AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-20

1. Коми_му_1992-08-20

«СКӦТӦС ТӦВЙӦДМӦН КӦРЫМ ЛОАС», — 
эскӧдӧ «Ижемскӧй» совхозса директор
Кӧрым заптӧм кузя Ижемскӧй районын таво делӧыс мукӧдлаын моз жӧ абу зэв бур. Август 17 лун кежлӧ татчӧс овмӧсъяс чукӧртісны план дорӧ 60 процент турун да 53 процент сенаж. Кольӧм лунъясӧ ветлі тӧдмасьны страдуйтӧмӧн «Ижемскӧй» совхозӧ. Предприятиеса директор Даниил Александрович Терентьевкӧд волім сідз шусяна Косьсай ді вылӧ. Тані Сизяб да Бакур отделениеяслӧн естественнӧй да бурмӧдӧм видзьяс. Кежалім сизябсаяслӧн угоддьӧясӧ, волім грубӧй и сочнӧй кӧрым заптысь коллективъясӧ.
— Таво петім видз вылӧ мукӧд восяысь тӧдчымӧн сёрӧнджык, — июль 18–19 лунъясӧ, — шуӧ Д. А. Терентьев. — Тулыс дыр нюжалӧм, кӧдзыд поводдя вӧсна водзджыксӧ туруныс эз удит быдмыны, нинӧм вӧлі ытшкынысӧ. Но сэсся ассьыс босьтіс жӧ да ӧні вель джуджыд, торйӧн нин бурмӧдӧм участокъясын.
«Ижемскӧй» совхозын витӧд во нин вензьӧны вылыссаджык инстанцияяскӧд со мый вӧсна. Медым первой некымын лунӧ ытшкӧм турунсӧ сетны ассьыныс мӧс видзысь йӧзлы. Овмӧсса веськӧдлысьлӧн кывъяс серти, том турунтӧ пӧ сьӧкыд косьтынысӧ да видзны тӧлӧдзыс тшыксьытӧг. Кодлы сійӧс сетасны вайны горт дорас, ачыс бурджыка бергӧдлас, тӧлӧдас зорӧдӧ либо сараяс пуктытӧдз. А верстьӧ воӧм туруныд лючки нин косьмӧ, сійӧс нин сэсся, оз кӧ зэрлы, позьӧ повтӧг зорӧдавны и тюкавны. Прессуйтӧм турунсӧ заптӧны механизаторъяс, кодъяслӧн звеньевӧйнас Николай Егорович Чупров. Налӧн куим пресс-подборщик, код пиысь ӧтиыс топӧдӧ турунсӧ гырысь рулонъясӧ. Эм и стогуйтчан машина, кодӧс лэдзӧ асланым промышленность, ачыс тшӧтш и куртӧ турунсӧ лёддзӧ. Июль 25 лунсянь август 14 лун кежлӧ идралӧмаӧсь турунсӧ 120 гектар вылысь, кольӧма нӧшта 300 га.
Полеводъяслӧн бригадир Иван Семенович Чупровлӧн веськӧдлӧм улын 20 гӧгӧр тракторист да разнорабочӧй заптӧны зорӧда турун. Петӧмаӧсь страдуйтны тӧлысь сайын кымын, но зэра поводдя понда абу на уна удитӧмаӧсь вӧчны. Но кымынкӧ зорӧд эм жӧ нин, да и сэсся зэрӧм бӧртиыд пӧ туруныс чеччыштіс-быдмис, медтыкӧ сӧмын удайтчис ставнас ытшкыны да местаӧдз воштыны. 
Ю. С. Филипповлӧн звеноыс, кӧні 22 тракторист, силосуйтчӧ бурмӧдӧм видз вылын. Шырӧм веж массасӧ сюйӧны баддьысь весалӧм да джудждӧдыштӧм сёнйӧ, кодлӧн кузьтаыс сё сайӧ метр. Вель ыджыд площадь нин идралӧмаӧсь, ылӧсас чукӧрмис 450 тонна силос да 960 тонна сенаж. Уна вося турун сорасыс матӧ морӧсӧдзыд, ытшкӧны медсясӧ войнас да рыт-асывнас. Налӧн кык немецкӧй комбайн да та мында жӧ КИР, но техника тшӧкыда жугласьӧ. А запаснӧй часть зэв дона дай некысь оз сюр, но век кыдзкӧ сяммӧны ротлыны-дзоньтавны ассьыным кӧть импортнӧй механизмъяс. 
Ювеналий Степанович майшасьӧ, колӧ пӧ эськӧ миянлы тшӧтш и передвижнӧй ремонтнӧй мастерскӧй (ПРМ). А социально-бытӧвӧй условиеяс вылӧ механизаторъяс эз элясьны, найӧс оз лёка могмӧдны быдторйӧн. Силосуйтчанінас вайӧмаӧсь спишитӧм автобус кузов да лӧсьӧдӧмаӧсь пытшкӧсас столӧвӧй. Сёйӧм-юӧмысь джын донсӧ вештӧ профсоюз, лишӧдӧны тырмымӧн чай-сакар и куритчан. Эм весиг неыджыд чемодан ыджда передвижнӧй японскӧй электростанция. Войнас сетӧ полевӧй стансӧ югзьӧдны би, видзӧдӧны телевизор да с. в.
Турун заптысь кӧть силосуйтчысь звеноясын войтырлӧн бур уджалан настроение. Мед пӧ сӧмын поводдяыс эз торксьы, а сэсся сентябрӧдз став видз вермам идравны. Совхозса директор А. Д. Терентьев эскӧмпырысь висьталіс, скӧтӧс тӧвйӧдмӧн кӧрым пӧ лоас. Сӧмын пӧ дзик весьшӧрӧ ӧні оз лэдзны вынсьӧдны бурмӧдан видзьяссӧ самолётсянь. Удобрениеыс пӧ нинӧм мында оз веськав юясӧ да тыясӧ, кыдзи шуӧны вӧр-ва дорйысь йӧз. Миян войвылын видз-му вӧдитан рискованнӧй зона, и сӧмын авиационнӧй подкормка отсӧгӧн позьӧ заптыны кык — кык да джын пӧв унджык кӧрым.
А. БЕЛЫХ.
Ижевскӧй р.

#Коми_му_1992-08-20
РЕГЫД ЧОМӦР
Донын (Кулӧмдін р.) регыд лоӧ чомӧр. Август 10 лун кежлӧ тані пуктісны нин 750 тонна турун (планыс 900 тонна). Мехзвено, кодӧн веськӧдлӧ Владимир Леонидович Нехорошев, заптіс матӧ 600 тонна. Мукӧд звенояс чӧвтісны 165-ӧс.
Ӧні колис пуктыны сӧмын уна вося турунъяс Джеджимысь да Дон сикт дорысь. Кыдз висьталіс отделениеса управляющӧй С. А. Нехорошев, лоас кӧ поводдя, мехзвенолы тайӧ — вежон удж. Тыртасны и план.

#Коми_му_1992-08-20
ОТСАЛӦЙ НУӦДНЫ КОНГРЕСС
Российскӧй Федерацияысь да Коми Республикаысь Верховнӧй Сӧветъясса Президиумъяслӧн постановлениеяс серти 1992 вося декабрын Сыктывкарын мунас финн-угор войтырлӧн Международнӧй конгресс.
Лӧсьӧдӧма Коми Республикаса да финн-угор войтырлӧн Ассоциацияса организационнӧй комитетъяс, кодъяс дасьтасны да нуӧдасны тайӧ Международнӧй конгрессӧ.
Организационнӧй комитетъяс шыӧдчӧны государственнӧй да мукӧд структураса веськӧдлысьяс дорӧ, быдӧн дорӧ, коді кӧсйӧ да вермӧ отсавны нуӧдны Международнӧй конгрессӧ.
Сьӧмыс колӧ оз нин сэтшӧм уна. Кыдзи лыддьӧны конгресс котыртысьяс, тырмымӧн лоӧ квайт миллион шайт.
Коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетса председательӧс вежысь А. С. Безносиков пасйис, мый конгресс кӧ муніс рубеж сайын, миян республикаса делегациялы сэтчӧ ветлӧм вылӧ сьӧмсӧ ковмис видзны ёна унджык.
Сьӧм позьӧ мӧдӧдны «Конгресс» пасйӧдӧн МФО 138013 «Сыктывкарбанк» КБ-ӧ коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетлӧн 200700305 счетлӧн номер вылӧ.

#Коми_му_1992-08-20
ТЕЛЕПРОГРАММА ЛОӦ
«Коми му» газетса уджалысьяс! Меным окота тӧдны, кутанныд-ӧ йӧзӧдны 1993 воын телевидениелысь программа».
ПЫСТИН.
Тр.-Печорскӧй р.
РЕДАКЦИЯСЯНЬ: редколлегия нимсянь вочавидзам ог сӧмын Пыстин ёртлы, но и миян став лыддьысьысьяслы, мый 1993 воын, кыдзи и таво, «Коми му» газет быд вежон кутас йӧзӧдны телевидениелысь программаяс.

#Коми_му_1992-08-20
...И БАРА «АНЧИР»
Гашкӧ, нёльӧдысь нин лои бергӧдчыны тайӧ тема дорас. Медводдза гижӧдыс районнӧй газетын петаліс кольӧм во, кор Чечено-Ингушетияысь Аныбӧ воӧм войтыр уджалісны торъя бригадаӧн. Гижӧдъяс вӧліны и «Коми муын». Водзті лунвыв республикаясысь йӧзтӧ шулісны «сьӧд ракаясӧн», сы вӧсна мый найӧ волӧны нажӧвитчыны сӧмын гожӧм кежлас. Тулыснас лунвыв лэбачьяскӧд тшӧтш волісны, кыпӧдлісны кутшӧмкӧ стрӧйба, а арнас лэбачьяскӧд жӧ бӧр тӧвзьылісны чужан муас. Татчӧс олысьясӧс дӧзмӧдліс сійӧ, мый «сьӧд ракаяс» вӧчисны сӧмын дона удж. Шуам, керка кыпӧдлісны вевт улӧдзыс, а пытшкӧсса сьӧкыд да донтӧм уджъяссӧ ковмыліс вӧчны татчӧс йӧзлы.
Но Чечняысь воӧм 9 мортӧс оз позь сюйны сэтшӧмъяс лыдӧ. Найӧ эз пышйыны тӧв кежлас бӧр гортас, став стрӧйбасӧ, мый кыпӧдісны «Ручевскӧй» совхозлы Аныбын, вайӧдісны помӧдз. Помнитсьӧ, кыдзи ошкылісны М. Джабраиловлысь бригадасӧ совхозӧн веськӧдлысьяс да Аныб отделениеса управляющӧй К. Пименов. Зэв пӧ зіль войтыр, вермасны «нырсӧ чышкыштны» миян мужичӧйяслысь. И эз весьшӧрӧ ошкыны. Ӧд совхоз ас вынӧн ӧткымын ферма 6 во чӧж эз вермы кыпӧдны, а Чечняысь воӧм йӧз Аныбын фермасӧ лэптісны воысь регыдджык. Да и мукӧд удж вылын эз нюжмасьны. Кыдзи казьтылӧ талун М. Джабраилов, кутшӧм удж тэрмӧдлӧ совхозӧс, сэтчӧ индылӧмаӧсь сылысь бригадасӧ. Ӧтчыд Аныбын отделениеса стрӧитчысьяс вель дыр нюжӧдчӧмаӧсь детсад-ясли дзоньталӧмӧн, да управляющӧй Ким Дмитриевич Пименов (талун тшӧтш и сиктса администрацияӧн веськӧдлысь) на дорӧ жӧ шыӧдчӧма, вайӧ пӧ петкӧдлӧй миян мужичӧйяслы, кыдзи колӧ уджавны.
Тайӧ казьтылӧм нин. Мый вӧлӧма — вунӧма. Талун мӧд пӧлӧс видзӧдлас нин на вылӧ. А ставыс пансис кольӧм восянь, кор Аныбын котыртчис «Анчир» ичӧт предприятие, кытчӧ тшӧтш пырисны М. Джабраиловлӧн бригадаысь 7 морт. Котыртіс тайӧ предприятиесӧ сійӧ сиктсьыс жӧ С. Лобанов. «Анчирлӧн» уставын, кодӧс вынсьӧдӧма районнӧй администрация, гижсьӧ, мый предприятиеыслӧн шӧр могыс — вочны стрӧитчан да дзоньтасян, ньӧбасян да вузасян удж.
Код тӧдас, кӧні помкаыс, но абу воӧма сьӧлӧм вылас Аныбса ӧткымын олысьлы тайӧ ичӧт предприятиеыс. Первой районнӧй газетӧ, а сэсся республиканскӧй «Коми му» газетӧ кутісны воны элясяна письмӧяс. Ковмис и районнӧй администрацияӧн юралысьлы ветлыны места вылӧ. Элясисны, мый ичӧт предприятие эновтчис стрӧйбаяс кыпӧдӧмысь да дзоньтасьӧмысь. Уськӧдчисны пӧ заптыны вӧр да вузасьны, медым сӧмын ассьыныс зепсӧ тыртны. Кор бӧръяысьсӧ чукӧртчылісны сиктсӧветын да сёрнитісны «Анчир» йылысь, Аныбса администрацияӧн юралысь К. Пименов шуліс, мый ичӧт предприятие кольӧм вося ноябрсянь некутшӧм стрӧитчан удж оз вӧч, уськӧдчис вузасьны, кӧть весиг лицензияыс абу. Сэні жӧ чукӧртчылӧм йӧз казьтыштӧмаӧсь, вузасьӧмысь пӧ «Анчир» став сьӧмсӧ босьтӧ аслыс. Сэсся корӧмаӧсь школа дзоньтавны, но отсӧг абу чуктӧма.
Места вылын ичӧт предприятиелӧн документъясӧн тӧдмасигӧн ме сӧмын чуймалі: кыдзи вермисны тадзи мыждыны, ӧд ставыс закон серти. Ӧти-кӧ, устав серти предприятиеыс вермӧ ньӧбасьны да вузасьны. Мӧд-кӧ, эм чек, коді петкӧдлӧ, вузасьӧм вылӧ лицензияысь вештӧмаӧсь 46 тысяча шайт. Да и вузасьӧмысь доходыс мунӧма абу веськыда ичӧт предприятиеса уджалысьяслы зептас, а сдайтӧмаӧсь банкӧ. Сэсся редакцияӧ воысь письмӧясын гижӧны, мый «Анчир» спекулируйтӧ винаӧн, юсьӧдӧ сиктса йӧзӧс. Но накладнӧйясысь тыдалӧ, мый вузасьӧмаӧсь абу сӧмын винаӧн. Сиктӧ вайлӧмаӧсь и комбикорм, яя консервъяс, кӧнтусь вый, сыр, маргарин, мӧс вый да с. в. И донъясыс вӧлӧмаӧсь ичӧтджыкӧсь сельполӧн серти. Сэсся, ме думысь, «Анчирын» уджалысьяс некодлы вомас оз кисьтавны. Коді кӧсйӧ юны, винатӧ пыр корсяс. Сельпоын сійӧс тшӧкыда вузавлӧны да и орчча Пӧдтыбок посёлокын оз бырлы.
Торйӧн нин чуймӧдіс «Коми му» газетын йӧзӧдӧм гижӧд. Авторыс, Л. Казаринов, гижӧ, мый «Анчир», кӧні кызвыныс бокысь воӧм йӧз, заптӧ вӧр да вузавлӧ бокӧ. Нуисны нин пӧ 1.000 кубометр стрӧитчан вӧр. Но, кыдзи тыдовтчис, ичӧт предприятие заптӧма сӧмын 250 кубометр вӧр да сэтысь абу на вӧрзьӧдлӧма весиг ӧти кер. Ставсӧ вӧчӧма закон серти. Вӧрсӧ заптісны районнӧй администрациялысь корӧмӧн, медым вермисны стрӧитны да вежлавны стрӧитчан материал мукӧд тӧвар вылӧ.
— Ме ог гӧгӧрво, мыйысь зыртчӧны миян вылӧ, — чуймалӧ С. Лобанов. — Шуӧны, кольӧм восянь пӧ нинӧм огӧ вӧчӧй, но тайӧ кадас буретш ферма вылын уджалім. Школа дзоньталӧмысь пӧ ӧтдортчим, но та кузя миян дорӧ некод эз шыӧдчыв. Да и сідзи на крукӧдлӧны, вештӧны миян вылӧ эмсӧ и абусӧ. Медым бокысь эз ков ньӧбны стрӧитчан материал, кӧсйим вӧчны шлак да бетонысь блокъяс. Шлакыс Аныб котельнӧй дорын вель уна вӧлі. Ким Дмитриевич тайӧс тӧдіс, но мыйлакӧ став шлаксӧ совхоз техникаӧн тшӧктіс новлыны да кисьтавны туй бокъясӧ. Падмӧдісны и районнӧй администрациясянь. Кольӧм воын нин шыӧдчылім, медым торйӧдісны предприятиеса производственнӧй базалы да общежитиелы места, а сӧмын таво гожӧмын воис воча кывйыс. Тайӧ каднас эськӧ мыйта нин удитім вӧчны...
И медбӧрын окота тӧдмӧдны письмӧӧн, коді неважӧн воис районнӧй газетӧ (дженьдӧдӧмӧн).
«... Сергей Алексеевич Лобанов бокысь воӧм йӧзкӧд, чеченецъяскӧд, котыртіс ичӧт предприятие, но аныбсалы сійӧ оз ков. Сӧмын аслыс С. Лобановлы колӧ. Тайӧ мортыс асланьысджык синӧ. Уджалӧм пыдди сӧмын винаӧн вузасьӧны. Быдсяма йӧзыс кутіс сиктӧ локны, гусясьӧны, йӧз доймалӧны да кулӧны. Вузасьӧмысь став сьӧмыс мунӧ С. Лобановлы зептас. Кӧть ачыс нинӧм оз вӧч, а горт дорас быдсяма добрасӧ нин чукӧртіс. Медым татысь чеченецъясӧс ыстасны, а оз кӧ, пӧгибӧ воштасны...».
Он и тӧд весиг, кыдзи татшӧм гижӧдсӧ комментируйтны. Кӧть эськӧ письмӧыс кырымавтӧм да вермим кольны йӧзӧдтӧг, но колӧ жӧ ӧд петкӧдлыны, мый гижысьясыс помӧдз нинӧм оз тӧдны, а йӧзлӧн сёрни серти суклясьӧны. Тайӧ письмӧ сертиыс позьӧ вӧчны кывкӧртӧд, кутшӧм сьӧкыд вежны йӧзлысь важ видзӧдласъяссӧ. Тані тыдалӧ бура олысь вылӧ вежалӧм, и, гашкӧ, весиг мӧд национальностя йӧз дорӧ лӧглун. Но ӧд талун некод некодӧс оз кут бура олӧмысь. Ставсӧ кӧ вӧчан закон серти, нажӧвит мыйта кӧсъян.
Тӧдӧмысь, кодкӧ бара вермас шуны, воліс пӧ корреспондент, муртса кежлӧ чуткысьліс «Анчирын» уджалысьяс дорӧ и уськӧдчӧма найӧс дорйыны. Но тайӧ абу тадзи. Ми сёрнитім и Аныбса олысьяскӧд, и совхозӧн веськӧдлысьяскӧд. Дерт, видзӧдласыс торъялӧ, но некод эз вермы подулавны, мый «Анчир» уджалӧ закон торкалӧмӧн. А збыльысь кӧ торкалӧ, медым босьтчӧны право видзысь органъяс.
И. ТАРАБУКИН.

#Коми_му_1992-08-20
ПОССӦВЕТ БОРД УЛӦ
Кык тӧлысьысь дырджык эз уджав Щельяюрын челядьлы комбинат. И со сійӧ восьтіс ӧдзӧссӧ. Радлӧны бать-мам. Кӧть и гожӧм, а быдтасъяссӧ налы некытчӧ кольны, абу быдӧнлӧн пӧль-пӧчыд. Думайт сэсся удж вылад, мый вӧчӧны челядь ӧтнаныс гортас. А жар лунӧ зонпоснитӧ вадорӧ кыскӧ, купайтчыштны окота. Вермас и лёктор лоны.
Комбинатыс дыр вӧлі Щельяюрса ремонтно-эксплуатационнӧй базалӧн (РЭБ). Но кыдзи и уна предприятие, рынокӧ пыригӧн сэтшӧма гӧльмис, мый эз кут вермыны старайтны ясли-садтӧ. Ковмис тупкыны, мый, дерт, бать-мамлы лои ыджыд шог.
Но петан туй быть корсь. Тані нин ассьыс кыв шуис поссӧвет. Сёрнитчисны: РЭБ дзоньталас комбинатсӧ, а народнӧй депутатъяслӧн местнӧй сӧвет сійӧс босьтас аслас борд улӧ. Тадз и вӧчисны. Ясли-садсӧ пытшсяньыс краситісны, вежисны кутшӧмсюрӧ сантехническӧй оборудование. Отсасисны и комбинатса аньяс. И со кылӧ сэні посни войтырлӧн сёльзьӧмыс.
А. ФЕДОРОВ.

#Коми_му_1992-08-20
ПОВНЫТӦ ЛОӦ
Позьӧ-ӧ Новӧй Земля кӧджын видлавны ядернӧй оружие — татшӧм юалӧм вылӧ видліс вочавидзны торъя комиссия, кодӧс котыртӧма Коми Республикаын.
Казьтыштам, мый Россияса правительство вӧзйис видлавны миянлы «Российскӧй Федерацияса Центральнӧй полигонын ядернӧй испытаниеяс нуӧдан мероприятиеяс йылысь» постановление.
Комиссияса членъяс пиысь сӧмын кыкӧн сувтісны документсӧ примитӧмлы паныд — коми йӧзӧс сӧвмӧдан комитетса председатель В. Марков, коді подулаліс тайӧс коми войтырлӧн чрезвычайнӧй съездлӧн решениеӧн, да Воркутаысь главнӧй государственнӧй санитарнӧй врач Ю. Смирнов.
Унджыкыс ыстысис сы вылӧ, мый Россиялы ӧтнаслы оз позь дугӧдчыны ядернӧй оружие видлалӧмысь. Дугӧдчыны кӧ, сідзкӧ, колӧ ставлы, либӧ кӧть нин Россиялы да США-лы. Но комиссия тӧдчӧдіс: татшӧм уджсӧ колӧ вӧчны сідз, медым эз лёктор ло муыслы, кӧні полигоныс, да сыкӧд орчча районъяслы.
Ставыс эськӧ тадз, сӧмын век жӧ полан. Примерыс талы — сійӧ жӧ Чернобыльыс.
А. АНДРЕЕВ.

#Коми_му_1992-08-20
«ГАШКӦ, АРТМАС»
Август 11 лунся «Коми муысь» лыдди «Тырмас сэсся повны» гижӧд. А. Поповлысь мӧвпъяссӧ ме зэв бура гӧгӧрвоа да ошка. Чайта, ставӧн, коді чужис-быдмис миян Комиын, тадзи мӧвпалӧ.
Кыдзи гижӧ А. Попов, вӧчны нинӧм ог кужӧй, ог тӧдӧй кыдзи да мый. А коді тӧдӧ — ӧтнасӧн мый вӧчас. Артмӧ, сӧмын больгам-сёрнитам. Водзті и тайӧс вӧлі ог лысьтӧй. Быттьӧ дась быдторйӧ босьтчыны, но олӧмыс сідзи велӧдӧма, системаыс — полан, ки-кокыд лигышмунӧма весиг.
Лючки гӧгӧрвоа, некод миянлы бурӧн «вӧжжитӧ» оз сет. Некод. А Попов серти збыль колӧ чукӧртны коми йӧзлысь съезд, аддзыны сэні кутшӧмкӧ петан туй, индыны, кыдзи да мый уджавны-вӧчны. Ен сетас, гашкӧ, и артмас.
И. СЕДЬЮРОВ.

#Коми_му_1992-08-20
ТӦДМАСЬӦЙ: СЕРГЕЙ КОСНЫРЕВ
Човскӧй лесоперевалочнӧй базаса водитель Сергей Коснырев отсасьӧ видз-му овмӧсса уджалысьяслы заптыны кӧрым. Аслас машинаӧн сійӧ ваялӧ кӧрым лэбулӧ. Та дырйи оз лыддьысь ни кадӧн, ни вынӧн.
Снимокыс П. ПРОКУШЕВЛӦН.

#Коми_му_1992-08-20
ОТСӦГ КОЛӦ?
Сиктын кӧть карын юӧны ӧні кыдз некор на эз. Вӧлӧмкӧ, кымын донаджык вина-водкаыд, сымын ёнджыка горшыд гилялӧ. Мортыд, кодлӧн кокыс асывсяньыс гартласьӧ, некодӧс нин оз чуймӧд.
Карад, майбыр, вӧля — рынок вылад кисьтасны мыйта кӧсъян, няньтор ныр улад сюйыштасны-и. Печораын, кывлі, восьсӧн вузалӧны, базар вылас жӧ, аскур. Водкаысь донтӧм, но крепыдджык пӧ, шуӧны тӧдысьяс. Вӧчӧны дона сакарысь, но юанторйыс, чайтам, асьсӧ правдайтӧ. Мӧд ног, некод эськӧ вузасьнытӧ оз пет.
Но тан кӧть помся лыддьӧдлы, некодӧс он шензьӧд. Миянладорын юлісны и кутасны. Неуна сӧмын сизим во сайын дугдыштлісны, быдӧнлы тӧдса указ да постановление бӧрын. Чиршӧдлісны, виноград бырӧдісны да заводъяс тупкалісны — тӧлкыс нинӧм жӧ эз ло. И, тыдалӧ, дыр на оз ло. Олӧмыс сэтшӧм — сы вылӧ ыстысям.
Неважӧн лыдди — миянысь войвылынджык ӧти республикаын ёнджыка на юӧны. Шойна вылын гу бокас кӧ пӧ тыртӧм сулеяыс этша — кулӧмыслысь рӧдвужсӧ йӧз пыдди оз пуктыны весиг, а ӧти куш доз кӧ оз туплясь — янӧдасны мир пасьта.
Бӧръя кадас чужис выльтор, кӧть эськӧ тадзсӧ шуны быттьӧ и абу лӧсьыд — винанад сюсь йӧз нажӧвитчӧны. Важӧн тадзи вӧчлісны гусьӧн, ӧні — восьсӧн. Спекулянт ӧні шусьӧ коммерсант, делӧвӧй морт, бизнес вӧчысь. Важӧн вина-водкаыд тыр вӧлі, лавкаад котӧртлы да ньӧб. Сэсся дзикӧдз бырліс. Быдлаын. Но абу кӧ и абу. Ӧні кӧнкӧ тырыс, кӧнкӧ — куш. Сэтысь, кӧні курыдторнад озыра олӧны, вайӧны сэтчӧ, кӧні абу. Оз, дерт, сельпо либӧ орс — буретш сійӧ коммерсантыс, коді прӧста жель оз бергӧд. Тодӧ жӧ — тӧварыс оз дуксьы, разалас. Вузалас, дерт, донаджыкӧн. Мӧд ног, кутшӧм сійӧ бизнесмен.
Со воис письмӧ Кулӧмдін районса Немдінысь ӧти олыссянь. Ним-овсӧ абу тшӧктӧма явитны. Со мый сійӧ гижӧ: «... сиктын, зэр бӧрын тшак моз, кутісны лэптыны юрсӧ «семейнӧй пӧдрада» вузасьысьяс. Ӧти Кывтыдпом деревняын быдса нёль семья вузасьӧ курыд зелляӧн. Найӧ, кодьяслы позьӧ пӧпуттьӧ совхоз машинаӧн грузла ветлігмоз вайны 3–4 ящик водка. 170 шайта дозйыс, а вузалӧны 250 шайтысь. Оз тай небось тірав киныс ас сиктсалысь лишнӧй кӧкъямысдас шайттӧ кулигӧн. Вузасьӧны сэтшӧмъяс, кодъяс асьныс гежӧда овлӧны садьӧсь...».
Водзӧ мортыс лыддьӧдлӧ, коді татшӧм «бизнесас» пырӧдчӧ. Ним-овнас казьтылӧма, но стӧчмӧдтӧг ми ог лысьтӧй юӧртны, кодъяс найӧ. Да, тыдалӧ, и нинӧмла, сиктсаыд быдӧнӧс бура тӧдӧ, сӧмын чӧв олӧ-а. Но кодсюрӧлы, тыдалӧ, тадзтӧ кивыв: «... лун кӧть вой, шойччан лун кӧть весь лун, век найӧ дасьӧсь могмӧдны юысь-кодалысьӧс...».
Гортӧдзыд ваясны, сӧмын мынтысь.
Сетӧны пӧ курыдтортӧ и уджйӧзӧн, вежлалӧны аслыныс колана эмбур вылӧ. Лыддян письмӧсӧ, да быттьӧ Немдінын мафия поздысьӧма. «Коммерсантъясыд» пӧ ылӧдлӧмӧн пыжӧ мотортӧ да весиг «Урожай-90» чек вылӧ судзӧдӧм автомашинатӧ «курыштӧмаӧсь».
А кӧні юӧм-кодалӧм, сэні тыш да кось. Том морт локтіс армияысь да некӧн оз уджав, менам пӧ куим тӧлысь отпуск. А кыдз видзӧдӧны татшӧм олӧм вылас Немдінса кыв кутысь йӧз? Со мый гижӧ редакцияӧ шыӧдчысьыс: «... юысь-кодалысьяслӧн гӧтыръясыс, рӧдвуж шыасьлӧны участкӧвӧй А. И. Игнатов да сиктсӧветса юралысь В. Ф. Шешуков дорӧ, коді вель частӧ ачыс сибавлӧ вузасьысьяс дорӧ ас могӧн, но мера некутшӧмӧс оз примитны...»
Медбӧрын мортыс корӧ, тшӧктӧ, мед Кулӧмдін районса юралысьяс, сиктсаяс кӧ нин оз вермыны, вина-водкаӧн вузасьӧм кузя ассьыныс чорыд кыв шуасны. «... ыджыд сургуча конвертын ассьыныс постановление мӧдӧдасны...»
Со татшӧм гижӧд воис. Дзикӧдз нин пӧгибӧ воӧм морт быттьӧ шыасьӧма редакцияӧ. Отсӧг корӧ, сьӧлӧмыс пузьӧма да водзӧ, тыдалӧ, терпитнысӧ оз вермы. Коді отсалас?
А, гашкӧ, кутшӧмкӧ мӧд помка, код тӧдас... Ылысяньыд велӧднытӧ кокни, но кӧть кыдз эн бергӧдлы, бокӧвӧйыд гежӧда кор отсавлӧ семья пытшкын лад корсигӧн. Орчча керкаӧ отсӧгла оз котӧртны, шулӧмаӧсь. А, гашкӧ, ме и абу прав, да збыльысь немдінсалы отсӧг колӧ?
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-20
«ПОЛИТИКАЫС — МЕ ПЫТШКЫН»
Крепыда пӧсьӧдліс сійӧс картупель муыс. Лун дас ковмис мудйысьны ки помсьыд. Медтыкӧ небыд вӧлі, а совхозӧн эновтлӧм да пӧскӧтина пыдди видзӧм бӧрад удитӧма чорзьыны. Мичаа эськӧ быттьӧ тулыснас гӧрис медавлӧм трактористыс, да сёйӧд муыд дӧбельки нин топалӧма. Эз и чайтлы помасьлыны. Да кыдзкӧ тай помасис жӧ мудйысьӧмыс. Синмыд полӧ, киыд вечӧ.
Таво Леонид Михайлович Поповлы му реформа нуӧдысь Кулӧмдінса комитет торйӧдіс вӧдитчыны 11 гектар. Муыс, виддзыс и вӧрыс сэні эм. Видлігмоз слӧймис пуктыны сӧмын гектар джын мында картупель. Борщевик улын муыс вӧлӧма да чайтіс, мый ӧдӧлитас сійӧ картупельсӧ, но джуджыдіника гӧрӧмнад эз кыпты. Локтан воын ковмас картупельнас содтысьны. И скӧтлы кӧрым вылӧ зэв шогмӧ, и вузавны позяс.
Асьсӧ крестьянинӧн, фермерӧн либӧ, оз лыддьы. Мый пӧ артмӧ, сійӧс и вӧча. Кыдзи пӧ кӧсъя, сідзи и ола. Унаӧн сійӧс Кулӧмдінын оз гӧгӧрвоны. Торйӧн нин политикаӧ сетчӧмсӧ. Районын котыртӧм «Эжватас» общественно-политическӧй организацияӧ пырӧмыс, коми йӧзлысь интересъяссӧ дорйӧ да, оз чуймӧд, а быть мӧй пырны Россияса кутшӧмкӧ социал-демократическӧй партияӧ да ветлӧдлыны съездъяс вылӧ ӧнія донъяс дырйи Москваӧ?
— Политикаыс — ме пытшкын, — шуӧ Леонид Михайлович. — Быд мортлы колӧ сюртчыны демократическӧй движениеас, медым власть нуӧдіс политикасӧ йӧзлысь олӧмсӧ бурмӧдӧм ради. Лоам кӧ кывтӧм пемӧсъясӧн да ог ӧтувтчӧй, югыд олӧмсӧ некор ог аддзылӧй. Ме ог гӧгӧрво, мыйла кусны кутіс уджыс «Эжватаслӧн». Оз кывсьы и «Коми котыр». Ог нин шу уна лыда партияяс йылысь. Йӧз элясьӧны Коми Республикалӧн Верховнӧй Сӧвет вылӧ, мый оз примит коми йӧзӧс доръян законъяс. А кыдз нӧ примитас, кор быдӧн пукалам гортын да броткӧдчам гусьӧн.
Леонид Михайлович ногӧн, обществоӧс демократизируйтан туйвизьыс, кодӧс нуӧдӧ Российскӧй Федерацияса президент Борис Ельцин, медся туяна, медся лӧсялӧ. Колӧ сетны паськыд туй сэтшӧм йӧзлы, кодъяс асланыс сямӧн да вежӧрӧн вермасны лӧсьӧдны збыльысь рынок, содтыны бур да ставлы тырмымӧн тӧвар, мед чужис предпринимательяслӧн котыр. Сійӧ и ачыс мӧвпалӧ восьтны магазин сямаӧс, медым вузавны сэні сёян-юан. Татшӧмторсӧ, дерт, ӧти лунӧн он вӧч, но делӧыс артмана.
Пызан вылын тырыс газет да журнал.
— Быть лишӧда кад, мед видзӧдлыны, — кыскӧ сійӧ газетъяс пӧвстысь «Столица» журнал, кодӧс ме аддзи медводдзаысь на. — Ставсӧ телевизор да радио пырыд оз висьтавны. Газет-журналсьыд колана материалтӧ позьӧ кольӧдны, пӧв-мӧдысь лыддьыны да вежӧрад «пуксяс». Менӧ ёнджыкасӧ интересуйтӧны политическӧй да экономическӧй тема вылӧ гижӧдъяс. Кызвыннас лыддя «Известия» да «Российская газета», ог нин гарав республиканскӧй изданиеяс йылысь.
Политикаын Леонид Михайлович абу ӧтнас. Кулӧмдінын котыртіс Россияса социал-демократическӧй партиялысь отделение. Чукӧртӧ йӧзӧс, сёрнитӧны олӧмас лоӧмторъяс йылысь, мӧвпалӧны сійӧс бурмӧдӧм йылысь. Котырыс ичӧт на, но юралысь эскӧ, мый сійӧ лоӧ ыджыд да ён, ставлы кылан гӧлӧса.
Мый коммунистическӧй партия бӧбйӧдлӧ оз сӧмын коммунистъясӧс, но и став йӧзсӧ, сійӧ гӧгӧрвоис важысянь нин. Первойсяньыс эскис академик Д. А. Сахаровлы, коді унатор вылӧ восьтіс сылысь синъяссӧ. Пыдди пуктана мортӧс бӧръя туйӧ колльӧдӧм могысь ветліс Москваӧдз. Лыддьӧма Александр Солженицынӧс, сідз шусяна диссидентъясӧс. Унакӧд тӧдмасьӧма Москваын, уналысь олӧм йывсьыс збыльсӧ кывлӧма син на син сёрнитігӧн.
Помаліс кӧ Леонид Михайлович, кыдз шуласны, нёль класс да нӧшта коридор, «политикуйтӧмсӧ» ме эськӧ лыдди нинӧм вӧчигмоз, кад коллялӧмӧн, но ӧд сылӧн эм Ухтинскӧй индустриальнӧй институтлӧн диплом. Мортыс, сідз нин кӧ шуны, грамотнӧй, уджавліс ӧніӧдз весиг начальникалан-веськӧдлан должностьяс вылын да со петіс ас нажӧтка вылӧ. Сідзкӧ, политикаыс збыльысь сылӧн вирас, кыдзи шуӧ ачыс, сылӧн пытшкас.
— Сыӧн и интереснӧй мортыс, мый быдӧн — аслыспӧлӧс. Ӧтнога вежӧрӧн олӧмысь да пасьтасьӧмысь важӧн нин колӧ эновтчыны. Но йӧзыс кыз унмӧн на узьӧны. Та вӧсна ме коддьӧмсӧ оз гӧгӧрвоны, — чайтӧ Л. М. Попов. — Но ме ог эновтчы быдлаӧ «нырӧс сюйӧмысь». Меным зэв жаль, мый грабитӧны вӧр-ванымӧс, а районлы таысь нинӧм оз во. Ме ог кӧсйы, мед бырисны коми йӧз, кымӧр моз шылясис налӧн аслыспӧлӧс культураыс.
Тайӧс тӧдӧмӧн и бӧрйылісны сійӧс коми йӧзлӧн кыкнан съезд вылас делегатӧн. Леонид Михайлович аслас мӧвпъясӧн вель унаысь петаліс микрофон дорӧ, выступитіс телевидение пыр. Дась вӧлі сійӧ лоны и Кулӧмдінын историко-краеведческӧй музейса директорӧн, но сійӧс сідзи эз и восьтны, кӧть та кузя решениесӧ районса администрацияӧн веськӧдлысь С. П. Каплин кырымавліс кык во сайын нин.
— Му вылын медся главнӧйыс — мездлун да асшӧрлун, — лыддьӧ Леонид Михайлович. — Мездлунсӧ сетісны бура важӧн нин. Дугді слугаалӧмысь да кӧсъя шедӧдны асшӧрлун, му помысь ачымӧс и семьяӧс вердӧмӧн-пасьтӧдӧмӧн.
Талун кежлӧ ас овмӧсас — порсьяс, курӧгъяс, кӧзаяс. Гашкӧ, лӧсьӧдас и мӧс. Ӧти кывйӧн кӧ, босьтчӧмыс эм. Мед сӧмын политикаас сетчӧмыс оз вен крестьянствуйтӧмсӧ. Оз, буракӧ. Казьтыліс, мый колӧ чукӧртчывны районса фермеръяслы да сёрнитыштны водзӧ олӧм йылысь. Ӧти юрыд — юр, а унджыкыд нӧшта на бур.
Нелямын кык арӧссяньыд унатор на позьӧ вӧчны, эм кӧ сямыд да кӧсйӧмыд.
В. ЛОДЫГИН.

#Коми_му_1992-08-20
ТАТЧӦ ЧУКӦРМӦ ЛӦП-ЁГ, СОТЧӦ ДА СІСЬМӦ
Помнитанныд, роч гижысь Н. Гогольлӧн «Мёртвые души» поэмаын эм кулитана морт — Плюшкин. Чукӧртӧма гортас став ковтӧм лӧпсӧ, няйт пиас вӧйӧма. Озыр помещик, а быд грӧш вылын тірзьӧ, мыльӧснас олӧ. Ӧнія кадӧ эськӧ ок кутшӧма оліс Плюшкиныд.
Ме чайта, ньӧбис кутшӧмкӧ ыджыд кар бокысь лӧп да ёг чукӧртанінсӧ да лун и вой сэні гудйысис. Мый сӧмын сэн абу! Сэтысь сюрас ставыс, мый колӧ олӧмад.
Со Сыктывкарса свалкаын кань ыджда крысаяс котралӧны, а ракаяс тшӧгӧмаӧсь — ӧдва лэбалӧны. Рытъяснас да шойччан лунъясӧ волӧны татчӧ весиг мича паськӧма йӧз. Тӧдӧны — свалка озыр быдторйӧн.
Тыдалӧ, та вылӧ жӧ надеяӧн «Фасад» производственно-строительнӧй фирма договор серти босьтіс аслас борд улӧ Сыктывкарса свалкасӧ. Кӧсйӧны татчӧ стрӧитны шыблас переработайтан завод да вӧчны уна сикас стрӧитчан материал. Ӧд сӧмын ӧти лунӧн татчӧ вайӧны куим-нёль тысяча кубометр лӧп-ёг.
Кар дорын татшӧм местаыс дзик ӧти. Дерт, новлӧны быд сикас шыбластӧ и мукӧдлаӧ, ректӧны кытчӧ веськалӧ: коді дышӧдчӧ нуны Дырнӧсса дачаяс сайӧ, а коді и сьӧм видзтӧ: быд кубометр лӧптысь колӧ вештыны 5 шайт 10 кӧпейка.
Шуӧны, дона пӧ зэв. Свалкаса кӧзяин С. Б. Яганов висьталіс, мый «Фасад» фирмалӧн нӧшта унджык мунӧ сьӧмыс лӧп-ёгӧн ноксьӧм вылӧ, таво во джыннас нин чукӧрмӧма 254 тысяча шайт уджйӧз. Ковмас на пӧ нӧшта содтыны услугасьыс донсӧ. Сергей Борисовичӧс ӧбидитіс «свалка» кывйыс. Бурджык пӧ шуны «чорыд шыбласлӧн полигон».
Гашкӧ, сійӧ прав, а контролёр В. В. Правосуд, коді лэдзалӧ тыра машинаяссӧ, элясис: неважӧн на кисьтісны лӧп-ёг пыдди (абу весиг сісь) лук тыра машина. Кытысь, некод оз тод. Кӧсъян кӧ юӧртны милицияӧ, он вермы — полигонас абу ни ӧти телефон. Менам волан лунӧ яй комбинатысь вайӧмаӧсь машина тыр лы. Дерт, сёян-юан колясыдлы колӧ торъя места. Эм тані сідз шусяна биотермическӧй камера. Стӧчджыка кӧ, кӧрта бетонысь ящик, кытчӧ шыблалӧны тшыкӧм яй да мукӧдтор. Но сійӧ чукйыс, а выльыс вӧчтӧм на. Со и гудралӧны ставсӧ ӧтилаӧ.
Свалка пыр тшыналӧ-сотчӧ. Тшын дорад тані велалӧмаӧсь нин, а овлывлӧ и пӧжарнӧйясӧс корлӧны. Технология сертиыс лӧпсӧ колӧ тупкыны муӧн, а сійӧс вайӧны этша. Карса строительяс нуӧны мусӧ кытчӧкӧ бокӧ либӧ матігӧгӧрас кисьтӧны. «Фасад» фирма налы оз вермы тшӧктыны. Со и дукалӧны Дырнӧсса дачникъяс тшынсӧ. Мед нин эськӧ ӧдйӧджык ньӧбас «Фасад» шыблас переработайтан заводсӧ.
Фирмаса генеральнӧй директор С. Ю. Коровин эз вермы стӧча шуны, мый во-мӧд мысти сійӧ лоас нин. Колӧ сьӧм.
Ӧні лэптӧны административно-бытӧвӧй стрӧйба, медым вӧлі кӧні шойччыны-мыссьыны рабочӧйяслы.
Лёк, дерт, мый Сыктывкарын татшӧм лӧп чукӧртан предприятиеыс ӧти. Сійӧ монополист, вермас содтыны услугалысь донсӧ мыйта кӧсъяс. Сыктывкарса администрация мудера иналӧма тайӧ предприятиесӧ — «Фасадкӧд» договорас пасйӧма, мый муниципальнӧй (карса) предприятиеяс вайӧны лӧпсӧ дон босьттӧг, а мукӧдыс мед мынтысьӧны. А муниципальнӧй предприятиеяс вылӧ воӧ татчӧ ваян джын шыбласыс. Донтӧ кӧ содтасны, карысь петан туйяс бокын вермасны быдмыны свалкаясыд. Рака-крысалы тайӧ и колӧ.
Бура на, навернӧ, олам, эм пӧ мый шыблавны.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: директор С. Б. Яганов (веськыдвылас) да стройучастокса прораб А. П. Ангелов; контролёр В. В. Правосуд; тайӧ мӧс юрсӧ вайисны яй комбинатысь; карса спецавтохозяйствоысь «КамАЗ» вайис лӧп-ёг.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.

#Коми_му_1992-08-20
Елена Козлова
НИМТӦМ Ю
Висьт
Виктория дзик тодтӧм йӧзкӧд муніс «Уазик» машинаӧн ас чужан сиктланьыс, кӧть и эз сэтчӧ туйсӧ кут. Колӧ вӧлі сыладорас мунны джын туйсӧ сӧмын, а сэсся бӧр бергӧдчыны.
Мунӧмыс тайӧ лои Виктория вӧсна. И со мыйла.
Чужан сиктас мунігӧн, джын туяс кымын, колӧ вуджны кык ю. Ӧтиыс Пожӧг, векньыдик, сӧстӧм, туруна-баддя берегъяса, а мӧдыс — нимтӧм ю. Збыль нимыс абу: бетон берегъяс костті визувтӧ сьӧд ва, пос улас кутшӧмкӧ мытшӧдъясӧ чукӧрмӧма еджыд быг. Быд пӧрйӧ, кор тайӧ мисьтӧм ю вомӧныс вуджліс Виктория, кезйӧдлывліс сьӧлӧм вылас. Тайӧ сьӧд пемыд ваыс вӧлі кулӧм, ни ӧти ловъя-лов сэн эз ов. Эз гыбав чери, эз йӧкты ном-геб, эз быдмы ӧти турун сі. Кулӧм ю. Петіс ЛПК-сянь да петкӧдіс лёк васӧ Эжваӧ. Юсьыс век, а торъя нин жар гожӧмъясӧ, ӧвтіс лёк дук.
Но сэтшӧм клящӧй дуксӧ, кутшӧмӧс Виктория кыліс вӧскресенньӧ рытӧ, гортсьыс, мам дорсьыс карӧ кайигӧн, эз на некор кывлы. Автобусӧ лёк дук мӧдіс пырны чукыль саяс на да дугдіс юсяньыс вель ылӧ ылыстчӧм бӧрын. Нывбабаяс да челядь весиг нырсӧ тупкылісны. «Буракӧ, лёк петас вӧлі ЛПК-сьыс, — юрас воис Викториялӧн. — Аски жӧ звӧнитла, корся контролирующӧй органъяс. Сы мыйта лёк лэдзӧны Эжваӧ, менам Эжваӧ, пежӧсьтӧны».
Виктория быдмис тайӧ ю дорас, купайтчыліс сӧстӧм Эжва ваас, гожйӧдчыліс шонді рӧма лыа вылын. А ӧні? Сиктӧ вӧлігӧн весиг ю дорас эз кыскы, непӧштӧ ваӧ пырны. Эз нин вӧв Эжваыс сэтшӧм сӧдз да сӧстӧм, весиг берегдорса лыаыс абу виж, а пемдӧма. Купайтчыны ветлывліс Льӧмьюӧ, карсяньыс дас сизим километр Эжва кузя вывланьӧ. Сэні и ваыс сӧстӧм, и лыаыс шонді рӧма да посньыдик, дзик челядьдырсьыс быттьӧ.
Выльлунӧ Виктория удж вылӧ локтӧм бӧрын босьтчис звӧнитны телефон пыр, корсьны кутшӧмкӧ контролирующӧй орган, коді эськӧ вермис прӧверитны Эжваӧ петысь сьӧд юсӧ.
Вӧр-ва доръян комитетса председательӧс вежысь висьтасис Иван Федоровичӧн. Виктория висьталіс ассьыс тӧждсӧ, мый, буракӧ, ЛПК-ын вӧлі лёк шыблас, и ставыс петіс Эжваӧ. Колӧ прӧверитлыны. Иван Федосеевич стӧчмӧдіс:
— А коді звӧнитӧ?
Виктория висьталіс овсӧ, нимсӧ да вичсӧ.
— А кытысянь ті звӧнитанныд?
Викториялы эз вӧв окота эрдӧдны, кӧні сійӧ уджалӧ:
— Да кӧть кытысянь, абу ӧмӧй нӧ ӧткодь. Шыасьӧ тіян дорӧ республикаса олысь, юӧртӧ лёктор лоӧм йылысь, тшӧктӧ прӧверитны.
— А, гашкӧ, ті улич, вывсянь звӧнитанныд да, автоматсянь? — бара кӧсйис стӧчмӧдны Иван Федосеевич.
Тайӧ нин дзикӧдз скӧрмӧдіс Викторияӧс да эз вермы кутчысьнысӧ.
— Абу нӧ йӧзыс ӧткодьӧсь? Буракӧ, вунӧдчанныд, мый быд морт ӧткодь правоа, кӧть звӧнитӧ тіян министерствосянь, кӧть телефон-автоматсянь. А тіян дорӧ кӧ шыасьӧны — колӧ прӧверитны. Менам ӧд абу некутшӧм прибор, ме ог вермы нинӧм вӧчны, а тіян специалистъяс.
— Миян дорӧ унаӧн шыасьлӧны, мый ме быд звӧнок бӧрын уськӧдча, кытчӧ тшӧктасны. Миян эм план, и ми уджалам сы серти. А быд телефон звӧнок бӧрын огӧ вермӧ вежны став удж.
Викториялы ковмис висьтавны, мый уджалӧ газетын да сетіс ассьыс телефон. Та бӧрын Иван Федосеевич эзджык мӧд пыксьыны, кӧсйис ставсӧ тӧдмавны да шыасьлыны телефон пыр.
Госкомитетса председатель звӧнитіс середаӧ. Шуис, мый ЛПК-саяс шуӧм серти налӧн некутшӧм авария абу вӧлӧма, и лёк шыблас эз пет. Но век жӧ пӧ лӧсьӧдіс комиссия, кытчӧ пырӧны ачыс Иван Федосеевичыс, лаборантка Розова да ті пӧ, Виктория Ивановна. Мунам аски, дас кык час лунын. Машинаыс лоӧ Совмин дорын. Локтӧй пӧ.
— Месӧ мыйла? — шензьыштіс Виктория.
— Но кыдзи нӧ, общественность. Виччысям дас кык часын, — выльысь стӧчмӧдіс Иван Федосеевич да пуктіс трубкасӧ. 
Виктория шай-паймуні. Уджаліс сійӧ газетас культура отделын, институтысь филологическӧй факультет помалӧм бӧрын. Промышленностьысь, производствоысь, экологияысь немтор эз гӧгӧрво, и босьтчыны гижны Эжваса ЛПК йылысь сылы эз вӧв кивыв.
Но бӧрыньтчыны вӧлі сёр нин. Сідзкӧ, колӧ ветлыны, а гижнысӧ ӧд позяс кодкӧдкӧ сӧветуйтчӧм бӧрын.
Иван Федосеевич вӧлӧма пӧрысёв нин мортӧн, неыджыд тушаа, дзор юрсиа, гӧгрӧс кынӧма. Дженьыд соска кельыдлӧз дӧрӧмсӧ лэдзалӧма гач вылас. Лаборантка Розоваӧс нӧшта и шуӧны на вӧлӧм Роза Александровнаӧн. Сідзжӧ неыджыд тушаа, еджыд кудриа юрсиа, гӧгрӧсіник ки-кока, гӧрд вылын ыджыд еджыд дзоридза платтьӧа. 
«Уазик» машина кабинаас ымраліс жарыс. Пуксьӧм бӧрас пыр жӧ ставнысӧ шыбитіс пӧсьӧ, но вӧрзьӧм бӧрас восьса ӧшиньӧдыс мӧдіс пырны тӧвру, да лои кокньыдджык.
Виктория сёрниӧ эз пыр, мед не петкӧдлыны, мый сійӧ тайӧ комиссияас бокӧвӧй, нинӧм гӧгӧрвотӧм морт. Мукӧдыс, буракӧ, газетса уджалысьлысь варовтӧмлунсӧ пуктісны ыджыдалӧм туйӧ да ёнасӧ сёрниас эз жӧ сюртчыны. Сӧмын Роза Александровна тӧдчӧдіс, мый ковмас пыравны ЛПК-ӧ да босьтны сэтысь му-ва видзан отделсьыс кодӧскӧ, а то комиссиялы оз позь босьтны пробасӧ натӧг.
Комплекс дорӧ кежалім, но отделас некод эз слӧймы, и ми мӧдӧдчим водзӧ.
— Налы вылӧ тшӧтш ваям васӧ, бӧр локтігӧн пыртам.
Карсянь кӧ лунвывлань мӧдӧдчан, крут чойыд тырыс; сӧмын лэччан-каян, лэччан-каян. А Эжва кывтыдыс ӧткодьджык туйыс, ёна крут чойяс абуӧсь. Сӧмын ӧти эм Эжвасьыс петӧм мысьт. Но и сьӧлӧмыд ыркнитлӧ жӧ, сэтшӧм джуджыд чойыс!
А чойтіыс кайигӧн нин, Виктория казяліс зэв шензьӧдана серпас: машинаяс журъялісны ӧтарсянь и мӧдарсянь, а туй шуйгаладорас эжа вылын куйліс воронко-вӧв, а сы вылын бок ног пукаліс томиник на чиган. Пукаліс юрсӧ ӧшӧдӧмӧн, вӧрзьывтӧг, и быттьӧ сылы вӧлі ставыс веськодь: и гожӧмыс, и журъялысь машинаясыс, и ымралысь жарыс. Тӧдчӧ, мый сылӧн зэв ыджыд шог.
Виктория кыв шутӧг видзӧдіс том чиган вылӧ. Казялісны-ӧ мукӧдъясыс? Некод тай нинӧм эз шу-а. Буракӧ, вӧлыс, усьӧма. Шогсьӧ.
Нимтӧм ю дорӧ петӧм бӧрын Виктория пыр жӧ кыскыштіс нырнас. Лёк дукыс петіс, но эз нин вӧв сэтшӧм ёсь, кындзи вӧскресенньӧ рытӧ, сиктысь кайигӧн. Дерт, талун нёльӧд лун нин. Ӧні некод нин оз эскы, мый тані вӧлі выходнӧй рытӧ. Бур, мый эз на кык вежон мысти комиссиясӧ чукӧртны. 
Роза Александровна босьтіс пемыд банкаяс, гез йывсянь лэдзліс ваас да гумовтіс. Пемыд стеклӧыс вӧсна ваыслӧн рӧмыс эз тыдав. Нёль дозйӧ васӧ кисьтӧм бӧрын сійӧ гартліс пробкаяссӧ да пуксис машинаӧ.
— Но мый, мӧдӧдлам вертолёт, мед мерайтасны, ёна-ӧ тшыкӧма сынӧдыс? — Викториялысь юаліс Иван Федосеевич.
— Колі пыр жӧ-а. Ӧні нӧ мый нин, нёль лун мыстиыд. Весиг абу ёна лёк дука нин, — шуыштіс сійӧ. 
Бӧрсӧ локтігӧн Виктория мӧвпаліс сы йылысь, мый ковмас коркӧ татчӧ выльысь волыны, мерайтны юыслысь джудждасӧ да пасьтасӧ, артавны, кымын кубометра няйт ва петӧ Эжваӧ суткинас, сэсся босьтны сійӧс 3,5-ысь, сэсся мый лоӧсӧ нӧшта кызьысь. Ӧд, ЛПК-ыс уджалӧ стӧч кызь во. Праздничайтісны юбилейсӧ неважӧн. Гажъялісны, небось. А, гашкӧ, Коми муас колі траур объявитны. Кымын кубометр вӧр жугӧдісны, кымын кубометр няйт ва кисьтісны Эжваӧ, кымын тонна чери оз рӧдмы юас. Коді тайӧс ставсӧ арталас?
Друг том нывбабалы син улас бара уси куйлысь вӧлыс да сы вылын пукалысь чиган. Ӧні найӧ вӧліны Викторияысь веськыдвылас да и матынджык. Кажитчис, мый тайӧ каднас чиганыс абу на вӧрзьылӧма, быттьӧ кынмӧма. Смоль сьӧд юрсиыс лӧсталіс шонді водзас. Мугов чужӧмыс вирпастӧм. Кутшӧма шогалӧ! Ӧд сылӧн вӧлыс меддонаторйыс! Гашкӧ, вӧлыс ловъя на. Гашкӧ, ёртыс бӧръя лов шысӧ видзӧ? Аля мый вылӧ кӧ надейтчӧ на...
Машинаын пукалысьяс бара некод кыв ни джын эз шуны.
Кежисны ЛПК дорӧ. Роза Александровна пыртіс лабораторияӧ налы вылӧ босьтӧм ва да бӧрсӧ воис ярзьӧм скӧр нывбабакӧд. Чужӧмыс сылӧн вӧлі еджыд, смоль сьӧд юрсиыс нӧшта на ёнджыка тӧдчӧдіс еджыдлунсӧ. Вӧсньыдик вомдоръяссӧ тшем топӧдӧма. Машина ӧдзӧссӧ восьтӧм бӧрын ярскӧба юаліс:
— Коді тані газетсьыс?
— Ме, — раминика шуис Виктория.
— Вайӧ тӧдмасямӧ. Ме — Лидия Федоровна, а тіян кыдзи овныд? Ветлӧдланныд, прӧверайтанныд общественность, корреспондентъяс! А мый ми вермам вочны? Кыдз бурмӧдам васӧ? Комбинат тіян ради сувтӧдам? Дас сюрс рабочӧйсӧ ті мӧданныд вердны? — скӧра горзіс локтысь нывбаба.
Виктория весиг родыштіс татшӧм воӧмсьыс, но ас вылас горзӧмсӧ эз вермы лэптыны, вочаавліс:
— А мый ті ме вылӧ горзанныд? Ме али мый няйт васӧ Эжваас лэдза?
— А ми мый вермам вӧчны? — эз ланьт яр нывбаба. — Сӧмын контролируйтны, кутшӧм ва петӧ комбинатысь, вӧчны анализ да пуктыны начальник ныр улӧ. И ставыс! А тані нӧшта ті ветлӧдланныд! Быттьӧ тітӧг ог тӧдӧ, кутшӧм ваыс петӧ.
Виктория эз тӧд, кыдзи ланьтӧдны тайӧ пинясьысь нывбабасӧ, но сылы отсӧг вылӧ воис Иван Федосеевич. Сійӧ сідзжӧ яра мӧдіс горзыны Лилия Федоровна вылӧ, мый няйт ва лэдзӧмсьыс кыв кутӧны найӧ, и предприятиеыслы колӧ аслыныс тӧждысьны ва бурджыка весалӧм вӧсна, а найӧ нинӧм оз вӧчны и оз кӧсйыны вӧчны. Виктория весиг эз вермы виччысьны, мый татшӧм раминик вӧрысь мортыс вермас тадз пузьыны.
Лидия Федоровнаӧс тайӧ лӧньӧдыштіс да сійӧ спокойнӧя нин мӧдіс висьтавны: 
— Лишӧдісны миянлы комын сюрс шайт няйт ва весаланінъяс бурмӧдны. А кытчӧ ми сійӧс воштам, кор ученӧйяс нинӧм выльсӧ оз вӧзйыны? 
— Рубеж сайысь ньӧбӧй, — шуис Виктория да тайӧн дзикӧдз падмӧдіс пинясьысьӧс.
— Ладнӧ, вӧчанныд анализ да звӧнитлӧй, видзӧдлам, мый петкӧдліс, — сёрнитчисны найӧ Роза Александровнакӧд. 
Карӧ воӧм бӧрын меным тшӧктісны звӧнитлыны лабораторияӧ лун нёль мысти. Шыаси ме витӧд лунас. Роза Александровна тшӧктіс пыравны. Сетіс меным анализъяс вӧчӧм бӧрын лыдпасъяс: биогеннӧй элементъяс петӧны проектнӧй норма серти вит пӧв унджык, фенол — 23 пӧв унджык, формальдегид — 16 пӧв.
Виктория чуймис:
— Сэтшӧм пӧ лёк ваыс?
— Гожӧмнас жар дырйи пыр лёк овлӧ, тӧвнас сӧстӧмджык. Тайӧ проектнӧй норма серти, а предельно-допустимӧйыс нӧшта на ичӧт. Да, муртса эг вунӧд, миян начальник корис тіянӧс пыравны сы ордӧ.
Викториялы отделса начальник зэв тешкодьӧн кажитчис. Таӧдз, кыдз вевъяліс висьтавны Роза, кӧнкӧ начальникавлӧма жӧ, но абу тайӧ системаас. Миян уджысь пӧ нинӧм оз гӧгӧрво. Во джын на пӧ сӧмын тані. Лыбӧдісны татчӧ пуксьӧдігас либӧ лэдзисны чиннас — сьӧкыд гӧгӧрвоны. Начальник тай-а. Пӧрысь нин, буракӧ, пенсия вылӧ петан кад. 
Сійӧ кузя да гажтӧма висьталіс Викториялы, мый найӧ став экология торкалӧмсӧ республикаысь тӧдӧны, но нинӧм оз вермыны вӧчны. Лэптӧма кӧ нин ыджыд скӧт видзан комплекс ю дорӧ, сэтысь став петасыс визувтӧ юӧ, мый найӧ вермасны вӧчны. Разьны да выльлаӧ лэптыны? А кытысь босьтны выльыс вылас сьӧмсӧ? Мыжаӧсь проектировщикъяс, а абу совхоз, кодлы лоӧ мынтыны штрап. Висьталіс, мый найӧ государственнӧй могъяс зэв бура гӧгӧрвоӧны, тӧждысьӧны сылӧн зеп вӧсна, и та ради оз вермыны сувтӧдны му-ва тшыкӧдысь предприятиеяс. Сӧмын кодъясӧскӧ штрапуйтлӧны, мед оз жӧ дзикӧдз вельмыны. И мед кӧть мый оз шу общественность, государственнӧй мог пыдди пуктанаджык.
Викториялы лои зывӧк тайӧ ӧти нога баййӧдлысь гӧлӧсыс да чеччис.
— Тайӧ кабаласӧ ме босьта аскӧд, — ӧвтыштіс сійӧ отделса зав. син весьтті. — Ті, буракӧ, он бура гӧгӧрвоӧй, мыйла пукаланныд тайӧ креслӧас, — ас тӧдлытӧгыс сійӧ желляліс мортсӧ.
Петіс жар кабинетысь ывлаӧ. Джуджыд топольяс улич пӧлӧн кышӧдчыштісны коръяснас пӧльыштлысь тӧвруысь.
А Викториялы син водзас сувтіс кулысь вӧв да сы дорын пукалысь том чиган, коді виччысис аслас доналысь бӧръя лов шысӧ...

#Коми_му_1992-08-20
КЫВЗЫСИСНЫ И ЛЫЙЛІСНЫ
Тайӧ материалыс абу архивнӧй документъяс кодь, кодъясӧс зэв уна йӧзӧдӧны бӧръя кадӧ. Татшӧмсӧ ми, пӧжалуй, эг на лыддьылӧй, кӧть эськӧ татшӧм бумагаяссӧ видзӧны гуся архивъясын, и медводз КГБ-ын, тырмымӧн. Безопасность органъяслӧн медся тӧдчана уджъясысь ӧтиӧн вӧліны телефон пыр да гортса сёрнияс кывзӧм.
Ыджыд чина военнӧйяслысь, маршалъяслысь да генералъяслысь сёрнияссӧ, обороналӧн наркоматысь «СМЕРШ» контрразведкалӧн главнӧй управлениеса начальник, а сэсся госбезопасностьса министр В. Абакумов гижаліс Сталинлы 1943 восянь. Татшӧм гижӧда папкасӧ неважӧн аддзисны КГБ-са архивъясысь Конституционнӧй судса экспертъяс А. Рагинский, Н. Охотин да Н. Петрова.
Ті лыддянныд генерал-полковник В. Гордовлысь кык сёрни — гӧтырыскӧд да генерал-майор Ф. Рыбальченкокӧд. Гордов — ыджыд военачальник, командуйтіс армияясӧн, недыр — Сталинградскӧй фронтӧн, Сӧветскӧй Союзса Герой, СССР-ысь Верховнӧй Сӧветса депутат. Мездіс Прага, воис Берлинӧдз. 1946 воын веськӧдліс Приволжскӧй военнӧй округӧн. Рыбальченко — штабса начальник. Гижӧдъяс серти тӧдчӧ, мый Гордов локтіс Куйбышевысь Москваӧ сдайтны делӧяссӧ.
Став сёрниыс муніс салдатъяс ногӧн, прӧстӧя, кывъяс бӧрйытӧг. Сталин и властьлӧн сталинскӧй режим йылысь, лёка олӧм и народлӧн чӧв олӧм йылысь, колхозъяс, рынок, демократия йылысь. Война восьтіс синъяссӧ уналысь, коді тышкасис фашистъяскӧд, кодъяс 45-ӧд воын веськалісны мукӧд странаӧ. Сэтчӧ жӧ ыджыд чина военнӧйяс аддзисны и сійӧс, мый оз вермы казявны салдатлӧн синмыс.
Колис воӧн-джынйӧнӧн, и лоис гӧгӧрвоана, мый вежсьӧмъяс вылӧ надея абу.
Боевӧй генералъяс, кодъяс вермисны вир кисьтана нёль вося войнаын, нинӧм эз дзебны ӧта-мӧдсьыс. Гӧгӧрвоана, мый найӧ эз тӧдны, мый найӧс кывзӧны. Мый государство — сталинскӧй — сюся видзӧдӧ на бӧрся и мый чорыда мыждӧм виччысьӧ быдӧнӧс, коді оз эскы вождьлӧн генийлы, — та йылысь найӧ, колӧ чайтны, тӧдісны. И век жӧ сёрнитӧны да сідзи, ӧткымын кывъяс да овъяс пасъялӧны гижӧд борас, медым эмгэбистскӧй машинистка эз вермы лыддьыны матькана кывъяссӧ.
Сталинлы резолюцияын кывъяссӧ сідзжӧ гижӧма ки помысь: «Сталин ёрт тшӧктіс пока арестуйтны Рыбальченкоӧс. В. Абакумов». И ещӧ кывъяс: «Юӧртӧма телефон пыр 3.1.47».
Дзик гуся
СССР-са Министръяслӧн Сӧвет И. В. Сталин ёртлы
1947 вося январь 3 лун. 
№ 082/А
Та дырйи мӧдӧда 1946 вося декабрь 31 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧм сёрни йылысь справка, коді вӧлі Гордов да гӧтыр костас да декабрь 28 лунӧ Гордов да Рыбальченко костын сёрни йылысь справка.
Тайӧ материалъяссьыс тыдалӧ, мый Гордов да Рыбальченко лоӧны сӧветскӧй властьлӧн збыльысь врагъясӧн.
Лыдди коланаӧн нӧшта ӧтчыд корны тіянлысь индӧд, медым арестуйтны Гордовӧс да Рыбальченкоӧс.
Абакумов.
Дзик гуся
СПРАВКА
1946 вося декабрь 28 лунӧ оперативнӧй техникаӧн гижӧма татшӧм сёрни Гордов да Рыбальченко костын, коді локтіс Москваӧ Сочиысь да воліс Гордов патераӧ.
Р. — Со олӧм воис, — вод да кув! Мый на ещӧ лоас, омӧль урожай кӧ воас.
Г. — А кытысь урожайыс — та могысь жӧ колӧ кӧдзны.
Р. — Ӧзимӧй нянь, дерт, пропадитіс. Со Сталин муніс поездӧн, эз ӧмӧй сійӧ видзӧд ӧшинь пырыс? Кыдзи быдӧн олӧмсӧ кулитӧ, ставсӧ веськыда висьталӧны поездъясын, быдлаын веськыда сёрнитӧны.
Г. — Эх! Ӧні ставыс вӧчсьӧ взяткаясӧн, честьӧ уськӧдчӧмӧн. А менӧ вӧтлісны здукӧн, сы вӧсна мый ме ог кӧсйы уськӧдчыны честьӧ.
Р. — Да, ставыс вӧчсьӧ взяткаясӧн. А видзӧдлӧй, мый вӧчсьӧ гӧгӧр, — тшыгъялӧм, некодлы оз кажитчы татшӧм олӧмыс. «Мый инмӧ газетъяслы — ставыс пӧръясьӧм», со тадзи быдлаын. Кымын министрӧс лӧсьӧдісны, аппаратъяс пӧльтісны. Кыдзи водзті вӧлі — поп, урядник, старӧста, быд мужик вылын 77 морт пукаліс, — тадзи и ӧні! Ӧні бӧрйысьӧмъяс йылысь бара кутісны больгыны. 
Г. — Тэ кӧні кутан бӧрйысьны?
Р. — А ме некутшӧм х... бӧрйыны ог кут. Некытчӧ ог мун. Татшӧм олӧмыс вермас лоны сӧмын миян странаын, сӧмын миян тадзи вермӧны видзӧдны йӧз вылӧ. Граница сайын уджтӧмалысьяс бурджыка олӧны миян генералъяс дорысь.
Г. — Водзті ӧти морт веськӧдліс, и ставыс вӧлі, а ӧні сы мында министр, и — некутшӧм тӧлк ни лад.
Р. — Абу медся коланаыс. Корысьясӧн лоим. Олӧ сӧмын правительство, а унджык йӧзыс корысялӧ. Ме со шензя, збыль ӧмӧй Сталин оз аддзы, кыдзи олӧны йӧзыс.
Г. — Сійӧ ставсӧ аддзӧ, ставсӧ тӧдӧ.
Р. — Али сійӧ сэтшӧма дзугсис, мый оз тӧд, кыдзи мездысьны?! Тыртӧма пятилеткалысь медводдза во, рапортуйтӧны, — но мыйла синмӧ буссӧ лэдзны?! Мунім ми коркӧ машинаӧн да паныдасим гӧрд обозкӧд: омӧлик вӧла доддьын мунӧ баба. Водзладорас ӧшалӧ гӧрд дӧра, доддяс кык мешӧк. Сы бӧрын нӧшта ӧти баба нуӧ кык мешӧк. Тайӧ гӧрд обозӧн шусьӧ! Ми муртса эг кулӧй серамла. Кытчӧдз воим! Гӧрд обоз план тыртӧ! А со Жуков миритчис, служитӧ.
Г. — Сідз-тадз служитӧ, а лов вылас сылы абу лӧсьыд.
Р. — Ме век жӧ думайта, мый оз коль и дас во, кыдзи миянлы чужӧмӧ кучкаласны. Но и лоас! Мыйкӧ кӧ быттьӧ дзоньӧн коляс.
Г. — Кыв шутӧг.
Р. — Сы йылысь, мый лоас война, быдӧн сёрнитӧ.
Г. — И нинӧм некӧн абу решитӧма.
Р. — Нинӧм. Ни организационнӧй вопросъяс, некутшӧмӧс.
Г. — Парижын да Америкаын тайӧ конференцияыс нинӧм эз сет.
Р. — Тайӧ выль война кежлӧ дасьтысьӧм. А Молотовӧс кыдзи коллялісны?
Г. — Трумэн ни ӧтчыдысь эз корлы Молотовӧс. Тайӧ жӧ прӧстӧ серам! Рузвельтлӧн кутшӧмкӧ пи кӧ волас, Сталин и сійӧс корлӧ, а Молотовӧс — некод.
Р. — Кыдзи миян славаным усьӧ, прӧстӧ яндзим! Весиг сэтшӧмъяс, кыдзи венгръяс, чехъяс и то ни ӧтчыдысь эз шуны, мый ми тіянӧс ошкам. Сӧветскӧй Союз бӧрся некод оз мун...
Г. — Мый бердӧ босьтчыны, Филипп! Но мый вӧчны, е... м... мый вӧчны?
Р. — Кутшӧмкӧ ремеслӧӧ босьтчыны али мый? Ме ногӧн, колӧ заводитны гижӧмсянь, бомбардируйтны кӧзяинӧс.
Г. — Мый гижӧдъяссьыс — оз жӧ лэдзны.
Р- — Сволочьяс е... м...
Г. — Тэ гӧгӧрвоан, кыдзи эськӧ мунны кытчӧкӧ граница сайӧ.
Р. — Охо-хо! Сӧмын мӧвпыштлы! Меным век жӧ чайтсьӧ, мый тадзи дыр оз вермы лоны, кутшӧмкӧ пӧрадок лоӧ.
Г. — Сет, Енмӧй!
Р. — Тайӧ политикаыс кытчӧкӧ да вайӧдас. Колхозъясысь босьтӧны став няньсӧ, амбаръяс чышкӧны. Нинӧм оз кольны, весиг кӧйдыс.
Г. — Интереснӧ, мыйла рочьяс исковтӧны увлань?
Р. — Сы вӧсна, мый ми панім сэтшӧм политика, мый некод оз кӧсйы уджавны. Колӧ веськыда шуны, мый став колхозникъясыс ненавидитӧны Сталинӧс да виччысьӧны сылысь кулӧм.
Г. — Кӧні жӧ правдаыс?
Р. — Чайтӧны, мый Сталин кулас, и колхозъяс помасясны...
Г. — Да, ёна менӧ ӧбидитісны. Меным ӧні сэтшӧм сьӧкыд лов вылын Но, х... сыкӧд.
Р. — Но тэныд Сталин дорӧ колӧ ветлыны.
Г. — Висьтавны, мый ме расчёт ог босьт, мед менӧ ачыс Сталин корас. Ветла талун и шуа, ӧд омӧльджыкыс оз нин вермы лоны. Пуксьӧдны найӧ менӧ оз пуксьӧдны.
Р. — Дерт, оз.
Г. — Ме кӧсйи эськӧ мунны кытчӧкӧ уджавны Финляндияӧ либӧ скандинавскӧй странаясӧ.
Р. — Да, сэні бур ми воклы.
Г. — Ах, е... м... мый тэ верман нӧшта шуны?!
Р. — Да. Йӧз ортсысяньыс оз петкӧдлыны, мый найӧ скӧрӧсь, ортсысяньыс быдлаын пӧрадок, а народ кулӧ.
Г. — Сёйӧны каньясӧс, понъясӧс, крысаясӧс.
Р. — Водзті миянлы век жӧ отсавлісны граница сайсянь. 
Г. — Воим олӧмӧдз! Ӧні найӧ нинӧм оз сетны, и миян асланым нинӧм абу.
Р. — Йӧз тшыгъялӧны кыдзи понъяс, йӧз вывті недӧвӧленӧсь.
Г. — Но народ чӧв олӧ, полӧ.
Р. — И водзӧ вылӧ некутшӧм надея, быдӧн ӧтдортчисны миянысь.
Г. — Ми некыдзи ог вермӧй пӧртны олӧмӧ лозунг: «Став странаясса пролетарийяс, ӧтувтчӧй!» Ни х... ставыс лои весьшӧрӧ!
Р. — Да, нинӧм эз артмы.
Г. — Артмис эськӧ, ставсӧ кӧ вӧлі вӧчӧма ас кадӧ. Миянлы колӧ вӧлі лӧсьӧдны збыльысь демократия.
Р. — Стӧч тадзи, сӧстӧм, збыльысь демократия, медым вӧчны ставсӧ тайӧс вочасӧн.
А то ставыс киссьӧ, ставыс гудрасьӧ — му, вӧвъяс, йӧз. Мый миян ӧні эм? Ни му, ни школаяс, ни армия, нинӧм абу. Тайӧ прӧстӧ кутшӧмкӧ йӧйталӧм! Мыйла миянлы колӧны министръясыс?
Г. — А честнӧй йӧз лои этшаджык.
Р. — Ёна этшаджык. А донъяс ӧні кутшӧмӧсь, повзян! Дом йылын понъясӧс моз кыскӧны удж вылӧ. Тадзи ӧні быдӧн уджалӧ, ӧні заводъясын некод оз уджав кыдзи колӧ.
Г. — Да сы вӧсна, мый уджалӧны оз ас кӧсйӧм серти, а мырдӧн.
Р. — А босьтам деревня, зэв уна му эндӧма. 
Тайӧ жӧ лунас Рыбальченко муніс Москваысь аслас Куйбышевӧ.
Абакумов.
(Водзӧ лоӧ на).

#Коми_му_1992-08-20
КЫДЗИ ТЁТЯ ЛЕНА ВЕНІС ЧЕКИСТЪЯСӦС
Ӧнія кадын тайӧ лоӧмторйыс, дерт жӧ, абу нин сэтшӧм «гора». Но век жӧ Чувашияын кыптыліс ыджыд шум-зык. А делӧыс сыын, мый Цивильскӧй районнӧй администрациялысь стрӧйбасӧ видзысь войся стӧрӧж Иванова аслыссяма тышын веніс татчӧс служба безопасностьса веськӧдлысь С. Юдинӧс. Делӧыс вӧлі тадз.
Ӧти рытӧ йӧз чукӧр С. Юдин юрнуӧдӧм улын локтісны администрациялӧн стрӧйбаӧ. Тётя Лена корис локтысьясӧс мунны. Но мунӧм пыдди найӧ игналісны мӧд судта ӧдзӧс, а стӧрӧжлы ныр улӧ «сюйисны» ассьыныс стрӧг документъяс. Нывбаба эз повзьы. Мӧдарӧ, сійӧ телефон пыр звӧнитіс администрацияса веськӧдлысь Г. Егоровлы. Юдин тайӧ жӧ телефон пыр мыкталігсорӧн заводитіс висьтавны, ми пӧ нуӧдам гражданскӧй оборона кузя удж. Администрацияса юралысь мыйлакӧ эз эскы татшӧм воча кывлы да нӧшта звӧнитіс гражданскӧй оборонаса начальниклы. Сійӧ, вӧлӧмкӧ, нинӧм абу кывлӧма татшӧм «мероприятие» йылысь...
Кор администрацияса веськӧдлысь Г. Егоров воис ЧП-лӧн места вылӧ, местнӧй чекист веськыда висьталіс: районнӧй налогӧвӧй инспекцияса начальник кабинетын пӧ колӧ сувтӧдны сідз шусяна «быдтор кылысь пель» — кывзысяна устройство. Тайӧ удж вӧчӧм вылӧ прокурорӧн кырымалӧм бумага эз вӧв. Сы пыдди служба безопасностьса уджалысьяслӧн, быттьӧкӧ «керка ректысь» тышъяслӧн, вӧлі быд кабинет дорӧ ключ. Татшӧм кывъяс бӧрын веськыд, но удачатӧм чекистӧс мездісны кыв кутана уджысь. Ӧти кывйӧн кӧ, войся стӧрӧж тётя Лена веніс КГБ-са кадрӧвӧй сотрудникӧс.
Лоӧмтор йылысь гижигӧн «Советская Чувашия» газет юалӧ: кыдзи миян спецслужбаяс кутасны пӧртны олӧмӧ ассьыныс могсӧ враглӧн оланінын, найӧ кӧ зыктӧг оз вермыны сувтӧдны «жучок» ас странаса казеннӧй стрӧйбаын?
Ог тӧд, кыдзи враглӧн оланінын. Но верма бурӧдны ассьыным войтырӧс — миян пиысь унаӧс ӧні «кывзӧны». И прокуроръяс весиг та йылысь нинӧм эз тӧдны.
Мӧдтор кӧсъя тӧдчӧдны. Ӧнія мирын ставыс восьса, тӧдса, гижӧма да систематизируйтӧма: уджлӧн научнӧй организация — Тэйлор, обществолӧн научнӧй организация — Маркс, секслӧн научнӧй организация — Фрейд, кывзысьӧмлӧн да гусьӧн кыйӧдчӧмлӧн научнӧй организация... Войтыр бӧрся тайӧ контрольыс, позьӧ шуны, интернациональнӧй, паськалӧма нин мирын. Но сӧмын миян странаын, кыдзи петкӧдлӧ тайӧ лоӧмторйыс, сійӧ вель ёна сӧвмӧма.
Миян пыр ыстысьӧны Рытыввылӧ: со пӧ кӧні пӧрадокыс, со пӧ налысь колӧ велӧдчыны. А збыль вылас кӧ, налы миянлысь колӧ велӧдчыны. Сідз, телевизор пыр тшӧкыдакодь петкӧдлӧны президент Бушӧс. Медбӧръя кадӧ сійӧ быттьӧкӧ чужӧм вылас вежсис, ачыс омӧльтчыштіс и. Ставыс тайӧ, тыдалӧ, выль президентскӧй бӧрйысьӧм вӧсна. Буракӧ, демократ Клинтон мортыдлысь олӧмсӧ тшыкӧдӧ. Оз ӧмӧй ӧнія президент сяммы пуктыны кывзысяна «пель» тайӧ демократыслы да тадзи чукӧртны сідз шусяна компромат. А сэсся...
А сэсся, кыдзи миян странаын, босьтны да тупкыны демократическӧй партия. Бӧрйысьӧмъяскӧд йитчӧм став тӧжд-могыс ӧти здукӧн бырӧ. Содтӧд демократъясӧс позьӧ мыжавны вӧрса пӧжаръясысь, кос поводдяысь, уна мукӧдторйысь. Мед сэсся Рытыввывсянь локтӧны да велӧдчӧны. Ӧд Цивильск — восьса кар, татчӧс войтыр тшӧтш восьса сьӧлӧмаӧсь.
В. РАЗБОЙНИКОВ.
«Известия» газет.

#Коми_му_1992-08-20
ПЫР И ДУГДІСНЫ КУРИТЧЫНЫ
Японскӧй компанияяс сяммисны вӧйпӧдны ассьыныс уджалысьясӧс, медым найӧ дугдісны куритчыны. Компанияяс кутісны мынтыны таысь сьӧм.
Мирса сӧвмӧм странаясысь войтыр пиысь японецъяс лыддьыссьӧны медся куритчысь йӧзӧн (Японияын верстьӧ йӧз пиысь 36 процентыс куритчӧны). Ӧткымын компания тӧдмаліс, мый налӧн уджалысьяс вермасны дугдыны куритчыны, содтасны кӧ удждон.
Медводдзаӧн антиникотинӧвӧй кампания заводитіс 1968 воын «Иосиоко Когио» станкостроительнӧй фирма. Ӧні фирмаса 44 сотрудник пиысь некод оз куритчы ни удж вылын, ни гортас. Ставныслы налы сетсьӧ быд тӧлысся премия: 7 тысяча — 40 тысяча йена.
Дайджест «24 часа» газет.

#Коми_му_1992-08-20
ОЗ БЫДӦНӦС ДОНЫД ПОВЗЬӦД
Водзджыксӧ и весиг кольӧм во на дивъя вӧлі ветлӧдлыны командировкаад. Столӧвӧйын вердӧмысь и гостиницаын узьтӧдӧмысь эз на ӧнія мында донтӧ кульыштлыны. А талун Ижмаса столӧвӧйын ӧтчыд сёйӧмысь колӧ мынтыны этша пыдди нелямын шайт. Гостиницаса медся донтӧм номерас овмӧдчигӧн ӧти суткисьыс лоӧ вештысьны 84 шайт. Кӧть эськӧ и абу зэв кыпыд да лишнӧй комфортыс во нёль-ӧ-вит сайын брусысь лэптылӧм тайӧ стрӧйба пытшкас. Став томиник зон и ныв гижавлӧмаӧсь стенас, кытысь найӧ да кор овлӧмаӧсь тані. Уналаті чашйӧмаӧсь шпалерсӧ, стенсӧ эжлӧм кос штукатуркасӧ тай абу на жӧ жуглӧмаӧсь-а. Но стенын ӧшалӧ да лючки сёрнитӧ радиорепродуктор, весиг телевизорыс петкӧдлӧ ӧти программа кузя ёна настроитӧмӧн. Донаджык номеръясын мыйкӧ, гашкӧ, и бурджыктор эм, но и босьтӧны сэні узьӧмысь сё сайӧ, медунасӧ сё квайтымын шайт.
Неуна водзджык на тані буретшджык донъяс вӧлӧмаӧсь, меддонтӧм номерыс вӧлӧма 56 шайт. Лэптӧмаӧсь матіджыксӧ неважӧн, сы вӧсна мый гостиницаыс пӧ асьсӧ оз правдайт. Такӧд тшӧтш чинтӧмаӧсь обслуживайтысь персонал, а кольӧм йӧзыслы бура мынтысьӧны. Дежурнӧй администраторъяс висьталӧны, мый тӧлысьнас кианыс волӧ 5–6 тысяча шайт. Но найӧс вӧйпны нинӧмысь, вежавидзысьӧсь, ӧні асьныс номеръяссӧ чышкӧны-мыськӧны, чайтӧ некымынысь пузьӧдлӧны. А гостиницаӧ овмӧдчысьыс, кӧть и этатшӧм дона сувтӧ, быд лун жӧ тырмымӧн.
Кодкӧ волӧ бокысь командировкаӧ, унаӧн локтӧны Ижмаӧ асланыс могӧн районса сиктъясысь да посёлокъясысь. Но медся ёна кыскысьӧны ӧні райцентрӧ и мукӧдлаӧ талунъя «коробейникъяс» — кӧм-паськӧмӧн, мукӧд шылльӧ-мылльӧӧн вузасьысь йӧз. Кызвыныс том войтыр, тайӧ купечьясыс воӧны Ижмаӧ Кавказ сайса и Прибалтикаса ӧні асшӧр государствоясысь, Россияса лунвыв областьясысь. Гостиницаса уджалысьяс висьталӧны, кымынкӧ бурджык номер пӧ найӧ пыр аслыныс вылӧ и кутӧны, дыр кежлӧ мынтысьӧны наысь. Деньганад коммерсантъясыд, майбыр, оз артасьны, ме дырйи ӧти литовец гозъялы администратор сдачасӧ эз вермы сетны ыджыд купюра вылас. А сэтшӧмыс налӧн дзонь пачка вӧлі — со кодъяслы ӧні сӧмын и ветлыны командировкаӧ, кӧть медся ылыс да дона курортӧ.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
АРЛЫДЫД АБУ МЫТШӦД
Республикаын унаӧн тӧдӧны Г. А. Филипповӧс кыдзи вель дыр нин гижысь да опытнӧй журналистӧс. 1951 воын Герцен Александрович помавлӧма Коми государственнӧй педагогическӧй институтса филологическӧй факультет. Недыр велӧдӧма челядьӧс Троицко-Печорскса школаын, армия бӧрын уджыштӧма ВЛКСМ Ижемскӧй райкомын 1955 воын сійӧс босьтӧмаӧсь удж вылӧ сэки комиӧн петысь «Гӧрд Печора» районнӧй газетӧ. Квайтымынӧд воясӧ кутісны лэдзны роч кыв вылын, нимсӧ пуктісны «Новый Север». Комын сизим во уджалӧ Г. А. Филиппов тайӧ газетас, зэв дыр вӧлі ответственнӧй секретарӧн.
Тавося февральын Герцен Александровичлы тырис квайтымын арӧс, а пенсия вылӧ ылі войвылад сылы позьӧ нин вӧлі петны вит во сайын. Но непӧштӧ сэки, а таво весиг эз окотит да эз удайтчы сылы петны шойччынысӧ 41 во уджалӧм бӧрын. Тайӧ каднас пӧ сӧмын ӧтчыд вӧлі больничнӧй вылын, кор вундісны аппендицит, а сэсся нинӧмӧн некор эг висьлы. И со тавося июльын журналист-ветеранӧс вынсьӧдісны газетса редакторӧн, сы вӧсна мый воддзасӧ вуджӧдісны мӧд удж вылӧ. Збыльысь арлыдыд абу мытшӧд, эм на кӧ гижан да йӧзкӧд уджалан сямыд, тырмӧ дзоньвидзалуныд, лӧсялан районнӧй администрациякӧд. «Коми му» газетса ёртъяс чолӧмалӧны Г. А. Филипповӧс ыджыд да кыв кутана удж вылӧ индӧмӧн да сиӧны сылы став бурсӧ.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ВУДЖӦДЧӦМӦН ДЕЛӦЫС ЛАДМИС
Уна во райцентрса да мӧдлапӧвсьыс сиктъясса да грездъясса олысьяс ва воссьӧмсянь йи сувттӧдз майшасьлісны Ижма вомӧн вуджавлӧмӧн. Туй дзоньталысь да стрӧитысь Ижемскӧй управлениелӧн паром уджаліс сідз-тадз. Коркӧ вуджӧдас ас кадӧ, а тшӧкыда и лоӧ вӧлі вель дыр виччысьны берегын, кынмыны да кӧтасьны зэр улын. Да и кыдзи вӧлі стрӧгджыкасӧ юавны паромщикъяслысь, вуджӧдчӧмсьыс кӧ колӧ вӧлі мынтыны кӧпейкаяс. Со мыйла йӧзыс важӧн нин корисны нюжӧдлыны быд гожӧм ю вомӧныс понтоннӧй пос, но сідзи тайӧс эз и ло вӧчӧма. Ӧти-кӧ, Ижма ляпкыдик, но паськыд ота, а, мӧд-кӧ, ӧні татшӧм поскыс сувтіс эськӧ некымын миллион шайт.
Таво ю вомӧныс босьтчисны вуджӧдчыны Ижемскӧй ДРСУ-лӧн жӧ КС-100 катерӧн татчӧс предпринимательяс. Семен Терентьев (ыджыдджык пыддиыс) да Александр Канев вӧчисны районнӧй администрацияса юралысь Н. И. Сметанинкӧд договор. Сы серти найӧ кӧсйысисны маниттӧг вуджӧдлыны Ижма вомӧн пода войтырӧс, мотоциклӧн да ас машинаӧн ветлысь йӧзӧс. А торкасны кӧ быттьӧ коркӧ графиксӧ, мынтасны администрациялы ас зепсьыныс вуджӧдчан донысь вит пӧв ыджыдджык неустойка. Паром амортизируйтӧм, ломтас-мавтас да вуджӧдчысьяслы удждон вылӧ рӧскод артыштӧмӧн калькуляция серти пода мортлы колӧ мынтыны ӧтарӧсӧ 10 шайт. Мотоциклӧн, легкӧвӧй машинаӧн вуджысь войтырлы, гӧгӧрвоана, лоӧ вештысьны тӧдчымӧн унджык.
Паромщикъяс водзӧссӧ быдӧнлы сетӧны типографияын печатайтӧм билет, код серти предприятие либӧ учреждение вермас мынтыны аслас уджалысьлы тайӧ рӧскодсӧ. Тадзи вӧзйис вӧчны районнӧй администрация предприятиеясса да учреждениеясса веськӧдлысьяслы, медым кӧть кокньӧдыштны ӧтарӧ-мӧдарӧ быд лун ветлысь йӧзсӧ. Но найӧ и сідзи оз элясьны воддза серти уна пӧв донӧн вуджӧдчӧмысь, ӧні пӧ лишнӧй дыр виччысьны паромсӧ некор оз ковмыв.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ДОЙМАЛӦНЫ, КУЛАЛӦНЫ ЙӦЗ
Изьватас войдӧр пыр нимавлісны шань, ӧта-мӧдыскӧд и бокысь локтӧм войтыркӧд бура сёрнитысь-олысь морттуйӧн. Ӧні жӧ унаӧн, кыдзи важ йӧз шулывлӧны, быттьӧ вежӧмъясӧн лоисны, ёна юӧны-кодалӧны, нӧйтӧны, виалӧны ӧта-мӧдсӧ, гусясьӧны. Районын зэв ёна содіс бӧръя воясӧ мортлы паныд веськӧдӧм преступность, оз этшаӧн и асьныс юрсӧ воштыны коддзӧм бӧртиыс. «Новый Север» районнӧй газет тшӧкыда йӧзӧдӧ «Криминальнӧй хроника», кӧні паныдасьлӧ уна шемӧсмӧдан юӧр. Со, шуам, Вертеп грездса ӧти олысьлӧн сарайысь нуӧмаӧсь 17,5 тысяча шайта «Вихрь-30» пыж мотор, кодӧс ньӧблӧма «Красноборскӧй» совхоз. Либӧ июль шӧрын код юрӧн бытшлалӧмаӧсь Сизяб сиктын «Ижемскӧй» совхозса ӧти рабочӧйӧс, ковмӧма нуны мортсӧ центральнӧй районнӧй больничаӧ. А Ижемскӧй леспромхозса сезоннӧй рабочӧй-кылӧдчысь Н. А. Нестеренкоӧс бытшкӧмаӧсь пуртӧн мускас да кувтӧдзыс лоӧма. Кымынкӧ том мортӧс да весиг нывбабаӧс нин аддзӧмаӧсь гортсьыныс кулӧмӧн, но судмедэкспертиза петкӧдліс, мый некод найӧс нинӧм абу вӧчӧма. Сідзкӧ, вӧзйыссьӧ кывкӧртӧд: либӧ позянасьыс унджык юисны, либӧ кыткӧ пытшкӧсныс вӧлі висьӧ да лишнӧй курыдторйыс эз лӧсяв висьӧмыслы.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
КИССЬӦ БЫТ СЛУЖБА
Мукӧдлаын моз Ижемскӧй районса матӧ быд сиктын да грездын бӧръя кадӧдз вӧлі йӧзӧс бытӧвӧя обслуживайтан предприятие, комплекснӧй приёмнӧй пункт. Но рыночнӧй экономикалань медводдза воськовъясын жӧ татчӧс бытӧвикъяс джӧмдісны асланыс ӧшыбкаясӧ, финансӧвӧй сьӧкыдлунъясӧ. Бытӧвӧй услугаяс вылӧ донсӧ лэптісны этша пыдди дас пӧв, и та вӧсна ӧні ёна этшаджыкӧн пыравлӧны КБО-ӧ. А удждоныс бытӧвикъяслӧн содіс сӧмын куим-нёль пӧв, но и сійӧс мынтынысӧ сьӧмныс абу. Та вӧсна унаӧн кутісны мунавны быт службаысь, кодсюрӧӧс лоӧ чинтавны, и тадзитӧ, пример вылӧ, квайт фотографысь коли сӧмын джынйыс. Мужичӧйясыд мӧдлаысь уджтӧ, гашкӧ, и аддзасны, а кытчӧ воштысясны нывбабаяс — тӧрытъя парикмахеръяс, шӧрасьысьяс, вурсьысьяс да мукӧд?
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-20
ПЕРЫМСА СТЕФАНЛӦН ТУЙ
613 во сайын комияс заводитісны пырны мирса цивилизацияӧ, ылыстчисны сёр первобытно-общиннӧй стройлӧн культураысь. Тані ыджыд пай Стефан Храплӧн, кодӧс шуисны Пермскийӧн. Сійӧ паськӧдіс христианство, пыртіс зырянаӧс православнӧй вераӧ. Юраліс наӧн, велӧдіс.
Русьын христианство заводитіс вужъясьны ІX нэмын на. Помкаыс лои первобытнӧй стройлӧн киссьӧмыс. Йӧз юксисны гӧль да озыр вылӧ, чужисны классъяс. Выль оланног тшӧктіс вежны языческӧй религиясӧ мӧдӧн, коді эськӧ отсаліс водзӧ сӧвмыны феодализмлы. Христианствосӧ яра вужйӧдіс ачыс государство да вичко. Сійӧ отсаліс ёнмӧдны выль строй, велӧдіс, мый классӧвӧй общество, кӧні ӧти нартитӧ мӧдӧс, бур да зумыд. Христианство пыртӧмкӧд важся роч государство лоис мирса христианскӧй обществолӧн юкӧнӧн. Русь матысмис Византия дорӧ, коді вӧлі Европаса медся сӧвмӧм феодальнӧй государствоӧн. Христианство вежис роч культурасӧ, озырмӧдіс сійӧс.
Русьын христианство вужъясис вочасӧн, да государственнӧй религияӧн лои сӧмын X нэм помын. Йӧзсӧ выль вераӧ пыртӧмыс нюжаліс эз ӧти нэм. Язычникъяс сувтісны сылы паныд, водзсасисны. ХІ нэмлӧн мӧд джынйын найӧ кӧсйылісны вины Ростов муын епископ Леонтийӧс. 1212–1215 вояс гӧгӧрын виисны Киево-Печерскӧй лавраса манак Кукшуӧс, [sic!] коді паськӧдіс христианство пермякъяс да вятичьяс пӧвстын. Но выльыслы водзсасьны вӧлі сьӧкыд. 
Владимиро-Суздальскӧй муын ыджыдалысь ростовскӧй князь Константин Всеволодович 1212 воын паніс Сухона да Юг юяс ӧтлаасянінын Устюг Великӧй кар. Сэк жӧ заводитісны лэптыны Михайло-Архангельскӧй манастыр. Сэсянь кутісны паськӧдны христианствосӧ странаса Асыв-Войвылын. Вочасӧн уна енлы пыдди кутісны эскыны ӧтилы. Ӧтдортісны йӧзсьыс кӧлдунъясӧс, тӧдысьясӧс, шаманъясӧс, волхвъясӧс, кудесницаясӧс.
Вычегодскӧй мусӧ новгородсаяс шуисны асланыс вӧлӧстьӧн, да налӧн ушкуйникъяс (дружинникъяс) тшӧкыда волісны дань чукӧртны. Новгородысь рочьясӧс зыряна тӧдісны важысянь. Важся коми йӧз пиысь унаӧн тӧдмасисны христианствоӧн Стефан Пермскийӧдз на. Устюгысь, Новгородысь войтыркӧд аддзысьлігӧн тӧдмасисны православнӧй религияӧн. Комиясӧс сэк шулісны пермякъясӧн, кодъяс олісны Владимиро-Суздальскӧй муысь асыввылынджык, устюжанакӧд да вятичьяскӧд орччӧн. Пермякъяс, кыдзи и вятичьяс, сувтісны христианстволы паныд. Та йылысь ме вылынджык казьтышті нин (Кукшу манакӧс виӧм). Но сійӧ «уджаліс» Перымса мулӧн лунвыв юкӧнас, да миян пӧль-пӧчлӧн вежӧрӧ выль религиясӧ сюйны прамӧя эз вермы ни эз удит.
Мӧд олан туй ковмис талявны устюжанин Стефанлы. Отсаліс сылы сюсь политиклӧн вежӧр да сям, сэкся социально-политическӧй олӧмыс, мый йылысь казьтыштам водзын. А ӧні пасъям, мый пермякъяс, мӧд ногӧн зыряна, олісны сэк Стефан Пермскийлӧн чужан карсянь эз ылын. Великӧй Устюгсянь медматыссаыс, кӧні олісны пермякъяс, вӧлі Пырас (ӧні Котлас) — Устюгсянь 68 километр. Ичӧтджык сикт-грезд вӧлі, гашкӧ, матынджык на. Эмӧсь юӧръяс, мый Устюгса уличаясын да рынокъясын тшӧкыда кыліс коми сёрни. Зырянаӧс выль вераӧ пыртысь ичӧтдырсяньыс вермис тӧдны тайӧ кывсӧ.
Вель уна уджын висьтавсьӧ Стефан Пермскийлӧн миссионерскӧй удж йылысь. Медводз, чайта, быть шуны «Житие святого Стефана Пермского, написанное Епифанием Премудрым». Гижысьыс Стефанкӧд ӧттшӧтшъя, ӧтлаын велӧдчисны манастырскӧй школаын: «Житие святого отца нашего Стефана, просветителя и первого епископа Пермской страны», кодӧс лӧсьӧдісны Ульяновскӧй манастырса манакъяс. Документъяс лыдысь колӧ вайӧдны «Вычегодско-Вымская (Михайло-евтихеевская) летопись», «Русская летопись по никовому списку». Стефан Пермский йылысь гижлісны историк Н. М. Карамзин, Г. С. Лыткин да В. И. Лыткин, П. Шестаков, А. В. Красов. Ю. В. Гагарин, Ф. А. Тентюкова да мукӧд. Найӧ корсьысисны уналаысь, унатор аддзисны Стефан Пермский йылысь.
Сійӧ чужліс 1335 либӧ 1340 вояс костын Великӧй Устюгын. Батьсӧ шулісны Храпӧн, нимыс вӧлі Симеон. Мамсӧ шулісны Марияӧн. Г. С. Лыткин чайтліс, мый Стефан Храплӧн мам-бать рӧдас кодкӧ вӧлӧма зырянин. Устюгын коми да рочьяс вермисны гӧтрасьны, верӧс сайӧ петны. Стефан быдмис зыряна челядькӧд, ӧтлаын ворсіс. Вермас лоны, бать-мам керкаас да коми зонпосникӧд ворсігӧн первойысь кывліс коми кыв йылысь. Эз ӧтнас тадз чайт (мый Стефан ичӧтдырсяньыс тӧдіс коми) Г. С. Лыткин. Тадз мӧвпалісны Е. Попов да А. В. Красов.
Детинка быдмис вичкоын служитысьлӧн семьяын. Симеон Храп вӧлі соборнӧй причетникӧн — дякӧн. Бать туйӧд муніс и Стефан. Ичӧтсянь. грамота тӧдмалӧм мысти, лыддис Библия, Ветхӧй да Выль заветъяс. Вӧлі зіль, уна тӧдны кӧсйысь детинкаӧн. Велӧдчыштӧм бӧрын шуис лоны манакӧн. 1365 воын муніс Ростовӧ да пырис святӧй Григорий Богослов манастырӧ инокӧн. Манастырыс сэк вӧлі Владимиро-Суздальскӧй княжествоын ыджыд культурнӧй центрӧн, нималіс аслас озыр библиотекаӧн. Сэн вӧліны церковно-славянскӧй, греческӧй да мукӧд кывъя небӧгъяс. Сэні пыдісянь тӧдмасисны разнӧй кывъя вичко книгаясӧн, вуджӧдісны болгарскӧй да сербскӧй кывъяс вылысь, венлісны богословие да философия йылысь, пыдісянь велӧдісны вичко кыв, стилистика. 
С. КАНЕВ, историческӧй наукаясса доктор, профессор.
Санкт-Петербург.
(Водзӧ лоӧ на).

#Коми_му_1992-08-20
СОДАС-Ӧ «КОМИ МУЛӦН» ТИРАЖ?
Августын заводитчис газет-журнал вылӧ гижсян кампания. Центральнӧй изданиеяс вылӧ гижӧдӧны сӧмын во джын кежлӧ, а Коми Республикалӧн газет-журнал вылӧ позьӧ гижсьыны дзонь во кежлӧ. Гижсян донъяс содӧмаӧсь дас-кызь пӧв. Шуам, медся лыддяна «Работница», «Крестьянка» да «Здоровье» журналъясысь во джынсьыс ковмас вештыны 150 шайт, вежоннас ӧтчыд петысь «Аргументы и факты» газетысь — 102 шайт. Тайӧ донъяссӧ артыштӧма Коми Республикалы. Мукӧд ылынджык областьясын тайӧ донъясыс нӧшта ыджыдджыкӧсь, сы вӧсна мый мӧд во кежлӧ торйӧн арталӧны транспортнӧй рӧскод. Медся ичӧт сійӧ лоӧ москвичьяслы, ӧд унджык газет-журналыс петӧ Москваын.
Кӧть и донъяс содӧны ӧдйӧджык удждонсьыд да пенсиясьыд, а век жӧ окота кӧ лыддьыны радейтана газет-журнал, киоскысь ньӧбӧм дорысь донтӧмджык гижсьыны. Ӧні нин киоскын ньӧбӧм «Молодёжь Севера» газет сулалӧ 4 шайт, «Красное знамя» — 2 шайт, «Республика» да «Коми му» газетъяс — 1 шайт. Кольӧм во кӧ на киоскъяс дорын асывъяснас ӧчередь нюжӧдчывліс газетъясла, ӧні ньӧбӧны лыда йӧз. Со мый висьталіс Выльгорт сиктса киоскын вузасьысь Е. М. Таскаева:
— Дзик став газет-журналсӧ омӧльджыка ньӧбӧны. Бурджыка босьтӧны «Молодёжь Севера», «Собеседник», «Красное знамя», а «Коми му», «Йӧлӧга» кольӧны. Унаӧн сёрнитӧны комиӧн, а шуӧны, мый оз кужны лыддьысьны коминас, школаас абу велӧдлӧмаӧсь. Но кыдзкӧ оз эскыссьы, мый комиӧн сёрнитысь морт оз вермы гӧгӧрвоны коми газет-журнал.
Пасъям, мый Сыктывдінын таво лыддьӧ «Коми му» газет 500 морт, джынйыс Ыбысь, Пальысь да Пажгаысь.
— Таво неуна чиныштас гижсьӧмыс став газет вылас, — мӧвпалӧ Сыктывдін районса связь узелысь инструктор М. Н. Тарасова, коді кыв кутӧ газет-журнал вылӧ гижсьӧм вӧсна.
Эмӧсь нин медводдза гижсьысьяс, но очередь абу на вӧлӧма. Районса почтӧвӧй отделениеясӧ абу на мӧдӧдӧмаӧсь каталогъяссӧ, сы вӧсна мый сэтчӧ таво абу печатайтӧмаӧсь гижсян донъяссӧ, аслыныс ручкаӧн колӧ гижны став донсӧ. Тайӧ и падмӧдӧ, кӧть и телефон кузя ыстӧмаӧсь нин почтаяс вылас медся тшӧкыда гижсяна газет-журнал донъяс. Связьлӧн районнӧй узелысь начальникӧс вежысь Н. И. Макаровалӧн тӧждыс унджык. Почта новлысь машинаяслы оз тырмы бензин да ковмӧма чинтыны рейсъяс. Мандач — Новоипатоволань да Нювчим — Яснӧг — Кӧмъяр — Поингалань почта нуӧны ӧтчыдысь кык луннас — воторникӧ, четвергӧ да субӧтаӧ. Стӧч тайӧ лунъясас петӧ «Коми му», и лыддьысьысьяслы сійӧ воӧ петан лунас, а «Красное знамя» сёрмӧ куимысь вежоннас. Медся лёк «Республика» газетлы, сылӧн куимнан номерыс быд вежон сёрмӧ. Нина Ивановна полӧ, мый чинас кӧ газет-журнал лыддьысь, ковмас чинтыны и почтальонъяслысь ставкаяс. А ӧд сідз нин джын почтаас асьныс начальникъясыс почтальоналӧны. Со тадзи дойдӧ ставнысӧ рынок, кодӧс медводз дорйисны журналистъяс. Тупкисны нин минсельхозлысь «Аграрная газета». Локтан восянь МВД-лӧн торйӧн петысь «Сирена» газет пырӧ «Республика» газет борд улӧ, кыдзи приложение. «Телерадиопрограммаяс» ӧтлаасьӧны «Семь дней» газеткӧд. Сьӧкыд кадӧ журналистъяс ӧтувтчӧны. Вермас лоны, мый и «Коми му» газетлы ковмас корсьны ёртъясӧс. Коми Республикаса депутатъяс эз тырвыйӧ думыштлыны, кор восьтісны Верховнӧй Сӧветлысь «Республика» торъя газет. Сійӧ сьӧм вылас колӧ вӧлі ёнмӧдны «Коми му» газет, медым сійӧ петіс «Красное знамя» моз витысь вежоннас да нӧшта мед сійӧс вуджӧдісны роч кыв вылӧ. Коді кӧсйис, гижсис эськӧ роч «Коми му» вылӧ, кодкӧ коми кыв вылын петысь газет вылӧ. Газетыд оз вермы лыддьыссьыны бурӧн, кольччӧ кӧ олӧмсьыс. А кыдзи вермас лункосмӧсӧн петысь ичӧтик штата газет вӧтчыны «Красное знамя» кодь газет бӧрся? Таын нӧшта ӧтчыд тыдовтчӧ коми кыв кедзовтан политика, кӧть и государственнӧй кывъяс йылысь закон серти, коми да роч кывлӧн ӧткодьӧсь правоясыс.
СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: коми мамлӧн нывкаыс оз тӧд коми кыв. Кутас-ӧ коркӧ сійӧ лыддьыны «Йӧлӧга» да «Коми му» газетъяс? Н. И. Макарова — Сыктывдін районса связьлӧн узелысь начальникӧс вежысь.
Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ.
Сыктывдинскӧй р.

#Коми_му_1992-08-20
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Кӧсъянныд кӧ, медым ӧшалігкостіыс тіян паськӧмыд эз ло розьӧсь, водзвыв босьтчӧй уджӧ. Воз полӧ махоркаысь. Пуктӧй сійӧс кык пӧвста марля мешӧкӧ да ӧшӧдӧй шкапаныд. Полӧ тайӧ бобулыс и косьтӧм апельсин кыш, лавандӧвӧй вый дукысь.
☼ ☼ ☼
Шляпаныд кӧ ёна кӧтасис, топыда сюялӧй пытшкас газет да кольӧй шоныдінӧ. Васӧднас на вылыссӧ сыналыштӧй сӧстӧм щӧткаӧн. А нюклясьӧм доръяссӧ гладитӧй. Дерт, васӧд рузум уліас вольсалӧм бӧрын. Гладитӧм да щӧткаӧн сыналӧм дорсӧ шоныднас на лӧсьӧдӧй кыдзи колӧ.
☼ ☼ ☼
Чуня кучик кепысьныд косьмис да зэлыда тӧрӧ кианыд. Татшӧмыс оз ло, гартыштанныд кӧ некымын час кежлӧ васӧд рузумӧ, сэсся сюянныд кианыд да сідзи косьтанныд.
☼ ☼ ☼
Чуня няр кепысь мыськӧны майтӧга шоныд ваын киад сюйӧмӧн. Сэсся косӧдӧны ки чышкӧдӧн да веськӧдӧм бӧрын косьтӧны, но оз пӧсь паччӧрын либӧ пӧсь батарея вылын. 
☼ ☼ ☼
Ёна кӧтасьӧм кӧм мыськӧны кӧдзыд ваӧн, косӧдӧны кос ветьӧкӧн, пытшкас сюялӧны кос газетъяс, кодъяс некымын часӧн кыскӧны васӧ. Сэсся мавтӧны глицеринӧн, медым косьмигас эз потлась да эз чукрась.
☼ ☼ ☼
Шарикӧвӧй ручкаысь уна паста тӧран кӧрт засьыс артмӧ ичӧтик отвёртка, кодӧн вӧдитчӧны часі дзоньталігӧн. Шарикӧн гижан йывсӧ перйӧны, сы местаӧ сюйӧны вурсян машинаысь ем да отвёртка йыв моз кеслӧны. Мед воропыс лоис небыдджык, выліас зэвтӧны резина шланг тор, а помас гартыштӧны винт.
☼ ☼ ☼
Шарикӧвӧй ручкаысь тшӧтшӧдыштӧм гижан йывсьыс артмӧ зэв бур заклёпка, коді туйӧ, шуам, складнӧй зонт дзоньталігӧн. Колӧны татшӧм заклёпкаясыс и радиолюбительяслы. На отсӧгӧн позьӧ кокниджыка паяйтны радиодетальяс.

#Коми_му_1992-08-20
ВОССЬӦ ВӦРАЛӦМ
Республикаса вӧралысьяс майшасьӧм сорӧн тайӧс важӧн нин виччысисны. Кыдзи юӧртісны «Комипромохота» производственнӧй объединениеысь, Койгородскӧй, Прилузскӧй, Сысольскӧй, Сыктывдинскӧй, Кӧрткерӧсскӧй, Усть-Вымскӧй, Усть-Куломскӧй да Княжпогостскӧй районъясын утка, нюрвывса да вӧрса пӧтка вылӧ вӧралӧм воссьӧ август 22 лунся асылӧ. Войвывса мукӧд районъясын сійӧс лоӧ восьтӧма вежонӧн сёрӧнджык, август 29 лунся асылӧ. Ӧти кывйӧн кӧ, вӧралысьяс ӧнісянь нин вермасны дасьтыны пищаль, зарадитны патронъяс, лӧсьӧдны ноп...
Окота со мый тӧдчӧдны. Миян Коми муса парма абу нин воддза моз озыр зверь-пӧткаӧн. Та вӧсна быд пищаля мортлы колӧ кыв кутӧмӧн прӧмышляйтны ты дорын и ягын.

#Коми_му_1992-08-20
Ньӧбам косьтӧм еджыд гоб. Быд килограммлӧн доныс 600 шайтӧдз.
Шыӧдчыны: Сыктывкар, тел. 3-50-82.