AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-04

#Коми_му_1992-08-04
ГОРТ ГӦГӦРЫН
Киын новлан часіӧ прокладка, коді пуктыссьӧ корпус да вевт костас, позьӧ вӧчны и аслыд. Босьтӧны полиэтиленӧвӧй плёнка да циркульӧн (емнас) визьнитӧны некымынысь, кытчӧдз плёнкаыс оз ор сарпалӧминтіыс.
Грелкатӧ, кӧні пробкаыс оз нин бура топав, эн тэрмасьӧй шыбитны. Челядьлы резина нёньсьыс вундӧй кытшсӧ да пуктӧй пробкаас. Грелкасьыс пробка дортіыс оз мӧд виявны.
Джодж либӧ ӧшинь краситан кисточкаыд кӧ мӧдіс киссьыны, вӧчӧй жӧчысь асык да болта гайкаӧн зэлӧдӧй сіяссӧ.
Электробритваысь важ пуртъяснас позьӧ вӧдитчыны фрезаӧн моз. Пуртсӧ крепитӧны винт вылӧ, а винтсӧ зэлӧдӧны дрельӧ. Татшӧм фрезаыс вундӧ оз сӧмын пластмасса, пу, но и озысь, алюминий, ыргӧн да небыдджык кӧрт.

#Коми_му_1992-08-04
КАДЫСЬ ВОДЗ
Барселона. Ӧтувъя командаысь гандболистъяс предварительнӧй турнир помасьтӧдз босьтісны «путёвка» олимпийскӧй турнирлӧн полуфиналӧ. «Б» группаын медбӧръя матч водзвылас найӧ ворсісны Испанияса командакӧд да вермисны 24:18 тшӧтӧн. Медбура ворсіс Валерий Гопин, коді тайӧ сезонын ворсӧ «Маристас» испанскӧй клубын. Сійӧ сюйис сизим мач.
Олимпиада вылын збыльысь зарни медальӧн «зэрис» Минскысь гимнаст Виталий Щерболы. Август 3 лунӧ сійӧ босьтіс квайтӧд зарни медаль. 
Тайӧ жӧ лунас ӧтувъя командаысь дзюдоист Назим Гусейнов (кокни вес) босьтіс зарни медаль. Сійӧ вермис Лунвыв Кореяысь спортсмен Юн Хиунӧс.
Август 3 лун кежлӧ командаяс босьтісны та мында медальӧн:

#Коми_му_1992-08-04
ГОРА КЫВЪЯСТӦГ
Тайӧ мортыскӧд аддзыси Сыктыв вожын. Сійӧ нинӧмӧн быттьӧ оз торъяв мукӧдъясысь. Этша нӧ ӧмӧй коми сикт-грездын татшӧм мужичӧйыс!
Ремид Гаврилович Голосов радейтӧ вӧр-ва. Сытӧг, буракӧ, овны оз вермы. И аслыс уджсӧ бӧрйӧма сьӧлӧм сертиыс. Ремид Гаврилович дас сайӧ во лесникалӧ Сысольскӧй лесосеменнӧй станцияын. Ӧні мортыд пенсия вылын нин. Но эз тай пукавсьы гортас. Уджтӧгыс, тыдалӧ, оз нин вермы овны. Мӧд боксянь, верман-ӧ янсӧдчыны радейтана делӧкӧд, кодлы уна во сетін ассьыд сьӧлӧмтӧ? Сэсся, гӧгӧрвоана, та мында кадӧн чӧжсис ыджыд опыт. Эм сылы мыйӧн юксьыны либӧ чуйдӧдны томджыкъясӧс.
Бӧръя воясӧ кыдзкӧ тшӧкыдджыка кутісны сёрнитны, мый колӧ пӧ бурмӧдны экология, ёнджыка тӧждысьны да видзны республикаса «веж зарни» — вӧр. Сӧмын тай сёрниясыс медсясӧ сёрниӧн и кольӧны. Р. Г. Голосов кинас ӧвтыштчӧ татшӧм больгӧмсьыс. Сійӧ бура тӧдӧ, мый талун вӧчсьӧ вӧръясын. Ӧні, рыноклань мунігӧн, пармаын керасьысь-пӧрӧдчысьлӧн лыдыс тӧдчымӧн содіс. Найӧ зэвсӧ оз тӧждысьны, мый на бӧрын кольӧ. Выльӧн пӧжсьӧм коммерсантъяс да бизнесменъяс, тшӧтш и леспромхозъяс, корсьӧны выгӧда. Вӧрысь, сямман кӧ, дерт, позьӧ вӧчны уна сьӧм. Ӧд делӧвӧй вӧр, брус, тьӧс-плака, вагонка вель ёна донсялісны.
Яг-растӧ керавны ыджыд сям оз ков. Вынйӧра техника сійӧс тӧлысь-мӧдӧн «ньылыштас». Сӧмын коді кутас ловзьӧдны кушмӧм керассӧ? Миян, мыйлакӧ, век неморт ног артмӧ. Кодкӧ пӧрӧдчӧ, позьӧ шуны, медбурсӧ курыштӧ, нӧшта на ставсӧ пузувтӧ. А мӧд вештӧ тайӧ грекъяссӧ: весалӧ да уберитӧ лӧп-ёг, садитӧ том пуяс, видзӧ, тӧждысьӧ на вӧсна. Эк, вӧлі да ыджыдаліс кӧ сэтшӧм закон, мый серти вӧрын пӧрӧдчысь ставсьыс кыв кутіс! Сэки эськӧ сійӧ бура тӧдіс, пакӧститчӧмысь ковмас мынтыны сэтшӧм штрап, мый юрсиыд во-мӧд кутас повзьӧмысла сулавны. Нӧшта сэсся тэнӧ нэмнас некор оз лэдзны вӧрын уджавны. А, шуам, пӧрӧдін кӧ пу, то сы пыдди быть кыкӧс садитін...
Уна во чӧж нин Ремид Гаврилович буретш сійӧс и вӧчӧ, медым Коми муын шувгис парма. Быд ар сійӧ лесникъяскӧд чукӧртӧ коль, косьтӧ да дасьтӧ кӧйдыс. Сэсся, дерт жӧ, быдтӧ пожӧм-коз. Мыйта сям, вын, киподтуй колӧ, медым найӧ быдмисны, сӧвмисны. А дась кольсӧ, том пуяссӧ босьтысьыс абу. Кӧть быд во Коми Республикаын уна сюрс гектар вылӧ бырӧ вӧрыс. Мыйла? Пожӧм-козтӧ керавны абу дыр. Бӧр ловзьӧдны кушмӧминсӧ вель сьӧкыд. Тшӧтш, ок дона! Буретш та вӧсна окотитысьыс и абу. Сэсся и тшӧктысь-стрӧжитысь мыйлакӧ оз сюр.
Вермис, тӧдӧмысь, Р. Г. Голосов шеныштны кинас. Майбыр, пенсия вылын. Горт гӧгӧрын тӧжд-могыс сідзи юр выв тыр. Град выв пуктасъяс быд лун колӧ киськавны, скӧт гӧгӧр бергавны... Но оз вермы сійӧ мӧд ногыс. Олӧма йӧзлӧн, тыдалӧ, татшӧм сяма оласногыс йиджтысьӧма вирас, пӧль-батьясӧн велӧдӧмыс крепыда вужъясьӧма.
Чайта, позьӧ гӧгӧрвоны Р. Г. Голосовӧс. Лунысь-лун чинӧ Коми муса парма. Воысь-во сійӧ гӧльмӧ и зверь-пӧткаӧн. Косьмӧны юяс. Воддза серти чери ёна нин быри. А мортыд такӧд миритчыны оз вермы, оз кӧсйы. Миян сёрниын Ремид Гаврилович казьтыштіс бӧрӧ кольӧм кадсӧ:
— Дзик на неважӧн, гашкӧ, во кызь-комын сайын, коми морт пыдди пуктыліс вӧр-ва, мӧд синъясӧн сы вылӧ видзӧдіс. Сэки коми пармаын ыджыдалісны на некодӧн гижтӧм законъяс. Найӧс коми войтыр некор эз торкавны. Ӧд прӧступитчӧм дядьӧӧс виччысис медся ыджыд омӧльторйыс — сійӧ воштыліс ассьыс бур нимсӧ. Сиктсаяс, медматысса ёртъяс, весиг и рӧдвуж татшӧмтор эз прӧститлыны. Сэки ковтӧг эз керавны ни ӧти пу, гожӧмын эз лыйны-вины пияна энь йӧраӧс, эз вотлыны кын пув. Кытчӧ тайӧ воши, разалі-сылі?
Р. Г. Голосов сьӧкыда ышловзьӧ. Йӧзыс пӧ тай ёна вежсисны. Найӧ удитісны «висьмыны» сійӧ жӧ веськодьлунӧн, мукӧдыс пӧ весиг кутісны кимӧститчыны-пакӧститчыны. Примерыс тырмымӧн. Вӧр керкаӧ гежӧдика волӧны гӧстьяс. Мед пӧ эськӧ да. Сӧмын на бӧрын сійӧ казьтылӧ мазі поз, кӧні ыджыдалӧма пармаса кӧзяин — ош. Оз кӧ тырмы водзвыв заптӧм пес, сотасны лабичьяс, тшӧтшӧдасны узьланін, весиг пӧ стенсӧ лӧсаласны. Татшӧмъяс бӧрын ни пӧрт, ни пань оз коль. Аттьӧ пыдди на содтӧд ӧшинь-стеклӧсӧ жугӧдасны.
Абу бурджык и ты-ю дорын. Вӧйтӧм кулӧм-ботан бӧрся сюся колӧ видзӧдны, быттьӧ ассьыд синтӧ видзны. Чай юигкості вермасны гусявны. Таво тулыс со Р. Г. Голосовлы кодкӧ «отсыштӧма»: выль кулӧм гусялӧмаӧсь. Тӧвбыд мортыд сійӧс кыӧма, садитӧма.
Р. Г. Голосов ас йывсьыс оз радейт сёрнитны, сьӧкыд сыысь мыйкӧ кыскыны-тӧдмавны. Век мӧд вылӧ сёрнисӧ старайтчӧ вуджӧдны да ошкыштны. Сылӧн ёртъяс, тӧдсаяс висьталӧм серти, Гаврилович пӧ нэмсӧ татшӧмӧн вӧлі. Скуп мортыд кывъяс вылӧ. Сэк жӧ быдтор сы киын «ӧзйӧ»-артмӧ. Торйӧн нин бур вӧралысь. И уртӧ прӧмышляйтӧ, и тар-дозмӧртӧ сяммӧ кыйны, гоз-мӧд ошкӧс чергӧдлӧма и.
Олӧ Визинын сиктса морт, коді лунысь-лун рӧдмӧдӧ коми парма, видзӧ, дорйӧ сійӧс. Гора кывъястӧг вӧчӧ ассьыс уджсӧ. 
М. ЛАДАНОВ. Сысольскӧй р.
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимок вылын: Р. Г. Голосов.

#Коми_му_1992-08-04
БАЛТИЙСКӦЙ МОРЕ ЛОАС СӦСТӦМ,
но та могысь ковмас видзны 22 миллиард доллар
Тавося апрельын Россия, Асыввыв да Рытыввыв Европаса мукӧд страна кырымалісны вӧр-ва да сынӧд сӧстӧма видзӧм йылысь декларация. 19 воӧн шуӧма весавны Балтийскӧй морелысь ёна няйтчӧм районъяс. Та вылӧ ылӧсас ковмас видзны 22 миллиард доллар.
Декларациясӧ вӧлі кырымалӧма Балтийскӧй море дорйӧм кузя конференция вылын, коді вӧлі Хельсинкиын.
Балтийскӧй море, кодӧс кытшалӧны Россия, Латвия, Литва, Эстония, Норвегия, Швеция, Дания, Польша да Германия, Севернӧй морекӧд йитчӧма зэв векни проливӧн. Та вӧсна сэні зэв ньӧжйӧ вежсьӧ ваыс, 25–40 воӧн.
Хельсинкскӧй комиссияса специальнӧй группаӧ пырысь специалистъяслӧн тӧдмалӧмъясыс петкӧдлӧны, мый ӧні Балтийскӧй море берегса каръяс да предприятиеяс лэдзӧны сэтчӧ зэв уна весавтӧм ва. Мореӧ быд во веськалӧ ылӧсас 2.500 тонна свинеч да 25 тонна ртуть.
Сэтшӧм органическӧй колясъяс, кыдзи няйт да целлюлозно-бумажнӧй предприятиеясысь шыблас, васьыс босьтӧны уна кислород, та вӧсна сэні кулӧ став ловъя лолыс.
Няйт море пыдӧслӧн ыдждаыс воысь воӧ вежласьӧ. Ӧткымын воясӧ «кулӧм пыдӧсыслӧн» ыдждаыс овлӧ 100 тысяча квадратнӧй километрӧдз — Балтийскӧй морелӧн нёльӧд юкӧныс.
«Балтийскӧй морелӧн медджуджыд местаясыс — тайӧ пустыня. Тайӧ грӧзитӧ чери кыйӧмлы, шойччӧмлы да туризмлы, а сідзжӧ уна миллион мортлӧн здоровьелы, кодъяс олӧны Балтийскӧй море берег пӧлӧн. Ваын бактерияяс вӧсна пӧдлалӧны уна пляж, — шуӧ экологическӧй проблемаяс кузя всемирнӧй банкысь старшӧй специалист Стивен Лиитнер. — Берегдорса районъясын йӧз оз лысьтны юны веркӧсса васӧ, а кӧнсюрӧ няйтыс веськалӧ и мупытшса ваясӧ».
Балтийскӧй море весалӧм кузя проектсӧ экспертъяс орччаӧдӧны 70-ӧд воясын Великӧй тыяс весалӧмкӧд, кодӧс ӧтув вӧчисны США да Канада.
«И Балтийскӧй море, и Валикӧй тыяс используйтсьӧны ӧтув. И сэні, и тані ваас зэв уна вреднӧй элементъяс, а сідзжӧ ловъя организмъяс, кодъяс заразитчӧмаӧсь сьӧкыд металлъясӧн», — шуӧ Ричард Лирофф, природалӧн всемирнӧй фондысь шӧр да Асыввыв Европаса программаясса директор.
Но Лирофф индӧ и торъялӧмъяс вылӧ. «Великӧй тыяс бердын эм сӧмын кык национальнӧй правительство, — Балтийскӧй районын ёна унджык. И найӧ абу сэтшӧм озырӧсь деньгаӧн. Великӧй тыяс весалігӧн миянлы удайтчис шедӧдны вермӧмсӧ, сы вӧсна мый ми вӧлім дасьӧсь весавны йӧзлӧн гортса овмӧсын да промышленностьын используйтӧм ва. Татшӧм инвестицияыс Польшалы да Россиялы сувтас зэв дона.
Лироффлӧн арталӧмъяс серти, ассьыс экологическӧй тӧждъяссӧ решитӧм кузя Россия колис США-ысь 20 во вылӧ. Но, кыдзи лыддьӧ сійӧ, тайӧ костыс, вермас лоны, и бур.
Рытыввывса правительствояс да международнӧй банкъяс кӧ решитчасны пӧртны олӧмӧ инвестициясӧ, то тайӧ тырвыйӧ вермас вештыны асьсӧ.
Балтийскӧй море ковмас весавны кык пӧрйӧ: 1993–1997 воясын, а сэсся 1998–2012 воясын. Специальнӧй группалӧн уджын, коді лӧсьӧдіс декларациясӧ, участвуйтіс нёль международнӧй финансӧвӧй организация: Выльмӧдӧмлӧн да сӧвмӧдӧмлӧн европейскӧй банк, Европейскӧй инвестиционнӧй банк, Войвывса инвестиционнӧй банк да Став мирса банк.
Дж. Эйзенберг.
«Мы» газетысь.
********************************************
КОЛӦ ЛЫДДЬЫНЫ

#Коми_му_1992-08-04
САМАРА. Некымын секундӧн позьӧ тӧдмавны автомобиль двигательысь няйт-ӧ мавтасыс АЗЖ-965 анализаторӧн, кодӧс вӧчисны С. П. Королев ныма авиационнӧй институтлӧн научно-исследовательскӧй лабораторияын.
СНИМОК ВЫЛЫН: доцент Николай Малыгин петкӧдлӧ АЗЖ-965-лысь уджсӧ.
ИТАР-ТАСС-лӧн фото.

#Коми_му_1992-08-04
АДДЗӦНЫ КАД БЫДЛАӦ ВОЛЫНЫ
Тӧдчымӧн донсяліс бензин. Водзті Кулӧмдінса уличаяс вывті рытъясын мотоциклъяс жуӧмӧн жуисны, а ӧні визьнитлӧны гежӧдджыка. Тӧдчис-ӧ тайӧ донсялӧмыс туй вылын неминуча лыд вылӧ?
— Дерт, помкаыс абу сӧмын таын, но кольӧм воын серти туй вылын неминучаяс чинісны, — вочавидзис Усть-Куломскӧй районысь старшӧй государственнӧй автоинспектор П. И. Максимчук. — 1991 вося первой джынйын вӧлі 19 авария, а таво — 16. Пӧгибнитӧм йӧз лыдыс чиніс 5 морт вылӧ. Ме думысь, ёнджыкасӧ тӧдчӧ штрапъяс содӧм. Пример вылӧ, сюрас кӧ морт руль сайысь код юрӧн, то медся этша штрапыс сылы лоӧ сюрс шайт, а позьӧ босьтны государстволы пӧльза вылӧ 2 сюрс шайтӧдз.
Но код юраяслы, кыдз шуласны, йирыд кок лапа вылӧдзыс сӧмын. А курыдторйыд ӧні — кор кӧсъян да мыйта кӧсъян. Во заводитчӧмсянь туй вылын ветлан правилӧяс торкисны 750-ысь, а на пиысь 158-ысь — код юраяс. 25 мортлы ковмис вештыны сюрс да унджык шайтӧн.
Мотоциклистъяс пиысь унаӧн, а кызвыннас найӧ — том йӧз, ветлӧны правотӧг. Медым татшӧм войтырыс лоины этшаджыкӧн, а вочасӧн дзикӧдз бырисны, ГАИ-лӧн водзмӧстчӧмӧн райцентрын котыртӧма «А» категория вылӧ экзаменъяс сдайтӧм. Тӧдӧмлунъяс донъялӧны компьютерӧн. Та дырйи экзамен сдайтысьяс велӧдчӧны гортаныс асьныс. Экзамен примитӧмысь вештӧны сӧмын 7 шайт. Куим воӧн татшӧм ногӧн мотоцикл вылын ветлӧм вылӧ право сетӧма некымын сё мортлы. Таво нин сдайтісны дас витӧн. Татшӧм йӧз пӧвстысь унджыкыс — райцентрсаяс. Ылі сиктъясысь да посёлокъясысь волысьяс овлӧны этшаӧн. Отсалӧны школаын босьтӧм тӧдӧмлунъяс, ӧд районса 7 шӧр школаын трактор да видз-му уджалан машинаяс велӧдігӧн тӧдмасьӧны и туйяс вывті ветлан правилӧясӧн. Таво кык группалысь экзаменъяс примитіс Усть-Немын да Югыдъягын и ДОСААФ-лӧн спортивно-техническӧй клуб. Неыджыд да отсӧг, мед чиніс туй вывті ветлан правилӧяс торкалысьяслӧн лыд.
Тешкодьӧн кӧть тайӧ кажитчас, но кымын бурджыкӧсь туйяс, сымын правилӧяс торкалӧмыс унджык. Эз сэтшӧма «нимавлы» Руч вож, а мыйӧн воис асфальта туй, ӧти бӧрся мӧд неминуча. Торйӧн нин ышмӧны мотоциклистъяс. Дерт, «подвиг» вылӧ ышӧдӧ вина-водка. Оз, тыдалӧ, велавны ветлыны тракторъяс да автомашинаяс вылын «Усть-Куломскӧй» совхозса, Усть-Куломскӧй да Верхне-Вычегодскӧй леспромхозъясса, ремтехпредхимияса механизаторъяс, кӧть эськӧ, шуам, бӧръяас рейсӧ петӧм водзвылын водительясӧс видзӧдалӧ медик. Татшӧмторсӧ нӧшта котыртӧма Пруптскӧй леспромхозын, Кужбаса кылӧдчан рейдын, Сыктывкарскӧй автотранспортнӧй объединениелӧн Кулӧмдінса автоотрядын.
Районса предприятиеясӧн веськӧдлысьяс пӧвстысь унаӧн бура гӧгӧрвоӧны ГАИ-ын уджалысьяслысь тӧждсӧ. Тимшерскӧй, Усть-Куломскӧй, Усть-Немскӧй, Помоздинскӧй, Верхне-Вычегодскӧй леспромхозъясса да кылӧдчан контораясса директоръяс лишӧдісны сьӧм, мый вылӧ лоис позянлун ньӧбны дзик выль «Жигули» автомобиль. Ӧні автоинспекцияын уджалысь 9 морт вылӧ эм 4 автомашина да 2 мотоцикл. Кыдз шуласны, пуксьы любӧй вылӧ да видзӧд ветлысь-мунысьяс бӧрся.
— Туй вывті ветлан правилӧяс бӧрся видзӧдны — тайӧ ӧти делӧ, — водзӧ висьталіс П. И. Максимчук. Шӧр могнас ме да сотрудникъяс лыддям профилактическӧй удж, мед правилӧяс тӧдтӧг, код юрӧн либӧ жугалӧм трактор-машинаӧн некод эз пет туй вылӧ. Сиктъясӧ да посёлокъясӧ ветлігӧн медводз кежалам автомобильнӧй овмӧсъясӧ да тракторнӧй гаражъясӧ. Пыр сёрнитам механизаторъяскӧд, мед кужӧмӧн вӧдитчисны транспортӧн, бура тӧдмасисны туй вывті ветлан правилӧясӧн. Ыджыд тӧдчанлун сетам сідзжӧ техосмотръяслы, зілям, медым видзӧдлытӧг эз коль ни ӧти транспортнӧй средство.
Сы мында уджсӧ, мыйта вӧчӧны ӧні, эськӧ нуӧдны эз вермыны этшаник йӧзнад, но эмӧсь отсасьысьяс — милицияын уджалысьяс. Ручын пӧрадок лӧсьӧдӧм могысь унатор вӧчӧ участкӧвӧй инспектор А. В. Зезегов. Тимшерын ГАИ-лы ёна отсасьӧны В. Н. Алещенков да В. К. Юшков, Югыдъягын отсӧгӧн пыр воӧ В. Д. Генке.
Руч да Помӧсдін вожъясын колӧ эськӧ кутны торъя автоинспекторъясӧс, мед сюся видзӧдісны пӧрадок бӧрся места вылын, но штат содтӧм вылӧ абу сьӧм. Петр Иванович унаысь кыпӧдліс сёрни «Ручевскӧй» совхозса директор В. В. Есевкӧд, кодлӧн овмӧсын уджалысьяс медся ёна торкалӧны правилӧяс, мед сетіс сьӧм, кӧть нин ставка джын мында (мӧд джынсӧ сетас Усть-Куломскӧй леспромхоз), но сійӧ пыксьӧ. Кӧть гӧгӧрвоӧ: кымын ёнджык пӧрадокыс, сымын бурджык совхозлы. Таво нин со овмӧсса механизаторъяслӧн мыж вӧсна лоис туй вылын 3 авария.
ГАИ-ын уджалысьяс оз элясьны туйяс стрӧитан Кулӧмдінса управление вылӧ. Туй вӧчысьяс таво тӧв бура дӧзьӧритісны автомобильнӧй трассаяс, ӧні, гожӧмнас, пӧрадокӧ вайӧдӧны жугласьӧминъяс, вевттьӧны асфальтӧн выль участокъяс.
Унаӧн сёрнитӧны, мый кымын унджык штрапуйтасны ГАИ-са уджалысьяс, сымын унджык и босьтасны удждонсӧ. П. И. Максимчук та вылӧ вочавидзис тадзи:
— Миянлы мынтӧны оз штрапъясысь, а лючки делӧнымӧс вӧчӧмысь. Став сьӧмыс, коді воӧ штрапъясысь, мунӧ районлӧн бюджетӧ, кытчӧ видзӧны сійӧс, райфинотдел миян водзын оз висьтась.
ГАИ-ын уджалӧны ассьыныс делӧсӧ да техника радейтысь йӧз. Ачыс Петр Иванович Усть-Куломскӧй районын «старшӧялӧ» ӧкмысӧд во нин. Удж кузя ёртъясыс пыдди пуктӧны. Оз лёка донъявны уджсӧ республикаса инспекцияын. Принципиальнӧй, кывъяс вылас сулалысь сійӧс вежысь В. Б. Филимонов, коді олӧ Кебанъёльын да посёлокас велӧдӧ том йӧзӧс самбоӧ и вӧльнӧя вермасьны. Кажитчӧ, лун и вой оз чеччывны машина руль сайысь В. А. Каримов да Н. К. Лопухов. Нелямынӧд ар да нелямынысь муртса петӧмъяс. Аддзӧны кад и тӧдӧмлунъяс содтӧм вылӧ. Куимӧн велӧдчӧны МВД-лӧн высшӧй да шӧр специальнӧй заведениеясын.
В. ЛОДЫГИН.
АВТОРЛӦН да В. ПЕТРОВЛӦН снимок вылын: Усть-Куломскӧй ГАИ-са инспектор В. Б. Филимонов.

#Коми_му_1992-08-04
ТӦДТӦМ ЛЕНИН
Миян историкъяс пиысь медводдзаясысь ӧтиӧн Дмитрий ВОЛКОГОНОВ лыддис пӧшти квайт том ленинскӧй документъяс, кодъясӧс некӧн эз йӧзӧдлыны. На пиысь некымынӧс сійӧ пыртас аслас «Ленин» книгаӧ.
Дмитрий Волкогоновкӧд сёрнитӧ «Московские новости» газетса обозреватель Наталья ДАВЫДОВА.
— Дмитрий Антонович, Конституционнӧй суд, коді видлалӧ «КПСС-лысь делӧ», тӧдмасьӧм могысь босьтіс «Торъя папкаысь» документъяслысь быдса 34 том. Эмӧсь-ӧ на пиын Ленинлӧн?
— Ог тӧд, мый сетісны Конституционнӧй судӧ. Но ме тӧдмаси 3.724 ленинскӧй документӧн, кодъясӧс водзті некӧн эз йӧзӧдлыны. Юавсьӧ, мыйла, кор вӧтлысисны быд «выль» строка, быд пасйӧд бӧрся, а 6–7 том дзебисны уна дас во? Да сӧмын сы вӧсна, мый найӧ дзик мӧдар боксянь петкӧдлісны Ленинӧс, коммунистъясӧс, идеологиясӧ, странаын веськӧдлысь властьсӧ. Найӧ эрдӧдісны системасӧ, эрдӧдісны сійӧс, мый ошкылісны гораа. Кыдзи КПСС-лысь да КГБ-лысь архивъяс примитӧм кузя парламентскӧй комиссияса председатель, ме вӧзйылі йӧзӧдны найӧс ставнас «Тӧдтӧм Ленин» ним улын. Сӧмын ставсӧ тайӧс лыддьӧм бӧрын йӧз вермасны тӧдмавны збыльсӧ морт йылысь, коді миян пыр вӧлі мувывса енмӧн. Пыр жӧ шуа, мый тайӧ вӧлі ХХ нэмся зэв ыджыд революционер, коді колис медся джуджыд пас историяӧ. И нӧшта: и Ленин, и мукӧд большевистскӧй лидеръяс вӧліны роч якобинецъясӧн. Выль документъяс нӧшта ӧтчыд висьталӧны та йылысь.
— Тайӧ тӧдтӧм документъясыс вермисны эськӧ лоны, шуны кӧ мӧд кывъясӧн, Ленинӧс, а сідзкӧ, и сыӧн лӧсьӧдӧм «выль сикас» партияӧс мыжалӧм кузя свидетельясӧн?
— Дас сизимӧд во бӧрын партия ӧдйӧ кутіс лоны идеологическӧй орденӧн. Ленин вӧлі водзмӧстчысьясысь ӧти, коді пӧльзуйтчис социальнӧй пӧръясьӧмӧн да чорыдлунӧн политикаын. 1918 вося августын, кор Пензенскӧй губернияса кулакъяс кыпӧдісны восстание, сійӧ мӧдӧдіс сэтчӧс большевикъяслы телеграмма, кӧні вӧлі индӧма ӧшӧдны, «быть ӧшӧдны, медым аддзылісны йӧз»… «100-ысь не этшаджык» медся озыр кулаксӧ. Аддзанныд, сійӧ абу дӧвӧлен сійӧн, медым сӧмын лыйлыны. Вӧчны сідзи, медым йӧз аддзисны сё верст сайсянь, «тіралісны». Уліас содтӧма: «Корсьӧй чорыдджык сьӧлӧма йӧзӧс». Тайӧ кывъясас — ставнас миянлы тӧдтӧм Лениныс. Со сылӧн свобода, демократия йылысь, мужик йылысь кывъяслӧн доныс... Водзӧ большевикъяслӧн став уджыс вӧлі сыын, медым аддзыны «чорыдджык» йӧзӧс.  
— Сӧгласитчанныд, мый збыльыс террор йылысь, кодӧс заводитіс Ленин, вӧлі дзебасын миянысь, но эз Рытыввылысь. А эмӧсь-ӧ тіян фактъяс, кодъясӧс оз тӧдны и тані, и сэні?
— Ленин дор сулалысьяс ӧні шуӧны, мый сійӧ ӧтувтіс, ёнмӧдіс странаӧс. Но 1923 вося май 3 лунӧ ленинскӧй Политбюро сетӧ Иоффелы инструкция, медым вузавны Сахалин ді японецъяслы ӧти миллиард долларысь. Главнӧй условиеыс: 90 процентсӧ — деньгаӧн. Но эз ло тадзи. Японецъяс ӧткажитчисны, кор аддзисны, мый вывті дона. Гӧгӧрвоана, мый та йылысь некодлы некор оз ков вӧлі тӧдны.
Мӧдтор. Генуэзскӧй конференция, кӧні большевикъяс петісны международнӧй арена вылӧ, Ленин восьсӧн шуліс: «Ми — генуэзскӧй конференция вӧсна». И такӧд тшӧтш сетӧ инструкция Чичеринлы, мый колӧ вӧчны ставсӧ, медым сійӧс орӧдны. Но орӧдны йӧзлӧн киясӧн. «Дурак Гендерсон да К° ёна отсаласны миянлы, ми кӧ найӧс кужӧмӧн йӧткыштам...»
Либӧ, шуам, Ленинлӧн тӧдӧмӧн Гохран сетӧ лыдтӧм-тшӧттӧм донатор — бриллиант, жемчуг, зарни, платина — уна компартиялы. Сетісны лунысь-лун. Корсюрӧ сӧветуйтӧ ачыс Ленин: «Т. Карахан! Менам чайтӧм серти, колӧ сетны 500.000 шайт Рот ёртлы. Вӧчӧй тайӧс вывті гусьӧн, водзвыв сёрнитчӧй Свердловкӧд... 21.ХІІ.1918. «Чолӧм! Ленин». Гижӧма, торйӧн кӧ, мый Англияӧ донаторъяссӧ мӧдӧдӧма сэтшӧмтӧ йӧзкӧд, сэтшӧмтӧ чемоданын. А коді тӧдас, веськавліс-ӧ тайӧ ставыс компартияяслы? Ме ачым талы ог ёна эскы. Зэв озыр царскӧй казна разӧдісны ӧтарӧ-мӧдарӧ, а тайӧ каднас йӧз кулісны тшыгла Поволжьеын, страна вӧлі киссян выйын, уна тысяча мортлӧн эз вӧв юр сюянін. Эм документ, кӧні арталӧма, мый сӧмын царицалӧн аслас запасыс вӧлі зарниӧн 475 миллион шайт (та дінӧ колӧ содтыны 7 миллион шайт дон коронационнӧй эмбур). Ставыс веськаліс первойсӧ Гохранӧ, а сэсся унатор и Коминтернӧ.
— Тӧдса ИМЛ-са директор Смирновлӧн генсекӧс вежысь Ивашколы гуся письмӧ, кодӧс мӧдӧдӧма 1990 вося декабрь 14 лунӧ. Сэні сійӧ гижӧ, мый гуся ленинскӧй документъяссӧ йӧзӧдны абу «коланлуныс». Лоӧ-ӧ тайӧ, мый партийнӧй веськӧдлысьяс пиысь кодкӧ корис йӧзӧднысӧ?
— Некод эз кор. Сэки печатьын казьтылісны да ыстысисны тайӧ документъяс пиысь ӧткымынъяс вылӧ. И общественность корис йӧзӧдны найӧс. Но партиясянь, государственнӧй орденсянь татшӧм зільӧмъясыс некор эз вӧвны. Ленин йылысь книгасӧ ме заводита сысянь, кыдзи воссьӧ зэв ыджыд ӧти кӧрт ӧдзӧс, сэсся нӧшта ӧти, сэтшӧм жӧ сьӧкыд, и позьӧ чайтны, мый тэ веськалін атомнӧй бомбаысь дзебсянінӧ. Но тайӧ абу бомбоубежище. Тані видзӧны збыль ленинскӧй документъяс. Оз атомнӧй бомбаысь либӧ кодлӧнкӧ уськӧдчӧмысь — аслас народысь. Тайӧ нин петкӧдлӧ ленинскӧй делӧяслысь мӧдар боксӧ.
— А миян лидеръяс Хрущевсянь Горбачевӧдз, кодъяс пыр висьтавлісны Ленинлӧн бурлун йылысь, асьныс кӧть тӧдісны-ӧ сылысь йӧзӧдтӧм наследиесӧ?
— Сылӧн бурлун йылысь сёрнитлім ми ставӧн. На лыдын и ме. Чайта, мый миян партийнӧй веськӧдлысьяс пиысь некод некор пыдісянь эз лыддьыв Ленинӧс — ни восьсӧн, ни гусьӧн. Весиг вождь йылысь йӧзӧдӧм гижӧдъясын зэв уна лёкторйыс. Шуам, антисӧветскӧй агитацияысь сійӧ вӧзйӧ лыйлыны. Лыддьӧй пыдісяньджык сылысь уджъяссӧ. Кыдзи сӧмын наын абу омӧльтӧма сылы паныд сулалысьясӧс — «прӧститутка», «подлец», «сволочь», «бӧлбан», «роч дуракъяс». Сьӧкыд эскыны, мый татшӧмторсӧ вермӧ шуны ыджыд грамотаа, лыддьысьысь морт. Миян та йылысь эз гижлыны. Веськыда кӧ, миян эз вӧв, пӧжалуй, Ленин йылысь честнӧй книга.
— А швейцарскӧй эмиграция кузя казьтылӧмъясыс сылӧн тӧдсалӧн, тӧдчана социал-демократ Николай Валентиновлӧн, кӧні сійӧ восьсӧн петкӧдлӧ ленинскӧй характерысь уна тырмытӧмтор? Шуам, автор гижӧ, мый Ленин некор эз босьтлы тӧд вылӧ мукӧдлысь мӧвпъяссӧ, кыдзи вермис пинявліс тӧрытъя соратникъяссӧ, кодъяс эз волыны сыкӧд ӧти кывйӧ.
— Том Ленин йылысь Валентинов гижис бура. Но тайӧс вӧлі йӧзӧдӧма Рытыввылын.
Сэні вӧліны нӧшта бур честнӧй книгаяс — Луис Фишерлӧн, Роберт Кларклӧн, кӧть эськӧ збыль «гуся» документъясыс Ленинлӧн на ордын эз вӧвны. Ӧтияс гижисны асланыс опыт вылӧ мыджсьӧмӧн, мукӧдъясыс сійӧс аддзылысьяслӧн висьтъяс серти. А миян Ленин йылысь книгаясын вӧлі зэв уна пӧръясьӧмыс. Миян оз вӧлі позь гижны сы йылысь, шуам, мый роч революцияса вождьлӧн сӧнъясас визувтіс роч, калмыцкӧй, немецкӧй, шведскӧй да еврейскӧй вир. Весиг таысь вӧчлісны гусятор. Либӧ сы йылысь, мый Ульяновъяс олісны озыра, эз вӧвны гӧльӧсь. Этша коді мӧвпыштліс, мый Ленинлы вӧлі Октябрь дырйи 47 арӧс. И сійӧ некор, кык воысь кындзи, официальнӧя эз уджав. Тайӧ каднас кыдзи адвокат нуӧдіс сӧмын вит-ӧ-квайт делӧ — тайӧ вӧліны гусясьӧм йылысь делӧяс — и ставсӧ ворссис.
— Но ӧд Ленинӧс уна тӧдчана морт вылӧ донъявліс?
— Да, донъявлісны. Плеханов, коді ӧти кадӧ вӧлі матысса Ленинкӧд, сылысь «Апрельскӧй тезисъяссӧ» шуис сӧрӧмӧн. Горький, коді «Коммунистическӧй Интернационал» журналын йӧзӧдіс Ленин йылысь ошкана статья, сэки жӧ нимтіс сійӧс «чер моз мӧвпалысь» мортӧн.
Ме эска, мый Ленин кӧсйис йӧзлы шуд. Но сійӧ, кыдзи и став якобинецыс, мӧвпаліс шедӧдны тайӧс чорыдлунӧн.
— Асланыд книгаын ті тӧдмаланныд, мый вылӧ олісны российскӧй профессиональнӧй революционеръяс 1917 вося октябрӧдз?
— Да, ме кыпӧда тайӧ вопроссӧ. Ульяновъяслӧн, шуам, вӧлі кык имение. Кокушкинсӧ вузалісны да босьтісны ассьыныс пайсӧ, а Алакаевкаысь имениесӧ сетлісны арендаӧ. Деньгасӧ вӧлі меститӧма банкӧ, а олӧм вылӧ тырмисны и процентъясыс. Челядьыс ветлывлісны граница сайӧ, мамыс и ачыс кыкысь ветліс сэтчӧ жӧ пи дорас. Ленин тшӧкыда гижліс мамыслы: «Мӧдӧдӧй нӧшта 200», «Нӧшта 300». Сэки тайӧ эз вӧв этша. Йӧз уджалісны заводъясын тӧлысьнас 8–10 шайт вылӧ. А Ленин юӧртліс: «Овмӧдчи ог омӧля, нёль жыръя патераӧ, но вывті дона». 1916 воӧдз, кор кувсис мамыс, сійӧ босьтліс сылысь деньга. Сылы вӧлі нин нелямын сайӧ арӧс...
Такӧд тшӧтш сылӧн киын партийнӧй касса, сэні вӧлі и сэтшӧм деньга, кодӧс шедӧдлісны муклюйтӧмӧн. Ме ог сёрнит экспроприацияяс йылысь. Позьӧ казьтыштны, шуам, делӧсӧ фабрикант Шмидтлысь, кодӧс кыскисны большевикъяслань. Сійӧ тӧдтӧм помка вӧсна куліс тюрьмаын, ассьыс став озырлунсӧ колис социал-демократъяслы. Унджык юкӧнсӧ найӧ вермисны босьтны, но эз ставсӧ, сы вӧсна мый вӧліны наследница-чойяс, ӧтиыслы вӧлі 16, мӧдыслы 18 арӧс. Большевик Таратуталы веськаліс унджык: гӧтрасис чойяс пиысь ӧти вылас да сетіс деньгасӧ партиялы.
Кассаысь Ленин мынтыліс аслыс да матыссаясыслы партийнӧй жалӧванньӧ, ӧткымын юӧръяс серти, 200–300 франкӧн. Эмиграцияын став вояссӧ, а медбӧръяысьсӧ вӧлі пӧшти 10 во, сійӧ некор эз ов гӧля. Эз сулав эськӧ и меным сёрнитны, вождь йылысь уна книгаын кӧ веськыда гижлісны та йылысь.
— 1917 воын Временнӧй правительство нуӧдіс следствие большевикъяслӧн немецъяскӧд йитӧдъяс да немецкӧй деньга йылысь. Следствие эз во ӧти кывйӧ. Тіян книгаас гижанныд онӧй, вӧлі-ӧ Ленин германскӧй кайзерлӧн агентӧн, кодлы мынтылісны деньга?
— Власть дорӧ воӧм бӧрын Ленин медводз тшӧктіс босьтны Временнӧй правительстволысь большевикъяслы паныд следствие кузя став документъяссӧ. Народнӧй комиссаръяслӧн председательлы эм доклад, кодӧс кырымалӧмаӧсь Ф. Залкинд да Е. Поливанов, мый следственнӧй документъяссӧ босьтӧма. И тайӧ документъяс пиысь унджыкыс вошис. Ме эска, мый ачыс Ленин некутшӧм деньга эз босьтлы, сійӧ вӧлі зэв видзчысьысьӧн. Но сійӧ эз ӧтчыд шулы: позьӧ босьтны деньга кӧть дявӧллысь, сійӧ кӧ отсалӧ миян могъяслы. Большевикъяслӧн вӧліны эз этша йӧз, сэтшӧмъяс, кыдзи Суменсон, Козловский, Ганецкий, кодъяс отсӧгӧн котыртлісны денежнӧй операцияяс.
— Но Временнӧй правительство нинӧм эз вермы эрдӧдны.
— Тайӧс вӧчны зэв сьӧкыд, ставсӧ вӧлі бура дзебӧма. Но сійӧ жӧ Суменсоныс, торйӧн кӧ, счёт вылын кутліс 300–400 тысяча шайт, кодӧс сетліс большевикъяслы. Кытысь тайӧ деньгаыс? Большевикъяслӧн вӧліны асланыс коммерческӧй делӧяс. Найӧ вузавлісны весиг аптекарскӧй тӧвар, но позьӧ-ӧ вӧлі та вылӧ кутны партияӧс? Веськыд уликаяссӧ, тыдалӧ, некод некор оз аддзы. Историяын эмӧсь збыль гусяторъяс. Эм, шуам, гижӧд, кодӧс Ленин мӧдӧдіс Воровскийлы 1918 вося августын: «...Немецъяслысь миян пиысь некод эз кор отсӧг, а сёрнитчим сы йылысь, кор да кыдзи найӧ, немецъяс, заводитасны пӧртны олӧмӧ Мурман вылӧ да Алексеев вылӧ походлысь план. Тайӧ кыкнаннымлӧн интересъяслы лӧсялӧ. Тайӧс используйттӧг ми эськӧ вӧлім идиотъясӧн». Сідзкӧ, немецъяскӧд сёрнитчисны? Мыйла жӧ эз вермыны сёрнитчыны и деньга йылысь? Тайӧ стӧч сэтшӧмтор, кор пыдӧдз тӧдмавтӧм доказательствоыс уна, и найӧ зэв збыльӧсь.
— Морт некӧн оз петкӧдчы сэтшӧм восьсӧн, кыдзи радейтана морткӧд волысигӧн. Неважӧн йӧзӧдӧма мыйкӧ мында письмӧ, кодъясӧс Инесса Арманд гижліс Ленинлы. А сылӧн письмӧясыс Армандлы, ті найӧс лыддьылінныд?
— Тайӧ зэв вильыд тема. И вождьлӧн вермисны лоны быд мортлӧн кодь чувствояс. Но Ленинӧс вӧчисны енмӧн, и сылы оз ков вӧлі, марксистскӧй мораль серти, торкны ен нога этикалысь нормаяссӧ. Водзті шулісны, мый эм сӧмын ӧти письмӧ, кӧні сійӧ шыӧдчис сы дінӧ: «Дона Инесса». Татшӧм письмӧыс — уна дас. Эмӧсь разнӧй гижӧдъяс. Шуа паметь серти: «Дона Инесса, юӧрт, ыджыд-ӧ колоши колӧ тіянлы. Надейтча судзӧдны. Гиж». 1914–1917 воясӧ эмиграция дырйи сійӧ гижис сылы письмӧсӧ унджык кодлыкӧ серти. Кор 1917 вося мартын юӧртісны, мый Россияын вӧлі революция, чайтанныд, кодлы вӧлі гижӧма сійӧ медводдза письмӧсӧ? Инессалы! Тайӧ письмӧяссьыс тыдалӧ, мый Инесса вӧлі Ленинлы зэв матысса мортӧн.
— «Троцкий» вылын уджалігӧн тіянлы удайтчис аддзысьлыны да гижны ӧти генерал йылысь, коді сталинскӧй госбезопасностьын веськӧдліс политическӧй террор службаӧн. Аддзинныд-ӧ ті Ленинлӧн матысса йӧз пиысь лёк либӧ гӧгӧрвоны позьтӧм мортӧс?
— Ме кӧсъя уна гижны морт йылысь, кодӧс лыйлісны 1937 воын, коді вӧлі зэв матысса Ленинлы уна вопросъяс кузя, но миян литератураын сійӧс эз казявны. Тайӧ — Яков Станиславович Ганецкий (Фюрстенберг). Ме зэв унатор сы йылысь тӧдмалі. Сійӧ тӧдіс Ленинлысь уна гусятор да кужис вӧдитчыны тайӧ гусяторъяснас. Сійӧ пӧртліс олӧмӧ Ленинлысь эз сӧмын ыджыд индӧдъяс. Шуам, 1920 воын нин Ленин тшӧктӧ рубеж сайӧ мунысь Ганецкийлы ньӧбны кутшӧмсюрӧ кӧлуй: яя да чериа консерв, ботинки кӧв «Надежда Константиновналӧн тайӧ список сертиыс». Оз быд мортлы, тыдалӧ, мирӧвӧй революциялӧн вождь вермы тшӧктыны ньӧбны мыйсюрӧ «список» серти. Тайӧ вӧлі финансӧвӧй да мукӧд гуся делӧясын дӧвереннӧй морт.
— Дмитрий Антонович, ті гӧгӧрвоанныд, мый босьтчинныд сьӧкыд уджӧ? Том йӧзлы Лениныд ӧні быттьӧ веськодь. А тіян арлыда уна йӧзлысь ті бырӧданныд медбӧръя святӧй эскӧмсӧ, и найӧ ӧдвакӧ висьталасны тіянлы таысь аттьӧ... 
— Менӧ унаӧн нин таысь ёрисны. Выль книгаысь юкӧн «Известия» газетын йӧзӧдӧм бӧрын кыптіс скӧр гы, меным гижисны грӧзитӧмӧн. Улича вылын суӧдасны да шуалӧны мисьтӧм кывъяс. Меным жальӧсь тайӧ йӧзыс, сы вӧсна мый ме ачым вӧлі сталинистӧн да зэв дыр марксистӧн. И, вермас лоны, мый ленинскӧй крепость вӧлі медбӧръяӧн, коді вальдіс ме пытшкын.
«Московские новости» газет.
1992 вося июль 19 лун.

#Коми_му_1992-08-04
Алексей ПОПОВ
ЛЁК ПЕСӦМ
Висьт
— Со, со Павелыд бара нин кын мыр моз сулалӧ, — шензис орчча керка ӧшиньӧ видзӧдлӧм борын олӧма нывбаба.
— Сылӧн уджыс эштӧма, — ӧвтыштчис пызан сайын сёйысь верӧсыс да весиг эз и кыйкнитлы ывлаас. Мый нӧ и видзӧдлан, эз ӧд ӧтчыдысь нин вӧв татшӧмыс да.
— Кӧть ӧд ведраяссӧ лым вылас пуктіс. Карнан вывсьыд ӧд ва тыра ведраяссӧ эз путьмы босьтны, сідзи ӧд и сулалӧ, — водзӧ шензьыштіс гӧтырыс. — Мый йылысь бара, коньӧрӧй, мӧвпалӧ-а?
Павел, дас нёль арӧса зонка, торъяліс сиктса мукӧд челядьысь. Йӧзыс унатор вылӧ шензьылісны. Но медся нин сэк, кор сійӧ со тадзи сулаліс да видзӧдіс, эз думайт, мый мамыс ва вайӧм виччысьӧ. Налӧн керкаыс тытвидзис дзик ю дорас. И тӧвнас васӧ босьтлісны ю вылӧ вӧчӧм юкмӧсысь. Лэччылас вала Павел. Пошкигтыр каяс кыр йылӧ, а сэсся со тадзи сувтас и видзӧдӧ, видзӧдӧ вӧр вылӧ, мыйкӧ думайтӧ.
И эз сӧмын тайӧн торъяв сійӧ сиктса зонпосниысь. Сійӧ эз вермы мукӧд моз ӧдйӧ котравны. Веськыд кокыс Павеллӧн лёк вӧлі. Чуньясыс эз водзлань видзӧдны, а шуйга кок вылас. Чужигас, мамсяньыс петігӧн, мыйкӧ неладнӧ лолӧма. Песовтчӧма веськыд кокыс. Кор пузчужӧм кагаӧс видзигӧн ыджыд батьыс тайӧс казяліс, то ӧд весиг бур ногӧн кусыньтылӧма.
— Со эськӧ кыдзи колӧ да, — ышловзьӧма сійӧ.
А вот кардъявны вежӧрыс абу тырмӧма. Кӧть нин истӧг кӧрӧб ли мый ли кардъяліс кӧ да кӧртыштіс рузум лестукӧн, то, колӧкӧ, веськаліс. Но абу. Кисьыс кокеньсӧ бӧр лэдзас, а сійӧ бара кусыньтчӧ лёк ногӧн. Быдмыштӧм бӧрас сёр нин вӧлӧма, лыясыс кор чорзьыштӧмаӧсь. Сідзи и колис.
Ӧнӧдз эз вермы Павел мукӧд моз ризъявны. Ӧддзӧдчылас жӧ эськӧ да, но бок нога кокнад, он тай вермы котӧртнытӧ — крукасьлӧ ёна. Та вӧсна ӧтдортчыліс мукӧдсьыс. Пырджык ӧтнас вӧлі. А ӧтнадтӧ он ёна ворс. Сӧмын думайтны мый йылысь кӧ и коли. Татшӧмторйыд йӧзыдлы синмад ӧдйӧ шыбитчӧ. Весиг торксьыштӧм вежӧраӧн думайтлісны Катялысь писӧ. Но ӧд абу. Мукӧдсьыс бурджыка на велӧдчис.
Вояс кольӧм бӧрын ва тыра ведраясӧн эз нин кут сулавны да видзӧдны юсайса вӧр вылад. Сӧмын чӧв олӧмыс да мукӧдысь ӧтдортчӧмыс коли. Школа помалӧм бӧрын ветліс велӧдчыны сапӧг вурны да пырис уджавны татчӧс КБО-ӧ. Таысь бур уджыс сылы эз и ков. Пыр ӧтнас ноксис жырйын. Эз куритчы ни винанад эз торъя дур.
Кызь квайт арӧс со таво тырис. Сы кодь арлыдаяс гӧтрасисны, челядь лӧсьӧдалісны. Катялӧн быдтасыс пыр ӧтнас, мамыскӧд оліс. Но тайӧ мый на. Сійӧ ӧд весиг ӧнӧдз нывбаба кӧрсӧ эз тӧд. Кор сы коддьӧм зонкаяс ар дас сизим — дас кӧкъямысын нин кутісны ошйысьлыны ёрта-ёрт водзас, кыдзи узьлӧмаӧсь нывъяскӧд, то висьтавлісны та йылысь, гашкӧ, сӧмын сійӧс дэльӧдӧм ради. Первойсӧ Павел любӧпырысь ставсӧ кывзыліс. Кыдзи пӧрччысьлӧмаӧсь, кыдзи шебрас улӧ пырлӧмаӧсь, кыдзи водзӧсӧ лоӧма дай. Сэсся ӧтчыд татшӧм висьталӧм бӧрас вирыс ловзис, мыйкӧ пытшкас вӧрзис. Да нӧшта ӧти местаті тшӧтш и. Весиг аслыс яндзим лои таысь. Чӧла муніс сэк ёртъяс дорсьыс да войсӧ эз узь забеднӧысла.
Сідзсӧ чужӧм вылас Павел абу шыбитана. Сӧмын тай вот кокыс лёк-а. А сиктас сідзи нылыс оз тырмы. Тыр-бур туша-статя зонъяс сьӧкыдапырысь мусукасьӧны, гӧтрасьӧны, а сылы кысь нин вичмас. Нывъяс сы вылӧ эз и видзӧдлыны. Кор тай бӧрйысьны эм, то тшапӧсь весиг медся вежавтӧм чужӧмаясыс.
Висьталӧма тай нин лои, мый кызь квайт арӧс вуджис, а некодкӧд на эз окыштчыв. Ог нин сёрнитӧй узьлӧм йылысь. Телепит нин эськӧ да. Лёк кокыд тай вир ворсӧмтӧ оз сувтӧд.
Ывла вылын гожӧм шлывкъяліс. Сиктса войтыр гуляйтісны. Том йӧзлӧн праздник воис. Кӧть эськӧ нимыс жӧ сӧмын да помкаыс. Сиктсайса эрд вылӧ асывсяньыс люзьгисны и челядь, и гӧрбыльтчӧм пӧч-пӧль. Верстьӧ нывбабаяс да мужикъяс татшӧм гуляйтӧмсьыд оз жӧ удзавны. Мыйтакӧ томулов вӧліны жӧ. Сорас вылас.
Сикт сайын гажа. Сельпо водзвыв лӧсьӧдлӧма. Столӧвӧйын пӧжасъяс вӧчӧмаӧсь, сёян пуӧмаӧсь. Вузасьӧны наӧн. Машина вывсянь весиг курыдторйӧн номсӧдлӧны. Мый сэсся гаж вылад колӧ. Ньӧбан еджыд сарапана доз да кутшӧмкӧ чукӧрӧ сӧльнитчан. Ас дознад примитасны, оз букшасьны. Лун шӧрӧ вотӧдз нин эрдыс ызгӧ. Ӧтилаын сьылӧны, мӧдлаын пока негораа, но зыксьыштӧны нин. Со и став праздникыс, кодӧс том йӧзлӧн нимӧн мичмӧдӧмаӧсь.
Павел сэні жӧ. Кык штоп весиг пӧрӧдіс. Сэсся горшыс кутіс косьмыны да веськӧдчис машиналань, кодлӧн кузолын стоквидзисны сур тыра сулеяяс. Йӧзыс эськӧ вель уна сулалӧ да, но нинӧм. Корсис бӧръя сулалысьсӧ, босьтчис виччысьны. Сӧмын тай тӧрӧпитіс-а. Он ӧд гач пиад лэдз. Павел веськыд коксӧ кыскигтыр мӧдӧдчис пуяс сайӧ. Кӧсйис нин кокньӧдчыны, кор кыліс кодъяслыськӧ кильскӧм. Нывбабалысь ойзыштӧм.
— Ой лӧсьыд да, ой лӧсьыд да! — быттьӧ весиг бӧрдыштан гӧлӧсӧн лыддьӧдліс нывбаба. 
— Лӧсьыд, дерт, — кыліс тӧдса гӧлӧс. Павел тӧдіс суседсӧ, Миш Кольӧс.
Телепит лои видзӧдлыны. Гусьӧнмоз матыстчис. Аддзӧ сэтшӧмтор, мыйысь весиг вир визъялӧмыд сувтлӧ. Гӧптын моз куйліс Дарья Анна. Абу жӧ тай вир пасьтӧм-а. Сиктын сійӧс ставӧн зэв бура тӧдӧны. Мыйнас сӧмын оз шуавны. Водзладорнас пӧ сійӧ лышкыд, пыр гилялӧ да. Уна семьяын сы вӧсна зыкыд лоліс. Ачыс эськӧ абу нин том, ветымын гӧгӧр буди-а. Но мый сэсся мортыдкӧд вӧчан. Торйӧн нин юыштас кор. Быд мужик вылӧ ӧшӧдчӧма. Да ӧд оз весиг яндысь.
— Ветлам ме ордӧ, — лӧвтӧ. — Гашкӧ, регыд кула да. Зэв окота кӧть бӧръяысь мужик кӧрсӧ кывлыны. Мый нӧ жалитан, кулан да быдлаті жӧ номыръяс вильӧдасны-а.
И ӧд мунӧны кодсюрӧ. Весиг сэтшӧмъяс, кодъяслӧн гӧтыръясыс Дарья Аннаысь сё пӧв мичаӧсь. Сӧтанаыс тӧдӧ, коді найӧс та вылӧ йӧткалӧ. Код юрыс, гашкӧ, а вермас лоны мыйкӧ мӧдтор да.
Со и ӧні на нёль мужик нӧгыльтчӧмаӧсь. Куимыс бокын моз куритчӧны, а ӧти Дарья Аннакӧд мусукасьӧ дай.
— Павел! — друг аддзис зонмӧс Миш Коль суседыс. — Тэ сӧмын тані он тырмы. Лок вошйыв Анна дінас.
— Сійӧ, гашкӧ, оз и куж на да, — серӧктіс кодкӧ.
— Велӧдам. Анна велӧдас. Сылӧн сямыс ыджыд, — гигзьыны кутісны мукӧдыс.
— Лок, лок, — водзӧ киткис-сераліс Миш Коль. — Ме бӧрся лоан.
Павел скӧра бергӧдчис да чотликтіс бӧрлань. Сур вылас ӧчередьыс вель на ылын. Сулыштіс недыр. Сьӧлӧмыс мыйкӧ лёкысь пессьыны кутіс.
Син водзас сулалісны Дарья Анналӧн гожъялӧм кокъясыс. Пеляс тіньгис сылӧн шуда ымзӧмыс. Мыйкӧ став сьӧлӧмыс и пытшкӧсыс муткырмуніс. Водзладорыс лёкысь вӧрзис. Мый тайӧ? Асьсӧ такӧдны оз вермы некыдзи. Водзті татшӧмыс унаысь нин вӧвлі, кор телевизор пыр кызвын паськӧмсӧ шыбитӧм нывъясӧс петкӧдлісны. Но сэк усьмиритчыліс. Телевизорыд телевизор и эм. А ӧні со ставыс збыльнӧй.
Эз весиг гӧгӧрволы, кыдзи кокъясыс асьныс вешйисны йӧз дорысь да нуисны бара вӧрлань. Дарья Анна дорын кыкӧн кольӧмаӧсь. Матыстчигас паныдасис ӧти вешйыськӧд. Вешйылӧм бӧрад сійӧ мыжа морт моз весиг дзебис Павелысь видзӧдлассӧ да уйкнитіс эрдлань. А кольысьясыс вӧліны важ моз визув сёрниаӧсь. Дарья Анна важ моз жӧ ымзіс, ойзіс эз лёк ногӧн, а кыдзкӧ нимкодьпырысь.
— Лок, Павел, лок — мыйлакӧ эз ӧнтайя моз лёк шмоньӧн шу Миш Кольӧ. — Эн яндысь. А то нэмтӧ олан да весиг баба кӧрсӧ он тӧдлы. Вошйыв, кытчӧдз Аннаыс ловъя. А то дас во нин мунны лӧсьӧдчӧ. Талун со бӧръяысь жӧ пӧ ола, шуӧ.
Павеллы окота вӧлі бӧр тірльыктыны, но быттьӧ кодкӧ вына киясӧн кутіс да и ставыс. Оз мунсьы.
— Кӧсъян, водзвылӧ лэдза — веськодьпырысь, быттьӧ сёрниыс муніс нянь ньӧбны лэдзӧм йылысь, шуыштіс ӧти мужик.
— Ме бара ас водзӧ ог лэдз, — мыйлакӧ выль пӧв босьтчис скӧр шмонь бердӧ Миш Коль, — ме бӧрын позьӧ.
— На, юышт. — Кыськӧ мыччис вина стӧкан водзвылас лэдзны кӧсйысь мужикыд. — Юышт, юышт. 
Павел эз куражитчы. Лёкысь ньылыштіс курыдторсӧ, эз весиг мыччӧм няньторсӧ босьт. Но, мыйлакӧ, юрас эз кай. Та вӧсна эз кут пыксьыны и мӧдысь кисьтӧмторсьыс. Бара гулькнитіс. Найӧ пукалісны бур сьӧлӧма мужикыскӧд. Миш Коль буретш Анна дорас волі. Эз сёрнитны нинӧм.
— Менам ставыс, — кыліс бокисянь Миш Кольлӧн вежсьыштӧм гӧлӧсыс. А ачыс на дорӧ эз жӧ матыстчы мыйлакӧ.
— Но, Павел, ветлы инӧсь тэ, — веськодь гӧлӧсӧн, кыдзи зорӧд чӧвтысь потшла ыстӧм том зонкаӧс, нурбыльтіс мужик.
Мый водзӧсӧ вӧлі, Павел оз торъя пӧтурайт. Быттьӧ садьсӧ босьтлісны. Кыдзи Дарья Анна дорӧдзыс воис, мый вӧчис — оз ӧнӧдз вермы висьтавны. Но кор друг кокняліс, то звирк чеччыштіс, быттьӧ дон пач вылысь. Нинӧм сэтшӧм бурсӧ да вывті лӧсьыдсӧ сійӧ эз гӧгӧрволы, ни тӧдлы. Мӧдарӧ, лёк лои. Сьӧлӧмыс дількмуніс, чужӧмыс ыпъяліс кутшӧмкӧ водзті тӧдлытӧм яндзимысь. Павел лёк коксӧ кыскигтыр ӧдйӧкодь вешйис пыр ылӧджык тайӧ гӧп дорсьыс. Сылы кажитчис, мый сылӧн вӧчӧмтор йывсьыс ӧні тӧдӧ нин став сиктыс. Эз вӧв окота весиг эрд вылас первойсӧ петны. Но водзтіджык юӧм винаыс либӧ мыйкӧ мӧдтор сайкӧдыштісны зонмӧс. Сійӧ петіс эрд вылӧ. Йӧз чукӧръясыс быттьӧ ӧтлаасисны, гажыс оз тыдав сылы. Со и машинаыс, код вывсянь сурнас вузасисны. Горш пакталӧма дзикӧдз. Матыстчис. Код бӧрся сулаліс, сійӧ мортыс эз нин вӧв. Павел зілис босьтны выль пӧв сулавтӧг.
— Менам ӧчередьӧй кольӧма. Ме ӧд сулалі, — дорйысис сійӧ ропкӧдчысьясысь.
— Выльысь сулав, — друг кыліс Миш Кольлӧн гӧлӧсыс. — Мед, колӧкӧ, кык ӧчередьӧ эн сувтлы дай. Ӧтиас колӧ вӧлі помӧдз овны. Гы-гы-гы!
Павеллӧн первой горшас, а сэсся голя шӧрас быттьӧ кӧрт ёкмыль ӧшйис. Вирыс юрсьыс эз кут ветлыны. Гӧрдӧдіс. Сійӧ синсӧ сувтӧдӧмӧн видзӧдіс Миш Коль вылӧ. Быттьӧ видзӧдласнас зілис ӧлӧдны водзӧ висьталӧмсӧ. Сылысь сувтса синъяссӧ казялӧм бӧрын Миш Коль весиг бӧрыньтчыштіс, зілис саймовтчыны кодлӧнкӧ паськыдджык пельпом сайӧ. А Павел видзӧдіс. Син водзсьыс некодӧс аддзытӧг. Сьӧлӧм вылас лои сэтшӧм лёк, быттьӧ медся грека мыжсӧ вӧчӧм мортлӧн. Сійӧ скӧрысь воськовтіс, муніс Миш Коль дорті, эз и сувтыштлы. Веськӧдчис сиктлань...
... Час джын мысти эрд вылын вӧлысьяс лекысь шызисны. Кодлӧнкӧ чилзана горӧдӧмысь: 
— Пӧжар! Сиктын пӧжар!..
— Ойя да ойя! — лӧвтісны бабаяс. 
Налысь ойзӧмсӧ вевттисны мужикъяслӧн сё пӧвста матьясыс. Ылісяньыд эз гӧгӧрвоны, кодлӧн керкаыс сотчӧ. Быдӧн чайтіс, мый сылӧн ӧзйӧма. Весьӧпӧрӧмӧн, векыштчӧм чужӧмӧн уськӧдчисны сиктлань. Томджыкъяс водзынӧсь, пӧрысьяс пернапас чӧвталігтырйи кыссисны на бӧрся. 
Сотчысь керка дорын клёнӧдчисны ведраясӧн, кодъяскӧ котӧртӧны багыръясӧн, черъясӧн. Гоз-мӧд пӧч сувтӧмаӧсь пӧжарсянь матысса керкаяс дорӧ ӧбразъясӧн. Енлысь чужӧмсӧ веськӧдӧмаӧсь сотчысь билань, мед эз лэдз азым киньясыслы усьны налӧн кос керка вевтъяс да стынъяс вылӧ. Пӧчьяс ойзісны, шуйга кинас топӧдӧмаӧсь ӧбразъяссӧ морӧс бердас, веськыднас чӧвталісны пернапас.
— Павелыс ачыс керкасӧ ӧзтӧма! — друг косьӧбтіс выль юӧр. Весиг ванас коялӧмыс сутш кежлӧ лӧньыштліс.
— Ачыс! Кыдзи ачыс?
— Мый сылы, йӧйыдлы. Нэмсӧ татшӧм вӧлі. Пыр чӧв оліс, лёк думсӧ чӧжис, — лӧвтіс олӧма нывбаба, коді коркӧ важӧн ёна видзӧдіс Павеллысь ва тыра ведраӧн кыр йылын сулалӧмсӧ.
— Кӧні нӧ эськӧ ачыс?
— Со тай кусӧдчӧ жӧ!
— Асьсӧ биас шыбитны колӧ! — жыннян моз брунӧбтіс мужик гӧлӧс.
— Колӧ, дерт, таысь. Эг кӧ удитӧй локны — сиктыс сотчис! Татшӧм кос каднад!
Код юра мужикъяс Павелӧс кияс вылас лэптӧмӧн матыстчисны ыпъялысь керка дорӧ. Зон весиг эз водзсась.
— Энӧ! Сё криста ради, энӧ! — налы воча уськӧдчис лёзь юрсиа, тшынсьыс сьӧдасьӧм чужӧма Катя, Павеллӧн мамыс. 
Мужикъяс кӧсйисны кытшовтны сійӧс, но он тай вермы. Катя лёк горшӧн горзігтыр нетшкис на киысь писӧ.
— Пуксьӧдасны ӧд миянӧс, шыбитам кӧ биас, — первойӧн лэдзис кисӧ Павеллысь Миш Коль.
— Мед кӧ, — кыліс на гӧгӧр, но эз нин сэтшӧм яр сійӧ вӧв.
Мужикъяс ӧтруб мешӧкӧс моз шыбитісны Павелӧс картупель му вылӧ, асьныс бара босьтчисны кусӧдчыны. Вочасӧн биыс лӧньны кутіс. Енмыс, буракӧ, отсаліс, да эз вудж мукӧд керкаӧдз.
Павел пукаліс картупель му шӧрын. Чышкаліс пӧсялӧм сьӧдасьӧм чужӧмсӧ да видзӧдіс век на сотчысь керка вылас. Ӧзтӧмсьыс сійӧ сьӧлӧмнас эз на каитчы. Сылӧн юрын визъялісны мӧд мӧвпъяс, весиг шудаӧсь найӧ сылы кажитчисны. Сійӧ эскис, мый керка ӧзтӧмсьыс йӧзыслӧн сы вылӧ скӧрлуныс некор оз помасьлы. Да та сайӧ вермас дзебсьыны Дарья Аннакӧд ӧнтай куйлӧм йывсьыс йӧзасьӧмыс. Быттьӧ Миш Кольыс кӧ видлас паськӧдны тайӧс...

#Коми_му_1992-08-04
ДОРЪЯМ ПАРК
Ми, кыдзи и республикаса став йӧзыс, сулалам национальнӧй парк видзӧм дор. Сідзжӧ шыӧдчам народнӧй депутатъяс дінӧ, мед найӧ тшӧтш босьтчисны дорйыны вӧр-ванымӧс, Коми мулысь озырлунъяссӧ.
Н. Савина, Губарева, Попова, Сорвачева, Попова, Титова, Шитова да с. в., ставыс 21 кырымпас. 
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
ЭСКА ШЫӦДЧӦМЫСЛЫ
Дона редакция! Ме думысь, ті онӧ вермӧй йӧзӧдны газетаныд став письмӧсӧ, но век жӧ кӧсъя юксьыштны аслам мӧвпъясӧн. Чайта, мый медыджыд лёксӧ вӧчӧны сэтшӧм войтыр, кодъяс миян озырлунъяс тшӧт весьтӧ тыртӧны ассьыныс зепнысӧ. Налы дзик веськодьӧсь прӧстӧй уджалысь йӧзыд. И, дерт жӧ, некор оз бурмӧдны миянлысь олӧмнымӧс.
Став сьӧлӧмсянь сиа национальнӧй парклы дзоньвидзалун да состӧм сынӧд. Мед кӧть ӧти пельӧс Коми муас коляс сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн индӧма Енмыс. Эска шыӧдчӧмыслы.
Н. НИКОЛАЕВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
КАД НИН
«Коми му» газетын (тавося июнь 25 лун) Коми научнӧй центрысь, СГУ-ысь учёнӧйяс йӧзӧдісны «Восьса письмӧ», кӧні найӧ юксьӧны коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь асланыс тӧжд-могъясӧн. Ме ассянь со мый кӧсъя тӧдчӧдны. Миян республикаын государственнӧй кывъясӧн лоӧны коми да роч кывъяс. Найӧ ӧткодь правоаӧсь. Но та вылӧ видзӧдтӧг, коми войтыр пиысь унаӧн оз тӧдны чужан кывсӧ. «Кусӧ» и коми культура. Сӧмын бӧръя воясӧ йӧзыс быттьӧ палялісны унзільысь.
Ме думысь, учёнӧйяс правӧсь. Ӧд кад нин збыльысь тӧждысьны, сӧвмӧдны коми кыв. Сӧмын учёнӧйяслы колӧ шыӧдчыны газетса учредительяс дінӧ, кодъяс «кӧдзыда», веськодьпырысь видзӧдӧны «Коми му» газет вылӧ. Буретш учредительяслы медвойдӧр колӧ тӧждысьны журналистъяс вӧсна, тшӧтш и налысь удждонсӧ мед содтыштны. Сэсся ӧд и «Коми Республикалӧн государственнӧй кывъяс йылысь» законын ясыда гижӧма: «...государство кутас тӧждысьны коми кыв вӧсна да кутас сійӧс дорйыны».
В. ФИРСОВ.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
ЛОВЗЬӦДАМ ВАЖ АЛФАВИТ
Видза оланныд. «Коми му» газет вӧчысьяс! Менам зэв ёна сьӧлӧмӧй висьӧ Коми му, коми йӧз, коми культура вӧсна. Видзӧдан да, быдлаын ыджыдалӧны оз комияс, а воӧм войтыр. Со алфавитным весиг абу асланым, а роч. Сэсся дивуйтчан, мый куштӧны Коми муысь озырлунъяссӧ. Кымын сё, сюрс во со видзӧны ассьыныс алфавитъяс, гижанног Китайын, Индияын, Японияын, арабскӧй странаясын... Сӧмын Россияын ставӧн вӧдитчӧны роч алфавитӧн. А ӧд миян, комияслӧн, вӧлі важся алфавитыс, кодӧс лӧсьӧдліс Стефан Пермскӧй. Чайта, мый сійӧс бӧр колӧ ловзьӧдны.
Колӧ ӧтувтчыны став финно-угорскӧй войтырыслы да шуны ассьыным чорыд кыв. Мед кӧреннӧй йӧзлысь юасьтӧг некод эз лысьт кӧзяитны асланым му вылын. Лӧсьӧдны сэтшӧм парламент да правительство, кодъяс эськӧ служитісны народыслы, а эз кодлыкӧ. Вӧчны тадзи оз ло кокни, но ӧд оз весьшӧрӧ шулыны — синмыд полӧ, а киыд вӧчӧ. А коми йӧзыд, тӧда, удж вылад зэв азымӧсь.
Н. ТОРЛОПОВА.
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-04
«КОМИ МУЫСЬ БЫТТЬӦ ЭГ И МУНЛЫ»
Уна кывлывлі Сибирын олысь коми войтыр йылысь, но сэтчӧ волыны да ас синмӧн аддзывны удайтчис сӧмын тавося июльын. Котыртісны тайӧ ветлӧмсӧ Мир да ёртасян Сыктывкарса керкаын уджалысьяс, а стӧчджыка кӧ, Надежда Алексеевна Митюшева. Коді вӧчӧ зэв уна, мед эськӧ разі-пели олысь коми войтыр эз вунӧдны ӧта-мӧднысӧ, мед эськӧ тӧдісны, мый налӧн эм чужан му, мый на йылысь помнитӧны и мед эськӧ водзӧ кежлӧ ӧти кывъя йӧзлӧн ёртасьӧмыс лои крепыдджык.
Ёна жӧ нин Сибирӧдзыд кузь вӧлӧма туйыд. Асывсянь да сёр рытӧдз автобусӧн ми мунім Вяткаӧдз. Сэсянь войбыд да лунтыр поездӧн, и сӧмын сёр рытнас воим Сибирь му вылӧ — Тюменьӧ, а сэсянь бара на автобусӧн сизимдас километр. Нач вой шӧрнас ми воим Ялуторовск карӧ — тайӧ пӧ и эм коми сиктъяслӧн районнӧй центрыс. Колӧ шуны, мый буретш 1826 воын татчӧ ыстылісны декабристъясӧс.
Гостиницаын узьыштӧм бӧрын миянӧс, Сыктывкарысь да Коми Республикаса мукӧд районысь дас кык морта делегацияӧс, локтіс чолӧмавны Ялуторовскса народнӧй депутатъяслӧн Сӧветысь председатель Геннадий Назарович Чупров — коми морт, мам-батьыс Ижмаысьӧсь, а сійӧ чужлӧма Мужи сиктын, кӧні сідзжӧ ӧні олӧны коми йӧз. Миянысь неуна водзджык самолётӧн татчӧ воисны Межадорса челядьлӧн «Колипкайяс» ансамбль. Колӧ пасйыны, мый тайӧ ансамбляс челядьыс босьтчылісны сьывны да йӧктыны ӧкмыс во сайын, кор велӧдчисны на первой классын, а таво найӧ помалісны нин ӧкмысӧд класс. Найӧ нималӧны оз сӧмын миян республикаын, но и мукӧд областьын да карын. Челядь ветлісны нин Карелияӧ, найӧ сьывлісны да йӧктылісны Москваын. И колӧ висьтавны ыджыд аттьӧ найӧс чуйдысь да ышӧдысь Раиса Дмитриевна Сыскинлы, сійӧ век накӧд, сійӧ ачыс гижӧ сьыланкывъяс и гудӧкасьӧ.
Ялуторовск — мича да лӧнь кар, ми ветлӧдлім паськыд уличаясӧд, волім Декабристъяслӧн паркӧ, кӧні налы сувтӧдӧма памятник. Ӧд унаӧн на пиысь эз нин бергӧдчыны чужанінаныс, колины куйлыны Сибирь муын. Тані эм и музей, кӧні некымын жырйӧ чукӧртӧма налысь кӧлуйсӧ, эмӧсь налӧн портретъяс, налӧн книгаяс да документъяс. Сідзкӧ, йӧзыс эз вунӧдны найӧс, и ми тшӧтш копыртлім юрнымӧс налӧн паметь кузя. Карӧн тӧдмасьӧм бӧрын Геннадий Назарович Чупров чукӧртіс миянӧс исполкомлӧн неыджыд жырйӧ. Татчӧ воис и Мужи сиктса ансамбль, кӧні ставӧн комияс. Воисны и Салехардысь сьылысьяс да йӧктысьяс. Ставыс морт квайтымын. Дивӧ сійӧ, мый Геннадий Назарович Чупров миянкӧд сёрнитіс сӧмын комиӧн. Эз рочась и исполкомысь культура отделӧн веськӧдлысь Надежда Васильевна Ралка. Кӧть эськӧ тайӧ аньыс зэв на том, но пыдди пуктӧ тай ай-мамыслысь кывсӧ.
И со мый ме думышті. Ми, Коми муын олысьяс, кор волывлам ыджыд начальство дінӧ, найӧ, мыйлакӧ, некор оз сёрнитны комиӧн, кӧть найӧ асьныс и комияс. Либӧ налы яндзим, либӧ зэв вылӧ пуксьӧны. Ӧд ми ас чужан му вылынӧсь, коми йӧз, а мыйлакӧ асьным ӧтдортам чужан кывнымӧс. Меным таысь весиг яндзим и забеднӧ. Мыйла нӧ ми тадзи увтыртам асьнымӧс?
Ӧнія кадӧ Сибирад ветлӧмыд зэв дона сувтӧ, куш туй вылас ӧти мортыслы колӧ сюрс шайтысь оз этшаджык, но Ялуторовск карса администрация аддзис сьӧмсӧ не сӧмын туй вылӧ, но и вештысис сёян-юанысь да олӧмысь.
Медводдза сиктыс, кытчӧ ми воим, шусьӧ Ивановкаӧн, кӧні пӧшти став олысьыс коми. Миянӧс паныдавны воліс став сиктыс, коді сӧмын вермис волыны. Тані «Нэмъяс кежлӧ паметь» обелиск дорын ми копыртлім юрнымӧс миян землякъяслы — коми йӧзлы, кодъяс эз бергӧдчыны асланыс бать-мамъяс, гӧтыръяс да челядь дінаныс. Эз бергӧдчы квайтымын сайӧ морт.
Ӧні ни ми, ни Ивановка сиктса йӧз, ог кужӧй стӧча висьтавны, кытысь волӧмаӧсь татчӧ 147 во сайын налӧн пӧч-пӧльясныс, но, чайта, овъяс сертиыс позьӧ шуны, коді кытысь вӧлӧма. Шуам, татшӧм овъяс: Ветошкинъяс, Панюковъяс, Мишаринъяс, Чупровъяс, Истоминъяс, Макаровъяс, Удоратинъяс, Колеговъяс, Уляшевъяс.
Ивановка сиктса йӧз кутлӧны да окалӧны миянӧс, уналӧн радысла петӧ синваыс, ӧд ми локтім ылі коми муысь, кӧні коркӧ овлісны налӧн пӧч-пӧльясыс. Дерт, эз бур олӧмысь найӧ эновтлыны чужан мунысӧ. Буретш кольӧм нэмын комын-нелямынӧд воясӧ миян Коми муын некымын гожӧм кӧдзыдъяс чишкавлісны кӧдзаяс. Йӧз кольлісны няньтӧг. А ещӧ ми тӧдмалім, мый Ермак, коді воліс Сибирӧ, медым ӧтлаӧдны сійӧс роч муяскӧд, сылӧн куимсё морта отрядас кӧкъямысдас мортыс вӧлӧмаӧсь комияс, найӧ и нуӧдӧмаӧсь Ермакӧс Урал Из вомӧн да вайӧдӧмаӧсь Сибирӧ. Сідзкӧ, коми войтырыд бура тӧдлӧмаӧсь сэтчӧ мунан туйястӧ. Вермас лоны, мый и на пиысь унаӧн сэсся кольччисны татчӧ. А мыйтаӧн семьяясӧн петавлісны тайӧ кык сюрс километр кузьта туяс, эз повзьыны кӧдзыдысь ни зверьясысь. И воисны сэки няньӧн озыр Сибирь муӧ и аддзисны татысь ассьыныс шуднысӧ. И со тані эм нёль сикт, кӧні олӧны коми йӧз. Тайӧ сиктъясыс Ыджыд Тихвин, Ичӧт Тихвин, Александровка.
Дивӧ босьтӧ сійӧ, мый коми йӧз абу вунӧдӧмаӧсь ассьыныс кывнысӧ, сёрнитӧны сӧстӧма, весиг кывлан сэтшӧм коми кывъяс, кодъясӧс весиг ми нин вунӧдім. Сиктъяс зэв мичаӧсь да сӧстӧмӧсь, быд керкалысь ӧшиньяссӧ и ӧдзӧсъяссӧ баситӧма узоръясӧн. Керкаяссӧ кышӧма да краситӧма. Быттьӧ быдӧн ордйысьӧ ӧта-мӧдыскӧд, кодлӧн мичаджыка артмас.
А, кыдз шуласны, керка серти и позьӧ тӧдмавлы кӧзяинтӧ, зіль сійӧ али дыш. Но татчӧс керкаяс серти он шу, мый тані олӧны дыш йӧз. Уличаясыс паськыдӧсь, туйяс вылысь лӧп ни ёг он аддзы, весиг некытысь эг аддзылӧй пес чипас. Ставсӧ меститӧма, ставсӧ син улысь сайӧдӧма. И колӧ шуны, мый Сибирса комияс ӧнӧдз олӧны иганъястӧг. Тані некод нинӧм оз вӧрзьӧд юасьтӧг-висьтасьтӧг. Сідзкӧ, вот и думыштлӧй, кутшӧмӧсь вӧвлӧмаӧсь миян пӧч-пӧльясным, и кыдзи ми, ӧнія йӧз, олам-вылам асланым чужан муын? Дерт, ставсьыс таысь забеднӧ лолӧ, мый ми, тшӧтш и комияс, эг лоӧй вежавидзысьясӧн, велӧдчим лёкас, ог пыдди пуктӧй бать-мамнымӧс, вунӧдім рӧд и вуж. И весиг яндысям асланым кыв вылын сёрнитны. А Сибирса комияс абу на тшыкӧмаӧсь ми серти. Мунан сиктӧдыс, и быдӧн тэныд нюмъёвтӧ да чолӧмасьӧ. Кӧсйӧ сёрнитны да юасьӧ, кыдзи нин олӧны йӧзыс ылі Коми муас.
И меным кажитчис, быттьӧ ме эг и ветлы чужан муысь, быттьӧ тайӧ сиктыс миян Комиын, сӧмын сійӧ мичаджык, сӧстӧмджык, кыпыдджык. И миянлы таысь лоӧ любӧ, шоныд. Чайта, мый и ми уна шоныд да кыпыдлун вайим Сибирын олысь коми войтырлы. Быд сиктын миянӧс виччысисны дона гӧстьясӧс моз. Ми сьылім и йӧктім. Ӧд квайтымын морта коллективыд эз ӧти час кежлӧ петавлы ывлаас лӧсьӧдӧм сценаяс вылӧ. И медся пӧся примитлісны Межадорса «Колипкайясӧс».
Ёна воисны сьӧлӧм выланыс республикаса артистка Надежда Александровна Красильниковалӧн да Койгорт сиктса Леонид Васильевич Родевлӧн сьылӧмыс.
Эз дӧзмыв кыскавны ассьыс пуд сьӧкта баянсӧ Койгортысь композитор Марк Новоселов, сыӧн гижӧм сьыланкывъясыс сідзжӧ дыр кежлӧ йиджтысисны йӧзлӧн сьӧлӧмъясӧ.
Миян котырын вӧліны и Василий Иванович Поповлӧн (Бурвисьталысь Василий) Павел да Даниил пияныс. Найӧ бур кывйӧн да Ен нимсянь тшӧтш волісны Сибирса комияс дорӧ, медым и водзӧ быдӧн тӧдіс, мый сӧмын ми асьным да Христос отсӧгӧн венам став сьӧкыдсӧ да лёксӧ, коді ӧні пуксис чужан му выланым. Налӧн батьыс, Василий Иванович, нелямын во чӧж вуджӧдіс коми кыв вылӧ «Библия» и тайӧ медся уна мывкыд сетысь книгаяссӧ найӧ козьнавлісны сиктса библиотекаяслы да торъя йӧзлы.
Колӧ пасйыны, мый ыджыд удж вӧчис и Кӧрткерӧс сиктса музейысь директор Александр Александрович Панюков. Сійӧ тӧдмасис сиктса ӧткымын олыськӧд, кодъяслӧн овъясыс Панюковъяс, и висьталіс, кыдзи шулӧмаӧсь налысь пӧль-пӧчьяссӧ, кыдзи да кор найӧ мунлӧмаӧсь Сибирь муӧ. Панюковлӧн эм зэв уна документ, кодъяс отсалӧны йӧзлы тӧдмавны ассьыныс вужсӧ и рӧдсӧ. Ме чайта, мый унаӧн Сибирын олысьяс пиысь регыдъя кадӧн нин кутасны тӧдны, кыдзи шулісны сійӧ либӧ тайӧ семьялысь пӧль-пӧчьяссӧ, кодъяс мунлӧмаӧсь Сибирӧ.
Веськыда кӧ шуны, Сибирса комияс олӧны озыра, оз виччысьны ни надейтчыны ӧнія государстволӧн милӧстыня вылӧ. Сыктывкарса телевидениеысь редактор Александр Пивкин, оператор Юрий Никифоров да ме волім некымын семьяӧ, медым снимайтны, кыдзи олӧны сиктса йӧз. Аркадий Васильевич Волков (асьсӧ шуӧ зырянинӧн) висьтасис, мый сійӧ арендатор. Сы ордӧ и веськӧдчим ми. Керкаыс ыджыд, мича, йӧрас аслас машина, видзӧ вит мӧс, куканьяс, ыжъяс, курӧгъяс, а мазі позйыс сӧмын — кызь сайӧ. Аркадий Васильевич висьталӧ, мый сӧмын мазіыс сылы вонас сетӧ доходсӧ сё сюрс шайт. Сідзкӧ, Волков ёрт сӧмын паськӧм ньӧбны петавлӧ магазинас, а став сёян-юаныс сылӧн аслас. Весиг «Медовуха» винасӧ ачыс вӧчӧ. Пияныс и зятьясыс сыкӧд ӧтвылысь уджалӧны. Налӧн асланыс керка, асланыс овмӧс, весиг трактор эм. Ми пӧ, сетісны кӧ позянлун, вермим во гӧгӧр могмӧдны сёян-юанӧн ичӧтик сиктӧс. И ме эска, мый тайӧ тадзи и эм. Сӧмын тай государствосянь отсӧгыс ӧнія арендаторъясыдлы зэв на ичӧт. Нинӧм оз тырмы, ставыс дона, сідзкӧ, и Волковъяслӧн йӧв да яйыд дона жӧ сувтӧ. Но и ӧні став вӧчӧмторсӧ налы сьӧкыд инавны, тайӧ и падмӧдӧ зіль войтырсӧ, та вӧсна найӧ унджыксӧ и оз кӧсйыны вӧчны. Оз кӧсйыны паськӧдны му ни видз.
Иван лун — Ивановкаын ыджыд праздник, ыджыд ещӧ и сы вӧсна, мый вӧліны Коми муысь воӧм гӧстьяс. Асывсяньыс миян коллектив юксис нёль пельӧ, ӧд Ивановкаын нёль улича, быд улича вылын миянӧс вочаалӧны няньӧн-солӧн. Миянлы, Коми муысь воӧм йӧзлы, вичмис медся паськыд — Комарова нима улича. Сэті ми мунам помсянь помӧдз. Видзӧдам, ӧти керка дорын улича вылас петкӧдӧмаӧсь ыджыд пызан, миянлы паныд петӧны мича паськӧма йӧз, миянкӧд восьлалӧ аслас баяннас Марк Новоселов, ворсӧ, а ми сьылам:
Паськыд гажа улича, улича,
Доли-шели, доли-шели,
Паськыд гажа улича.
А миянлы паныд локтӧ гудӧкасьысь, сы бӧрся вӧтчӧны мича паськӧма йӧз. И ми кылам, найӧ сьылӧны:
Шондібанӧй, олӧмӧй да
Том пӧра коллялӧмӧй...
Кутшӧм жӧ любӧ да кутшӧм жӧ муса тайӧ ставыс, мый сё нелямын во сайын татчӧ овмӧдчылӧм йӧз оз вунӧдны пӧч-пӧльяслысь сьыланкывнысӧ, да сӧмын ӧмӧй тайӧс, найӧ эз вунӧдны чужан кывнысӧ. Кӧть эськӧ во нелямын сайын нин дугӧдісны велӧдны школаясын коми кыв, а война водзвылас да сы бӧрын на челядьӧс велӧдлісны коми кыв вылын. Вот сэсся и думайт, коді таысь мыжаыс, и мыйла оз ков чужан кывсӧ водзӧ велӧдны. Кодлы нӧ колӧ вӧлі, мед быдӧн сёрнитіс сӧмын рочӧн? Сідзкӧ, быдӧнӧс кӧсйылісны зэвтны ӧти бала вылӧ? Но нинӧм таысь эз артмы. Со кольӧма 147 во, кор комияс волісны Сибирӧ, а ӧнӧдз сэн мам-бать кывйыд эз быр, кӧть эськӧ ни Ивановкаӧ, ни Александровкаӧ, ни Ыджыд Тихвинӧ, ни Ичӧт Тихвинӧ оз воны коми газетъяс ни книгаяс, найӧ оз кывзыны коми радио, оз видзӧдны Коми телерадиокомпаниялысь передачаяс, а коми кывйыс тай век олӧ. Сідзкӧ, сьӧкыд нетшыштны ён пуыдлысь вужъяссӧ. И мед век лоӧ тадзи. Ме кӧсъя, мед и водзӧ тайӧ вужъяссяньыс петісны том пуяс, мед найӧ быдмӧны водзӧ да гажӧдӧны дойдалӧм парманымӧс асланыс мыла шувгӧмнас да висьталӧны сы йылысь, мый быдмӧ выль вӧр — тайӧ пашкыр козъяс да статя пожӧмъяс, гырысь коръяса кыдзьяс да небыд лысъяса ньывъяс.
А мыйта быдсяма мича пуыс быдмӧ миян Му шар вылас, быдӧнлӧн аслас места, быдӧнлӧн аслас сӧвманног. Верман ӧмӧй найӧс бырӧдны да кольны сӧмын кутшӧмкӧ ӧти пу. Некор он. Мед быдмӧ да сӧвмӧ став пуыс, кодъясӧс кӧдзліс Ен.
Шувгы, Парма, кыпыд шыӧн, 
Бурдӧд нэмӧвӧйся дой.
Кыптӧ тэ весьтын выль кыа,
Вешйӧ му вылысь сьӧд вой.
Коми йӧзлы овны-вывны,
Уджӧн нимӧдны выль нэм,
Коми йӧзлы ылӧдз кывны,
Вын и вежӧр сылӧн эм.
Важ да выльсӧ нуны сьӧрын.
Кыпыд лолӧн овны пыр.
Выльысь, зэв дыр узьӧм бӧрын
Чеччӧ Пера багатыр.
Унатор на эськӧ позис висьтавны Сибирын олысь коми войтыр йылысь, но медся сьӧлӧм дойданасӧ, ме чайта, висьталі. Мед жӧ Ен отсалас миянлы: Парма йӧзлы, некор некод вылӧ лӧгнымӧс не песны, ми ӧд абу мывкыдтӧмӧсь. Ми быдӧнӧс пыдди пуктам, асьным кӧсъям, мед миянӧс пыдди пуктісны. Ӧд ми тані чужлім, тані паськӧдлім ассьыным ён вужъяснымӧс. Эм ӧмӧй сэтшӧм выныс, медым нетшкыны да бырӧдны найӧс? Ме чайта, абу, ӧд ми, Коми муын чужлӧм йӧз, кӧть и ёна разалім Му шар пасьта, ми эмӧсь, ми олам быдлаын, ми унаӧнӧсь, миян вужъясным крепыдӧсь. Вай жӧ кутам волысьны ӧта-мӧд дорӧ, кутам юны ас быдтӧм няньысь чӧскыд тагъя сур, но некор ог ышмӧй да гажмӧй, мед кодкӧ дикмӧдіс миянӧс садь воштан зелляӧн да усьӧдіс ӧта-мӧд вылӧ. Миян парманым лышкыд, кыдзи и асьным, миян муным паськыд и быдӧн тӧрам. Ов, менам Коми му, Ов, менам Парма!
Шувгы, Парма, кыпыд шыӧн,
Бурдӧд нэмӧвӧйся дой.
Кыптӧ тэ весьтын выль кыа.
Вешйӧ му вылысь сьӧд вой.
Ме кута думайтны, мый Коми муысь некытчӧ ме эг и мунлы. Мед тадз жӧ думайтӧны и Сибирса комияс.
Николай ЩУКИН, коми гижысь.
Г. КОЗЛОВСКИЙЛӦН снимокъяс вылын: Койгорт сиктысь Леонид Васильевич Родев аддзис Сибирысь ассьыс землячкасӧ, кодлӧн пӧль-пӧчыс волӧмаӧсь буретш Койгортысь; Сибирса комияс медся ёна пыдди пуктісны Межадорса «Колипкайясӧс»; Ямало-Ненецкӧй автономнӧй округысь Мужи сиктса самодеятельнӧй артистъясӧс няньӧн-солӧн чолӧмалӧны Ивановка сиктын олысьяс; Ивановка сиктса комияскӧд ӧтлаын Коми филармонияса артистка Надежда Александровна Красильникова (шуйгавывсяньыс нёльӧдыс).

#Коми_му_1992-08-04
УЛИЧАТІ ВОСЬЛАЛІГӦН...
Коммунистическӧй уличавывса ӧти пельӧсын кык том зон зіля вузасьӧны импортнӧй клейӧн. На гӧгӧр йӧзыс сы мында, мый писькӧдчыны он вермы.
— Клеитӧ дзик быдтор. Кӧть пу, кӧть стеклӧ, кӧть кӧрт. Асьныд видлӧй, верманныд онӧ торйӧдны клеитӧмторъяссӧ ӧта-мӧдсьыс, — веж петмӧн вӧзйӧны найӧ ассьыныс тӧварнысӧ. 
Матыстчи и ме. Тӧрыт тайӧ жӧ зонъяс дінтіыс прӧйдиті, но деньгаӧй зептын эз вӧв. Шемӧсми, кутшӧма ӧти суткиӧн доныс вежсьӧма. Тӧрыт кӧ клей тюбикыс сулаліс 35 шайт, талун сы вылӧ доныс кайӧма 50 шайтӧдз. Мӧвпалышті недыр да ньӧжйӧник вешйи бокӧ...
☼ ☼ ☼
Магазин стенӧ клеитӧмаӧсь «Трудовая Россия» движениелысь шыӧдчӧм. Сылӧн авторъясыс чуксалӧны сыктывкарсаясӧс ӧтувтчыны отрядъясӧ да сувтны мунысь «капиталистическӧй» реформаяслы паныд, тшӧтш отсавны вештыны власть дорысь Россияса президентӧс да сылысь командасӧ. Но помӧдз сідзи эг и вермы лыддьыны тайӧ сӧрӧмсӧ. Кодкӧ, тыдалӧ, лыддьӧм бӧрас ме моз жӧ дӧзмӧма да джын листовкасӧ косялӧма. Збыльысь, йӧзтӧ талун дӧзмӧдӧны оз сӧмын пыр содысь донъяс, но и татшӧм сикас нем думайттӧм шыӧдчӧмъяс, кодъяс вермасны вайӧдны ӧта-мӧдӧс виалӧмӧдз да весиг гражданскӧй войнаӧдз.
☼ ☼ ☼
Некымын рыт нин удж вывсянь гортӧ мунігӧн шензя, мыйла сизимсянь кӧкъямыс часӧдз йӧзыс уличаяс вылын ёна этшаджык овлӧ. Медбӧрын гӧгӧрвои жӧ, кор гортӧ пыригӧн аддзи кӧзяйкалысь вазьӧм синъяссӧ. Сідзкӧ, бара «Богатые тоже плачут» фильм видзӧдӧма, кыдзи и унаӧн мукӧд. Мый вӧчан сэсся? Асьным ми талун гӧльӧсь. Но радейтам видзӧдны, кыдзи олӧны, гуляйтӧны Рытыввылын озыръяс. Гашкӧ, и миян татшӧм олӧмыс коркӧ лоас? 
☼ ☼ ☼
Шензя быдӧн, збыль ӧмӧй сэтшӧм уна Сыктывкарын озыр йӧзыс. Некымын лун сайын на аддзылі, кыдзи ньӧбалісны кооператоръяс киысь импортнӧй паськӧм. Оз весиг юасьны донсӧ. Быдса ӧчередь чукӧрмыліс.
Но мӧдтор кырлӧ сьӧлӧмӧс. Пыр тшӧкыдджыка аддзывла, кыдзи ёг тыра ящикъяс дорын гӧгралӧны пӧрысь йӧз. Мыйкӧ видлалӧны, бӧрйӧны, сюйӧны зептаныс. Сідзкӧ нӧ, кодлыкӧ ӧнія кадӧ зэв сьӧкыд. Эгӧ-ӧ ми, талунъя олысьяс, вунӧдӧй та йылысь?
☼ ☼ ☼
Магазин джаджъяс вылысь яйтӧ быттьӧ чышкыштісны. Муртса кӧнкӧ вузавны кутасны, пыр жӧ ӧчередь чукӧрмӧ. Сэк жӧ совхозъясын, фермерскӧй овмӧсъясын оз тӧдны, мый вӧчны яй вылӧ быдтӧм куканьяскӧд. Найӧс эськӧ важӧн нин колӧ сдайтны, но сійӧ донъяссьыс, кодъясӧс вӧзйӧны, некод оз кӧсйы вузавны пемӧсъяссӧ. Дзикӧдз гачтӧг пӧрччӧдасны сиктса труженикъясӧс. Рӧскодыс бычӧясӧс быдтӧм могысь и кӧрым, и техника, и стройматериал вылӧ донъяс содӧм вӧсна ёна ыджыдджык вӧлі. Сэсся и сиктын вузалан став сикас тӧварыс да сёян-юаныс ёна донаджык карын серти. Со и артмӧ, мый ӧнія сьӧкыдлунъясыс дас пӧвстӧн исковтӧны сиктын олысь вывті.
☼ ☼ ☼
Улича вывті восьлалігӧн аддзан, мый йӧзыс талун кыдзкӧ быттьӧ зумышджыкӧсь. Быдӧнлӧн аслас тӧждъяс, майшасьӧмъяс. Абу кокни рынок вылӧ вуджан кадыд. Быдӧнлы сійӧ тшӧктӧ лоны зільджыкӧн, востерджыкӧн, писькӧсджыкӧн. Тырмас сэсся кодкӧ вылӧ надеяӧн овны.
И век жӧ паныдасьлӧны долыд чужӧма войтыр. Тайӧ дас сизим — кызь арӧса ныв-зон. Абитуриентъяс. Экзаменъяс, конкурс вылӧ видзӧдтӧг, найӧ аслысногӧн шудаӧсь. Окота видлыны томъяслы вынъяссӧ. И кӧсйыссьӧ сины налы став бурсӧ водзӧ олӧмын. Мый нӧ сэсся? Миян кӧ эз на ставыс артмы сідзи, кыдзи колӧ, гашкӧ, найӧ помӧдз вайӧдасны талунъя войтырӧн заводитӧм делӧсӧ. Найӧ нин кутасны овны рынок кадӧ, ассьыныс вынсӧ, позянлунъяссӧ бура тӧдӧмӧн, выль ног мӧвпалӧмӧн.
И. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-04
ГӦГӦРВОЛАМ ОГӦ КОРКӦ?
Пыдди пуктана «Коми му» газет. Ме тэнад лыддьысьысь. Зэв бур, мый йӧзӧдінныд вӧр-ва доръян шыӧдчӧмсӧ. Ошка. Асьныд тӧданныд, кутшӧма грабитісны да тшыкӧдісны Коми мусӧ, вӧр-васӧ, ӧнӧдз тадзи вӧчсьӧ. Войдӧр мыжаӧсь вӧліны «партократъяс», ӧні кооперативъяс, местнӧй администрацияяс, кӧні пукалӧны сійӧ жӧ вӧвлӧм «партократъясыс».
Со миян Кулӧмдін районысь кытчӧ сӧмын оз нуны вӧрсӧ. Усть-Немскӧй леспромхоз сетӧма «Северзападстрой» организациялы, Помоздинскӧй леспромхоз «Ухтанефтегазгеологиялы». Июняс со Эжва йылӧ воліс Ю. А. Спиридонов, видзӧдліс, кыдзи позьӧ перйыны Пузла дорысь боксит. Тадзинад бӧръя вӧр-васӧ пузувтасны. Ӧні нин сьӧлӧмыд доймӧ, кор аддзан, мый вӧчсьӧ: Кулӧмдінсянь Ухтаӧдз лэбигӧн вӧвлӧм пожӧма ягъяс, нэмӧвӧйся козъя сёртъяс местаясӧ кольӧма эрд. Нинӧм сэні оз быдмы. Сэсся шуам, кытчӧ нӧ зверь-пӧткаыс вошис. 
Войдӧр «партократъяс» шулывлісны, ставсӧ пӧ челядьлы. А ӧні тайӧ челядьыс быдмисны да повзисны. Кыдзи нӧ пӧ миянлы овны, кор ставсӧ куштӧма, рӧзӧритӧма. Эжваысь васӧ весиг оз позь юны. Кымын миян сідз шусяна вӧр-ва видзысь организацияыс, сы мында сэні йӧзыс вердчӧ, а тӧлкыс эз вӧв и абу. Вынсьӧдалӧма вӧр-ва видзан законъяс, а Коми мунымӧс тшыкӧдысь-пакӧститчысьяслы оз и йиджлы. Штрапуйтасны кӧ — серам мында сӧмын. Артмӧ, мый законъясыс некытчӧ туйтӧмӧсь, либӧ законсӧ олӧмӧ пӧртысьясыс вӧдитчӧны сійӧн сӧмын мода вылас.
Коми йӧзлӧн вӧлі кык съезд, майын чукӧртчылісны лесникъяс, а, видзӧдан да, нинӧм бурланьӧ эз вежсьы. Кыдзи нуӧмӧн нулісны озырлунъяссӧ, сідзи и ӧні нуӧны. Коркӧ гӧгӧрволасны оз миян юралысьясным, депутатъясным, мый тайӧ озырлуныс абу помтӧм. Али налы веськодь, кыдзи кутам овны аски? 
Н. УЛЯШЕВ.
Кулӧмдін р.

#Коми_му_1992-08-04
НЬӦЖЙӦ КЫПТӦ ОЛАНІН, МУКӦД СТРӦЙБА...
Совмин аслас боръя заседание вылын видлаліс республикаын социально-культурнӧй объектъяс стрӧитӧм йылысь вопрос. Та кузя докладын лыддьӧдлісны зэв уна стрӧйба, кодъясӧс вӧлі важӧн нин кад эштӧдны, но эз ло тадзисӧ. Этша лэптӧны оланін, сы лыдын и ас керкаяс, вывті надзӧн стрӧитсьӧны школаяс, больничаяс, котельнӧйяс. Строительяслӧн удждоныс кольӧм воын серти содіс дасысь унджык пӧв, а кыпӧдӧны пыр лёкджык и лёкджык стрӧйбаяс. Ыджыд прибыль бӧрся вӧтлысигӧн дугдісны пыртны уджӧ научно-техническӧй прогресслысь шедӧдӧмторъяс, выль техника да технология. Заводитісны бырӧдны качество бӧрся видзӧдан лабораторияяс, мукӧд службаяс, но ӧд тайӧ ваяс налы унджык лёктор.
Сиктын соцкультбыт объектъяс лэптӧм йылысь кывзісны «Комиагропромстрой» ассоциацияса президент С. Н. Кобыляцкийӧс. Сійӧ шуис, мый заказчикъяс — Министръяс Сӧветлӧн УКС да видз-му овмӧс министерство таво сёрӧн кутісны сетны пӧдрадчиклы деньга. Со мыйла ӧткымын строитель нажӧтка вылад надеятӧг вуджис мӧд удж вылӧ, а мукӧдыс унаӧн, торйӧн нин субпӧдрадчикъяс, оз окотитны мунны сиктад уджавны: объектъяс ылынӧсь да колӧ овны командировкаясын либӧ асыв-рытсӧ дыр мунны-локны автобусӧн. А тайӧ жӧ уджсьыс налы бурджыка мынтысьӧны карса да матігӧгӧрса объектъяс кыпӧдӧмысь, и олан пыр гортад. Та вылӧ видзӧдтӧг, Совминлӧн УКС-лы, мукӧдлы оланін стрӧитӧм кузя план лоӧ тыртӧма, но сьӧкыдджык делӧыс минсельхозкӧд. Выльгортын оз вермыны сдайтны «Вычегда» агрокомбинатлы 48 квартираа керка, сы вӧсна мый заказчик пыксьӧ сетны строительяслы договорын урчитӧм дасӧд пай оланін. Лоӧ эштӧдӧма кык школа — Кӧрткерӧсскӧй районса Пӧддельнӧй да Усть-Цилемскӧйса Окунев Нос сиктъясын. Нӧшта кыкӧс лоӧ панӧма Визингаын да Койгортын, водзӧ стрӧитсьӧны школаяс и ӧткымын мукӧд сиктын. Районъясса администрацияяс ӧні ёнджыка отсасьӧны сиктса строительяслы, и Совминлӧн УКС-ӧн сетӧм став средство лоӧ освоитӧма.
Сиктын соцкультбыт объектъяс стрӧитӧм йылысь сёрнитіс сідзжӧ видз-му овмӧсса министрӧс вежысь В. И. Скляр. Юӧртіс, мый министерство освоитіс сылы лишӧдӧм 240 миллион шайт сьӧм, и ӧні нинӧмӧн мынтысьны пӧдрадчиклы. Усть-Вымскӧй районысь администрацияса юралысь А. М. Николаев майшасьӧмпырысь висьталіс «Коквицкӧй» совхозын оланін стрӧитӧмын нелючкияс йылысь. Строительяс эновтісны эштӧдтӧг уна квартираа некымын керка. Минсельхоз налы мынтысьнысӧ оз вермы, а кысь нин тайӧс вӧчны совхозлы. Гамын сдайттӧм 140 челядь вылӧ детскӧй сад, колис муртса белитны-краситны. Нӧ «Гамскӧй» совхоз киссис, и некодлы ӧні босьтны ас вылас тайӧ объектсӧ, медым вештысьны строительяслы.
Мыйла республикаса министерствояслы, ведомствояслы ӧтилаӧ и мӧдлаӧ оз тырмы деньгаыс? Финансъяс кузя министр А. В. Захаровлӧн кывъяс серти, предприятиеяс да организацияяс уджйӧзаӧсь ӧта-мӧдыслы 40 миллиард шайт. Вӧчӧм продукциясӧ мынтысьтӧгыд водзӧ оз инавны, прибыль абу, а сідзкӧ, и бюджетӧ налог оз во. Со и лоӧ чинтавны централизуйтӧм капитальнӧй вложениеяс карын кӧть сиктын стрӧитчӧм вылӧ. Дерт, сэсся оз вермыны сетны местнӧй бюджетысь тырмымӧн деньга видз-му овмӧс министерстволы, а Россия этша жӧ лишӧдӧ. Ӧні сьӧм тырмытӧмла ковмас весиг лӧсьӧдны стрӧг очередь, код серти мед сетавны удждон бюджетнӧй организацияяслы. 
Совминлӧн заседание вылын вӧлі пасйӧма, мый тавося июльын кольӧм вося тайӧ кад серти строительно-монтажнӧй удж республикаын донсяліс шӧркодя 25 пӧв. Тадзи артмис медвойдӧр стрӧитчан материал да оборудование вылӧ поставщикъяслӧн монополия вӧсна. Капитальнӧй строительствоын мунысь приватизация вӧсна бырӧны вӧвлӧм строительнӧй управлениеяс, трестъяс. На пыдди чужӧны строительнӧй кооперативъяс, ичӧт предприятиеяс, а республикаса строительнӧй комплекс киссьӧ. Тшӧтш и ӧтувъя производственно-технологическӧй цикл, коді сетліс позянлун ас кадӧ либӧ сёрӧнджык эштӧдны панлӧм стрӧйбаяс. А ӧні со Микуньын «Турья» кооператив некутшӧма оз тэрмась эштӧдны кык во сайын сдайтны индылӧм школа.
Ставыс тайӧ лоӧ медвойдӧр сы вӧсна, мый бӧръя кадӧ лёка збыльмӧдсьӧ оланін стрӧитан программа. Та кузя во джынся плансӧ эз тыртны Воркута, Инта, Ухта, Усть-Вымскӧй, Сысольскӧй, Княжпогостскӧй районъяс, чинтісны ӧдсӧ Сыктывкар да Усинск. Асланыс позянлунъясысь лёкджыка уджалӧны «Сыктывкаргорстрой» объединение, «Печоршахтострой» комбинат, ӧткымын мукӧд организация. Вося план дорӧ 40 процент строительно-монтажнӧй удж бергӧдӧма коммунальнӧй объектъяс вылын. Надзӧн мунӧ уджыс таво эштӧдны индӧм объектъяс вылын — Микуньын канализация, ва весалан сооружениеяс, Усть-Куломын да Койгортын котельнӧйяс. Ёна кольччӧны тайӧ уджнас Ухтаын, деньга бырӧмла, позьӧ шуны, дзикӧдз дугдісны уджавны Усинскын.
Лёка освоитӧны налы лишӧдӧм госкапвложениеяс местнӧй Сӧветъяс, вося плансӧ тыртісны 40 процентысь этшаджык вылӧ. Кык УКС, Совминлӧн да Сыктывкарса администрациялӧн, эз освоитны во первой джын вылӧ вичмӧдӧм 65 миллион шайт. Асьныс первойсӧ корисны сьӧмсӧ, а сэсся некутшӧма эз видзӧдны сы бӧрся, кыдзи видзӧны сетӧм сьӧмсӧ. Став тайӧ да мукӧд нелючки бырӧдӧм могысь постановлениеын индӧма уна пункт, кодъяс инмӧны администрацияясса юралысьяслы, торъя министерствояслы да ведомствояслы. Бара сэні шуӧма налы «веськӧдны вниманиесӧ», «ӧлӧдлы», «пыртны предложениеяс», «тшӧктыны», «лӧсьӧдны» да с. в. Но сьӧкыд шуны, лоас-ӧ кутшӧмкӧ тӧдчана пӧльза тайӧ сёрнисьыс, постановлениесьыс, кодӧс дасьтігӧн эз ставсӧ вӧчны весиг ӧткымын министр водзджыксӧ, чорыда вензисны сы кузя и заседание дырйи.
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-04
* * *
ООН-лӧн решение серти, Верхсӧветлӧн Президиум шуис 1992 вося сентябрь 1 лун пасйыны кыдз олӧма йӧзлысь лун. Тайӧ праздникыс лоӧ быд районын да карын. Йӧзӧс социальнӧя доръян министерство шыӧдчис, медым сійӧс нуӧдӧм могысь хозяйственнӧй организацияяс да предпринимательяс отсалісны сьӧмӧн, кӧть нин лишӧдісны 5–6 миллион шайт. Чуктас-ӧ — шуны сьӧкыд.
Президиум тшӧктіс правительстволы дасьтыны олӧма йӧзлысь лун пасъян мероприятиеяс. Торйӧн кӧ, шуӧма сетны гӧля олысь пӧрысь йӧзлы отсӧг сьӧмӧн. Ӧд арлыд серти пенсия вылӧ петӧм да уджавны вермытӧм мортыс талун республикаын 112.403, войнаса кулӧм инвалидъяслӧн, участникъяслӧн дӧваыс 15 тысяча гӧгӧр...
Президиум вежис «Коми Республикаса инвалидъясӧс социальнӧя доръян» законлысь 24 статья. Сы серти июльсянь любӧй оланін дон босьттӧг сетсьӧ сэтшӧм семьяяслы, кодъяслӧн эм І, ІІ группаа инвалидъяс да челядь-инвалидъяс. 
Президиум шуис сідзжӧ здравоохранение вылӧ сетӧм сьӧм тшӧт весьтӧ ньӧбны рубеж сайысь сідз шусяна ядерно-магнитнӧй резонанснӧй томограф да биохимическӧй анализатор. Аппаратурасӧ сувтӧдасны республиканскӧй диагностическӧй центрӧ. Сы отсӧгӧн пӧ позьӧ аддзыны 2–3 миллиметр ыджда ракӧвӧй пыкӧс. Аппаратура сулалӧ, дерт, оз ӧти миллион шайт, но татшӧмыс важӧн нин колӧ.
Верхсӧветлӧн Президиум видлаліс мукӧд вопрос.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-04
«ПЫШЪЯЛЫСЬЫС» СОДӦ
Тӧдсалӧн пиыс воис армияысь пинжак-дӧрӧма, салдатскӧй паськӧмӧс пӧ, кыдзи и унаӧн мукӧд, коли частьӧ. Ог стӧча тӧд, но тайӧ, тыдалӧ, ӧнія армиясӧ, сэні службасӧ ас ногӧн донъялӧм жӧ. Бур на, оз кӧ мӧд ногӧн тайӧ петкӧдчы. А ӧд бӧръя кык-куим восӧ казарма-нарядысь пышъялысьыс содіс быдлаын. Оз куш сы вӧсна, мый армия бур нимсӧ вочасӧн воштӧ — кӧнкӧ ылі муын, кодъяскӧ «нетшкӧны» му, политикаӧн веськӧдлан вӧжжи, а вир киссьӧ мыжтӧм зонъяслӧн. Кутшӧм бать-мам бурӧн лэдзас сэтчӧ писӧ?
Но кӧть кыдз эн пиняв, мед и важ нога армияыс, сійӧс он бырӧд. Лёка ли бура ли, сійӧ миянӧс, странаӧс дорйысь. Некод на эз бырӧдлы воинскӧй мог збыльмӧдӧм нылысь закон.
А кодсюрӧлы сійӧ лоис дзик бумагаторйӧн. Армияӧ мунӧмысь пыксьысьыд сэтшӧма содіс, мый неважӧн Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс такӧд йитӧдын торъя постановление. И, буракӧ, ас кадӧ. Таво тулыс-гожӧм призывнӧй комиссияясӧ эз лок 240 морт, сборнӧй пунктӧ — 152. Медуна Воркутаысь, Ухтаысь, Сыктывкарысь. Сиктса зонъяс кывзысьысьӧсьджык на. Кыдзи юӧртіс Коми Республикаса военнӧй комиссар В. Насыров, сёысь унджык призывник пышйис сборнӧй пунктсьыс нин, витӧн — частьӧ нуигӧн, поездысь.
Уна помка вӧсна йӧз оз локны военкоматӧ комиссия вылӧ. Ӧти — самолётӧн пӧ райцентрӧдз лэбны уна сьӧм колӧ. Тайӧ збыльысь тадз, мыйла армияӧ лӧсьӧдчысь мортлы колӧ мынтыны ас зепсьыс. Военкоматад сійӧ гуляйтны али мый волӧ? Сэсся ӧні кутшӧмсюрӧ медицинскӧя видлалӧмысь сьӧм жӧ корӧны, призывниклӧн жӧ зептысь. Но ёна унджык на мукӧдлӧн сюрас армияысь мынтӧдчан помкаыд, кодсюрӧӧс позьӧ и колӧ дзескыдінӧ пуксьӧдлыны. А военком висьталіс, мый призывнӧй комиссияӧ первойысь волытӧмысь перйӧны 10, мӧдысь — 50 шайт штрап. Та мындаыд ӧнія кадӧ — серам сӧмын. Да корліс Санкт-Петербургын моз перйыны призывнӧй комиссияӧ вотӧмысь куим тысяча шайт, служитӧмысь пышъялӧмысь — вит. Позьӧ, дерт, кыскыны и уголовнӧй кыв кутӧмӧ. Но зэв этша делӧ воӧ судӧдз. Бӧръя кадас унджык том йӧзыс, кодъясӧс мыждылісны, веськалісны амнистия улӧ. Со и ветлӧны (да оз ӧтчыдысь) квартираысь квартираӧ военкоматса уджалысьяс, муртса пидзӧсчань вылас оз сувтны кык метрысь кузьджык паськыд пельпомъяса зонъяс водзӧ, а найӧ — муртса оз тодмышкавны офицеръясӧс, миянлы пӧ некор армияад служитлы — бизнес вӧчам.
Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум постановлениеас эз кут индыны, кыдз ёнмӧдны административнӧй кыв кутӧм служитӧмысь пышъялӧмысь — колӧ кад. Та вӧсна индӧма республикаса правительстволы сентябрь 1 лунӧдз дасьтыны мӧвпъяс, урчитны мераяс, медым арся призыв эз мун тулыс-гожӧмын моз лёка. Торйӧн кӧ, шуӧма чорыдджыка мыждыны найӧс, кодъяслы салдатскӧй рокыд кажитчӧ вывті кизьӧрӧн.
Ме чайта, эз прӧста казьтышт сёрнитанторйыслысь мӧдар боксӧ Верхсӧветысь комиссияса председатель Н. Боброва. Да, стрӧгджык мераяс колӧны, а кыдзи ӧні дасьтӧны армияӧ служитысьӧс? Вӧвлӧм ДОСААФ-лӧн техническӧй школаяс кульӧны призывникъяслысь кыз деньга. Бизнес-школаяс тшак моз чужӧны, а военрукӧс велӧдчан заведениеясын бырӧдісны. Ӧтдортчӧны спорт-физкультураысь том йӧз. Лёк, дерт, мый сё ветымын зон эз лок таво тулыс-гожӧм Емваса призывнӧй пунктӧ, а коляс-ӧ кодӧскӧ веськодьӧн мӧд лыдпас — 2204. Буретш та мында мортӧс вуджӧдӧма запасӧ (армияӧ ветлытӧг на) висьӧм вӧсна.  
Тыдалӧ, и тані сюсь йӧз аддзисны «петан туй», но татшӧмыс мед нин, шуам, морт-мӧд, а мукӧдыс? Куш законодательство чорзьӧдӧмнад, чайта, оз на ставыс артмы. Том мортӧс армияӧ (кытчӧдз сійӧ оз ло медалӧм) дасьтӧмыс ӧні инмӧ законодательнӧй да исполнительнӧй властьлы, общественнӧй организацияяслы, том йӧзлӧн союзлы да налӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетлы. Дерт, медся уна вичмас бать-мамлы, налы быдтыны-велӧдны дзоньвидза салдатӧс.

#Коми_му_1992-08-04
РЫТЫВВЫВЛАНЬ СИНАМ
Некымын лун Сыктывкарса Стефановскӧй площадь вылын дӧлаліс Голландиялӧн флаг — медводдзаысь на Коми Республикаӧ воліс тайӧ странаысь официальнӧй делегация.
Ылі муысь воӧм йӧз тӧдмасисны республикаӧн, аддзысьлісны Верховнӧй Сӧветса да правительствоса веськӧдлысьяскӧд, волісны Коми научнӧй центрӧ, мукӧдлаӧ.
Мунтӧдзыс журналистъяслӧн юалӧмъяс вылӧ вочавидзисны Голландияысь парламентса сенатор, Европейскӧй Сообществолӧн (ЕС) ичӧт да шӧркодь бизнес кузя Европейскӧй союзса президент Якоб Кирс да «Коnssov» компанияса президент Хайн Аберзон.
«Коми му» гижліс нин, мый Голландияӧ ветлісны республикаса да промышленностьса веськӧдлысьяс, делӧвӧй йӧз, сёрнитчисны экономикаын, предпринимательствоын йитӧдъяс лӧсьӧдӧм да мукӧд ногӧн ёртасьӧм йылысь. Удайтчис ньӧбны сэтчӧс Грау карын быдса фабрика, стӧчджыка кӧ, республика лоис сылӧн акционерӧн. Предприятиеыс лэдзӧ вонас 190 тысяча ӧдзӧс. (Петкӧдлӧм могысь неважӧн некымынӧс вайисны нин). Вермӧ и унджык. Вӧрсӧ фабрикалы кутасны мӧдӧдны Комиысь.
Но, кыдзи пасйисны пресс-конференция дырйи, делӧыс абу куш фабрикаын. Йитӧдъяссӧ колӧ ёнмӧдны олӧмыслӧн мукӧд юкӧнын. Сэки, Голландияын, вӧлі сёрнитчӧма, мый регыд мысти тайӧ странаысь йӧз воласны миянӧ. И со найӧ Комиынӧсь.
Да, налы кивыв ёнмӧдны, медводз экономикаын, ёртасьӧмсӧ унаторйӧн озыр республикакӧд. Таӧдз Голландиялӧн йитӧд вӧлі сӧмын Россиякӧд — Санкт-Петербург, Екатеринбург, Тюмень, Самара каръяскӧд.
Мӧдарсянь, миян специалистъяслы эм мый босьтны рубежсайсалысь. Коми правительствоса председательӧс вежысь В. Бибиков (сійӧ вӧлі жӧ аддзысьлігас) пасйис, мый сёрнитчӧма нин Европейскӧй Сообществоса специалистъяскӧд уджалан ӧтувъя программа дасьтӧм йылысь да весиг торйӧдӧма та вылӧ сьӧм. Ӧні видлалӧны Коми Республикаын ичӧт да шӧркодь бизнес сӧвмӧдан кык проект.
— Он-ӧ ті полӧй лӧсьӧдны делӧ Комиын? Ӧд тані, Россияын, ошйысьны нинӧмӧн...
— Да, тіянлы сьӧкыд, и миянлы сідзжӧ. Торйӧн кӧ, тіян абуӧсь коммерческӧй удж йылысь законъяс. Но татшӧм кадыс коркӧ помасяс. Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, весиг ӧта-мӧдсьыс ылын олысь йӧз костын ёртасьӧмлы некутшӧм мытшӧд оз вермы лоны. Миянлы колӧ зільны ӧтув, и коркӧ тіян муын пуксяс бур олӧм.
Голландияысь парламентса сенатор Я. Кирс висьталіс, мый Комиын сійӧ первойысь, татчӧс войтырыс, Войвыв сылы воис сьӧлӧм вылас, ачым пӧ Голландияса войвыв юкӧнысь жӧ. X. Аберзон пасйис, мый Сыктывкарӧ вотӧдз сійӧ кежаліс Печораӧ, видзӧдліс, кыдзи мӧдӧдӧны казьтыштӧм нин фабрикаӧ вӧр. Медбӧрын вӧлі тӧдчӧдӧма: Европейскӧй Сообществоса веськӧдлысьяслы гижӧма письмӧ. Сэні висьтавсьӧ, кыдзи кӧсйӧны сӧвмӧдны Комилысь экономика Голландияса да миян йӧз.
А. ИГНАТОВ.

#Коми_му_1992-08-04
СИӦМА ВО ТЫРӦМЛЫ
Коми Республикаса Министръяслӧн Сӧвет тавося август 21–22 лунъясӧ республикаын шуис нуӧдны «Виват, Россия!» праздник. Сійӧс лоӧ сиӧма кольӧм вося августын лоӧмторъяслы — демократическӧй вынъяслӧн вермӧмлы. Праздник нуӧдӧм могысь котыртӧма организационнӧй комитет.

#Коми_му_1992-08-04
АС МАГАЗИН
Сыктывкарса вӧр пилитан да обработайтан комбинат кӧнкӧ во сайын восьтіс ассьыс магазин. Кыдзи висьталіс татчӧс профкомса председатель А. П. Шурганов, комбинат весиг индіс ассьыс вузасьысьясӧс. Ӧд ёна бурджык, кор ставыс ас киын. 
Комбинат тӧждысьӧ уджалысьяс вӧсна. Гӧгӧрвоана, кор мортлӧн, кыдзи шуласны, «юрыс нинӧмысь оз вись», сійӧ бура, став сьӧлӧмсяньыс вӧчӧ ассьыс делӧ. Ӧні комбинатса войтырлы смена бӧрын оз нин ков воддза моз котравны да кытшлавны столицаса магазинъясті, сулавны сэні кузьсьыс-кузь ӧчередьяс.
Асьныс рабочӧйяс тшӧтш ошкӧны тайӧ водзмӧстчӧмсӧ. Ӧд комбинатлӧн йӧрысь петавтӧг позьӧ ньӧбны медся колана сёян-юан. Сэсся оз ков повны, мый тӧварыс оз тырмы.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-04
«ВЫЛЬТОР»
«Выльтор» аслас уджӧ пыртісны Сыктывкарскӧй пассажирскӧй автопредприятиеын (СПОПАТ). Ӧні районъясӧ ветлысь автобусъясса водительяс рейсын вермасны пуксьӧдны пассажирсӧ сы мында, мыйта кӧсъясны. Налы ӧд мый, ветлысь-мунысь моз оз ков ӧти кок йылын сулавны-йӧткасьны... Весиг выгӧда на лоӧ. Администрациякӧд договор серти водитель сӧмын индӧм мында сьӧм кутас сдайтны предприятиелӧн кассаӧ, а «коляссӧ» босьтас аслыс. Гӧгӧрвоана, татшӧм «выльторйыд» сӧмын бур СПОПАТ-салы, а ветлысь-мунысьыдлы — ӧдвакӧ.