AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-18

#Коми_му_1992-08-18
КОДЛЫ ЭСКЫНЫ?
Кыдзи водзӧ овны?
Мый виччысьны?
Татшӧм юалӧмӧн ме шыӧдча тіян дорӧ, газет вӧчысьяс, сы вӧсна, мый «Коми мутӧ» лыддя уджалысь йӧз вӧсна медся тӧждысьысьӧн.
Зэв частӧ петавлӧны гижӧдъяс, кодъяс збыльысь вӧрзьӧдӧны сьӧлӧмтӧ.
Со и юала ме тіянлысь, а водзӧ сэсся некодлысь, кытчӧкӧ ставыс вошӧма.
А «американскӧй поп» дорӧ ог на кӧсйы мунны, коді волывлӧ Визингаса культура керкаӧ молитва лыддьыны.
Коми изданиеясысь медъёна эска тіян газетлы, тӧждысянныд коми сикт да сэні олысь йӧз вӧсна.
Сиа и водзӧ сьӧлӧмсяньджык босьтчыны тайӧ уджас.
Батьтӧм-мамтӧмӧс моз, коми сикттӧ да коми йӧзсӧ оз ӧд дорйы некод.
Ни парламент, ни правительство, кӧть и олам ас чужан муын да сійӧ шусьӧ Коми Республикаӧн.
Сӧмын нимыс нин и коли Комисьыс.
А юасьӧмъяс вылас помкаыс тырмымӧн.
Дерт, гижлывла и районнӧй «Маяк Сысолыӧ», и «Чушканзі» журналӧ.
Найӧ тшӧтш жӧ шензьӧмаӧсь татшӧм олӧмсьыс, но олӧмыс лунысь-лун омӧльтчӧ.
Воим сэтчӧдз, мый морт уджаліс нэмсӧ, во 40–45, сиктад да крестьянскӧй олӧмад челядьдырсяньыс, а ӧні петӧ пенсия вылӧ да сылӧн пенсияыс оз тырмы весиг сёян вылас.
Мый нӧ тайӧ кутіс лоны?
Збыль мӧй сэтшӧма нин дышмим, мый и сёян-юан вылӧ эг кутӧ вермыны нажӧвитны, ог нин шу кӧлуй йылысь.
Да сиктад колӧ и керка-карта йылысь думайтны.
Ӧнія донъясӧн кӧть и ковмас да дзоньтавны он вермы.
Пример вылӧ, во 4–5 сайын кӧ ми нывкӧд дӧзьӧритлывлім 50 кукань да быдтор вылӧ тырмывліс, ӧні 80 сайӧ нин, а сӧмын сёйӧм вылӧ сетӧны.
Юавсьӧ, коді пӧльзуйтчӧ миян уджӧн?
Кыв вылас ставӧн сикт вӧсна, а асьныс веськыда грабитӧны коми сиктсӧ да сэні олысьяссӧ.
Ог нин ылӧ мун, позьӧ заводитны асланым местнӧй администрациясянь.
Кутшӧм пӧлӧс налог сӧмын нин эз лӧсьӧдны!
Туй йылас петӧмысь колӧ мынтыны.
Бур ещӧ, мый сынӧднас лолалӧмысь оз на босьтны.
А кымын пӧлӧс штрап вичмӧ сиктса мужиклы.
Та вылӧ ставыс эм: и властьыд, и милицияыд, и ГАИ-ыд, и судыд, и администрацияыд, и быдсяма пӧлӧс инспекцияыд да дозорыд.
А кымын сикас фонд восьтісны, мед отсавны сьӧкыда олысьяслы, а збыль вылас некод немтор оз вӧч.
Пукалӧны асланыс кабинетъясас да ас кадӧ босьтӧны удждон, кодӧс пуктісны аслыныс асьныс жӧ.
Видзӧдлӧй, кодкӧ петіс эз производство вылӧ важ номенклатурасьыс?
Ставныслы сюрис места.
Дугӧдісны КПСС, но тайӧ оз тыдав.
Кыдзи вӧлі юралысьнас партийнӧй, сідз и колис.
Дыр-ӧ найӧ кутасны миянӧс пӧръясьӧмнас нуӧдны «коммунизмас».
Первой радио, телевидение, газет-журнал чуксалісны «райӧ», «коммунизмӧ», а ӧні бергӧдчисны мӧдарӧ да ставныс тшӧктӧны эскыны енлы да виччысьны райскӧй олӧм мӧдаръюгыдас.
Эг кут веритны и ӧнія демократъяслы.
Олім сэтчӧдз, ковмас кӧ кутшӧмкӧ кабалатор райцентрысь, колӧ дасьтыны ноп тыр сёян да зеп тыр деньга да вӧлисти петны гортсьыд.
Некымын кыв коми национальнӧй движение йылысь.
Ог тӧд, кодлы и веритны.
Со комитетса член Н. Митюшева чуксалӧ ӧтилаӧ, председатель В. Марков — мӧдлаӧ.
Первойсӧ ме зэв ёна надейтчи и эски съездӧн бӧрйӧм комитетлы, но бӧръя каднас и на вылӧ надеяыс вошны кутіс.
Некутшӧм удж оз тыдав.
А коми мусьыс дугдывтӧг перйӧны, мӧдӧдӧны да нуӧны ӧнія бизнесменъясыд ставсӧ.
Коми йӧзлы да коми сиктлы кольӧ ӧбледьыс куш, чорыдджыка кӧ шуны.
Со татшӧм юалӧмъяс менам чужисны тіян дорӧ.
Ме думысь, абу-ӧ кад заводитны выль бӧрйысьӧмъяс, индавны сэтшӧм том йӧзӧс, кодъяс кужӧны выль ног мӧвпавны, кодъяслӧн юр вемыс абу тшыксьӧма коммунистическӧй мӧвпъяснас да пӧръясьӧмнас.
А. КУРАТОВ, коми йӧзлӧн мӧд съездса делегат.

#Коми_му_1992-08-18
ТЕЛЕТАЙП ВЫВСЯНЬ ВЫЛЬТОРЪЯС
ВАШИНГТОН.
Сӧветскӧй Союз киссьӧм да Филиппиныса военнӧй базаясысь американскӧй войска петкӧдӧм тшӧктісны США-ӧс вежны ассьыныс военнӧй стратегиясӧ азиатско-тихоокеанскӧй регионын.
Ӧні сійӧ медсясӧ кутас сӧвмӧдны военнӧй союзъяс, нуӧдны унджык манёвр мукӧд странаяслӧн вооружённӧй вынъяскӧд да лӧсьӧдны условиеяс, мый серти американскӧй корабльяс вермасны пырны тайӧ регионса портъясӧ.
НЬЮ-ЙОРК.
Соединённӧй Штатъяс, медым тшӧктыны Иракӧс пыдди пуктыны ООН-ӧн вынсьӧдӧм санкцияяс, дасьӧсь тайӧс вӧчны вын отсӧгӧн.
ТОКИО.
Японскӧй столицаса олысьяс бӧръя кадӧ этшаджык кутісны ньӧбны дона тӧвар.
Японскӧй ассоциацияӧ пырысь универмагса кӧзяинъяслӧн даннӧйяс серти, июльын пӧшти 4 процент вылӧ войтыр этшаджык кутісны ньӧбасьны, ӧткодявны кӧ кольӧм вося тайӧ жӧ кадыскӧд.
Сідзжӧ, японскӧй столицаса вузасьӧмыс вочасӧн «кусӧ» 5 тӧлысь помся.
ДЕЛИ.
Талун Индия кӧсйӧ нуӧдны «Притхви» шӧр дальностя боевӧй ракеталысь испытание.
Кыдзи вӧлі официальнӧя юӧртӧма, ракетасӧ лоӧ лэдзӧма Чандипор-Он-Си ракетодромсянь.
Тайӧ ракеталӧн коймӧд испытание.
Медводдзаысь вӧлі 1988 воын.
Сэсся Соединённӧй Штатъяслӧн тшӧктӧм серти вӧлі кузь кост.
А тавося май 5 лунӧ бара заводитчисны испытаниеяс.
РЕННЕ (Дания).
Талун Борнхольмын аддзысьласны Войвыв Европаса странаяслӧн премьер-министръяс.
Найӧ кутасны сёрнитны Югославияын артмӧм ситуация йылысь.
Тайӧ и гӧгӧрвоана.
Ӧні став мирӧвӧй сообществоӧс майшӧдлӧ Югославияса кризис.
Войвыв Европаса странаяслӧн правительствоясӧн веськӧдлысьяс видлалісны ООН-лысь безопасность сӧветса резолюцияяс, код серти позьӧ используйтны военнӧй вын, медым Боснияын да Герцеговинаын нуӧдны гуманитарнӧй акцияяс, а сідзжӧ, мый вермасны вӧчны войвыв странаяс беженецъяс кузя проблема решитігӧн.
ГАГРА.
Вӧскресенньӧ рытӧ тані мунісны переговоръяс Грузияса да Абхазияса политическӧй организацияяслӧн да вооружённӧй формированиеяслӧн представительяс костын.
Вӧлі сёрнитчӧма, мый Гагра карысь лоӧ петкӧдӧма татчӧс грузинскӧй да абхазскӧй вооружённӧй формированиеяс.
А автотрассаяс вылын, кодъяс нуӧны Гаграӧ, сідзжӧ карас лоӧ бырӧдӧма пикетъяс.
Общественнӧй пӧрадок бӧрся кутасны видзӧдны местнӧй администрация да милициялӧн карса отделение.
Кыдзи лои тӧдса, грузинскӧй правительственнӧй войскалӧн десант, коді субӧтаӧ пуксяс Гантиади посёлокын, Гаграӧ оз пыр.

#Коми_му_1992-08-18
КОРСЬӦНЫ УДЖ
Сыктывкарса «Орбита» заводлы эз везит, босьтчисны сійӧс кыпӧдны 1985 воын радиотелецентрсянь неылын кыдзи обороннӧй завод.
Но заводитчис конверсия, кор мӧдісны чинтавны военнӧй заказъяс, и вылісянь вӧлі шуӧма дугӧдны строительствосӧ.
Бур, мый вӧлі удитӧмаӧсь лэптыны кымынкӧ цех, но сэні обороннӧй продукциясӧ эз и вӧчлыны ни ӧти шайт дон.
Конверсия вӧсна государственнӧй финансирование дугдіс, и тавосянь стрӧитчан предприятиесӧ шуӧма вӧчны гражданскӧй заводӧн.
Бур олӧм помасис: пӧшти кык пӧв ковмис чинтыны веськӧдлан аппарат.
Но та вылын проблемаясыс эз чинны.
Завод, кӧні вӧчӧны быд сикас нестандартнӧй оборудование, а сідзжӧ пу обработайтан станокъяс да мукӧд сложнӧй продукция, вӧйис уджйӧзӧ.
Талун кежлӧ весиг оз вермыны мынтыны йӧзыслы удждон.
Тадзи лоис медвойдӧр потребительяслӧн вештысьны вермытӧмла.
А ӧд налы мӧдӧдӧма 12 миллион шайт дон дась продукция.
«Орбита» заводса директорӧс вежысь А. М. Тугушин висьталӧ, мый ковмис кык сменаа уджысь дугӧдчыны.
Таысь кындзи, списочнӧй составсьыс кык коймӧд пай уджалысьсӧ мӧдӧдӧны кык тӧлысь кежлӧ мынтысьтӧм отпускӧ.
Дерт, трудӧвӧй законодательство эз на вежсьы, и йӧзсӧ оз позь вӧтлыны удж вылысь, но заводса кассаын кӧ тӧв шутьлялӧ, мый вылӧ йӧзсӧ кутан?
Коді мырдӧн кутчысьӧ завод бердас, кутас босьтны медся ичӧт удждон, а тайӧ сӧмын 900 шайт.
Завод корсьӧ аслас войтырлы временнӧй удж.
Кодъяскӧ мунасны арнас отсасьны «Пажгинскӧй» да «Ыбскӧй» совхозъясӧ, кӧть налӧн, кывсьӧ, тшӧтш оз тырмы сьӧмныс медавны бокӧвӧйясӧс.
Кодъяскӧ кутасны отсасьны Язель да Човъю кӧрт туй станцияясын сӧвтны-ректыны разнӧй груз.
Кодкӧ корсьӧма нин ачыс бокысь удж кымынкӧ тӧлысь кежлӧ.
Быть, семьятӧ мыйӧнкӧ колӧ вердны.
Сӧмын помасясны-ӧ сьӧкыдлунъяс орбитасаяслӧн тӧлӧдзыс?
Заводса главнӧй инженер Ю. Ф. Топалов та вылӧ вочавидзис, мый миянӧс пӧ виччысьӧ кык туй.
Либӧ пӧ век жӧ кутам инавны ассьыным продукция, либӧ предприятиеыс лоас банкротӧн.
Ӧні заводас дасьтӧны документъяс приватизация вылӧ, кӧсйӧны котыртны акционернӧй общество «Композит» объединение отсӧгӧн, кытчӧ пырӧ «Орбита» заводыс.
А мый вӧчны эштӧдтӧм корпусъясыскӧд?
Ӧд на вылӧ видзӧма 83 миллион сайӧ шайт воддза донъясӧн на.
Сыктывкар — Емва автотрасса бокысь, «Орбита» микрорайон весьтын, позьӧ аддзыны тайӧ дона кӧрта-бетона «кладбищесӧ».
Сэтчӧ, колӧкӧ, тӧрас дзонь ВДНХ, Сыктывкарӧ волысь иностранецъяслы позис эськӧ восьтыны валютнӧй музей.
Медым найӧ гӧгӧрвоисны, мыйла сэтшӧм озыр му вылын олам этатшӧм гӧля.
Весиг кык во нин сулалӧны помавтӧг 9 судта общежитиеяс, строительяслы заводыс уджйӧза 5 миллион шайт, а сэні кольӧма сӧмын пытшкӧсса удж.
Тешкодь артмӧ, думыштлыны кӧ.
Гусялан кӧ государстволысь 50 шайт, панасны уголовнӧй делӧ да вермасны на и пуксьӧдны.
А тані, «Орбита» заводас, зэр да лым улӧ шыбитӧма 83 миллион шайт дон эмбур.
Вуджӧдны кӧ найӧс выль дон вылӧ, миллиардыд дзик нин артмас.
И ӧд некод мыжаыс абу, ставныс правӧсь.
Медым эштӧдны тайӧ ыджыд объектсӧ, колӧ этша пыдди нӧшта миллиард шайт.
Конверсия улӧ веськалысь предприятиеяслы Россия кӧсйӧ сетны сьӧм, отсавны.
«Орбита» завод веськалӧма коймӧд, бӧръя списокӧ, да вермас жӧ надейтчыны кутшӧмкӧ отсӧг вылӧ.
Но ӧнӧдз на абу аддзӧмаӧсь сьӧмсӧ первой списокас пырысь тырвыйӧ обороннӧй заводъяслы.
Сідзкӧ, дыр на ӧчередьыс оз во «Орбита» кодь предприятиеяслы.
Коми Республикалӧн абу жӧ сы мында сьӧмыс, медым ас вылас босьтны завод эштӧдӧмсӧ.
Сідзкӧ, оз на кокньӧд «Орбиталы» и аски.
Ме вӧлі ӧти уджалан цехын.
Чайта, мый заводыслӧн эм збыль позянлун дзоридзавны.
Станокъясыс автоматическӧйӧсь, сідз шусяна числӧвӧй программнӧй управлениеӧн, рабочӧйяслы колӧ сӧмын личкавны кнопкаяс.
Уджӧдны кӧ найӧс тырвыйӧ да инавны кужӧмӧн продукциясӧ — лоас деньга и удждон, и позяс водзӧ стрӧитчыны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: «Орбита» заводлӧн эштӧдтӧм корпусъяс; главнӧй инженер Ю. Ф. Топалов; автоматическӧй станоклӧн веськӧдлан пульт.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-18
ЫДЖЫДАЛӦМСЬЫД ОЗ ӦВСЬЫНЫ
Йӧлыд ӧні донсяліс.
Кӧть ставӧн вӧліны талы паныд.
Вӧлӧмкӧ, кызвыннас кыв вылын сӧмын.
«Вычегда» агрокомбинатса веськӧдлысьяс сідз жӧ кӧсйысисны сетны донтӧм сёян-юан.
Кор колӧ вӧлі аслыныс кольны Сыктывкарса йӧв завод.
Неважӧн «Ыбскӧй» да «Часовскӧй» совхозъясса директоръяс ӧттшӧтш шыасисны Коми антимонопольнӧй управлениеӧ: йӧв завод торкалӧ антимонопольнӧй законодательство.
Веськӧдлысьяс сідз жӧ корисны предприятиесӧ петкӧдны «Вычегда» агрокомбинатысь.
Кутшӧм талы помкаыс?
Заводлы йӧвсӧ вайӧны Сыктывдін, Кӧрткерӧс, Сыктыв районъясысь, Луза вожысь.
Агрокомбинатӧ пырысь совхозъяс сетӧны сылы джынсьыс этшаджык йӧвсӧ.
Но эскӧдӧны, мый быттьӧкӧ поводдясӧ найӧ вӧчӧны.
Антимонопольнӧй управлениеын сёрнитігӧн тыдовтчис со мый.
Вӧлӧмкӧ, агрокомбинатын ӧти совещание дырйи директоръяс элясьӧмаӧсь, ставыс пӧ донсялӧ, убыткаыс уна, ог тӧдӧй, кыдзи водзӧ овны.
Да корисны содтыны йӧв вылӧ донсӧ.
А мый, заводыд ӧд асланыс.
И личкисны ӧд.
Йӧв заводса веськӧдлысьяс бӧрыньтчисны.
Кытчӧ воштысьны.
Шуисны мынтыны комбинатӧ пырысь совхозъяслы быд литр йӧлысь кӧкъямыс шайт.
Агрокомбинатса морт заседание вылын видліс эскӧдны, тайӧ пӧ абу управлениелӧн, а арбитражлӧн делӧ.
Йӧв заводса да «Вычегдаса» юристъяс ставсӧ вештӧны вӧля вылӧ лэдзӧм донъяс вылӧ.
Рынок, кутшӧмӧс кӧсъям, сэтшӧмӧс и пуктам.
Дерт, кодсюрӧлы пӧ ӧнія доныс абу сьӧлӧм серти, но мый вӧчан?
Мыйла ылӧдчынысӧ?
Абу ставыс тадз.
Тӧдмалӧма овмӧсса (коді оз пыр комбинатӧ) веськӧдлысь, коді быд литра йӧлысь босьтӧ вит шайт, мый «вычегдасалӧн» мӧд донъяс, да котӧртіс йӧв заводӧ.
А код сійӧ сэтшӧмыс, медым командиръяс сы водзын кыв кутісны?
Он пӧ кӧсйы — татчӧ йӧвтӧ эн вай дай.
Йӧв заводса войтыр тӧдӧны — выныс налӧн, сырьё вотчинаыс ставнас на киын.
Йӧв заводса директор тадз торъялысь, «аслыныслы» да «мукӧдлы», долгыс кузяыд казьтыштіс антимонопольнӧй управлениеын, мый рӧскодыс йӧв вӧчӧмсьыс торъялӧ быд совхозлӧн.
Гараліс себестоимость йылысь.
Но сійӧс кывзысьяс сӧмын нюмъялісны.
Ӧд «Ыбскӧй» да «Часовскӧй» совхозъясса директоръяс оз корны аслыныс сыла тор.
Вузалам кӧ пӧ йӧвтӧ вит шайтысь, мед йӧзыс тӧдісны — коді иналӧ.
Магазинад прилавок дорас сідз и пасйыны: сэтшӧмтӧ овмӧслӧн йӧлыс.
Миянлы, ньӧбасьысьяслы, кутшӧм бур эськӧ вӧлі.
Вит шайтатӧ, дерт, ньӧбам.
А налы, кодъяс кӧкъямыс шайтысь иналӧны, татшӧм «гласностьыд» — горшас лы.
И татшӧмыс унджыкыс, кык директортӧ найӧ вермасны-ляскасны.
Тайӧ примерсӧ вайӧді сы могысь, медым петкӧдлыны — кодсюрӧ миян ыджыдалӧмсьыд оз ӧвсьыны, дыр каднад велалӧмаӧсь личкыны мукӧдӧс, коді улынджык сулалӧ.
А. РАЗУВАЕВ.
Коми антимонопольнӧй управлениеысь отделса начальник.

#Коми_му_1992-08-18
«ГӦЛЬЛУНСЬЫД КУТІМ ЯНДЫСЬНЫ»
Кодлы ӧні колӧ уна челядьыд?
Татшӧмторсӧ юавны быттьӧ абу лӧсьыд.
Тыдалӧ, ыджыд семья бур бать-мамлы, пӧрысьмасны да век нин эм кодлы отсавны, внук-внучкаыс гажӧдасны олӧмсӧ.
Да и обществоыслы ставнас абу жӧ лёк — ыджыд семья босьтӧ ас вылас содтӧд сьӧкыдлунъяс, тшӧтш и налысь тӧжд, кодъяс оз кӧсйыны лӧсьӧдны-быдтыны челядьӧс.
Но мукӧддырйи буретш государство, общество налы оз и отсав.
Неважӧн корреспондент воліс Людмила Харитоновна да Владимир Петрович Вишневецкийяс ордӧ.
Кыдзи олӧ-вылӧ тайӧ семьяыс, кӧні кӧкъямыс челядь?
Ӧдзӧссӧ восьтіс мичаник нывка.
Мам пӧ регыд локтас, муртса виччысьлӧй.
Сэсся бӧрынджык Людмила Харитоновна колльӧдіс менӧ верӧс дорас — ты пӧвсӧ вундӧм бӧрын сійӧ тшӧкыда висис.
Да и оз видз асьсӧ, содтіс кӧзяйка.
Владимир Петрович кызь кык во механизаторалӧ «Бурводстройлӧн» строительно-монтажнӧй управлениеын.
Тшӧкыда уджалӧ кык смена дорвыв, тшӧтш шойччан лунъясӧ.
— Ми сійӧс гежӧда аддзывлам гортын и дачаын, — висьталіс Людмила Харитоновна.
А тайӧ нывбабасӧ ме тӧда во-мӧд нин, сэксянь, кор котыртіс Сыктывкарын уна челядя семьяяслысь клуб.
Менам волігӧн челядь пиысь гортас вӧлі Светлана, коді и восьтіс ӧдзӧссӧ.
Помаліс дас ӧти класс, сентябрын кутас велӧдчыны курсъяс вылын — тэрмасьӧ, кӧсйӧ найӧс ӧдйӧджык помавны да заводитны уджавны.
Посниджык чой-вокыс садикынӧсь, челядьлӧн гожся лагерын.
— Сійӧ миян унатор нин кужӧ, — висьталӧ Светлана йылысь мамыс.
— Бура вурсьӧ, пусьӧ-пӧжасьӧ, дачаын отсасьӧ.
Ӧні со мекӧд мыськӧ джоджъяс ӧти учреждениеын.
Да и мукӧдыс абу дышӧсь.
Тыдалӧ: олӧны оз озыра, нинӧм лишнӧйыс абу, мича стенка ни гарнитур.
Кӧлуйыс, кодӧс новлӧ Светлана, ӧшалӧ пӧрччысянінас, абу жӧ сэтшӧм, кутшӧмӧс ӧні новлӧны унджык том йӧзыс — гӧлиник.
Но книгаыс уна, эм телевизор.
— Натӧг челядьыдлы оз позь, — казяліс менсьым видзӧдлӧмӧс Людмила Харитоновна.
— Водзын бур вӧлі — быдтор позьӧ ньӧбны кредитӧн.
Ӧні, кӧть и колӧ, телевизортӧ он босьт.
Водзті удитім ньӧбны скрипка, домра, эм и баян.
Ставныс ворсӧны да сьылӧны, рисуйтчӧны.
Школаын на вылӧ некод оз элясь.
Но эз кӧ вӧвны менам вокъяс — Владимир, Юрий да Евгений — ог тӧд, кыдз эськӧ бергӧдчим.
Мыйӧн вермӧны, миянлы сійӧн и отсалӧны...
Кӧзяиныс кызвыннас чӧв олӧ, кыв-мӧд чӧвтас да ланьтӧ нин.
Сёрнитӧ ёнджыкасӧ гӧтырыс.
— Гожся лагерын челядьлӧн олӧмысь ковмис мынтыны нёль да джын тысяча шайт.
Бур ещӧ, мый Юрий вок дачасӧ вузаліс да водзӧсаліс мыйтакӧ сьӧм.
Матӧ эськӧ воим.
Кык во сайын Владимир Петрович босьтіс тӧлысьнас шӧркодя 360 шайт.
Гӧтырыс содтӧд уджаліс ставка джын вылӧ детсадйын, вайліс 720 гӧгӧр шайт.
Сэсся чужис Саша, ковмис уджсӧ эновтны.
Прӧст кадӧ (а тадз овлӧ гежӧда) Людмила Харитоновна общественнӧй делӧясӧ на босьтчӧ.
— Ті кӧ тӧдінныд, кутшӧм сьӧкыд уна челядя семьяяслы!
Няньтӧ перйигӧн, кагаяссӧ старайтігӧн вӧльнӧй светсӧ оз аддзывны.
Бергалӧны-бергалӧны — помасьлытӧм удж.
Со кӧть Марина Оверина — квайт челядь сылӧн.
Ок и сьӧкыд сылы.
Верӧсыс помся юӧ — кутшӧм сійӧ отсасьысь да бать.
А миян клубын сійӧ медся кужысь да сюсь.
Тыдалӧ, сэні сійӧ йӧз водзас и петавлӧ, шойччыштӧ сьӧлӧмыс.
Ён характера нывбаба.
Уна челядя семьяяслӧн клуб ӧні абу нин — отсӧгтӧгыд киссис, бырис.
Сэтысь ӧткымынӧн пырисны ыджыд семьялӧн карса сӧветӧ, коді матынджык сёян-юан да тӧвар юклӧм дорад.
Босьтам сідз шусяна гуманитарнӧй отсӧгтӧ.
Воис сійӧ Германияысь, а ӧткымын семья сы йылысь эз и тӧдлыны.
Ӧтияслы — выя нянь, мукӧдлы — ӧтиыс ни мӧдыс.
Кольӧм вося октябрын Людмила Харитоновна пырис Сыктывкарскӧй госуниверситетса «Социальнӧй удж» факультетӧ.
Сійӧс тӧд вылын кутӧмӧн, мый гӧля олысьяслы отсасигӧн сэні босьтӧм тӧдӧмлунъясыс згӧдитчасны.
Надейтчис, стипендия сетасны — эз нинӧм артмы.
Сыктывдинскӧй районысь (кӧні сійӧ водзті уджаліс) да Сыктывкарысь властьдорса бюрократъяс вӧсна.
Воліс республикаса Министръяс Сӧветысь Л. Н. Лобанова да А. П. Беляева ордӧ — эз вермыны нинӧмӧн отсавны.
Да и челядьыслы пособие вель дыр эз сетны — сьӧмыс пӧ абу.
Государстволӧн, коді быттьӧкӧ дорйӧ гӧльястӧ да сьӧкыда олысьястӧ.
— А кыдзи ті водзті да ӧні оланныд?
— юалі.
— Бур йӧзыс отсалӧны.
Вокъяс йылысь казьтышті нин.
Ыджыд аттьӧ учитель Нина Николаевна Сюткиналы, Светлана Петровна Дмитруклы, кодкӧд ӧтлаын велӧдчылім — зэв уна сійӧ челядь кӧлуйсӧ, кӧмсӧ сетіс.
Отсалӧ и профсоюз федерациялӧн республиканскӧй сӧвет.
А верӧслӧн уджаланінас, тыдалӧ, кын сьӧлӧмаӧсь.
Кызь кык во уджалӧ да ни ӧтчыдысь эз ветлы санаторийӧ ни шойччан керкаӧ.
Неважӧн, шуӧны, машинаяс юклӧмаӧсь, Владимир Петровичӧс бара «вунӧдісны».
Сетісны кӧ, сьӧмсӧ эськӧ корсим.
Да и верӧс бӧръя кадас унджык босьтӧ, кӧть эськӧ ӧні сэтшӧм донъяс — оз тырмы, кӧть мыйта нажӧвит.
— А челядьыд оз яндысьны, гӧльджыка мукӧдсьыс пасьтасьӧны да?
— Быдторйыс овлӧ.
Кольӧм ар Светланалӧн туфли ни сапӧг эз вӧв, а резинӧвӧйӧн школаад мунны яндысьӧ.
Звӧнитӧны.
«Мыйла Светланаыд урокъяс вылын абу?»
Кыдзкӧ тай сэсся кутшӧмкӧ мӧд кӧм судзӧдім жӧ-а.
Казьтыштім и ми ассьыным ичӧтдыр.
Сэки челядьыд эз видзӧдны, коді кутшӧм паськӧма.
Главнӧйыс, кутшӧм сійӧ ёрт, мый тэнад юрад.
Ӧні школаад видзӧдӧны, моднӧй али абу куртка, гач.
Абу кӧ — оз на и сёрнитны, ӧтдортчӧны гӧль паськӧмаяссьыд.
— Гӧльлунсьыд ми и асьным кутім яндысьны.
Владимир Петровичӧс кымынысь корлі клубӧ, да уджалан паськӧмнад эз и мун.
А прамӧй костюм сылӧн абу.
Челядьлӧн, овлӧ, ӧти ковта кык вылӧ.
Помнита, менам ӧти тӧдса козьналіс Светланалы платтьӧ, сійӧн и муніс школаӧ кутшӧмкӧ рыт вылӧ.
А сэні ӧти нывка пырмунігмоз чӧвтӧма, тайӧн пӧ и кутан рытйысьны.
Котӧрӧн локтіс нылӧй школасьыд, бӧрдӧ кыз синваӧн.
Людмила Харитоновна ышловзьӧ:
— Медся лёкыс сыын, мый унджык, запасӧн нинӧм ньӧбны он вермы — сьӧм этша.
Чӧжыштны мыйкӧ ыджыдджыктор вылӧ эськӧ он нин вермы да.
Юрӧ воис мӧвп юавны машина йылысь.
— Ой, мый ті сёрнитанныд!
Вӧтавны сы йылысь ог лысьтӧй.
Народнӧй депутатъясӧс бӧрйигӧн, помнита, Александр Александрович Католиков, первой номера школа-интернатса директор, кӧсйыліс отсавны судзӧдны «Рафик» — татшӧм ичӧтик машина эм.
Но сылӧн тӧждыс и сідз юр выв тырыс.
Эз, тыдалӧ, вермы.
— Кыдзкӧ да олам, — шыасис Владимир Петрович.
— Гырысьджыкъяс быдмыштасны да ичӧтджыкъясыслы отсаласны кок йылӧ сувтны.
— Олам ми дружнӧя, ӧтсӧгласӧн, — содтіс Людмила Харитоновна.
— Челядь зільӧсь, шаньӧсь, а тайӧ медся главнӧйыс.
Ловнаным ог усьӧй, кутчысям.
Найӧ кутчысясны, терпитасны кыдзкӧ, мед гӧлиника — оласны.
Но государство, ми дыр-ӧ кутам чӧла видзӧдны, кутшӧм сьӧкыда, некодарсянь отсӧгтӧг тшыг нисьӧ пӧт, олӧ миян сӧветскӧй семья.
Государство милӧстина кындзи, мый шусьӧ пособиеӧн да коді йӧзыслысь ловсӧ уськӧдӧ, нинӧм оз сет.
Да мукӧддырйи сійӧс на чуктӧдны вывті сьӧкыд.
Позьӧ жӧ, шуам, уна челядя мамлы мынтыны детсадса нянялы мында.
Абу нин сэтшӧм уна ыджыд семьяыд.
А миянлы колӧ шуны налы ыджыд аттьӧ да улӧдз-улӧдз копыртчывны.
Сыысь, мый быдтӧны сьӧкыдлунъясысь повтӧм, уджач да, надейтчам, бур сьӧлӧма йӧзӧс.
Найӧс, кодъяс кутасны овны миянкӧд, сэтшӧм омӧля на вӧсна тӧждысьысьяскӧд, да вежасны коркӧ миянӧс.
Лоасны миянысь бурджыкӧсь да озырджыкӧсь.
А. АРДЫШЕВ.

#Коми_му_1992-08-18
ВЫЛЬ ОЛАНІНӦ
Койгородскӧй леспромхозысь кызь квайт семья таво пырисны выль патераясӧ.
Ставсӧ лои сдайтӧма 1.869 квадратнӧй метр оланін.
Тайӧ тӧдчымӧн унджык план серти.
Таысь ӧтдор нӧшта дзоньталӧма матӧ тысяча квадратнӧй метр.
Медся уна удж бергӧдісны Сьӧдтыдор да Койдін посёлокъясын.
Тані кыпӧдісны квайт выль стрӧйба.
Кыдзи висьталӧ леспромхозысь капитальнӧй строительство отделӧн веськӧдлысь Л. П. Клинцов, сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг (оз тырмы стрӧитчан материал, мукӧддырйи весиг кӧрт тув абу) уджъяс мунӧны тыр ӧдӧн.
Торйӧн зіля уджалӧ Койдінысь Михаил Павлович Семинлӧн строительнӧй бригада.

#Коми_му_1992-08-18
ИСПЫТАЙТӦНЫ И БЫДТӦНЫ КӦЙДЫС
Квайт во нин уджалӧ Коми Республикаса сортъяс испытайтан государственнӧй станция, кодлӧн шӧр усадьбаыс Визингаын.
Котыртчӧмсяньыс сійӧн веськӧдлӧ видз-му овмӧс наукаясса кандидат, республикаысь Верховнӧй Сӧветса депутат Анатолий Гаврилович Беляев.
Кольӧм каднас станцияса коллектив бергӧдіс эз этша удж.
Дзоньнас выльысь лӧсьӧдӧма Сысольскӧй шӧр сортоучастоклысь материально-техническӧй база.
Стрӧитӧма 400 тонна картупель улӧ зэв бур хранилище.
Сыкӧд орччӧн техника видзан финскӧй ангар, сортируйтчан пункт да став колана оборудованиеа косьтысянін, бетоннӧй площадка вылын урожай идралан да мукӧд техника.
Выль кирпичнӧй станцияын меститчӧ сортоиспытательнӧй станциялӧн контораыс.
Но ставыс-ӧ лючки материалӧн да техникаӧн станциялӧн торъя подразделениеясын?
Сёрнитны кӧ Сысольскӧй сортоучасток йылысь, коді асшӧр баланс вылын, сэні нинӧмысь майшасьнысӧ.
А видзӧдлыны кӧ мукӧд участокъяс, кодъяс меститчӧны минсельхозлӧн совхозъясын да мукӧд овмӧсъясын, сэні дзик мӧд делӧыс.
Колӧ выльмӧдны да ёнмӧдны материально-техническӧй базасӧ Сыктывкарскӧй сортоучастоклысь, коді уджалӧ сельхозтехникумлӧн учхоз бердын.
А сідзжӧ Кӧрткерӧсскӧйлысь «Кӧрткерӧсскӧй» совхозысь, Усть-Куломскӧйлысь «Усть-Куломскӧйысь» да «Пригороднӧй» совхозысь град выв пуктас сортоучасток.
Сортоиспытательнӧй станцияса директорӧс медся ёна майшӧдлӧ сійӧ, кыдзи лючки котыртны уджсӧ коллективъяслысь, кодъяслӧн важмис материально-техническӧй базаыс.
Кольны тӧдчанлунсӧ сортоучастокъяслысь кыдзи восьса енэж улын веж лабораторияяслысь талунъя и аскиа агрономъяслы, республикаса школаясысь велӧдчысьяслы да учитель-биологъяслы.
Гӧгӧрвоана, мый бюджет вылын уджалысь станцияса коллектив видз-му овмӧс министерстволӧн отсӧгтӧг ӧтнас оз вермы сетны важ сортоучастокъясӧ содтӧд выль материал да техника.
Ӧд налӧн удж вылӧ зэв ёна тӧдчӧ сійӧ, кутшӧм материально-техническӧй базаныс.
А ставлы тӧдса, кутшӧм мог сулалӧ станцияса да сортоучастокъясса уджалысьяс водзын.
Найӧ испытайтӧны разнӧй видз-му овмӧс культураяслысь выль сортъяс, медбуръяссӧ вӧзйӧны районируйтны да быдтыны войвывса сьӧкыд климатическӧй условиеясын.
Сортоучастокъясын быдтӧм став продукцияыс кольӧ базӧвӧй овмӧсъяс киӧ.
Кыдзи пӧртӧны олӧмӧ ассьыныс могсӧ сортоучастокъясса коллективъяс?
Ӧта-мӧдӧс прӧверитан итогъяс петкӧдлӧны, мый найӧ лючки вӧчӧны ассьыныс делӧсӧ.
И кӧть уджалысьыс сэні абу уна, петкӧдлӧны пример совхозъяслы, кыдзи вӧдитчыны муӧн, агротехникалӧн правилӧясӧ стрӧга кутчысьӧмӧн быдтыны видз-му овмӧс культураяс.
Дас во сайын Маджаысь райцентрӧ вуджӧдісны Кӧрткерӧсскӧй сортоучасток.
Сэсянь юрнуӧдӧ тайӧ коллективнас опытнӧй агроном Надежда Вячеславовна Арихина.
Сійӧ окотапырысь петкӧдлӧ опытнӧй му вылын быдтан культураяслысь выль сортъяс, тӧдмӧдӧ удж итогъясӧн.
Тані испытайтӧны разнӧй турунлысь уна сикас сорт.
Зэв бур петасъяс сетісны видз вылын быдмысь бобӧняньлӧн районируйтӧм сортъяс.
Ыджыд площадь вылӧ кӧдзӧма лугӧвӧй овсяница, кодлӧн бура быдмӧны «Цилемскӧй», «Карельскӧй», «Местнӧй» да «Радуга» сортъяс.
Тайӧ туруныс сетӧ озыр урожай да оз вод шер либӧ чорыд зэр бӧрын.
Тані испытайтӧны сідзжӧ поскӧтина вылӧ кӧдзан райграс быдмӧглысь 5 сорт, код пиысь медбура асьсӧ петкӧдліс «Ленинградскӧй».
Кольӧм во медбуръяс лыдын вӧлі «Дружносельскӧй», но таво сійӧ слабджыка быдмис.
Конкурснӧй испытание вылын сідзжӧ йикитӧм кострец 12 сорт, бурджыкъясӧн петкӧдлісны асьнысӧ «Дракон» да «Моршанскӧӥ-760».
Некымын во дорвыв испытайтӧны пӧскӧтина да видз вылӧ кӧдзан турун сорас, ставсӧ 7 сикасӧс.
Куимысь ытшкылӧм бӧрын медбурӧн лоис лугӧвӧй овсяница, тимофеевка да йикитӧм кострец турун сорас.
Испытайтӧны нӧшта и видз вылӧ, и пӧскӧтина вылӧ кӧдзан 6 во быдмысь турун.
А тайӧ со топинамбурлӧн да подсолнечниклӧн плантацияяс, урожайыс лоас оз омӧль, и таын ыджыд пайыс Кӧрткерӧсскӧй шӧр школаса школьникъяслӧн да велӧдысьяслӧн, кодъяс отсалісны сортоучастоклы весавны тайӧ культураяссӧ ёг турунысь.
Нимкодьпырысь виччысьӧны озыр урожай 20 гектар вылӧ пуктӧм картупельлысь, торйӧн нин сэтшӧм сортъяслысь, кыдзи «Изора» да «Невскӧй».
Тайӧ культурасӧ пуктігӧн да обработайтігӧн уна удж вӧчис картупель вӧдитысь бригадир Игорь Евгеньевич Вишератин.
Мӧд во нин испытайтӧны амарантлысь 7 сорт.
Но тайӧ культураыс эз нимкодьӧд сортоиспытательясӧс кольӧм во ни таво.
Со нин август шӧр, а быдмис муртса 6–10 сантиметр джудждаӧдз.
Тыдалӧ, век жӧ сылы колӧны бур му да лӧсялана климатическӧй условиеяс, и оз позь вӧзйыны паськӧдны тайӧ культурасӧ.
Колӧ ошкыны Кӧрткерӧсскӧй сортоучастокса коллективӧс и сыысь, мый тані оз сӧмын испытайтны сортъяс, но и гырысь площадьяс вылын быдтӧны турун кӧйдыс.
Сортоиспытательнӧй станцияса главнӧй агроном Нина Григорьевна Першиналӧн юрнуӧдӧм улын уджалысь комиссия вылӧ донъяліс участоклысь старанньӧсӧ.
Усть-Куломскӧй сортоучастокын уна во бура уджалӧны заведующӧй Анна Егоровна Никифорова да агроном Агния Андреевна Мишарина.
Агроном А. М. Савкин некымын во нин веськӧдлӧ аренднӧй звеноӧн, кӧні уджалӧны механизаторъясӧн Виталий Мишарин да Петр Попвасев.
Испытайтӧны уна сорт ид, зӧр, кодӧс кӧдзисны асланыс рӧдмӧдӧм кӧйдысӧн.
Идйыслӧн медбур сортӧн петкӧдліс асьсӧ «Дина», таво абу лёк и «Неван», но сэтчӧ висьӧм кӧласис.
Зӧрлӧн бурджык сортъясӧн лоисны «Львовскӧй ранньӧй» да «Кировскӧй».
Таво кольӧм воын серти бурджыка быдмӧ картупель, торйӧн нин «Пушкинец», «Изора» да мукӧд сорт.
Уна вося турунъяс пиысь испытайтӧны тимофеевка да разнӧй сорас.
Август заводитчигӧн, петалӧмсяньыс 45 лун мысти, тані видлісны босьтны медводдза картупель.
Ставсьыс ыджыд урожай сетіс «Жуковскӧй» сорт, ӧти гектар вылысь 150 центнер, сы бӧрся мунӧ «Белоярскӧй» — 100 центнер.
Мӧдысь да коймӧдысь босьтігас, гӧгӧрвоана, налӧн лоас кык-куим пӧв ыджыдджык урожай.
Тимофеевкалӧн квайт сортысь урожай сертиыс торъялӧны «Северодвинскӧй-18», «Вита» да «Нарымскӧй».
«Пригороднӧй» совхоз бердын уджалысь сортоучастокӧн юрнуӧдӧ агроном Игорь Игоревич Поцелуев.
Тані уна во вӧдитӧны град выв пуктас Алевтина Яковлевна Нечаева, Зоя Анатольевна Пешкина.
Участокын испытайтӧны 56 сорт ӧгурцы, томат да юмов гормӧг плёнкаӧн вевттьӧм теплицаясын тӧвнас и тулыснас.
Тадзи быдтан культураясыс ёна колӧны дачникъяслы, совхозъяслы и колхозъяслы.
Тӧвся теплицаясын быдтан ӧгурцы сортъясысь медбуръясӧн лоӧны «Эстафета», «Московскӧй тепличнӧй», «Лада» да «Стелла» сортъяс.
Тувсов теплицаясын быдтанысь — «Апрельскӧй», «Родничок» да «Грибовскӧй-2».
Бура видзӧдсьӧны помидор сортъяс.
Тӧвся теплицаын бурджыка быдмӧны «Карлсон», «Верлиока», «Красная стрела» гибридъяс, а тувсовъяын — «Малышок», «Белый налив», «Прогресс».
Юмов гормӧг испытайтӧны первой во на.
Сылӧн 8 сортысь медводз воӧны, сетӧны бур урожай «Здоровье», «Медаль».
Град выв пуктас сортъяс испытайтӧм водзӧ сӧвмӧдӧм могысь тані колӧ ёнмӧдны материальнӧй база, стрӧитны плёнкаӧн вевттян выль теплицаяс да парникъяс.
Кутшӧм кӧть сьӧкыд эз вӧв, тайӧс быть колӧ вӧчны «Пригороднӧй» совхозса веськӧдлысьяслы.
Сыктывкарскӧй сортоучастокын, кӧні заведующӧйнас Александр Давыдович Круг, уна во уджалӧны опытнӧй агрономъяс Людмила Ивановна Есова да Елизавета Ивановна Красильникова.
Тані испытайтӧны картупель, град выв пуктас, ӧти вося кормӧвӧй культура сортъяс.
Тані дас сайӧ сорт картупельысь медся ёна надейтчӧны «Белоярскӧй ранньӧй» вылӧ.
Первойысь босьтігас сійӧ сетіс гектар вылысь 130 центнер, «Полет-116» да «Изора» — 110 центнер.
«Детскосельскӧй» — 100 центнер.
Но медся ыджыд урожай «Жуковскӧй» сортлӧн — 150 центнер.
Веж кӧрым, фураж да кӧйдыс вылӧ испытайтӧны векни коръя ӧти вося люпин — бобӧвӧй культура.
Сылӧн «Ладнӧй» сорт сетӧ кӧйдыс 70–80 лун мысти.
Участокын испытайтӧны сідзжӧ сэтшӧм культураяс, кыдзи ӧти вося райграс, ярӧвӧй рапс.
Виччыссьӧ налӧн зэв бур урожай, но тайӧс оз позь шуны шоныд радейтысь подсолнечник да кукуруза йылысь, кодъясӧс кӧдзисны опытнӧй мувывса орчча участокъясӧ.
Сортоучастокса юрнуӧдысьяслы колӧ ёнджыка тӧждысьны сы вӧсна, медым бурджыка испытайтны град выв пуктас.
Овощи быдтан участокъяс видзӧдсьӧны мисьтӧма, ыджыд урожай весьшӧрӧ виччысьны.
Тайӧ некутшӧма оз лӧсяв сортоиспытательяслы, участоклы, кӧні уджалӧны да велӧдчӧны Сыктывкарскӧй видз-му овмӧс техникумса велӧдчысьяс.
Печорскӧй сортоучасток — медся войвывса опытнӧй му, кӧні испытайтӧны торйӧн водз воысь картупель, град выв пуктас да кормӧвӧй культура сортъяс.
Тані уджалӧны заведующӧй Вера Павловна Горяшина да агроном Галина Ивановна Потапова.
Сэтчӧ ветліс жӧ прӧверкаӧн сортоиспытательнӧй станцияса главнӧй агроном Н. Г. Першина.
— Мый бурсӧ аддзылінныд Печорскӧй сортоучастокысь?
— юалі сылысь воӧм бӧрас.
— Нимкодьӧдӧны синтӧ картупельлӧн опытнӧй участокъяс.
Тайӧ ӧд Ылі Войвылын.
Торйӧн нин «Полёт», а выль сортъясысь «Пушкинец» да «Красноярскӧй ранньӧй».
— Но мый медся коланаыс Ылі Войвылын, удобрениеысь да бура обработайтӧмысь ӧтдор, мед босьтны бур урожай?
— водзӧ юася Нина Григорьевналысь.
— Сэні зэв тӧдчана бура яровизируйтны картупель кӧйдыссӧ, медым ӧдйӧджык мыччысисны петасъясыс, сэсся тӧлкӧн нуӧдны совхозъясын да колхозъясын агромероприятиеяс.
Сысольскӧй сортоучастоклӧн 306 гектар угоддьӧ, на лыдысь 184 гектар гӧра-кӧдза му.
Тані уджалӧ 30 морта коллектив, веськӧдлӧ Носков.
Сылӧн отсасьысьяс, кодъяс испытайтӧны сортъяссӧ — агроном-фитопатолог Лидия Михайловна Конюхова, агрономъяс Валентина Степановна Габова да Нина Дмитриевна Делкова.
Тані жӧ дугдывтӧг уджалӧ 7 морта механизируйтӧм звено.
Оценочнӧй комиссия, подразделениеясӧн ӧта-мӧдӧс прӧверитігӧн, медся вылӧ донъяліс тайӧ участоксӧ.
Тані испытайтӧны зернӧвӧй, зернобобӧвӧй культураяс, картупель.
Рудзӧг сортъясысь медся бур показательяс «Вяткалӧн», ид сортъясысь бурджыкӧсь «Квант-2» да «Дина», зӧр сортъясысь — «Кировскӧй» да «Львовскӧй ранньӧй».
Первой во испытайтӧны ярӧвӧй шобді, медся водз воысь 5 сорт.
Урожайсӧ виччысьӧны оз лёкӧс.
Гижӧдыслы кывкӧртӧд пыдди колӧ шуны, мый сортоиспытательнӧй станцияса да сортоучастокъясса коллективъяс, сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг, кутасны и водзӧ збыльмӧдны на водзын сувтӧдӧм могъяс.
С. ДЕМИН, Коми Республикалӧн агропромышленнӧй комплексысь вермӧмъяс петкӧдлан выставкаса главнӧй агроном.

#Коми_му_1992-08-18
ЧОТІГТЫРЙИ ОЛАМ
Ӧні тай, думайта да, олӧм чӧж, мися, пыр рабалі.
А со асьныд видзӧдлӧй.
Страшнӧй война нуис став вермана мужиксӧ.
Колимӧй старикъяс да ми, 10 арӧса зонкаяс.
Тӧвбыд вӧлі куйӧд петкӧдам, додь нырад сулалан да раминик вӧвъяснад веськӧдлан.
Тулысын миянӧс жӧ бабаясыд пуксьӧдасны вӧв вылӧ пинёвтны, тшӧктасны киӧн кӧдзны.
Гожӧм воас да бара жӧ нывбабаяс гӧрбушӧн ытшкӧны, а ми юр кыскалам.
Сэсся петам картупель керны, лым улӧ эг кольлывлӧй.
А сёяныс вӧлі кач, шомкор да азя гум.
И эг кужлӧй думайтлыны, мый сэтшӧм грабитӧмыс да гусясьӧмыс.
А сэтшӧм олӧмнас нажӧвитім аслыным быдса тысяча чӧлкӧвӧй пенсия.
Та ыджда деньгатӧ эг лысьтлӧй думыштлыны.
А со лоис олӧм, мый сійӧ ӧдва тырмыштӧ нянь вылӧ.
Паськӧм йылысь нинӧм и думайтны.
Прӧстӧй сиктса рабыдлы, тыдалӧ, сідз и лоӧ нэм помӧдзыс корысь пыдди лоны.
Со татшӧм олӧм лои.
Рытнас вода, асывнас чечча да радио дорын нин, мый нин сійӧ висьталас, кутшӧм донъяс.
Магазинад мунан да сразу он пыр.
Колӧ первой кывзыштны, кутшӧм донӧн мый вузалӧны.
Ӧд верман весьӧпӧрны дзикӧдз.
Кор депутатъястӧ бӧрйим, челядь моз асьным радлім, быдтор кӧсйысисны кандидатъясыд да.
В. И. Худяев, кор бӧрйим, кӧсйысис йитны миянӧс Кулӧмдінкӧд асфальта туйӧн, Носим пыр вӧчны пос.
Но нинӧм на эз ло.
Письмӧсӧ гижа Керчомъяса больничаын.
Во-мӧд нин оз уджав, вӧлӧмкӧ, тані холодильник.
И некод помысь отсӧгыс.
А висьмам да ставӧн лоам ӧткодьӧсь больничаад куйлігӧн.
Колӧ жӧ ӧд отсавны медикъясыслы.
И. ЛОДЫГИН.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-18
ГАЖТӦМТЧА СІЙӦ КАДСЬЫС
Видза оланныд, коми войтыр!
Меным 63 арӧс.
И помнита на сійӧ кадсӧ, кор керкаясын эз вӧвны томанъяс, некод некор эз гусясьлы.
Ӧні олӧмыс вежсис.
Кык син костсьыд ныртӧ гусяласны.
И тадзи жӧ вӧрысь озырлунсӧ петкӧдӧны.
Колӧ талы пуктыны пом.
Сэтшӧм окота, мед эськӧ кӧть неуна да важыс лоис.
Мед эськӧ юргас гажа коми сёрни быдлаын, мед челядь садикъясын сёрнитісны комиӧн.
Войдӧр коми войтыр вӧрса вӧлӧгаӧн асьнысӧ век вердлісны.
Чери, яй, картупель — ставыс вӧлі асланым.
Ухта — Княжпогост костын эм Синдор ты.
Сійӧс кӧ весалісны да сэтчӧ лэдзисны ӧдйӧ быдмысь чери, коми йӧз эськӧ вӧліны чериаӧсь.
М. ЛОБАНОВА.
Ухта.

#Коми_му_1992-08-18
ВУЖЪЯСНЫМ АБУ НА СІСЬӦСЬ
20 во сайын ме гижлі «Зільлун» кывбур, кӧні эмӧсь татшӧм строкаяс:
Керкатӧ тшупны ог бокиысь корӧй,
Батьяслысь быдторйӧ велӧдчим ми:
Мый колӧ — тэчам и кыам, и дорам,
Синъясным ёсьӧсь и сӧнъяса ки.
Зільлуннад комиыд нимавліс пыр на,
Сьӧлӧмным удж бердӧ овлӧ мӧй кын?
Колӧ кӧ уджавны, ог шуӧй: «Тырмас»,
Колӧ кӧ — аддзам на морӧсысь вын.
Коми мортлӧн быдтор вылӧ ыджыд сямлун да зільлун йылысь кывъяс — абу поэтическӧй метафора.
И меным зэв нимкодь, мый ас чужан кыв вылын сёрнитысь войтыр, сідз шусяна «дудӧм кадысь» петӧм бӧрын, босьтчисны делӧ вылын петкӧдлыны ассьыныс киподтуйнысӧ.
Тайӧ зэв ясыда тыдалӧ миян Эжва йылын, Кулӧмдін районын.
Газетын уджалігӧн командировкаясын казявтӧг он ов, кыдзи збыльысь зэр бӧрын тшакъяс моз кыпалӧны ас киӧн тшупӧм керкаяс.
«Ышмисны» и райцентрын.
Йӧзлы дышӧдӧма овны барак сяма короминаясын да кыпӧдӧны пелькиник коттеджъяс, ӧшинь улын гид-картаӧн, пывсян-кӧбрӧгӧн, град йӧрӧн, кыдзи и колӧ сиктын, кӧні морт оз вермы овны скӧттӧг да мутӧг.
И тайӧ сы вылӧ видзӧдтӧг, мый ӧні стрӧитчан материалъяс зэв донаӧсь, дон босьттӧг сиктсӧветъяс сетӧны сӧмын пармаын на сулалысь вӧрсӧ — сё кызь кубометр.
Сідзкӧ, коми войтыр кӧсйӧны овны ас чужан муаныс и водзӧ, тані быдтыны челядьнысӧ, мед и налы Эжва йыв вӧлі дзик ӧти рӧдинаӧн.
Ловзьыны кутісны вочасӧн сідз шусяна «перспективатӧм» грездъяс.
Бӧр кутісны кывны челядьлӧн гӧлӧсъяс Фроловскын и Климовскын, Габовын и Ӧльӧкын.
Вочасӧн жӧ татшӧм грездъясас воссьӧны начальнӧй школаяс.
Роноса заведующӧй И. Т. Морохин шуӧ, мый ичӧт грездъясӧс учительясӧн могмӧдӧм — медыджыд могъясысь ӧти.
Ичӧтик Вылыс Воч сиктысь петлӧм морт, сійӧ зэв бура гӧгӧрвоӧ, мый сэтшӧмыс сиктысь школа бырӧдӧм.
Казявны позьӧ и мӧдтор.
Кыпӧдӧм керкаяссӧ ӧні зільӧны и баситыштны, мичмӧдыштны.
Мортыслы колӧ оз сӧмын юр сюянін, но и мед лов вылас кыпыд вӧлі.
Сулалӧмӧн позьӧ нимкодясьны керкаяс вылӧ, кодъясӧс кыпӧдӧмаӧсь да гажӧдӧмаӧсь Немдінын учитель Н. В. Мальцев, Кекурын столяр М. В. Попов, Зимстанын столяр С. Ф. Кочанов да мукӧд
Ми кутім бергӧдчыны и важся традиционнӧй ремеслӧ дінӧ.
Этша казьтывны джодждӧра кыӧм.
Ӧні кутісны вӧчавны да мичмӧдавны быдсяма пӧлӧс дозмукъяс, сувениръяс, пуысь, сюмӧдысь и кӧртысь вӧчӧм кӧлуй.
Мысысь Г. В. Игутов вӧчалӧ весиг народнӧй музыкальнӧй инструментъяс.
Таво Кулӧмдін районын медводдзаысь муніс прикладнӧй творчестволӧн районса фестиваль, коді водзӧ вылӧ лоӧ традиционнӧйӧн.
Ёнджыка кутісны юргыны коми сьыланкывъяс да йӧктӧмъяс, кодъясӧс мудзлытӧг пропагандируйтӧ, нуӧ йӧз пӧвстӧ Коми Республикалӧн государственнӧй премияа лауреат В. Т. Чисталев нима «Эжваса дзоридзьяс» народнӧй ансамбль, кодӧн веськӧдлӧ культураса заслуженнӧй уджалысь В. Я. Гущин.
Зэв жӧ нималӧ фольклорнӧй коллективыс В. И. Чувьюровлӧн Дереваннӧйысь.
Ӧти кывйӧн кӧ, тӧдчыны кутіс коми йӧзлӧн лов кыпалӧмыс.
Тӧдчӧ — овны кӧсйӧны асланыс чужан муын шудаджыка.
Миян вужъясыс абу на удитӧмаӧсь сісьмыны, шоныд зэр бӧрын тшак моз босьтчисны паськавны, мед кутны олӧмсӧ.
Талы кивыв медводз лоисны, дерт, демократическӧй вежсьӧмъяс, кодъяс мунӧны Россияын да тшӧктӧны вуж выйӧныс вежны государстволысь национальнӧй политикасӧ.
Россияса народъяс пӧвстын медводдзаяс лыдын коми йӧз асланыс медводдза съезд вылын ясыда шуисны, мый водзӧ увтыртӧмӧн овны оз кӧсйыны.
Кадысь водз чукӧртӧм мӧд съездлӧн кывкӧртӧдъясыс вӧліны нӧшта ясыдджыкӧсь.
Ньӧжйӧникӧн, но коми йӧзлӧн корӧмъяслань бергӧдчӧны республикаса Верховнӧй Сӧвет да правительство.
Медводз кӧ, коми кыв лоис республикаын государственнӧй кывйӧн.
Мӧд-кӧ, вынсьӧдӧма Верховнӧй Сӧветӧн коми войтырлӧн съездлысь статуссӧ.
Ӧні съездлысь решениеяссӧ быть лоӧ видлавны государственнӧй органъяслы.
И кӧть кодсюрӧ зэв улӧ донъялӧ съездӧн котыртӧм коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетлысь уджсӧ, сылӧн пайыс тайӧ шедӧдӧмторъясас зэв ыджыд.
Мӧд делӧ, мый коми йӧз пӧвстын абу на ыджыд сяма политикыс, коді эськӧ ӧти кыв шуис да быдӧнлы сьӧлӧмас пырис.
Миян эмӧсь нималана гижысьяс, учёнӧйяс, учительяс, му вӧдитысьяс, скӧт видзысьяс, а политикъяссӧ колӧ на быдтыны.
Буракӧ, ми, коми йӧзыс, асьным абу политикаланьыс сетчысьӧсь: лэдз миянӧс уджавны, мыйкӧ вӧчны-дорны, а сёрнитӧны да пызан сайын пукалӧны мед мукӧдъяс.
Сёрнитнысӧ да ассьыным правояснымӧс дорйыны, тыдалӧ, ковмас жӧ велӧдчыны.
Ӧні ӧд кыдзи — коді гораджык гӧлӧса, сійӧ и прав.
Чӧв олӧмнад оз жӧ делӧыд артмы.
Бӧрдтӧм кагатӧ пӧ тай некод оз качайт.
Верховнӧй Сӧветӧ локтан бӧрйысьӧмъяс кежлӧ ӧнісянь нин колӧ дасьтысьны.
Ӧнія депутатъяс пӧвстысь зэв унаӧн Верховнӧй Сӧветас, кӧть и асьныс комияс, миянлысь интеллигенциянымӧс оз дорйыны.
Мӧдарӧ — вузалӧны рочьяскӧд да мукӧд кывъя войтыркӧд ӧтув.
Коркӧ быть колӧ воӧдчыны сэтчӧдз, мед Верховнӧй Сӧветын вӧлі кык палата, кӧні ӧти палатаас пырисны сӧмын коми депутатъяс.
Сэки эськӧ законодательнӧй властьыс ас киясын вӧлі.
Ӧні комияслы воча мунӧмыс понлы лы шыбитӧм кодь артмӧ.
Деливӧ весиг босьтлӧ.
Коми кывйыд лоис государственнӧйӧн, бумага вылын тайӧс гижӧма, а войт мында нинӧм эз вежсьы, сы вӧсна мый абу быть олӧмӧ пӧртанаӧн законсӧ вӧчӧма.
Мӧд ногӧн кӧ, велӧдыштӧма коми йӧзсӧ.
И школаясад велӧдӧмыд дыр на коми кыв вылад оз вудж.
Кӧнӧсь на коми кыв вылын велӧдчан книгаясыс, кодъясӧс лэдзӧм вылӧ правительстволӧн сьӧмыс абу?
Коми художественнӧй книгаяс весиг со оз вермыны лэдзны сьӧм абутӧм вӧснаыс.
Тайӧ ставыс вӧчсьӧ столицаын, а ме быд лунъя олӧмсӧ аддза сиктын, кӧні и кутчысьӧны кызвыннас коми йӧзыс.
Мый кӧть кодкӧ оз шу, а медся ӧбидитӧм йӧзыс талун сиктсаяс, сідзкӧ, — комияс.
Уджалан луныс медся кузь, а удждоныс медся «дженьыд».
Неважӧн на ветлі чужан грездӧ.
Му дорын уджалысьяслӧн тӧлысся шӧркодь удждоныс — сюрсысь муртса унджык шайт.
Нянь да сакар вылас пӧ сӧмын тырмӧ.
А мыйта нин сёрнитӧма коми мортлысь олан местасӧ (кыйсянін да вотчанін босьтӧмӧн) жугӧдӧм йылысь.
«Коми му» газет, кор йӧзӧдӧ лыддьысьысьяслысь письмӧяс, тырӧма ыджыд дойӧн.
И оз ӧд некод кыв.
Н. А. Митюшева «Коми му» газетын гижӧ, мый примерсӧ колӧ босьтлы Чечнялысь да Татарстанлысь.
Ог тӧд, колӧ-ӧ.
Но Коми Республикаад мед эськӧ медыджыд юралысь Ю. А. Спиридонов местаӧ коми жӧ вӧлі.
Сэки эськӧ мӧд ногӧнджык сынісны да бӧжалісны.
Зэв на уна коми йӧз водзын сьӧкыдлуныс лӧсялана олӧм вылӧ петігӧн.
Бурланьӧ вежсьӧмъяс вылӧ ме кута лача, сы вӧсна мый та вылӧ эм подув.
Ӧти-кӧ, оз ӧтнас коми народ (вай ог кытшалӧй, а шуам веськыда) шедӧд мездлун, а вӧвлӧм СССР-са став народъяс мунӧны тайӧ жӧ туйӧд.
Мӧд-кӧ, лоис нин рӧдвуж кывъя войтыркӧд ӧтувтчӧм.
Ижевскын со вӧлі Россияын олысь финно-угорскӧй народъяслӧн медводдза съезд.
Ми пырам мирын олысь непредставленнӧй народъяслӧн организацияӧ.
Ме кута лача коми йӧзлӧн бурджык олӧм вылӧ, сы вӧсна мый тайӧ йӧзыс зільӧсь да шаньӧсь.
Тадзи гижӧны менам народ йылысь ылі муысь волӧм важся и ӧнія исследовательяс да учёнӧйяс.
Ӧні на, гашкӧ, керкаясным томантӧмӧсь, эз кӧ вайлыны татчӧ быдсяма йӧзсӧ.
Кута лача сы вылӧ, мый республика коркӧ быть шедӧдас оз бумага вылын, а збыльысь асшӧрлун, коді ӧнія мупытшса да сы вывса озырлунъясӧн сетас позянлун лӧсьӧдны оз сӧмын пӧтӧса, но и лов кыпӧдана олӧм.
Ловзям, вочасӧн ловзям.
Пӧжысь шонді улын дыр олӧм бӧрын моз пакталан вомъясӧн юам сӧстӧм юясысь да ёльясысь югыд васӧ — пыртам ас пытшкӧ миянлы лӧсялана олӧмсӧ, велӧдам таӧ пи-нывнымӧс.
Татшӧм народ му вывсьыс бырны оз вермы.
В. ЛОДЫГИН, коми гижысь.

#Коми_му_1992-08-18
ЭЗ ВУНӦДНЫ СИКТСАӦС
«Асъя кыа» ансамбль паськыда нималӧ.
Сылысь сьылӧм-йӧктӧмсӧ кывзӧны-видзӧдӧны странаын да рубеж сайын.
Коми мунымӧс, тані олысьясӧс, тшӧтш и сиктсаясӧс, оз жӧ вунӧд.
Медся ылыс районъясӧ волывлӧны артистъяс.
Таво куим программа дасьтӧмаӧсь, гожӧмбыд выступайтӧны республикаса войвылын.
Ӧти котыр воліс Кедрӧвӧй Шорӧ, Приуральскӧ, Краснӧй Ягӧ, Соколовоӧ, мукӧдлаӧ.
Кежавлісны и Усинскӧй районӧ, петкӧдлісны сямсӧ да кужанлунсӧ Мутнӧй Материкса, Васькиноса, Даниловкаса, Захар-Ваньса, Прасканса, Щеллябӧжса олысьяс водзын.
Дерт, эз вунӧдны и Усинск карса войтырӧс.
А медбӧръя концертыс ансамбльлӧн вӧлі Нӧвикбӧжын.
Сы мында йӧз чукӧрмис, непӧштӧ пукавны — сувтнысӧ вӧлі некытчӧ.
Коми да роч композиторъяслӧн музыка да сьыланкывъяс сьӧлӧм вылас воисны сиктсалы.
Сюся кывзісны найӧ Россияса заслуженнӧй артист, нималысь морт, народнӧй инструментъяс вылын ворсысь В. Шеболкинӧс, сьылысьяс Г. Бутыреваӧс, В. Чеботаревӧс, В. Нефедовӧс, мукӧдӧс.
Торйӧн ёна мичмӧдіс концертсӧ композитор В. Мастеницалӧн музыкаыс, кодӧс нӧштаысь «восьтіс» йӧзыслы А. Чеботарев.
Да и йӧктысьяслы уна аттьӧалана кыв колӧ шуны.
Вывті нин сьӧлӧм серти лои хореографическӧй миниатюра, кодӧс петкӧдлісны Б. Моисеева да И. Вервак.
Коми нима ансамбльлӧн кутшӧм концерт, сэн кӧ оз кыв чужан кыв вылын сьыланкыв.
И со юргӧ «Узи дай олі», «Медбур кад».
Л. Чувьюрова, найӧс сьылысьыс, колис паметяс Печора, Уса бокса олысьяслы.
Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны клубӧ чукӧрмӧм войтырлӧн чужӧмъяс серти, кажитчӧ али оз сьылӧм-йӧктӧмыс.
Быттьӧ томмыштісны олӧмаяс, шаньджыкӧсь лоины синъясыс ныв-зонлӧн.
Асладорсяньыс «Асъя кыа» ансамбльса артистъяс аттьӧалісны бура примитӧмысь сиктсаӧс, Усинскӧй районса администрацияысь культура отделса уджалысьясӧс аддзысьлӧмъяссӧ котыртӧмысь, кӧсйысисны унаысь на татчӧ волыны.
А ми бара на кутам виччысьны «Асъя кыаӧс».
П. ДЬЯЧКОВ.
Нӧвикбӧж сикт, Усинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-18
«СТАВ МИР ЛОАС ДЕМОКРАТИЧЕСКӦЙӦН»
Азербайджанса выль президент Абульфаз Эльчибейкӧд интервьюсӧ «Московские новости» газет йӧзӧдіс сійӧс бӧрйытӧдз некымын лун водзджык.
Талун А. Эльчибейлӧн власть бердӧ воӧм бӧрын Карабахын войнаыс пыр паськалӧ.
— Россияын кӧсйӧны тӧдны оз сӧмын выль азербайджанскӧй властьяслӧн медводдза воськовъяс йылысь, но и сы йылысь, кутшӧмӧсь сылӧн идеяясыс.
И медводдза юалӧм: мунас-ӧ Азербайджан демократия туй кузя?
— Меным демократияыс — абу сӧмын веськӧдлан ӧти туй, коді меным медся ёна кажитчӧ.
Ме гӧгӧрвоа демократиясӧ кыдзи ӧнія мирлысь норма.
Сӧмын обществолӧн демократия дырйи позьӧ овны революцияястӧг, не видзны ассьыд вынъястӧ чорыд политическӧй «кышсӧ» жуглӧм вылӧ, а пыр лӧсьӧдны политикасӧ да политическӧй структурасӧ вежласяна корӧмъяс дінас.
Ӧд демократиялы воча кывйыс абу.
Мыйта вир ковмис кисьтны Франциялы кыксё воӧн, кытчӧдз сійӧ эз бӧрйы демократическӧй олӧм.
И Азербайджанса народлы демократиялы альтернативаыс абу.
Народнӧй фронтлӧн мог — вӧчны сідзи, медым сійӧ медбӧрын лоис, эз вир кисьтӧм бӧрын, а ӧні.
— Кодсюрӧ ёна эскӧ, мый демократияыс йитчӧма европейскӧй, христианскӧй культуракӧд.
А мусульманскӧй странаяслы лӧсьӧдны демократиясӧ сьӧкыд.
— Тайӧ сӧрӧм.
И мусульманскӧй, и христианскӧй мирын вӧліны политическӧя сӧвмӧмлӧн разнӧй туйяс, и шуны, мый демократическӧя сӧвмӧмыс Россияын вӧлі кокниджык, шуам, Турцияын серти, оз позь.
Медводдза либеральнӧй конституциясӧ сэні вӧлі примитӧма абу 1905 воын, кыдзи Россияын, а 1876 воын, и ӧні тайӧ обществоыс демократическӧй политическӧй системаа да, сӧвмӧма экономическӧя.
Россияын жӧ сӧмын на кӧсйӧны лӧсьӧдны демократиясӧ.
Тыдалӧ, быд народлӧн эм сійӧ, мый вылӧ позьӧ мыджсьыны демократия стрӧитігӧн, и сійӧ, мый мешайтӧ талы.
Мусульманскӧй народъяслӧн воддзаыс абу этшаджык, а мӧдыс абу унджык христиана дорысь.
Казьтыштам, мый мусульмана некор эз вӧтлывны христианаӧс асланыс странаысь, кыдзи испанецъяс вӧтлісны мавръясӧн, инквизициясӧ мӧвпыштісны эз мусульмана.
И Гитлерӧс, и Сталинӧс эз найӧ козьнавны мирлы.
— Но ӧткодьлуныс зэв уна.
— Кыв шутӧг.
Уна роч, менам чайтӧм серти, оз ёна эскы, мый азербайджанецъяс збыльысь вермасны зільны демократияӧ.
Армения, Грузия — мӧд делӧ.
И, дерт, ті ас ногыд гӧгӧрвоинныд армяно-азербайджанскӧй венсӧ.
Меным чайтсьӧ, мый уна роч чайтісны азербайджанецъясӧс янычарӧн, башибузукъясӧн, казьтылісны «турецкӧй зверствояс» (сы йылысь, мый уна мусульманскӧй народлӧн эм «роч зверствоясӧн образыс», рочьяс кыдзи быттьӧ эз казявлыны).
А армяналы пыр жӧ кӧвъявлісны «геноцидлысь» образ.
Ӧні, менам чайтӧм серти, мӧвпъясыс неуна вежсьӧны.
Ходжала да Лачин босьтӧм бӧрын мӧвпавны сідзи, мый мусульмана кӧсйӧны пӧдтыны этшаник христианскӧй народ, оз нин позь.
— Мукӧддырйи миян шуӧны, мый талы подулыс — христианскӧй да мусульманскӧй культураяслӧн торъялӧм.
— Ме чайта, мый и тайӧ сӧрӧм.
Бакуын оліс некымын сё тысяча армянин, некымын сё тысяча азербайджанец жӧ Арменияын.
Эм зэв уна семья, кӧні верӧсыс армянин, гӧтырыс азербайджанка либӧ мӧдарӧ.
Да и Турцияын эз вӧв сӧмын 1915 вося погром.
Но империяысь разнӧй народъяслысь ӧтлаын дыр олӧмсӧ оз ков ёна лэптыны, но и оз ков вӧчны сыысь карикатура.
Да и ӧні Турцияын лючки олӧ сё тысячаысь унджык армянин.
Турцияын 1915 воын лоӧмторъясысь вӧчӧма миф.
1915 вося историяыс зэв сложнӧй.
И сійӧс оз ков кокньӧдны.
Ме кӧсъя, медым менӧ гӧгӧрвоисны веськыда: ме сулала «геноцид» кывлы паныд, но тайӧ страшнӧй лоӧмторъясыс колисны дой армянскӧй нациялӧн сьӧлӧмын.
(Пасъя сідзжӧ, мый азербайджанскӧй народ эз вунӧд 1918 воын армянскӧй отрядъяслысь зверствояссӧ).
Вайӧ мӧвпыштлам здук кежлӧ, мый эськӧ вӧлі, 1988 воын кӧ сӧгласитчисны сыӧн, мый вӧзйыліс Горбачев: Карабахлы — культурнӧй автономия, экономическӧй реформа, но та дырйи не вежны статуссӧ.
Мыйта шог эськӧ эз тӧдлыны и азербайджанецъяс, и армяна!
Ме чайта, мый Армения аслас международнӧй йитӧдъясӧн, армянскӧй народлӧн уджачлунӧн ӧні эськӧ вӧлі вӧвлӧм СССР-са территория вылын медся озыр да дзоридзалысь республикаӧн.
Но талун Арменияын олӧмыс вывті омӧль и, главнӧйыс — абу ясыд аскиа луныс.
Армянскӧй отрядъяслӧн победаыс — тайӧ жӧ абу ыджыд вермӧм.
Быд вермӧм бӧрын Армения воштӧ ассьыс чужӧмбансӧ мирӧвӧй сообщество водзын.
Татшӧм войнаын вермыны оз позь.
Тайӧс вӧчны оз лэдз не сӧмын азербайджанскӧй народ, но и некод оз лэдз, мир оз лэдз.
Миян кадӧ вежлавны границаяс войнаӧн некодлы оз удайтчы.
— Ті эсканныд, мый позьӧ мирнӧя решитны карабахскӧй конфликтсӧ?
— Да, эска.
Ми лӧсьӧдам ассьыным армия, ён дисциплинаа армия, и регыд армяна гӧгӧрвоасны, мый войнаӧн найӧ нинӧм оз шедӧдны.
Такӧд тшӧтш ми дасьӧсь сёрнитчӧмъяс кежлӧ да ошкам ӧта-мӧд костын быд зільӧм.
Сёрнитчыны позьӧ быдтор йылысь.
Но сӧмын оз территория йылысь.
Ми ӧні зэв ёна надейтчам Америкалӧн да Европалӧн отсӧг вылӧ.
— А Россиялӧн отсӧг вылӧ?
— Ми эськӧ вӧлі радӧсь татшӧм отсӧгыслы.
Но Россиялӧн, менам чайтӧм серти, ӧні абу некутшӧм ясыд политика ни Закавказьеын, ни вӧвлӧм СССР-са республикаяс дінӧ.
Тіян политикаын ӧні тыдовтчывлӧны то демократическӧй зільӧмъяс, то великодержавнӧй.
Ӧти лидер шуӧ ӧтитор, мӧд — мӧдтор...
— Россияса кутшӧм политическӧй деятельӧс ті донъяланныд медся вылӧ?
— Ме пыдди пукта демократическӧя бӧрйӧм став российскӧй лидерсӧ.
И век жӧ, менам чайтӧм серти, морт, коді медся уна вӧчис Россияын демократия лӧсьӧдӧм могысь, — тайӧ Горбачев.
Сылӧн ӧшыбкаяс дырйи, тшӧтш и миян кузя, сылы медводдза местаын вӧлі демократия, а эз аслас власть.
И сійӧ муніс юрсӧ лэптӧмӧн, эз тышкась власть вӧсна...
— Кыдзи ті видзӧданныд Азербайджанысь рочьяслӧн мунӧм вылӧ?
— Дерт, лёка.
Талы главнӧй могыс политическӧй ситуация, полӧм.
Ме чайта, кор олӧмыс бурмас, эмиграция оз ло.
А уна мунысь бӧр локтас.
— А Бакуысь мунӧм армяна вермасны локны?
— Ме эска, мый коркӧ, вермас лоны, и азербайджанецъяс бӧр кутасны овны Арменияын, а армяна — миянын.
1945 воын, тыдалӧ, некод эз чайт, мый татшӧм йитӧдъяс лоасны немецъяс да французъяс костын кыдзи талун.
— Мый ті кӧсъянныд висьтавны ещӧ миян лыддьысьысьяслы?
— Ме помала сійӧн, мыйсянь и заводитім сёрнисӧ.
Медбӧрын, став мирыс лоӧ демократическӧйӧн.
Но ӧні Азербайджан туйвежын.
И абу сӧмын Азербайджан.
Ёнмас кӧ демократия тані, миянын, тайӧ зэв ёна тӧдчас став регион вылас — и Средньӧй Азия, и Иран, и Армения, и Грузия, и весиг Россия вылӧ.
И ме кӧсъя, медым Россияын демократическӧя мӧвпалысь йӧз гӧгӧрвоисны тайӧс да вӧчисны ставсӧ та могысь.
Д. ФУРМАН.

#Коми_му_1992-08-18
КОДІ ВОАС ФИДЕЛЬ БӦРЫН?
«СВОБОДАЛӦН ДІ» ВЕРМАС ЛОНЫ СВОБОДНӦЙӦН ТАВО НИН, ШУӦНЫ КУБИНСКӦЙ ОППОЗИЦИОНЕРЪЯС
«Локтан Рӧштво — Гаванаын!»
— татшӧм гижӧда футболкаяс оз нин ӧти во новлыны кубинскӧй эмигрантъяс.
Но тайӧ пӧрйӧ, эскӧны найӧ, торксьӧм оз ло: «Диктатуралы воас пом таво нин — июль да декабрь костын».
МИЛЛИОНЕР АЛИ ПРАВО ДОРЙЫСЬ
Оппозиционнӧй изданиеяс гижӧны нин, кодлы ковмас босьтны ас вылас странаӧн веськӧдлӧмсӧ сы бӧрын, кор Кастро мунас сцена вылысь.
Ӧтияс чайтӧны, мый бергӧдны Кубаӧс рыночнӧй цивилизованнӧй государствоӧ вермасны сӧмын эмиграцияса политикъяс, предпринимательяс да экономистъяс.
Тадзи жӧ чайтӧны и Вашингтонын, кӧть эськӧ ни Белӧй домын, ни госдепартаментын та йылысь восьсӧн оз сёрнитны.
Таысь на унджык, Бушлӧн администрация, тыдалӧ, аддзис нин мортӧс, код вылӧ позьӧ надейтчыны.
Сёрниыс мунӧ Хорхе Мас Канос, Кубино-американскӧй национальнӧй фондса председатель йылысь.
Тайӧ сійӧ тшӧктіс Майамиса юристъяслы дасьтыны выль конституция и, чайтсьӧ, сёрнитчис Милтон Фридманкӧд кубинскӧй экономика ёнмӧдігӧн отсӧг сетӧм йылысь.
Армейскӧй ветеринарлӧн пи Хорхе Мас кыкысь пышйыліс Кубаысь.
Первойысьсӧ — 50-ӧд воясын сійӧ спаситчис Фульхенсио Батистаысь, мӧдысьсӧ — Фидель Кастроысь нин.
Майамиын Мас уджаліс йӧв заводын, вӧлі коммивояжерӧн, сэсся босьтчис стрӧительнӧй бизнесӧ.
Флоридаын ӧдйӧ кыптысь строительство вочис сійӧс миллионерӧн — и видзис ассьыс миллионъяссӧ, медым лоны политикӧн.
Ачыс Мас Каноса оз дзеб, мый эз эськӧ ӧткажитчы президентскӧй креслӧысь, «кубинскӧй народ кӧ сетас сылы та ыджда честьсӧ».
Кубинскӧй эмиграциялӧн «ӧти юкӧн полӧмӧн видзӧдӧ Маслӧн кыптӧм да сыӧн выль российскӧй веськӧдлысьяскӧд йитӧдъяс лӧсьӧдӧм бӧрся (Хорхе Мас кыкысь воліс Москваӧ да мӧдысьсӧ аддзысьліс Андрей Козыревкӧд).
«Умереннӧйяс» лыддьӧны, мый страналы ковмас мунны Асыввыв Европаса государствояслӧн туйті, кӧні демократическӧй бӧрйысьӧмъяс бӧрся власть бердӧ воисны вӧвлӧм диссидентъяс.
«Асланыс гавелъяс да валенсаяс эмӧсь и Кубаын», — шуӧны найӧ.
Менам юалӧм вылӧ, кодӧс эськӧ найӧ кӧсйисны аддзыны президентлӧн местаын, «умереннӧйяс» лыдысь Карлос Альберто Монтанер вочавидзис: Густаво Аркосӧс.
Диссидентскӧй движениеса ветеран Аркос ӧні веськӧдлӧ «Мортлысь правояс доръян кубинскӧй комитетӧн», кодӧс 1976 воын на котыртіс Рикардо Бофилл.
1953 вося июль 26 лунӧ Густаво Аркос участвуйтіс Фидель Кастрокӧд Монкадаса казармаяс штурмуйтӧмын, коді пуктіс подув кубинскӧй революция заводитчӧмлы.
Революциялӧн вермӧм бӧрын сійӧ вӧлі дипломатическӧй удж вылын, весиг Бельгияын кубаса посолӧн.
Первойсӧ сійӧс арестуйтісны 1966 воын.
Сэки сійӧ вӧлі тюрьмаын куим во.
Сэсся — нӧшта сизим.
Густаво шуӧ, мый сійӧ унаысь кӧсйыліс эмигрируйтны, но мӧдысь арестуйтӧм бӧрын решитіс: сійӧ кольччас Кубаӧ кӧть мый оз ло.
Вӧвлӧм революционер-практик Аркос лыддьӧ Кастролы паныд вооружённӧй тышсӧ «Йӧйталӧмӧн да авантюраӧн».
«Главнӧйыс — не лэдзны гражданскӧй война», — шуӧ сійӧ.
Сылӧн лачаыс — цивилизованнӧй сёрни став политическӧй вынкӧд, мед кӧть тайӧ Фидель, Мас Каноса либӧ нӧшта кодкӧ.
(И нинӧм абу шензянаыс, мый сійӧс частӧ критикуйтӧны «небыдлун» вӧсна «чорыд туйвизьяс нуӧдысьяс»).
1990 воын Аркослысь кандидатурасӧ вӧлі вӧзйӧма мирса Нобелевскӧй премия вылӧ, коді шедіс сэки Михаил Горбачевлы.
Президент местаӧ кандидатъяс пиын частӧ казьтылӧны Элисардо Санчесӧс.
47 арӧса Санчес веськӧдлӧ, аслас висьталӧм серти, «правояс дорйысь медся умереннӧй группаӧн» — «Мортлысь правояс дорйӧм да национальнӧй миритчӧм комиссияӧн».
Марксизм-ленинизм кузя вӧвлӧм преподаватель Санчес дорйӧ коммунистическӧй режимкӧд миритчан идея; та вӧсна Майамиын сійӧс унаӧн шуӧны Кастролӧн гуся агентӧн.
Сэки жӧ «Кастролӧн агент» бӧръя 7,5 восӧ пукаліс тюрьмаын.
ӦТУВТЧИСНЫ СТАВ СТРАНАЯССА ДИССИДЕНТЪЯС
«Майамиын миллионеръяс» надейтчӧны босьтны Кубаын власть сы вӧсна, мый странаын диссидентскӧй группаясыс уджалӧны торйӧн.
Дзик жӧ тадзи мӧвпалӧны и кубинскӧй веськӧдлысьяс.
Помнита, кыдзи кык во сайын Гаванскӧй университетса профессор эскӧдліс менӧ: «Кубаын Фидель Кастролы абу некутшӧм организованнӧй оппозиция.
Сідз шусяна право дорйысьяс, кодъяс йылысь ті сёрнитанныд, — тайӧ нем уджтӧмъяслӧн да горзысьяслӧн группа, кодӧс ошкӧ янки».
Но мыйла уджтӧмалысьяс да горзысьяс друг кутісны сэтшӧма дӧзмӧдны кубинскӧй веськӧдлысьясӧс?
Делӧыс сыын, мый кольӧм вося сентябрын дас ӧти диссидентскӧй организация медбӧрын ӧтувтчисны да котыртісны «Кубинскӧй демократическӧй сӧгласие» коалиция.
Властьяс пыр жӧ казялісны тайӧс.
Контрреволюционнӧй элементъяскӧд тыш вылӧ мӧдӧдісны сідз шусяна «ӧдйӧ кыптысь бригадаяс».
«Дӧзмӧм йӧз», кодъяслы «дона революция», пыравлісны диссидентъяслӧн керкаясӧ, видісны да нӧйтісны кӧзяинъяссӧ.
Бӧръя каднас татшӧм «мероприятиеясыс» нуӧдсьӧны пыр частӧджык, и оппозиционеръяслӧн быд «аддзысьлӧм» помасьӧ зык-венӧн.
НАЙӦ ЁНА УНДЖЫКӦН ЗБЫЛЬ ЧАЙТӦМ СЕРТИ
Кубинскӧй веськӧдлысьяслӧн висьталӧм серти, Кубаын диссидентыс абу унджык тысяча мортысь, но и на пиысь сӧмын сё кымынӧн зэв ярӧсь.
Налӧн кывъяс серти жӧ, эм нӧшта ветымын кымын «контрреволюционнӧй» группа.
«Но ӧд делӧыс абу сыын, кымынӧн ми — сё, кыксё али тысяча», — висьталіс американскӧй корреспондентлы интервьюын арестуйттӧдзыс «ді восьтан проектса» (ПАИС) движениеса веськӧдлысьясысь ӧти Роберто Луке Эскалона.
— Ёна тӧдчанаджык, мый миян унджык кубинскӧй народыс.
80 кымын процент йӧзыс оз ошкыны Фидель Кастроӧс, но полӧны восьсӧн сувтны режимлы паныд.
Ми шуам тайӧс «чӧв олысь оппозицияӧн».
Сьӧлӧмнас тайӧ йӧзыс — миянкӧд».
Антикастровскӧй видзӧдласъясыс ёна паськалісны бӧръя 2–3 вонас, кор СССР-ын да Асыввыв Европаса странаясын вежсьӧмъяслы воча Кастро йӧзӧдіс Кубаӧс «мирын социализмлӧн медбӧръя пыкӧдӧн» да кӧсйысис дорйыны сійӧс медбӧръя вир войтӧдз.
Но «Социализм али смерть!» лозунгсӧ эз быдӧн ошкы.
«Новое время» журнал, 1992 вося июль.
(Сетӧма дженьдӧдӧмӧн)»

#Коми_му_1992-08-18
ӦТИ КОДАЛӦ, МӦД ОЗЫРМӦ
Нинӧм абуӧн помасис вина юӧмлы паныд тыш, коді заводитчыліс М. С. Горбачев дырйи перестройка воясӧ.
Оз прӧста шулыны, мый понлӧн кӧ пӧ гӧныс вежсяс, и юысь мужиклӧн тӧлкыс вежсяс.
Ӧткодявны кӧ, ӧні вина-водкаыд донтӧммис нянь серти.
Сійӧ жӧ 1985 воын нянь тупӧсьлӧн шӧркодь доныс вӧлі 20 ур, а водка сулеялӧн — 10 шайт.
Курыд зелля нянь тупӧсьысь вӧлі ветымын пӧв донаджык.
Ӧні Сыктывкарын нянь кӧрыш сулалӧ 15 шайт гӧгӧр, а водка — 170 шайт.
Сідзкӧ, сійӧ сӧмын 11–12 пӧв донаджык.
А лунвыв районъясын водка нӧшта на донтӧмджык.
Со и артмӧ, мый государство юктӧдӧ-кольмӧдӧ ассьыс йӧзсӧ.
Дерт, казнаӧ воӧ содтӧд куш.
Но воштӧ нӧшта унджык, бурджыка кӧ артыштны.
Кымын юысь морт лоис инвалидӧн, кынмис, джагӧдчис, кувсис, тюрьмаӧ веськаліс...
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-18
СНГ-лӧн ГРАНИЦАЯС АБУ НИН ТЫДАЛАНАӦСЬ
Ӧнӧдз Россияӧ некор эз вайлыны яй Англияысь да Голландияысь.
Сэки жӧ Украина кӧсйӧ вузавны сійӧс Рытыввыв Европаӧ.
Белоруссиялӧн да Украиналӧн границасянь неылын, Столин ичӧтик кар дорын, сулалӧ монумент: изйӧ сюйӧм кык герб, на весьтын кык гижӧд: БССР да УССР.
А шӧрас — чолӧмасьӧны кык ыджыд кӧрт ки, «Социалистическӧй Белоруссияса да Украинаса вок сяма народъяс костын нэм кежлӧ да торкны позьтӧм дружбалы пас».
Монументыс тӧдчымӧн важмӧма нин да петкӧдлӧ дзик мӧдтор.
Талун кӧрт киясыс — абу нин дружбалӧн пас, а кык государство костын венласьӧмлы символ.
А шмонитны радейтысьяс шуӧны, мый регыд и киясыс оз лоны, а на пыдди гербъяс весьтас петкӧдчасны дзик мӧд сикас пасъяс, кодъясӧс йӧз шуӧны «пигаӧн»...
Россия — Беларусь — Украина маршрутті ме ветлі эг нин ӧтчыд.
Но медводдзаысь окота лои тӧдмавны, мый жӧ талун вӧчсьӧ пырыс тыдалана границаяс вылын — стӧч тадзи 1991 вося декабрын СНГ-са странаяслӧн границаяс йылысь шуис российскӧй президент Борис Ельцин.
Москваын Олимпиада-80 кежлӧ вӧчӧм Минскӧй шоссе вылӧ талун жаль видзӧднысӧ.
Жуглысьӧм местаяс, асфальтӧн «дӧмлӧм» участокъяс оз нин лоны международнӧй трасса кодьӧн.
Но эм тайӧ туйыслӧн ӧти торъялӧм: сэті ёнджыка матысмӧны границаяс.
Машинаяс лоӧны пыр этшаджык, петкӧдчӧны выль пасъяс, кӧні серпасалӧма мӧсъясӧс (скӧт видзӧм — «фирменнӧй» белорусскӧй юкӧн).
Россиялӧн медбӧръя километръяс, медбӧръя важмӧм плакатъяс («Смоленщинаса видз-му овмӧслы — интенсивнӧя сӧвмыны!»), и со сійӧ, граница.
ГАИ паськӧма да «калашникова» морт сувтӧдӧ миянлысь «Москвич»: «Младшӧй лейтенант Шашкевич.
Тіян документъяс».
Водзті тані вӧлі ГАИ-лӧн пост.
Некымын тӧлысь сайын «туйясса начальникъяслы» ковмис пыр жӧ лоны пограничникъясӧн: российскӧй властьяслы воис юрас бур мӧвп, мый эмӧсь кӧ границаяс, то найӧс колӧ видзны.
Тані оз кӧсйыны кутавны диверсантъясӧс да шпионъясӧс, гаишникъяс видзӧны «российскӧй государстволысь ставнас экономическӧй интересъяссӧ».
А тӧваръяс лыдӧ, мый оз позь петкӧдны Российскӧй Федерацияысь, веськалӧ пӧшти ставыс: гоз-мӧд килограмм выйсянь лишнӧй канистра бензинӧдз.
Татшӧм «переченьяссӧ» ми аддзылім и белорусскӧй да украинскӧй заставаясысь.
Синмад шыбитчӧ, мый найӧ пӧшти дзик ӧткодьӧсь, быттьӧ гижӧма копировка пыр.
Сёян-юан, паськӧм, мебель, антиквариат — мый сӧмын абу тайӧ списокъясас!
Олӧма нин белорусскӧй пограничник шога нюммуніс да шуис, мый видзӧдны кӧ закон бӧрся, то «колӧ быдӧнлысь мырддьыны ставсӧ».
Но содружестволысь границаяссӧ видзӧны мӧд сикас йӧз.
И ас ногыс правӧсь российскӧй пограничникъяс, кодъяс куньӧны синъяссӧ сідзжӧ, кыдзи и налӧн украинскӧй да белорусскӧй коллегаясыс, быд лун правояс торкалӧм вылӧ.
Найӧ оз мырддьыны тіянлысь лишнӧй килограмм кампет сӧмын сы вӧсна, мый ті ньӧбинныд сійӧс Москваын да нуанныд Минскӧ асланыд вит арӧса племянниклы.
Но российскӧй заставаса командир Юрий Шашкевичлӧн кывъяс серти, нуӧны оз сӧмын килограммъясӧн, и оз сӧмын кампет.
Донтӧм российскӧй сырьё вылӧ (медводз металл) ёна петӧ вежыс рубежсайса озыр ньӧбасьысьяслӧн.
Ыргӧн, свинеч, алюминий да мукӧдтор коммерсантъяс петкӧдӧны Прибалтикаӧ (неважӧн вӧлі мырддьӧма 36 миллион шайт дон ыргӧн).
Сэтчӧ жӧ нуӧны российскӧй бензин.
Таможенникъяс, дерт, унатор оз вермыны кутны.
Нӧшта и сы вӧсна, мый ачыс государство оз ёна тӧждысь таможеннӧй делӧ вӧсна: сы вылӧ видзӧдтӧг, мый Украина эз кырымав СНГ-са странаяс костын таможеннӧй соглашениесӧ, а Беларусь пуктіс кырымпассӧ сӧмын сійӧс ёна вежлалӧм бӧрын.
И со российскӧй граница колис пӧшти восьсӧн.
Сэки жӧ Беларусь казяліс, кутшӧм ыджыд доход вермас вайны таможня.
Минскӧй властьяс примитісны «Таможеннӧй служба котыртан подувъяс йылысь» закон.
«Транзитнӧй налог йылысь» закон вайӧ нин (1992 вося июль 1 лунсянь) республиканскӧй бюджетӧ сьӧм.
Независимӧй Беларусьлӧн туйяс вывті автомобильӧн ветлігӧн иностранецъяслы (а наӧн, кыв шутӧг, лоӧны и СНГ-са мукӧд республикаясысь йӧз) колӧ мынтыны США-са 10-сянь 40 долларӧдз (шайтъясӧн кӧ — 20-сянь 110-ӧдз, но тайӧ важмис нин).
...«Беларусь» гижӧдӧн гӧрд щит, кодӧс сувтӧдӧма туй бокӧ, петкӧдліс, мый ми вуджим граница.
Медводз, мый вӧчис белорусскӧй таможенник, кор ме кори вочавидзны некымын юалӧм вылӧ, сійӧ кутіс звӧнитны начальникыслы да юасьны, позьӧ-ӧ вӧчны тадзисӧ.
Некымын выль государство котыртӧм бӧрын, радлыштӧм бӧрын, мый «выльысь шедӧдісны независимость», рочьяс, белорусъяс, украинецъяс колины сэтшӧмӧн жӧ, кутшӧмӧн и вӧліны, кӧть эськӧ и зэв ёна кӧсйӧны мынтӧдчыны «воддза тоталитарнӧй системаысь».
«Белорусъяс — авъя йӧз, ми Россиякӧд пыр вӧлім и кутам лоны дружнӧйӧн», — эскӧдіс менӧ таможеннӧй постса командир.
И менам эз вӧв некутшӧм подув, медым эг эскы сылы.
Но — дружба дружбаӧн, а табак торйӧн.
Сӧмын апрельын заставаса уджалысьяс кутісны тӧварсӧ 7 миллион шайт дон.
Республикалы эм мый видзны: Украинаын, а торйӧн нин Россияын дорысь сёян-юан тані донтӧмджык.
Ӧні кежлӧ Беларусь вӧвлӧм СССР-са республикаяс пиын серти медся бура олысь.
Но сэні олысьяскӧд сёрниысь ме эг казявлы, мый белорусъяс кӧсйӧны ӧтдортчыны соседъясысь да татшӧм ногӧн видзны ассьыныс бурджыка олӧмсӧ.
Найӧ кӧсйӧны водзӧ сотрудничайтны Россиякӧд.
Но тайӧс он шу сылӧн лунвывса сосед йылысь.
И белорусскӧй таможенникъяс кӧ менам юалӧм вылӧ: «Колӧны-ӧ границаяс вылын заставаясыс?»
— шулісны ылӧсас да ёна эскытӧг, то медводдза украинскӧй таможняын жӧ чорыда крапкисны: «Мед лоас!».
Та вылӧ тӧдчӧны и властьяслӧн видзӧдласъясыс: погранзаставаяс, КПП-яс, кӧрт потшӧсъяс, бура велӧдӧм таможеннӧй служба — «ставыс тайӧ лоӧ», эскӧдісны менӧ Украинаса Ровенскӧй областьын.
Висьталӧны, мый неважӧн местнӧй погранзаставаӧ воліс президент Кравчуклӧн морт — тыдалӧ, тайӧ делӧнас нюжӧдчыны оз позь, «кор нин мӧвпалӧ та йылысь сэтшӧм морт».
Украинаысь оборонаса министр Константин Морозовлӧн кывъяс серти, лоас и пограничнӧй войска, коді кутас веськыда кывзысьны Леонид Кравчуклысь.
Та йылысь эмӧсь законъяс, кодъясӧс примитіс парламент.
Но выль границаяс оз кутны ӧнія коробейникъясӧс.
Сергей Ушков, Ровно кӧрт туй станцияысь преступникъясӧн усьласьӧмысь экономика дорйӧм кузя отделса начальник, шуӧ, мый бӧръя кадӧ грузсӧ кутісны нуны-вайны унджык.
Тайӧ и гӧгӧрвоана: кодӧс талун вермас сувтӧдны 300 купона (шайта) серам петкӧдлана штрап, кодӧс вермӧ перйыны таможенник?
А мый жӧ инмӧ закон торкалӧмӧн петкӧдан тӧвар мырддьӧмлы — тайӧс колӧ решитны судлы.
А судьяяс — найӧ ӧд йӧз жӧ, нажӧткаыс налӧн абу ыджыд.
Мый жӧ вежсис збыль вылас?
Тайӧ «караваннӧй маршрутъяс».
Водзті вузасьны ёнджыка ветлісны Польшаӧ, а ӧні тайӧс вӧчны сьӧкыд — билет колӧ ньӧбны валюта вылӧ да с. в.
Йӧз кутісны ёнджыка ветлыны Прибалтикаӧ.
Россияӧ, шуӧ Ушаков, нуӧны оз сэтшӧм уна: Литва матынджык, да и йӧзыс сэні озырджыкӧсь.
Но ӧтка контрабандистъяслы кӧ оз ёна мешайтны выль границаясыс, то Украинаса уна овмӧслы да предприятиелы, кодъяслӧн традиционнӧй рынокыс пыр вӧлі Россияын, найӧ збыльысь мешайтӧны.
Нем думайттӧм законъясыс да решениеясыс вайӧны лектор: Россияӧ медводдзаысь кутісны вайны яйсӧ Англияысь да Голландияысь, а сэки жӧ Украина кӧсйӧ вузавны сійӧс Рытыввыв Европаын.
Ӧта-мӧдлы эскытӧмыс талун ёна тӧдчӧ СНГ-са странаяс вылӧ.
Политическӧй вопросъяссӧ пыр частӧджык вылӧ пуктӧны экономическӧйясысь, та вӧсна торксьӧны воясӧн артмӧм йитӧдъясыс: политикъяслӧн, а оз йӧзлӧн зільӧмъясӧн — границаясыс вочасӧн ёнджыка лоӧны пырыс тыдавтӧмӧн.
Беларусь, Украина да содружествоса мукӧд республикаяс ӧні Россияса йӧзлы сӧмын на «матысса рубеж сай».
Но границаяс бӧрся видзӧдӧмыс кӧ петас контроль улысь, то ёна ылысмасны ӧта-мӧдсьыс вӧвлӧм СССР-са народъяс...
Е. ДРУЗЕНКО.
«Мы» советско-американскӧй газет.

#Коми_му_1992-08-18
КОМИ ПАРМАЛӦН ВУРЫСЪЯС
Джуджыд трибунаяс вывсянь ыджыд да ичӧт чина войтыр радейтӧны «тӧждысьны» Коми муса медшӧр озырлун — вӧр вӧсна.
Кывъяс вылын бура да шыльыда артмӧ.
Сӧмын тай делӧ вылын мӧд ног.
Йӧзӧдӧм снимокъясыс бура тайӧс петкӧдлӧны.
Сэсся и ветлысь-мунысь морт, либӧ чери кыйысь да вӧралысь бура тӧдӧны, мый талун вӧчсьӧ Коми пармаын.
Ме эськӧ шуи коньӧр пармаын.
Лунысь-лун республикаса «веж» зарни заптӧны леспромхозъяс, быдсяма кооперативъяс да ичӧт предприятиеяс.
Гӧгӧрвоана, быдӧнлы да быдлаӧ колӧ вӧр.
Но кыдзи сійӧн вӧдитчӧны, ни кывйӧн он шу, ни гижны он сяммы.
Талун абу нин выльтор, мый уна кер кольӧ веськыда мыр дорӧ.
Уна сійӧс позьӧ аддзыны мир туйяс бокысь.
А мыйта вӧйӧ миян республикаса юясті кывтігӧн.
Ытва лэччӧм бӧрын уна сюрс кубометр косьмӧ видзьяс вылын, юбокса вадъясын татшӧмыс вель тшӧкыда овлӧ.
Дерт жӧ, некод нин найӧс бӧр ваӧ оз лэдз.
Гожӧмбыд сэсся некодлы ковтӧм керъясын дзуртӧны пучӧйяс.
Сэк жӧ тайӧ «вунӧдӧм» вӧрсӧ оз позь ни пилитны пес вылӧ, ни пывсян-гид тшупны.
Пыр и шошаӧдыд босьтасны да кыв кутӧмӧ кыскасны.
А сісьмӧ кӧ сійӧ вӧр шӧрын либӧ видз вылын, тайӧ мыйлакӧ оз лыддьыссьы омӧльторйӧн.
Со тай этшаника на пӧ шувгӧны козйыс да пожӧмыс.
Велавсьӧма нин татшӧмторйӧ.
А мый керсьӧ-вӧчсьӧ ыджыд каръясгӧгӧрса вӧръясын!
Тайӧ быттьӧ миян идӧртӧмлунлӧн кимӧститчӧм-пакӧститчӧмлӧн аслыссяма музей.
Мыйыс сэні абу: быдсяма лӧп-ёгыс, бетоныс, бетонысь вӧчӧм плитаяс, кӧрт чукӧръяс да жугласьӧм стеклӧ, уна-уна мукӧдтор.
Но, овлывлӧ, весиг сьӧд вӧр шӧрысь аддзан сэтшӧмтор, мый шай-паймунан.
Шуам, кыдзи веськаліс пожӧма яг шӧрӧ удобрение?
Тыдалӧ, сійӧ ковтӧмӧн лоӧма.
А, гашкӧ, ыджыд «вежӧра» морт тадзи мӧвпалӧ вынсьӧдны вӧрса му, медым гобыс ёнджыка петас-быдмас...
Либӧ кутшӧм мутиыс керӧма ыджыд чина мортӧс, код тшӧктӧм серти кывзысьысь уджалысьяс заводитӧмаӧсь ваявны вӧр шӧрӧ ыджыд гырка машинаясӧн дрӧбитӧм из да пожӧм-коз кості нюжӧдны туй.
Сэсся коркӧ век жӧ, буракӧ, кватитчасны, гӧгӧрвоасны ассьыныс некодлы ковтӧм пессьӧм-мырсьӧмсӧ да эновтчасны.
Но парма лои нин дойдӧма.
Ӧдвакӧ ӧні аддзыссясны тайӧ да уна мукӧд грексӧ вӧчысьясыс.
Миян век мыйлакӧ кыв кутысь абу.
Коми республикаын быттьӧкӧ эм кодлы тӧждысьны, видзны да рӧдмӧдны вӧрсӧ.
Тайӧ и министерствояс, лыдтӧм-тшӧттӧм государственнӧй комитет да быд сикас общество...
А доддьыс, кыдз шуласны, веськыда вужъясьӧма.
Та мындаӧн сійӧс места вывсьыс оз вермыны вӧрзьӧдны.
Гашкӧ, буретш та вӧсна и абу пӧрадокыс Коми пармаын?
Со тай кызь сайӧ во нин вӧзйылісны Войвыв Ураллӧн пӧкатъяс гӧгӧрын, кӧні вӧрзьӧдлытӧм на вӧр-ваыс, лӧсьӧдны Коми Республикаса национальнӧй парк.
Медым кӧть нин тані видзны кольыштӧм на пармасӧ.
Сэки эськӧ позис сӧвмӧдны туризм, мый ёна паськалӧ мирын да мый тшӧтш вайӧ прибыль.
Но сёрниыс медсясӧ сёрниӧн и кольӧ.
Миян республикаса правительство, народнӧй депутатъяс пыр на нюжмасьӧны, мыйкӧ мӧвпалӧны.
Татшӧм ӧдъясӧн мӧд та мында ковмас виччысьны.
Сӧмын сэки, вермас лоны, национальнӧй парк пыдди мыйкӧ мӧдтор ковмас лӧсьӧдны.
Ӧд быд лун гӧльмӧ, тшыкӧ вӧр-ваным.
Парк му вылын сы мында лёкыс вӧчсьӧ, мый вермам сёрмыны.
Дзик на быттьӧ неважӧн коми морт пыдди пуктыліс вӧр-ва.
Ӧд сійӧ вердліс-юкталіс, кӧмӧдіс-пасьтӧдіс зіль, уджач войтырӧс.
Бать-мам велӧдісны ассьыныс пи-нывсӧ радейтны чужан му, парма, ты-ю.
И верстьӧ, и посниулов ӧткодя кыв кутісны асланыс быд воськолысь.
Сійӧ кадӧ мортлӧн да вӧр-валӧн олӧм-вылӧмыс вӧлі топыда йитчӧма ӧта-мӧдыскӧд.
Ӧні жӧ тайӧ оласногыс крута вежсис.
Талунъя войтыр дзик мӧд ног видзӧдӧны вӧр-ва вылӧ, мӧд ног сійӧс донъялӧны.
Кӧть быттьӧкӧ важ моз ветлӧны вотчыны, вӧравны, ты-юысь кыйӧны чери.
А кыв кутӧмыс, пыдди пуктӧмыс быри.
Примерысла ылӧ мунны оз ков.
Корӧсь перйигӧн пыр частӧджык аддзан, кыдзи кералӧны кыдз пу, а сэсся вӧлисти нин чегъялӧны-вундалӧны сэтшӧм колана вожъяссӧ.
Тадзи пӧ ӧдйӧджык.
Тшакӧн чӧсмасьны радейтысьяс тшӧтш кокньӧдчӧны.
Татшӧмъясыс, овлӧ, ягъясын чашйӧны-нетшкӧны нитш.
Тадзисӧ пӧ тшакыс ӧкмӧджык.
Кыдзкӧ тӧдлытӧг татчӧдзсӧ воӧдчим.
Вӧр керасын мырсьысь-пессьысьяс, дерт, оз жӧ кольччыны.
Пӧрӧдчысь оз зэв кут майшасьны, пӧрысь козйыс кӧ чегъялас да виас орччӧн быдмысь том пуяс.
Оз прӧста шулыны, мый кӧть сунис тюрик кузь, но и сылӧн коркӧ воас помыс.
Коми парма тшӧтш абу помтӧм.
Некымын воськов нин сэтчӧдз коли.
Гашкӧ, ми, комияс, век жӧ палялам, гӧгӧрвоам тайӧс.
Ставыс ӧд ас сайын.
М. ЛАДАНОВ.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: сісьмӧ «вунӧдӧм» вӧр; яглӧн эм аслас нималанатор — удобрение чукӧр; некодлы ковтӧм туй.