пыр унджык и унджык кыйдӧс ӧні кольӧ граница сайӧ, а делӧыс кӧ и водзӧ кутас мунны тадзи, то вося став кыйдӧсыс веськалас иностранецъяслӧн кынӧмӧ.
Миян чери кыян флот лӧсьӧдсис кыдзи гӧльяслӧн флот. Рытыввывса странаясын, кӧні тырмымӧн скӧт видзӧмысь продукцияыс, чериыс лыддьыссьӧ деликатесӧн, экологическӧя сӧстӧм прӧдуктаӧн, и та вӧсна сулалӧ кык-куим пӧв донаджык яйысь. Сійӧс кыйӧны берегсянь матын, вайӧны рынок вылӧ свежӧйӧн, и правительствояс, унджык странаас, сетӧны тайӧ отрасльыслы дотация, медым йӧзлӧн пызан вылыс вӧлі озырджык. Гӧгӧрвоана, мый миянлы таӧдз зэв ылын. Миянлы колӧ вӧлі сӧмын сёян. Зэв уна. И донтӧм. Татшӧм уялысь сёяныс сэки ветлӧдліс кельӧбъясӧн дас кык миляа зона сайын и кыйӧмысь оз вӧлі ков мынтыны. Та вӧсна СССР стрӧитіс зэв ыджыд траулеръяс, кодъяс вермӧны суткиӧн кыйны да переработайтны 100 тонна чери. И странаӧ кутіс помся воны донтӧм да кынтӧм белок. Дерт, татшӧм гырысь судноясыслы колӧ вӧлі уна ломтас, мавтас, краска, но ставыс либӧ пӧшти ставыс вӧлі асланым, и мирӧвӧй донъяс серти найӧ эз сулавны и косяссьӧм доллар. Миян флот ньӧти эз лӧсяв мирӧвӧй системалы, но ӧти и сӧмын ӧти страналысь — СССР-лысь корӧмъяссӧ вермис бура могмӧдны.
Медводдза омӧльторъясыс лоисны кӧкъямысдасӧд воясӧ, кор мирса государствояс США бӧрын йӧзӧдісны кыксё миляа экономическӧй зонаяс. Тайӧ кадсяньыс чери кыйӧмысь ковмис мынтысьны валютаӧн. Сы вӧсна, мый медся донтӧм чериыс оз мун берегсянь 200 миляысь ылӧджык — сэні нинӧм сёйны да и кӧдзыд ваыс.
Кыксё миляа зонаяс пыртӧм да чери кыйӧм вылӧ квотаяс лӧсьӧдӧм кучкисны мирӧвӧй чери кыян промышленность кузя. Странаяс, кодъяслӧн вӧліны гырысь траулеръяс, вундалісны найӧс да сдайтісны важ кӧрт пыдди. Воис кад петкӧдны мореясӧ да океанъясӧ ичӧтик суднояс. Но Сӧветскӧй Союз тадзи вӧчны эз вермы. Ӧти-кӧ, сы вӧсна, мый чери запасыс асланым берегъяс дорын вӧлі этша; мӧд-кӧ, сы вӧсна, мый стратегическӧй могыс колис воддзаыс: став мирлы кӧ чериыс — чӧсмасянтор, то миянлы — вӧлӧга.
Базаса начальникӧс первой вежысь вайӧдӧ менӧ стенын ӧшалысь мирлӧн ыджыд карта дінӧ, кӧні индӧма базаса суднояслысь кыйсян местаяссӧ. «Зэв бур кыйсян район вӧлі Чилилӧн кыксё миляа зона сайын, — шуӧ Анашкин. — Флот быд во кыйліс сэтысь миллионӧн-джынйӧн тонна чери. Ковмис мунны сэтысь, тӧдмалӧм нин районсӧ сетны кореецъяслы. Сэтчӧдз зэв ылын, да и ломтасыс сулалӧ дона. Миян суднояс сэні во джын вӧліны ломтастӧмӧсь. Ньӧбны сійӧс выль донъяс серти база оз вермы. И сменнӧй экипажъясӧс Аэрофлот ӧні новлӧдлӧ сэтчӧ сӧмын валюта вылӧ. Ӧні татысь судноясыс локтісны Войвыв Африкаӧ. Татчӧ сменнӧй экипажъяссӧ новлӧдлам асьным. Чери кыйӧм пыдди йӧз джын кадсӧ туйынӧсь. Миянлысь уна судно вӧлі стрӧитӧма океанъясын кыйсьӧм вылӧ. А тані найӧ кыдзи быттьӧ крейсеръяс ичӧтик тыын.
Валюта абутӧм вӧсна российскӧй чери кыйысьяс оз вермыны мынтысьны, медым кыйсьыны кыксё миляа зонаясын. А босьтны валюта пыдди кынтӧм ставрида либӧ кутшӧмкӧ мукӧд чери, цивилизуйтӧм странаяс оз кӧсйыны. Сӧмын Африка босьтӧ татшӧм тӧварсӧ. Но дыр-ӧ кутас-а? Гӧльлун сёрнитчис гӧльлункӧд. Африкаса странаяс сетӧны ассьыныс чери запасъяссӧ, российскӧй базаяс — ассьыныс флотсӧ. СССР-са чери кыян флот вӧлі лӧсьӧдӧма странаӧс вердӧм могысь. Ӧні жӧ, медым спаситны асьсӧ, лоӧ вердны Африкаӧс. Россияысь чери овмӧс комитетлӧн юӧръяс серти, кольӧм во рубеж сайӧ вӧлі вузалӧма 1,5 миллион тонна чери, 800 тысяча тоннаӧн унджык 1990 воын серти. Водзӧ кӧ лоас тадзи, миянлы коляс сӧмын чери дукыс, «Океан» магазинъясын лоасны сӧмын турецкӧй джемперъяс да китайскӧй кроссовки.
Ставыс мунӧ пӧслӧвичаын моз: «Скуп мынтӧ кыкысь». Правительство зільӧ видзтыны некымын дас миллион инвалютнӧй шайт быд во, но сэки жӧ Россияса йӧзлӧн пызан вылӧ оз во чери.
«Плунге» траулер вылын, кодӧс вӧлі лӧсьӧдӧма транспортнӧй судно улӧ, ме муні Калининградсянь Намибия берегъясӧдз и аддзылі, кутшӧм сьӧкыд ӧні эновтӧм чери кыян флотлы. Ме аддзылі моревывса зэв ыджыд чери заводъяс, кодъяс уджалӧны Ирландиялы Ирландия берегъяс дорын, ме аддзылі Рытыввывса Сахара дорысь траулеръяслысь флотилия, коді ломтас абутӧм вӧсна тшынасьтӧг сулаліс море вылын, экипажъяслӧн абу сёян-юан. Ганаса портын миян дінӧ волісны керченскӧй чери кыйысьяс, кодъяслысь суднояссӧ вузалісны ӧтувъя предприятиелы, коді дзикӧдз рӧзӧритчӧма. Чери кыйысьяс во джын нин абу петалӧмаӧсь мореӧ да олісны сы вылӧ, мый суднояс вылын пӧжавлісны нянь да вузавлісны сійӧс базар вылын. Сьерра-Леоне дорын тунец кыйысьяс кыйисны черисӧ Португалиялы, а намибийскӧй ваясын флотилия кыйис ставрида Намибиялы. Рейсъяс нюжалӧны 8 тӧлысьӧдз, морякъяс пӧвстын содӧны висьӧмъяс, асьнысӧ виӧмъяс, налӧн удждон вылӧ африканецъяс сӧмын сералӧны... Перйыны кӧ флотсӧ валюта отсӧгӧн тайӧ гурансьыс, сійӧ эськӧ вермис мездыны правительствоӧс рубеж сайысь уна сёян-юан ньӧбӧмысь.
А. СМИРНОВ.
«Российская газета»,
1992 вося июль 25 лун.

#Коми_му_1992-08-06
«Чегӧм воропа зыр» — журналист Дмитрий Антоновскийлӧн мӧд детективнӧй повесть. Воддзаыс — «Ош горасӧ вевттьӧ» петаліс «Войвыв кодзув» журналлӧн 1990 вося 4 номерын.
«Коми му» газет йӧзӧдӧ повестьсьыс, коді петас «Войвыв кодзув» журналлӧн матысса номеръясын, юкӧн.
Дмитрий АНТОНОВСКИЙ
ЧЕГӦМ ВОРОПА ЗЫР
Арся поводдяыд тай луннад сизимысь вежсьылӧ. И збыль. Быттьӧ тӧрыт на нюмъяліс, кӧть оз нин гожся моз, шонді. И со тай, виччысьтӧг петіс вой тӧв. Енэжсӧ зэвтісны сьӧкыд сьӧд кымӧръяс. Сідз и чайтсис — оз кӧ вӧвны пуясыс, дзик му бердӧдзыс лэччасны. Первой кӧшысь моз кисьтіс кӧдзыд зэр, а сэсся петіс уль лым. Некымын сутки сапкис-усис. Но шойччан лунъяс кежлӧ кымӧръяс разалісны, и ывлаын вочасӧн сэзьдіс. И ставыс тайӧ лои лыда лун-войӧн. Вежисны ассьыныс чужӧмбансӧ матігӧгӧрса вӧр-ва, муяс да эрдъяс. Кӧть и эз на кыз эшкынӧн шебрӧд лымйӧн, но гӧгӧр лои сӧстӧм еджыд. Гырысь вежсьӧмъяс лоины и Эжва ю вылын. Вот-вот берегъяссӧ дорас йиӧн. Ю кузя сук сӧнікӧн кывтіс наридз. Став серти тыдаліс — мороз пӧльыд сэсся некодлы нин оз кӧсйы сетчыны.
Рытладорыс, йи пластъяс пӧвстӧд, ю кывтыдлань, писькӧдчис ичӧтик катер. Сійӧ недыр кежлӧ сатшкыліс нырсӧ сиктдорса кыр бокӧ. Катер вылысь чеччыштіс том морт.
— Капитан! Аддзысям вежон мысти, затонын, — горӧдіс сійӧ катер вылӧ кольччысьлы, ӧвтыштіс кинас да веськӧдчис крут кыр йылын тыдалысь сиктлань...
* * *
Тайӧ асылӧ Митя садьмис водз. Ывлаын пемыд на вӧлі. Узисны и ыджыдджык чой-вокыс. Сӧмын мамыс ноксис пач вом дорын. Керка пасьта разаліс нин чӧскыд дук ас пӧжалӧм няньлӧн. Ок и радейтіс сійӧ, кор мамыс пӧжасьліс. Торйӧн нин тайӧ вӧлі шойччан лунъясӧ. Чеччан, а тэнӧ пызан вылын виччысьӧны нин банйӧм кӧвдумъяс да картупеля шаньгаяс. Кывтӧ ньылыштан. Нӧшта на мӧс вӧра йӧвнад кӧ пӧжастӧ кылӧдны.
Абу окота чеччыны татшӧм водзтӧ. Нюжмасьыштны эськӧ шоныд вольпасьын да ӧд кыв сетіс ёртыслы. Тайӧ мӧвп бӧрын детинка шыбитіс ас вывсьыс шебрассӧ да ӧдйӧ лэччис пӧлать вывсьыс.
— Но, мый нӧ талун сэтшӧм водз чеччин, пиук. — Митяӧс аддзӧм бӧрын меліа юаліс мамыс. — Талун ӧд школаӧ мунны оз ков, ачыд жӧ висьталін — каникул пӧ. Вод да пӧттӧдзыд узь. Кор тай школаад велӧдчан лун, сэки мырдӧн сорӧн садьмӧдны лоӧ.
И збыль. Велӧдчан лунад Митя лунтыр эськӧ вермис вольпасьын дышсӧ пӧжны. Весиг гортса удж вылад, кӧть нёльӧд класса велӧдчысьясыдлы и оз уна сетлыны, асьсӧ эз мудзтӧд. Не кӧ бать-мамыс, школаад эськӧ нырсӧ эз мыччывлы. Ичӧт детинкалӧн вир-яйыс пуис, ӧти местаын сьӧкыд сылы пукавны. А учительницаыс, Анна Петровна, пыр тшӧктыліс ставлы пукавны чӧв-лӧня. Ёнджыка та вӧсна и эз кӧсйы мунны школаас. Сӧмын на юртӧ бергӧдан бӧрын пукалысь вылӧ, а Анна Петровна аддзӧма нин. Тэ тай нӧ пӧ, Митя, дзик вильышпоз кодь вӧлӧмыд. Ӧти кыв менсьым он кыв. Но коляс недыр кад, а детинкалӧн бара нин вунӧма, видзӧдан да, орччӧн пукалысь зонкаӧс нин дзерӧдӧ. Не кӧ Митялӧн бур тӧдӧмлунъяс, позьӧ шуны, сетӧм материалсӧ сійӧ первойсяньыс лючки гӧгӧрволіс, велӧдыссянь ёна, гашкӧ, и сюраліс. Кӧть олӧма нин нывбаба гӧгӧрвоис, зонпосниыд ризъявтӧг-котравтӧгыд да вильшасьтӧгыд висьысьяс кодьӧсь, да унатор быттьӧ эз и казявлы. Мый верман вӧчны ӧкмыс-дас арӧса нывкакӧд да детинкакӧд, но и тайӧ налы вӧлі этша. Кодлы окота лун-лун парта саяд пукавны? Тайӧ и эз вӧв сьӧлӧм серти Митялы. 
Детинка матыстчис мам дорас да меліа кутліс сійӧс. Тӧдіс, та бӧрын мамыс лоӧ шаньсьыс-шань, мый коран, сійӧс и сетас.
— Кӧкъямыс часын сёрнитчим Вась Мишкӧд петавны кыр йылӧ даддьӧн исласьны. Неуна нуръясьышта да мӧдӧдча. А вольпась вылад нюжмасьны кадыс лоӧ на. Водзын быдса вежон каникулъяс.
Митя мыссьыштіс-пальӧдчис да пуксис пызан сайӧ. Мамыс вайис пӧжалӧм кӧвдумъяс да стӧканӧ кисьтіс йӧв. Кыдзи и пыр, пӧжасыс сыліс вомад. Детинка эз и тӧдлы, кыдзи бырӧдіс некымын кӧвдум. Сэсся пасьтасигмоз нин юис йӧв да петіс ывлаӧ.
Сэзь сынӧдыс дзикӧдз пальӧдіс Митяӧс. Миша некӧн на эз тыдав. «Ковмас, тыдалӧ, сы ордӧ петавны», — мӧвпыштіс сійӧ да босьтіс кильчӧ бокын сулалысь ас вӧчӧм пу дадьсӧ, кодӧс сійӧ тӧрыт на петкӧдіс сарайсьыс. Веськӧдчис орчча керкалань. Сэні и оліс сылӧн ёртыс. Но пырнысӧ эз вевъяв. Дзуртыштіс-воссис кильчӧ ӧдзӧс да мыччысис Миша. Сылӧн киын сідзжӧ вӧлі пу дадь.
— Ме чайті, тэла ковмас ветлыны, а тэ со виччысян нин. — Митяӧс аддзӧм борын пыр и юаліс сійӧ.
— Асьтӧ ковмис виччысьны, — ылӧдлыштіс мӧдыс. — Кынмыны нин куті и кӧсйи ӧтнам мунны.
Тадзи ӧта-мӧдкӧд варовитігмоз детинкаяс веськӧдчисны юдорса кыр йылӧ. Майбыр тай, налӧн керкаыс дзик ю дорас сулаліс, да ылӧ эз ковмы тапсьӧдны. 
Ок и лӧсьыд жӧ тӧвзьыны чой горулад. Пельясын шутьлялӧ тӧв да чеплялыштӧ бан бокъястӧ. Но тайӧс челядь оз казявны. Кӧть и чужӧмъяс лоисны дзик гӧрдӧсь, а налы ставыс веськодь. Ӧта-мӧд вежмӧн панласисны, коді ӧдйӧджык да ылӧджык исковтас.
— Вай тёпкан вӧчам да чеччавны кутам, — вӧзйис Митя. Коді ылӧджык лэбас, сійӧ и лоӧ вермысьӧн. А ворссьысьыс катӧдас чой паныд сылысь дадьсӧ. Сёрнитчим?
Миша дыр эз жӧ думайт. Весиг синъясыс ӧзйисны.
— А мый сійӧс вӧчны? Со тай неылын неыджыд лым мыльк тыдалӧ.
Детинка петкӧдліс кинас мыльк вылӧ, сэсся гораа гӧрӧктіс, быттьӧ ворсысь чань, да ӧддзӧдчӧмӧн исковтіс индӧм месталань. Витя вӧтчис сы бӧрся. Но лои виччысьтӧмтор. Мишалӧн даддьыс эз чеччышт, а зурасис лым мылькйӧ, да сійӧ лэбыштіс дадь вылысь. Лым пиын лои и Митя, коді зурасис ёртыслӧн даддьӧ. Кык друг видзӧдлісны ӧта-мӧд вылӧ да эз тӧдны. Лым сюръяяс кодь вӧліны. Сэсся тай кыдз серӧктасны вак-вакӧн. Лым пиысь чеччӧм бӧрын воськовтісны туплясьысь дадьяслань, да муртса эз весьӧпӧрны... Лым толаысь тыдаліс чургӧдчӧм морт ки. Повзьӧмысла детинкаяс эз и тӧдлыны, кыдзи веськалісны чой йылӧ, весиг дадьястӧ вунӧдісны.
* * *
Милициялӧн райотделса дежурнӧй частьын пукалісны кыкӧн. Тайӧ милицияса капитан Холопов, коді асывнас примитіс дежурство, да сылӧн отсасьысь лейтенант Потапов. Ӧтиыс тӧдмасис кольӧм суткиын районын лоӧмторъясӧн, а мӧдыс пукаліс пульт сайын. 
— Мыйкӧ выльыс эм сводкаясас? — торкис чӧв-лӧньсӧ лейтенант. 
— Кыдзи и пыр. Ёнджыкасӧ гусясьысьяс дӧзмӧдчӧны да вина юысьяс ассьыныс збойлунсӧ петкӧдлӧны. Оз ло лёк, тадзи кӧ коляс и миян дежурствоным, — вочавидзис Василий Иванович да бара ланьтіс. 
— Сьӧлышт куимысь шуйга пельпом вомӧныд, а то туналан, — бара пырис сёрниӧ сылӧн отсасьысьыс. Сылы окота вӧлі кодкӧдкӧ варовитыштны. А капитанысь ӧтдор отделын некод эз вӧв. Со и зілис ыззьӧдны сійӧс. Эз нин ӧтчыдысь найӧ ӧтлаын веськавлыны дежуритны да тӧдіс капитанлысь «варовлунсӧ». Юалан — вочавидзас, а он кӧ, вермас и лунтыр чӧв овны. Быд кыв кльӧщиӧн вомсьыс кыскыны колӧ. Тадзитӧ суткиыд зэв кузя нюжалӧ. 
— Быд сӧрӧмыслы ме ог эскы. Тэныд кӧ колӧ, ачыд и сьӧлась, — дӧзмӧмпырысь нин нурбыльтіс Холопов.
— Кыдз кӧсъян, но ме эськӧ тэ местаын эг ӧтдорт бур сӧветсӧ.
Лейтенант нӧшта кӧсйис мыйкӧ висьтавны, но триньӧбтіс телефон.
— Милициялӧн дежурнӧй часть, кывзам, — лэптіс сійӧ трубкасӧ.
Телефон недыр чӧв оліс. Сэсся кыліс челядь гӧлӧс. Кутшӧмкӧ детинка, а, гашкӧ, нывка зэв повзьӧм гӧлӧсӧн висьталіс:
— Дяденька милиционер, ми... этійӧ... кулӧм мортӧс лым пиысь аддзим... Сійӧ к-куйлӧ ю дорӧ лэччан т-туй бокын.
— Мый нӧ лои? — юаліс дежурнӧй отсасьысьлысь.
— Да, со тай челядь дӧзмӧдчӧны. Кулӧм мортӧс пӧ туй бокысь аддзим.
Зонпосниыд, овлӧ, кадысь кадӧ дурлывлӧны. Звӧнитӧны милицияӧ нинӧм абунас. Мӧдӧдасны корӧм вылӧ сотрудникъясӧс, а сэні некод и нинӧм абу. Кыдз сэсся он дӧзмы. Холопов ачыс некымынысь шедліс татшӧм шмонь вылас. Сійӧ босьтіс Потаповлысь трубкасӧ да стрӧга шуис:
— Ещӧ кӧ кутан дӧзмӧдчыны, кута да пельтӧ нетшка. А ӧні ӧшӧд трубкатӧ.
Колис нӧшта некымын минут.
— Дядя милиционер, ме ӧд збыль висьтала, ог ылӧдчы. Он кӧ эскӧй, волӧй да видзӧдлӧй, — бара звӧнитіс детинка...

#Коми_му_1992-08-06
ОШКӦД ПАНЫДАСЬЛӦМ
(Вӧвлӧмтор)
Том дырйиыс менам Павла пӧч мунӧма пӧдругаыскӧд пув вотны Эжва сайӧ. Дыр вотчӧм бӧрын найӧ шойччыштӧмаӧсь, неуна нуръясьыштӧмаӧсь да босьтчӧмаӧсь вотчыны водзӧ. И, рӧкыд вылӧ, рытгорулас сэсся янсалӧмаӧсь. Менам пӧчӧ кылӧма кутшӧмкӧ аслыспӧлӧс шыяс. Мый нӧ пӧ тайӧ? Веськӧдчас, видзӧдлас водзӧ да муртса кок йывсьыс оз усь: сылы паныдӧн кыккокйылын сулалӧ ыджыд ош, а неылын кык ошпи.
Ыджыд ош матыстчӧма пӧчӧ дорӧ да кутӧма сьӧлавны чужӧмас. А гыжъяссӧ, вӧлӧм, чабралӧ да паськӧдлӧ. А пӧчӧ кын мыр моз сулалӧма ошлы воча да видзӧдӧма сы вылӧ. Кор ошпияныс кутӧмаӧсь дуригмоз пышйыны, сэки ошкыд бергӧдчӧма да равзігтыр довгӧма пияныс бӧрся.
Пӧчӧ ас садяс воӧма сӧмын сэк, кор кылӧма пӧдругаыслысь гӧлӧссӧ. Но дыр на абу вермӧма горӧдны вочасӧ. Коркӧ сэсся шыасьӧма жӧ.
Пӧдругаыс локтӧма пӧчӧ дорӧ да чуймӧма сы вылӧ. Мый нӧ пӧ, Павла, лоис? Сэк пӧчӧ висьталӧма, кыдзи ставыс вӧлӧма. Та бӧрын котӧрӧн локтӧмаӧсь сиктӧ. Весиг оз помнитны, кыдзи вуджӧмаӧсь Эжва юсӧ.
Бур кӧть, мый ошкыс абу косявлӧма пӧчӧӧс. Чайта, мый зверыс думсьыс дорйис пиянсӧ, мед морт найӧс эз вӧрӧд. Мамыдлы тай челядьыд пыр жальӧсь.
Роза ВЛАСОВА.

#Коми_му_1992-08-06
ГИЖӦНЫ АСЬНЫС ЗОНПОСНИ
Кулӧмдін районса гижысьяслӧн литературнӧй клуб видлалӧ гижӧдъяссӧ и дзик на томъяслысь, кодъяс босьтчисны ручка бердӧ. Вочасӧн налӧн кывбуръясыс да висьтъясыс петкӧдчӧны районын петысь «Парма гор» газетын. Тӧдмасьӧй на пиысь ӧткымынӧн.

#Коми_му_1992-08-06
Иван ТАРАБУКИН
ЧУЖАН ЛУНӦ
Чужан лунсӧ Таня виччысис Выль воӧс моз. Медбӧрын воис жӧ сійӧ. Мамыс, удж вылӧ мунігас нин висьталіс, кӧні кутшӧм сёян, кытчӧ мый пуктыны да ӧлӧдіс:
— Унаӧн эн чукӧртчӧй. Урокъяс бӧрад пукыштӧй и тырмас. Котралӧм мед эз вӧв.
Школаысь локтӧм бӧрын Таня медводз уськӧдчис аслас ичӧтик жырйӧ, кӧні вӧлі став озырлуныс: посни и гырысь аканьяс, ворсан пызан-улӧс, ичӧтик койкаяс да нӧшта быдсяма чачаыс. Ставсӧ лӧсьыда идраліс. Аканьясӧс пуксьӧдіс ӧти радӧ пызан пӧлӧн. Мед аддзыласны ёртъясыс, кутшӧм уна сылӧн ворсанторйыс, кутшӧм мичаӧсь аканьяс. Сэсся муніс лӧсьӧдчыны сёян жырйӧ, ӧд час мысти кӧсйисны нин локны первой классын велӧдчысь пӧдругаясыс. Лэпталіс пызан вылӧ уна пӧлӧс пӧжас, чӧдъя да ӧмидза варенньӧ, печенньӧ да весиг яблӧг, кодӧс корсьӧма мамыс чужан лун кежлас.
Регыд мысти кыліс ӧдзӧсӧ таркӧдчӧм, да пырисны гӧстьяс. Мыччисны Танялы козинъяс. Маша вайис книга, Ира — альбом да уна рӧма карандашъяс, а Катя мыччис акань, коді кужӧ куньны синъяссӧ да шуны «мама». Танялы лоис зэв нимкодь. Тшӧктіс пӧрччысьны нывкаяслы да пырны сёян жырйӧ.
Сёйыштӧм да чай юӧм бӧрын первойӧн чеччис пызан сайысь варов да тэрыб Маша.
— Нывъяс, вай ворсыштамӧй. 
— Энлы, Маша, ме тіянлы петкӧдла ассьым жырйӧс, — сувтӧдіс Таня.
Сэтчӧ пырӧм бӧрын ставныслӧн чужӧмыс югзис. Маша воськовтіс аканьяслань.
— Вай петкӧдла, кыдзи колӧ тӧбны аканьтӧ, — вӧзйис сійӧ.
— Эн, — сувтӧдіс Таня. — Мамӧ увгыны кутас. Вай книгаяс видлалам да телевизор видзӧдам.
Нывкаяс кывзысисны пӧдругаыслысь да петісны мӧд жырйӧ. Таня вайис Машалысь козьналӧм книгасӧ да нӧшта некымынӧс ассьыс. Но регыд книга видлалӧмыд дышӧдіс.
— Вай сингуранысь ворсыштам, — шыӧдчис Катя.
— Джодждӧраыс дзугсяс! — повзис Таня. — Сы дорысь бурджык магнитофон кывзам.
Гӧстьяс жугыльмисны. Маша чеччис да нинӧм шутӧг муніс пасьтасьны порог улӧ. 
— Сідзкӧ, ывла вылас петалам ворсны, — сувтіс тшӧтш Катя. 
— Ӧні али мый? — чуймис Таня.
— А мый нӧ? Лок, Ира, петам, — нуӧдіс Катя да муніс жӧ пасьтасьны.
Недыр мысти Таня колис ӧтнас. «Но и пӧдругаяс, чай юисны да мунісны», — мӧвпаліс сійӧ.

#Коми_му_1992-08-06
ЛИТЕРАТУРНӦЙ ЛИСТ БОК
«Коми му» газет лыддьысьяслӧн вӧлі нин позянлун тӧдмасьны Кулӧмдін районысь «Эжва» литературнӧй объединениеӧ пырысь поэтъяслӧн да прозаикъяслӧн гижӧдъясӧн. Талун сетам тайӧ котырса йӧзлысь выль уджъяс.

#Коми_му_1992-08-06
ЗЕМЛЯК ОРДЫН
Россияса заслуженнӧй, Карелияса народнӧй художник А. В. Семяшкинлӧн мастерскӧйыс весиг чуймӧдіс. Мукӧдъяслӧн, видзӧдан да, быдлаын куйлӧны кистьяс, сэні и тані краска войтъяс... А тайӧ вежӧсын вӧлі пӧрадок. Да и ачыс кӧзяиныс эз казьтыв сійӧ художникъяссӧ, кодъяслӧн лёзьмӧма юрсиыс, а паськӧмыс пыр краскаӧсь.
Кӧнкӧ унаӧн оз тӧдны, мый Карелияса народнӧй художник А. В. Семяшкин миян земляк. Александр Васильевич чужліс да быдмыліс Ижемскӧй районса Краснобор сиктын.
Карелияын миян земляк медсясӧ нималӧ аслас графическӧй уджъясӧн. Но миянлы окота вӧлі бурджыка тӧдмасьны сылӧн акварельӧн. Мастерскӧйын, дерт, местаыс вӧлі этшаджык. Художник петкӧдліс ассьыс уджъяссӧ. Веськыда шуа, найӧ воисны миянлы сьӧлӧм вылӧ. Тані эз вӧвны кутшӧмкӧ гора, синмӧ шыбитчана сюжетъяс. Мӧдарӧ, акварельыс торъяліс академическӧй статьлунӧн. Тайӧ вӧліны зэв бур, кыпыд уджъяс, кодъяс тӧдчӧдісны художниклысь сямсӧ, киподтуйсӧ... «Новгород-Северский», «Рытъя шонділӧн югӧр» да мукӧд.
Видзӧдлім гӧгӧрбок. Быд выль картина вӧлі аслыспӧлӧс. Найӧ кыскисны, шензьӧдісны аслас мичлуннас. Сэк жӧ вӧлі зэв яндзим асланым пемыдлунысь. Ӧд ми сэтшӧм этша тӧдам миян земляклысь творчествосӧ.
В. ЖУКОВ.

#Коми_му_1992-08-06
СО ТАТШӦМ МӦВП
Пыдди пуктана «Коми му». Ас чужан сиктысь — Кулӧмдінысь ме дорӧ воліс мекӧд ӧти школаын велӧдчылӧм морт, и пансис сёрни сиктса олӧм йылысь. Юалі, мыйла сійӧ, велӧдчӧм морт, оз зіль босьтчыны фермерскӧй овмӧсӧ. А меным сійӧ и вочавидзис: «Ме ог кывзы йӧзӧс, а ола сідз, кыдз меным лӧсьыдджык да бурджык семьялы».
Тешкодь тайӧ артмӧ, кор пресса да депутатъяс быдлаын дольӧны: фермерство пӧ дзик ӧти туйвизь сиктса йӧз олӧмын. А видзӧдлан кӧ пыдісяньджык, сиктын весиг фермерлӧн дукыс оз кыв. Кӧть биӧн лун шӧр лунӧ корсь, он аддзы прамӧй фермерскӧй овмӧс. Мыйыс сӧмын оз вӧчсьы сиктад. А ме думысь, ӧні быдӧнлы синмад шыбитчӧ аграрнӧй политикалӧн сиктса олӧмкӧд лӧсявтӧмтор.
Сійӧ, ме думысь, сыын, мый ӧтияс ӧткӧн олӧмсӧ оз кӧсйыны весиг вӧтӧн аддзыны. Мӧдъяс оз кӧсйыны тӧдмавны, мый сэтшӧм ӧткӧн олӧмыс сиктын. Коймӧдъяс немтор некодлы оз шуны, а виччысьӧны, мый артмас водзмӧстчысьяслӧн, коді босьтчис лӧсьӧдны аслыс фермерскӧй овмӧс. А тадзи лоӧ сиктын дзик сы вӧсна, мый крестьянин вунӧдіс нин, кыдзи колӧ кӧзяйствуйтны колхозтӧг да совхозтӧг. 
Но татшӧм некодлы некутшӧм кыв шутӧг олӧмнад да полӧмнад сиктса олысьыд вермас ылӧ шыбӧльӧ кольны, кыдзи вӧлі нин Хрущев дырйи, кор уна сикт да грезд вайӧдісны быран выйӧдз. Да и эз жӧ асьныс крестьяна котыртавлыны 1929–32 воясӧ колхозъяс, а сы бӧрын и совхозъяс. Эз жӧ крестьянин аснаукнас заводитлы войвылын быдтыны кукуруза да ӧткажитчыны нянь вӧдитӧмысь, медым медся вына муяс вылас кӧдзны турун. Вылісянь индалӧм серти олӧмыс и вайӧдіс Коми муын сиктъяс да грездъяс бырӧмӧдз. И ӧні бара жӧ йӧзӧдісны лозунг, мед чужисны да сӧвмисны фермерскӧй овмӧсъяс.
Мыйӧ жӧ вайӧдӧны тайӧ лозунгъясыс да чуксалӧмъясыс, кор найӧ воӧны вылісянь, а оз ас кӧсйӧм серти? Колӧкӧ, бара лоӧ сідз, кыдзи вӧлі войдӧр миян бать-мамлӧн. Тэ абу колхоз дор? Сідзкӧ, тэ кулак! Ыстам Сибирӧ. А-а, тэ колхоз дор? Веськыда гӧгӧрвоан партиялысь да правительстволысь политикасӧ? Сідзкӧ, тэ лоан колхозса председательӧн.
А ӧд и ӧні, пыдӧджык кӧ видзӧдлыны, этшаӧс вӧрзьӧдӧ сійӧ, мый крестьянинлысь уджсӧ да олӧмсӧ мӧд ног вежигӧн вермас вежсьыны унатор. Видз-му вӧдитан технологияыс, сиктын социальнӧй сфераыс. Пыр крута босьтчыны сиктын ӧнія техника да лёк туйяс дырйи фермерскӧй овмӧсъясӧ лоӧ ӧти местаын восьлалӧм кодь. Да и главнӧй лёкыс лоӧ сыын, мый выль «кулаклы» олӧмсӧ лӧсьӧдӧмлы паныд мунӧны сиктсаяс. Ставӧн, медся прӧстӧй мортсянь сиктса администрацияын юралысьӧдз. Колӧкӧ, завидь вӧсна, колӧкӧ, фермер оз на дзикӧдз эскы тайӧ выль олӧмас да нюжмасьӧ. Да и нэм джын сайӧ колхозын да совхозын уджалӧм бӧрын сиктса мортлы кажитчӧ пыр, мый колхоз и совхоз лоӧны предприятиеӧн, кытчӧ позьӧ ветлыны удж вылӧ и босьтны удждон, а оз нажӧвитны сьӧм. И сиктса мортлы тӧдса — колхоз либӧ совхоз кӧть кутшӧмкӧ да отсӧг сетасны пенсионерлы. То пестӧ ваясны, то град йӧртӧ отсаласны гӧрны. Том мортлы отсаласны керка лэптыны, кагасӧ садйӧ устроитны. А сет вай ставсӧ фермерлы, коді кутас юкмӧсъяс лӧсьӧдны, мукӧдтор пӧрадокӧ вайӧдны? И бара жӧ совхозысь либӧ колхозысь ас овмӧсад позьӧ мыйкӧ да мыйкӧ босьтны да нуны. А фермерлысь видлы юавтӧг босьтны, дзик пыр судӧ сетас, да и вина сулея вылад сылысь немтор он босьт. И мый жӧ миян артмӧ? Медся главнӧй кӧзырӧн лоӧ, мый фермер пӧ быттьӧ вердӧ став мирсӧ. Но олӧмад унатор абу сэтшӧм ясыд да прӧстӧй, кыдзи кабинетнӧй идеяясад.
Видзӧдлӧй гӧгӧрбок. Кыдзи сӧмын вынсяліс мӧвп сиктын лӧсьӧдны ас овмӧсъяс, йӧзлӧн картаяс кутісны тырны уна сикас пемӧсӧн да гортса лэбачӧн, паськалісны град йӧръяс. Ӧні кыдзи керка, сэні и кык мӧс либӧ мӧска-куканя, кык порсь, дзодзӧгъяс да чипанъяс. А град йӧрын мыйыс сӧмын абу пуктӧма да садитӧма. Вот сы вӧсна и оз дӧзмӧдны сиктса йӧз ӧта-мӧдсӧ, а олӧны сідз, кыдз овлісны, но кодсюрӧ сӧмын озырджыка. Воас кад, лоӧны уна водзмӧстчысь войтыр. А кодлы дыш уджавны, сійӧ и лозунгтӧг оз кут озырмӧдны асьсӧ, оз кут кыскыны сьӧкыд фермерскӧй додьсӧ. Сэки ставыс лоӧ ас местаас.
П. ЛИПИН
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
ОВНЫ ПЫР СЬӦКЫДДЖЫК
Ӧні Россияын мунӧ реформа. Ми веськӧдчим рыноклань. Политикъяс, учёнӧйяс велӧдӧны, кыдзи тайӧс колӧ вӧчны. Пример пыдди найӧ индӧны сійӧ государствояс вылӧ, кодъяс сяммисны збыльмӧдны татшӧм реформаяссӧ, да кӧні йӧз олӧны бура.
Ме ног, Россия зэв аслыссяма страна. Сійӧ сӧвмӧ ас законъяс серти. Ӧд дзик на неважӧн республикаын ыджыдаліс социализм. Сійӧ подув вылын кӧсйим стрӧитны коммунизм. Но тайӧ теорияыс Россияын эз лэдз крепыд вужъяс. Ӧні жӧ экономикасӧ вуджӧдӧны рыночнӧй система вылӧ, мый серти олӧ став мирыс. Сӧмын бара жӧ тыдовтчӧны ӧшыбкаяс. Чайта, оз ков таысь мыжавны правительствоӧс. Шуам, президент Б. Н. Ельцинлӧн мыш сайын сулалӧны уна тысяча учёнӧй, дзонь институтъяс, гырысь предприятиеясӧн веськӧдлысьяс, весиг эм уна лыда партия.
М. Горбачев ассьыс сэкся реформасӧ заводитіс зэв аслыссяма: медводз пансис юӧм-кодалӧмкӧд тыш. Вӧлі шуӧма, мый тайӧ омӧльторсӧ лоӧ дзикӧдз бырӧдӧма. Та пыдди бырӧдісны вина-водка вӧчан заводъяс, кералісны плантацияяс, кӧні быдмис виноград.
Ӧні выль бизнесменъяс та вылын нажӧвитчӧны. Том йӧз оз пӧсьӧдчыны видз-му овмӧсын либӧ заводын. Найӧ оз вӧчны ни сёян-юан, ни промышленнӧй тӧваръяс. Паськыд пельпомъяса зонъяс судзӧдӧны водка, сигарет, мукӧд тӧвар да ёна донаджыка сійӧс вузалӧны. Тадзи зэв кокниа чуктӧ сьӧм.
Шуам, менам керка дорын ӧти татшӧм бизнесменлӧн эм гараж. Сійӧ нарошнӧ ветлӧ Кировӧ, ньӧбӧ водка, вайӧ Сыктывкарӧ да вузасьӧ. Сылӧн гаражыс вина склад кодь нин.
Чайта, Коми Республикаса правительстволы аслыс колӧ водзмӧстчыны. Ӧд, кыдзи шуласны, Москва ылын. Ме ног, Коми муӧн веськӧдлысьяслы колӧ чужӧмӧн бергӧдчыны видз-му овмӧслань. Ӧд унджык совхозыслы овсьӧ зэв сьӧкыда. Быть налы сэсся лоӧ чинтыны видз-му овмӧс продукция вӧчӧмсӧ. А фермеръяс оз на вермыны паськӧдчыны. Налӧн вын-эбӧсыс та вылӧ абу. 
Видзӧдлӧй, мый ӧні керсьӧ-вӧчсьӧ Сыктывкарын, сы гӧгӧр. Кӧні неважӧн на вӧлі тыртӧмин, таво сэні быдмӧ картупель. Йӧз гӧгӧрвоисны, бурджык аслыд вӧдитны картупель, град выв пуктасъяс. Дерт, уналы вичмис му участокыс. Но сійӧн позис могмӧдны быд окотитысьӧс. Майбыр, республикалӧн столица гӧгӧр муыс тырмымӧн. Шуам, ветеранъяслӧн Сыктывкарса горсӧветын куйлӧ уна татшӧм шыӧдчӧм. Но оз тай тэрмасьны.
Бӧръя кадӧ рынок кывйыс, тыдалӧ, уналысь вежӧрсӧ дзикӧдз гудыртіс. Ӧд дзик быдторйысь колӧ мынтысьны. Весиг учреждениеясын, организацияясын быд сетӧм справкаысь корӧны сьӧм. Дзик неважӧн аслам машинаӧн ветлі ГАИ-ӧ, техосмотр вылӧ. Таысь колӧ мынтыны 1 шайт 50 кӧпейка. Сберкассаын менсьым содтӧд босьтісны ӧти шайта налог.
А видлӧй приватизируйтны квартира. Колана бумага вылӧ колӧ сулавны кузьсьыс-кузь ӧчередь. Та бӧрын аслыд жӧ ковмас ветлыны ЖЭУ-ӧ. Таысь колӧ мынтыны 1.500 шайт. Ме юалі, мыйла? Ӧд став бумагаясӧн ачым ветлӧдлі. Сэсся и урчитӧма нормаяс, мый серти квартираыс сетсьӧ дон мынтытӧг.
Татшӧм примерсӧ позьӧ уна вайӧдны. Ставыс тайӧ тшӧктӧ думыштчывны: а мыйла Коми Республикаын оз уджавны Россияса президентлӧн да Верховнӧй Сӧветлӧн указъясыс да постановлениеясыс? Гашкӧ, кад нин стрӧгджыка юавны, мый вӧчӧны Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство? Ӧд йӧзлӧн олӧмыс лунысь-лун омӧльтчӧ.
Н. МИШАРИН.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-06
КОДЪЯС МИ, И КЫМЫНӦН?
Видза олан, «Коми му». Ті уна гижанныд финно-угръяс йылысь, кывлі на йылысь эг жӧ этша. А он-ӧ вермӧй стӧчджыка висьтавны, кутшӧм народъяс пырӧны на лыдӧ, кӧні олӧны, унаӧнӧсь-ӧ найӧ?
Н. ОСИПОВ.
Сыктывкар.
РЕДАКЦИЯСЯНЬ. Пыдди пуктана Николай Иванович, аттьӧ татшӧм юалӧмсьыд. Миянлы, буди, важӧн нин коліс юӧртны та йылысь. А то артмӧ, мый гижны гижам, а вот стӧчмӧдлӧм йылысь вунӧдам.
Финно-угорскӧй народъясыс медсясӧ олӧны Европа войвылын да Азия рытыв-войвылын. Сӧмын венгръяс Европа шӧрын. Артавны кӧ рӧдвуж кывъя став войтырсӧ, артмӧ 24 миллион 55 тысяча морт. Финскӧй кыв котырӧ пырӧны прибалтийско-финскӧйяс: ачыс финскӧй (5 миллион 310 тысяча морт), эстонскӧй (1 миллион 100 тысяча), карельскӧй, ижорскӧй, (Ижорскӧй му — Инкермаа — Нева ю да Финскӧй залив берегъяс), вепскӧй (Ленинградскӧй да Вологодскӧй областьясын да Карелияын некымын район) и быран выйынӧсь нин: водскӧй (водь — зэв важ финскӧй племя, овліс Финскӧй заливса лунвыв берегас), ливскӧй (ливы, асьнысӧ шуӧны лииви — тайӧ латышъяслӧн сэтшӧм котыр, кодъяс кывйӧ уна пырӧма финскӧй сёрниысь; талунӧдз коли 200 гӧгӧр морт). А сідзжӧ саамскӧй (саами — лопаръяс, лопь, лапландецъяс — олӧны Кола кӧджын, Финляндияын, Норвегияын, Швецияын).
Приволжско-финскӧй кыв котырӧ пырӧны мордовскӧй (1 миллион 154 тысяча морт; сёрнитӧны мокшанскӧй да эрзянскӧй кыв вылын, олӧны Мордовияын, тшӧтш Татарстанын, Горьковскӧй, Пензенскӧй, Куйбышевскӧй да Саратовскӧй областьясын. Мордва рӧдӧ пырӧны тшӧтш Татарстанысь каратаи (сёрнитӧны татарскӧй кыв вылын), Горьковскӧй областьысь террюхана (сёрнитӧны рочӧн). Марийскӧй (671 тысяча морт; мари — важӧн рочьяс найӧс шулісны черемисъясӧн; олӧны Мари Элын, а сідзжӧ Кировскӧй, Горьковскӧй, Свердловскӧй областьясын, Татарстанын, Башкортостанын, Удмуртияын).
Пермскӧй кыв котырӧ пырӧны удмуртскӧй (747 тысяча морт; войдӧр удмуртъяссӧ шулісны вотякъясӧн, олӧны Удмуртияын, а сідзжӧ Башкортостанын, Татарстанын, Кировскӧй да Пермскӧй областьясын); коми-зырянскӧй (коми, комисӧ важӧн шулісны зырянаӧн; олӧны Коми Республикаын, Ненецкӧй да Ямало-Ненецкӧй округъясын, Сибирын; Кола кӧджын, Москваын, Ленинградын), коми-пермяцкӧй (Пермскӧй областьса рытыв-войвыв районъясын).
Угорскӧй кыв котырӧ пырӧны венгерскӧй (14 миллион 430 тысяча морт; мадьярскӧй — Венгрияын), мансийскӧй (важ ногӧн — вогульскӧй; Ханты-Мансийскӧй округ) и хантыйскӧй (важ ногӧн — остяцкӧй; Ханты-Мансийскӧй округ).
Кыдзи аддзанныд, финно-угорскӧй народъяс олӧны разі-пели, тшӧкыда ӧти и сійӧ жӧ народыс некымын областьын, республикаын. Тайӧ инмӧ мордвалы, удмуртъяслы, мариецъяслы, комилы. А финнъяс да ингерманландъяс (ижора) йылысь и сёрнитнысӧ нинӧм — Сталин ыджыдалігӧн найӧс нуисны Сибирӧ да Казахстанӧ (торйӧн унаӧс уджӧдісны Карагандаса шахтаясын). Коді колис ловйӧн, ӧнӧдз рочмисны, сорласисны мукӧд кывъя йӧзкӧд, и том йӧзыс ӧдвакӧ нин кӧсйӧны бӧр локны пӧль-пӧчьясыслӧн му вылас. Таын мыжыс абу налӧн. И юавны ӧні, тыдалӧ, некодлысь. И границаяс выль пӧв лӧсьӧдны, буди, абу жӧ кивыв.

#Коми_му_1992-08-06
ЯРА СЁРНИТІСНЫ...
Сыктывкарын чукӧртчыліс Россияса коммунистическӧй рабочӧй партиялӧн (РКРП) конференция, кӧні и ме вӧлі делегатӧн. Профсоюзыс федерацияса жырйын пукаліс 50–60 морт. КПСС партбилета делегатыс воисны ас кадӧ.
Меным кажитчис, кыдзи вӧлі котыртӧма уджсӧ. Быдӧнӧс регистрируйтісны да сетісны гӧрд рӧма мандат. Ми тӧдмасим РКРП-лӧн Программа, Устав проектъясӧн. Позис лыддьыны «За власть народа» газетлысь первой номер, кодӧс кырымалӧма редактор А. А. Козлов. Разӧдісны-вузалісны Москваын петысь мукӧд газет.
Конференциясӧ восьтіс Ю. Тауриниш — РКРП Сыктывкарскӧй комитетса член. Сійӧ жӧ юӧртіс, мый «улісянь» Россияын ловзьӧ компартия, да висьталіс карса организациялӧн удж йылысь. Юасис да сёрнитіс нӧшта 11–17 морт, на лыдын миянлы тӧдса войтыр — А. Безносиков, вӧвлӧм партийнӧй работник, А. Козлов — социалистическӧй движение котырса председатель, Ф. Топорков — карса ветеран, Б. Колесников — журналист, «Красное знамя» газетса уджалысь, мукӧд. Конференция вылӧ волісны вӧвлӧм КПСС реском аппаратысь некымын морт, вӧвлӧм райкомъясысь уджалысьяс.
Унджыкыс сёрнитісны яра, гораа. Пасйисны партия да СССР кисьтӧмын М. Горбачевлысь, Э. Шеварднадзелысь, А. Яковлевлысь пайсӧ. Мый Б. Ельцин командаыскӧд ловзьӧдӧны капитализм, а оз нуӧдны-паськӧдны реформа. Предатель пӧ и А. Батманов — партия рескомса вӧвлӧм первой секретарь, коді нинӧм абу вӧчӧма республикаын компартия киссьыны кутӧмысь, ӧвтыштчис пӧ сьӧкыд кадӧ коммунистъясысь. Кыдзи юӧртіс Ю. Тауриниш, А. Батмановӧс вӧтлӧма партияысь. Казьтыштісны сідзжӧ, мый Б. Ельцинлӧн КПСС дугӧдӧм йылысь указ оз лӧсяв Конституциялы, а Россиялӧн флаг — Россияса войтырӧс виалысьяслӧн пас, колӧ пӧ вештыны Б. Ельцинлысь да Е. Гайдарлысь правительствосӧ. Сійӧ, тӧдчӧдісны конференция дырйи, «ньӧбис» рабочӧй движениесӧ удждон содтӧмӧн. Ошкисны Макашовӧс да Анпиловӧс, а страна пасьта нималысь хирург Федоров пӧ восьлалӧ капиталистъяскӧд ӧтув.
Татшӧм яр сёрниыс меным эз во сьӧлӧм вылӧ. Тайӧ митинг дырйи горзысьяслӧн гӧлӧс. Сійӧ нинӧм бурӧдз оз вайӧд. Сэк жӧ ни ӧти сёрнитысь эз весиг гарышт, кыдзи РКРП мӧвпалӧ бурмӧдны республикаса йӧзлысь пыр водзӧ омӧльтчысь олӧмсӧ, ассьыс уджсӧ лёка али бура вӧчӧ. Абу меным сьӧлӧм серти РКРП Программалӧн да Уставлӧн проектъясыс. 
Кажитчӧ, мый кӧть кутшӧм партияын мортыс эз вӧв, сылы медводз колӧ тӧждысьны сыкӧд орччӧн олысь-вылысьяс вӧсна, мед ӧдйӧджык кок йылӧ сувтіс экономика, ставнас страна. Ми сэтшӧм уна сьӧкыдлун, лёктор олӧмын аддзылім, кад нин и шудыслысь кӧрсӧ видлыны. А коми йӧзлы, татшӧм озыр муын олысьяслы, торйӧн нин.
Коді сійӧс кутас дорйыны, кутшӧм партия? Коммунистическӧй, демократическӧй? Но налы ставныслы колӧ ӧтитор — власть, политикаын ыджыдалӧм. Либӧ национальнӧй? Но ӧні кык-куим морт сӧмын шыасьлӧны республикалысь асшӧрлун дорйӧм могысь, да и со найӧс пыр жӧ националистъясӧн шуӧны. Кӧть, тыдалӧ, чӧв овны оз жӧ позь. Кутшӧмкӧ партия либӧ котыр миянӧс дорйысьӧн лоӧ жӧ.
Н. МИШАРИН, конференцияса делегат.

#Коми_му_1992-08-06
ВӦВЛӦМ КЕРАСЫСЬ — БУР ВИДЗ
Август 3 лун кежлӧ Княжпогостскӧй районса совхозъяс чукӧртісны тавося план дорӧ 31 процент кос турун. Сы лыдын «Железнодорожнӧй» — 30, «Вымскӧй» — 25 процент. Районысь администрацияса юралысь А. С. Зизганов неважӧн шуӧма грубӧй кӧрым заптӧмын делӧсӧ абу зэв ошйысянаӧн. Вылынджык вайӧдӧм лыдпасъясысь тыдалӧ, мый бурджыка страдуйтӧны «Железнодорожнӧй» совхозын. Кольӧм лунъясӧ ми волім тайӧ овмӧсса шӧр отделениеӧ. Сэні механизируйтӧм звено пуктӧ уна вося турун «Ачим» участокысь. Кыдз шуласны, пызан выв кодь шыльыд, сэсся и вель туруна да ыджыд сійӧ, ставыс 280 гектар.
— Татысь и босьтлӧ быд во кызвын кӧрымсӧ совхоз, — висьталӧ районысь Гостехнадзор инспекцияса начальник А. В. Изморин. — А во кызь сайын на тані вӧліны пӧрӧдчылӧм делянкаяс. 1973 воын районса мелиораторъяс босьтчисны вӧчны на местаӧ уна вося турун быдтан муяс.
Александр Васильевич сэки вӧлӧма «Комимелиорация» объединениелӧн квайтӧд номера передвижнӧй механизируйтӧм колоннаса начальникӧн. Казьтылӧ, мый тані вӧліны мыръяс, пӧрӧдлӧм сісьмӧм пуяс да матӧ кык весьт джуджда нитш. Первойсӧ пӧ эг и эскылӧй, мый лоӧ кутшӧмкӧ тӧлк миян уджысь. Став мырсӧ перъялӧмаӧсь да ваялӧмаӧсь ӧтчукӧрӧ. Бӧрынджык окотапырысь некутшӧм дон босьттӧг сетӧмаӧсь ломтыны райцентрысь Севернӧй посёлокса котельнӧй. Валежниксӧ тшӧтш чукӧртӧм да нитшсӧ кульӧм бӧрын кодйӧмаӧсь участоксӧ косьтан паськыд да джуджыд канаваяс. Сэсся бура гӧрӧмаӧсь, вынсьӧдӧмаӧсь да кӧдзӧмаӧсь некымын сикас турун кӧйдыс. Мырсьӧмаӧсь во нёль-ӧ-вит, 280 гектарсӧ эштӧдӧмаӧсь куим пӧрйӧӧн. Тайӧ ӧнія техникаӧн, а миян пӧльяслы кӧ ки помсьыныс та ыджда видзтӧ тырмис вӧчны некымын пӧв дырджык.
Ӧкмысдасӧд вояс заводитчигкежлӧ участокыс эзджык ло сэтшӧм туруна, канаваясыс тырыштісны няйтнас. Найӧс сэки весалісны, видзсӧ выльысь гӧрисны да вынсьӧдісны, кӧдзисны турун сорас кӧйдыс. Ӧні сійӧ бара кос и шыльыд, туруна, абу, майбыр, бурмӧдлытӧм виддзыд кодь.
Миян волан лунӧ «Ачим» участоксӧ зэв ыджыда нин, а, гашкӧ, и ставнас, вӧлі ытшкӧмаӧсь. Но воддза лунас зэрӧма да дзик асывсяньыс бӧръяджык турунсӧ эз на позь чукӧртны. Пресс-подборщикӧн уджалысь механизаторъяс А. Цывунин, А. Власов да А. Евгращенков шуисны, пажын бӧрын пӧ кутам прессуйтчыны. Но лёддзавнысӧ лун шӧр гӧгӧр заводитісны нин, во куим сайын ньӧблӧм выль сикас ГВР-6 машина зэв бура куртӧ. А водзынджык ытшкылӧм турунсӧ гартӧмаӧсь нин гырысь гӧгрӧс рулонъясӧ, да сэні туруныс абу и кӧтасьлӧма зэригас. В. Старцев сӧвтӧ погрузчикӧн «Кировец», Т-150 гырысь тракторъяслы прицепъясаныс, да турунсӧ новлӧны лэбулӧ.
Звеноын ставыс опытнӧй механизатор, уна воӧн трактор вылынӧсь. Удждоныд пӧ, миян серти, ӧні эськӧ и абу ичӧт, да уджалам со мый вермам. И рулон да тюк кӧртавлан шпагатсьыд эг на орлӧй, мый вӧсна мукӧдлаын важӧн нин майшасьӧны. Но сӧмын мед зэрыс эз торкав, сетіс ӧдйӧджык страдуйтны, став турунсӧ чукӧртны.
А. БЕЛЫХ.
Княжпогостскӧй р. 
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: прессуйтчысьяс А. Цывунин, А. Власов да А. Евгращенков: тракторист Н. Подоров; турун новлӧны лэбулӧ.

#Коми_му_1992-08-06
ТЕЛЕТАЙП ВЫВСЯНЬ ВЫЛЬТОРЪЯС
САНКТ-ПЕТЕРБУРГ
Санкт-Петербургса монетнӧй дворын кутісны лэдзны российскӧй символикаӧн деньга. 1, 5, 10, 20, 50 да 100 шайта корт деньгаяс ӧні мичмӧдӧ кык юра кутш.
БАКУ
Матӧ комын керка сотчис да дас ӧти морт ранитчис Азербайджанын Таузскӧй районса сиктъясын армянскӧй вооружитчӧм котыръясӧн танкъясысь, пушкаясысь да «Град» установкаясысь лыйлӧм борын.
САМАРА
Водзӧ донсялӧны «Жигули» автомобильяс. Ӧні медся этша, 370 тысяча шайт, колӧ мынтыны «ВАЗ-21051» модельысь. А медся донасьыс, «ВАЗ-21099» модельысь, ньӧбасьысьяслы ковмас перйыны зепсьыс 820 тысяча шайт нин. Волжскӧй автозаводлӧн мукӧд машинаяс донсялісны шӧркодя матӧ 40–50 процент вылӧ.
МОСКВА
Россияса президент Борис Ельцин индіс Верховнӧй Советын правовӧй вопросъяс кузя ассьыс официальнӧй представительӧн Анатолий Сливаӧс, коді таӧдз вӧлі президентлӧн государственно-правовӧй управлениеса начальникӧс вежысьӧн.
☼ ☼ ☼
Космосын водзӧ уджалӧ российско-французскӧй экипаж. Кыдзи тӧдса, выль экипажысь Соловьев да Авдеев кольччасны «Мир» комплекс вылӧ. А важ экипажыс, Викторенко да Калери, кодъяс космосын лэбалӧны нин витӧд тӧлысь, Францияса космонавт-исследователь Мишель Тониникӧд воасны му вылӧ. План серти тайӧ лоӧ август 10 лунӧ.
☼ ☼ ☼
Россияса президентлӧн пресс-службаын юӧртісны, мый Болгарияысь локтӧм бӧрын Борис Ельцин кык вежон кутас шойччыны Сочиын.
ДУШАНБЕ
Август 3 лунӧ помасис мир йылысь Хорогскӧй соглашениелӧн срокыс. Сы серти став вооружитчӧм формированиелы коліс сдайтны оружие. Но кад колис, а вайисны сӧмын... 19 ствол. Сэк жӧ тӧдса, мый йӧз киын матӧ 17 тысяча автомат, пистолет да мукӧд сикас оружие.
БРЯНСК
Бӧръя кык лунӧн карса мӧд номера роддомын куліс квайт пузчужӧм кага. Вывті лёк дзоньвидзалуныс нӧшта куимлӧн. Неминучаыслысь помкасӧ тӧдмавтӧм на. Та вылын ӧні уджалӧны Российскӧй Федерациялӧн здравоохранение министерствоса комиссия да карса прокуратура.

#Коми_му_1992-08-06
ДЖЫНСЬЫС ЭТШАДЖЫК
Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти, тавося август 3 лун кежлӧ минсельхозлӧн совхозъяс да колхозъяс турунсӧ ытшкисны 64.360 гектар вылысь. Тайӧ план дінӧ сӧмын 41 процент мында. А зорӧдъясӧ воис муртса на коймӧд юкӧн кӧрымыс. Нӧшта на этшаджык заптӧма силос да турун пызь.

#Коми_му_1992-08-06
ВИЧЧЫСЬӦНЫ ГӦСТЬЯСӦС
Том йӧзлӧн ас вӧляысь уджалӧм кузя республиканскӧй штаблӧн директорӧс вежысь М. А. Дронов да «Припечорскӧй» совхозса директор. С. Е. Носов кырымалісны аслыссяма договор. Сы серти Усть-Цилемскӧй районо август 7–8 лунъясӧ воас Рытыввыв Европаысь дас морта отряд. Францияысь да Германияысь том йӧз, тыдалӧ, овмӧдчасны Неридз сиктын. Дас лун чӧж гӧстьяс кутасны совхозса видзьяс вылын пуктыны турун. Дерт жӧ, найӧ бурджыка тӧдмасясны войвывса сиктлӧн олӧмкӧд, татчӧс войтыркӧд.
Медым кокниджык вӧлі ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоны, гӧстьяскӧд тшӧтш локтасны куим переводчик. На пиысь кыкыс велӧдчӧны Коми педагогическӧй институтын.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-06
Ми весиг кыдзкӧ велалім нин, мый вый вӧчӧны сӧмын карын, ыджыдсьыс-ыджыд заводын. А сикт-грездӧ дасьсӧ вайӧны, медым сиктсаяс тшӧтш вермисны сійӧн чӧсмасьны. Но олӧмыс крута кежис аслас талялӧм ордымысь. Ӧні нин сиктъясын дзик мӧд ног мӧвпалӧны да уджалӧны. Выль ног жӧ олӧ-вылӧ «Коквицкӧй» совхоз. Овмӧс ас вынъясӧн лӧсьӧдіс неыджыд вый вӧчанін, кодӧн веськӧдлӧ Т. В. Козлова. Татьяна Васильевна да нӧшта сылӧн кык пӧдруга ӧти сменаӧн шӧркодя вӧчӧны 250 килограмм мӧс вый.
М. АЛЕКСАНДРОВ.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимок вылын: вый вӧчанінӧн веськӧдлысь Т. В. Козлова.