AUDIOCORPUS Коми му 1992-07-30
Версия от 14:17, 24 моз 2026; Ӧньӧ Лав (сёрнитанін | чӧжӧс)
#Коми_му_1992-07-30 Надя Кокшарова олӧ да велӧдчӧ Интаын, но гожся каникулъяс дырйи локтіс Визингаӧ Галя Кокшарова дорӧ. Пӧдругаяс зэв ёна радейтӧны ветлыны вӧрӧ. Тайӧ лунъясӧ Надяӧс да Галяӧс частӧ позьӧ аддзыны том пуяс быдтан питомникысь. Снимок В. ЯЧМЕНЕВЛӦН. #Коми_му_1992-07-30 ГОРТ ГӦГӦРЫН Электроутюгӧн позьӧ вӧдитчыны и кыдзи вулканизаторӧн. Весалӧминас пуктӧны уль резина, выліас ёнджык кабала, личкӧны утюгӧн. Медым топалісджык, пуктӧй сы вылӧ мыйкӧ сьӧкыдджыкӧс. Утюгыс мед доналас 140–150 градусӧдз (терморегуляторсӧ бергӧдӧй «шӧвк» вылӧ). Тадзи видзны минут 10–15. Но пыр колӧ видзӧдны утюг бӧрсяыс. Кутас кӧ тшынавны, выключитлӧй. ☼ ☼ ☼ Надфильӧ бур вороп артмӧ сифонса ичӧт баллонысь. Колӧ сӧмын надфильсӧ неуна дженьдӧдыштны да баллон помсӧ сюйӧм бӧрас топӧдыштны. ☼ ☼ ☼ Фанера вылӧ сотӧмӧн серпас вӧчан электроприбор, кодӧн вӧдитчӧны челядь, бура туйӧ и пластмасса листысь мыгӧръяс вундалӧм вылӧ. Вундӧм бӧрас мыгӧр дорышъяссӧ кольӧ сӧмын лӧсьӧдыштавны напилокӧн либӧ наждачнӧй бумагаӧн. Электровыжигательнас жӧ позьӧ йитлыны и полиэтиленӧвӧй плёнка. Шуам, автобусӧ проезднӧй билет плёнканас эжигӧн. Кыдзи тайӧс вӧчны, бура тыдалӧ серпас сертиыс. ☼ ☼ ☼ Потіс кӧ фарфорӧвӧй чайник вевтныд, жугаліс блюдныд, ёна эн шогсьӧй. Донӧдыштӧй чегӧм-потӧминсӧ, пуктӧй сэтчӧ полиэтиленӧвӧй плёнка да крепыда топӧдӧй. Кӧдзалӧм бӧрас плёнкаыс йитас торъяссӧ. #Коми_му_1992-07-30 «ПОВТӦМ ГӦТЫРЪЯС» Мирса уна странаын котырталӧны интересъяс серти быд сикас клубъяс да ассоциацияяс. Лос-Анджелесын, шуам, эм «Некодлы ковтӧмъяс» клуб. Сэтчӧ пырӧны сӧмын мужичӧйяс, кодъяс вермасны висьтавны либӧ петкӧдлыны, мый налӧн мыйсюрӧ оз тырмы. «Збыльысь прамӧй мужичӧйяс» ӧтувтчисны обществоӧ, коді Австралияса Сидней карын. Сэтчӧ пырны вермас сӧмын сійӧ, коді петкӧдлас асьсӧ збыльысь мужичӧйӧн: шуам ассьыс зэв гӧна морӧссӧ. Збыльысь мужичӧйясӧн чайтӧны асьнысӧ и, кыв шутӧг, «Пещернӧй йӧзлӧн союзса» членъяс. Тайӧ клубыс Колорадоын. Ассьыныс быд отпуск найӧ коллялӧны каменнӧй нэмся предокъясыс моз. Штатысь гӧраясын союз ньӧбис му участок, кӧні эм ыджыд пещера. Зверь куясӧ пасьтасьӧм мужичӧйяс босьтӧны ньӧввужъяс да корсьӧны аслыныс сёянсӧ дикӧй животнӧйяс вылӧ кыйсьӧмӧн. США-ын тырмымӧн и мича нывбабаяслӧн клубъяс. Сэні, торйӧн кӧ, дорйӧны ассьыныс интересъяссӧ нывбаба-служащӧйяс, кодъяслы лоӧ тышкасьны асланыс шефъяслӧн лебезитчӧмлы паныд. Эмӧсь клубъяс, кӧні мужичӧйяс дорйӧны ассьыныс асшӧрлунсӧ нывбабаясысь. Чикагоын, шуам, эм «Нӧйтӧм верӧсъяс» клуб. Нью-Йоркын «Вӧвлӧм куритчысьяс» клуб такӧдӧ мужичӧйясӧс, кодъяслы гӧтыръясыс тшӧктӧны эновтчыны куритчӧмысь. Но нывбабаяс оз кольччыны. Чикагоын эм «Тьӧщаяслӧн союз», а Миланын — «Ми суклясьысьяс» клуб. Нималӧ Римысь «Кыз нывбабаяс» клуб. Найӧ шуӧны: сёйны позьӧ ставсӧ, мый налы кажитчӧ да мыйта колӧ. Лондонын эм «Пета верӧс сайӧ шеф сайӧ» союз. Клубӧ пырысь нывбабаяс отсалӧны ӧта-мӧдныслы «корсьны» озыр верӧсӧс. Дзик мӧд видзӧдласыс «Независимӧйяс» французскӧй клубса нывбабаяслӧн. Найӧ клянитчисны, мый некор оз петны верӧс сайӧ, но та дырйи зільӧны вӧчны лёктор налӧн туй вылын паныдасьысь быд мужичӧйлы. Медым тӧдасны, мый сэтшӧмыс лоны эновтӧмаӧн! Барселонаысь «Повтӧм гӧтыръяс» клублӧн мӧд мог. Найӧ ӧтув тышкасьӧны верӧсъяслӧн гуляйтӧмлы паныд. На пиысь кӧ кодлӧнкӧ верӧсыс лӧсьӧдас пӧдруга, клубса членъяс нӧйтасны сійӧс. Сетӧны-ӧ пӧльза «Войын увтысь понъяслы паныд» (Милуоки) да «Трамвайлӧн врагъяс» (Англия) клубъяс, позьӧ вензьыны. Но сэки жӧ «Вӧч ачыд» американскӧй клуб, кыв шутӧг, пӧлезнӧй. Сэтысь быд мортлы колӧ тӧждысьны аслад ёрт вӧсна. Гусясьысьяслӧн лига, ним вылас видзӧдтӧг, ӧтувтӧ зэв озыр семьяясысь нывбабаясӧс. Налы аслыссикас спортӧн лоис Нью-Йоркса гырысь магазинъясысь гусясьӧм. Правление быть вештас воштӧмсӧ да корас прӧща фирмалысь. А лигалӧн ӧчереднӧй заседание вылын «гусясьысьяс» стӧча висьталасны, кыдзи тайӧс вӧчисны. Г. ФРОЛОВ. («Меркурий» журнал). #Коми_му_1992-07-30 ПЫРМУНІГМОЗ Радлӧны Барселонаса таксистъяс: Олимпиадаса оргкомитет тшӧктіс аслас водительяслы, медым эз ветлӧдлыны туйвывса сійӧ костӧдыс, кодӧс вӧлі торйӧдӧма налы. Автомобильяс, кодъяслы вӧлі сетӧма право ветлӧдлыны тайӧ костӧдыс, вермисны дон босьттӧг новлӧдлыны спортсменъясӧс, ыджыд гӧстьясӧс да оргкомитетса уджалысьясӧс. Таксистъяс жӧ, кодъясӧс ёна дӧзмӧдіс татшӧм конкуренцияыс, медводдза лунъяссяньыс кутісны «тышкасьны» асланыс правояс вӧсна. Найӧ быд ногыс видлісны «привилегированнӧйясӧс», повзьӧдлісны неминучаясӧн. И оргкомитетлы ковмис сетчыны... * * * Немецкӧй спортсменъясӧс дӧзмӧдіс торъя статус, кодӧс сетӧма налӧн американскӧй коллегаяслы. Сідз, США-са спортсменъясӧс, тренеръясӧс новлӧдлӧны торйӧн мукӧдъясысь. «Американецъяс шуӧны, мый быттьӧкӧ мыйкӧ грӧзитӧ налӧн безопасностьлы. Ми лыддям, мый тайӧ абу ёртъяс ногӧн. Колӧ мерайтны быдӧнӧс ӧти мераӧн», — шуӧ Германияысь делегацияса представитель Райнер Климке. * * * Тунисысь 62 арӧса Бешир Мануби быд нёль во мысти волывлӧ Олимпиадалӧн столицаӧ. Та дырйи сійӧ юрсяньыс кок улӧдзыс ӧшлӧ олимпийскӧй значокъяс. Кыдзи висьталӧ ачыс «медалист», тайӧ пӧрйӧ сылӧн 3.600 значок. Таысь ӧтдор, Мануби снимайтӧ нималана спортсменъясӧс. Сылӧн коллекцияын эмӧсь Мухаммед Али, Пеле, Франц Беккенбауэр, Диего Марадона, Бобби Чарльтон да Бобби Мур. (ИТАР-ТАСС). #Коми_му_1992-07-30 ВЫЛЬ НИМЪЯС, ВЫЛЬ ГЕРОЙЯС Быд Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи спорт радейтысьяс тӧдмалӧны выль нимъяс, выль геройясӧс. Барселонаын медводдза лунас жӧ испанецъяс пӧся чолӧмалісны Хосе Мореноӧс, коді гитлӧн финалын (велосипеднӧй спорт) 1 километр муніс медся ӧдйӧ. Тайӧ жӧ лунас москвич Юрий Федькин (пневматическӧй винтовка) да Ростов-на-Донуысь Марина Логвиненко (спортивнӧй пистолет) лоисны олимпийскӧй чемпионъясӧн. А наысь водзджык ӧтувъя командалы зарни медаль шедӧдіс Гродноысь лыйсьысь Константин Лукашик. Ӧтувъя командалы шудаӧн вӧлі и олимпийскӧй бассейн. 200 метр вӧльнӧя медся ӧдйӧ варччис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой. Мӧдысь олимпийскӧй чемпионӧн сійӧ лоис и эстафетаын, кӧні вӧліны тшӧтш Санкт-Петербургысь Дмитрий Лепиков, Ростовысь Владимир Пышненко да Самараысь Вениамин Таянович, 4 × 200 метр эстафетаын найӧ шедӧдісны мирӧвӧй рекорд — 7 минут 11,95 секунд. 10 метр судта вышкасянь ваӧ чеччалігӧн эзысь медаль босьтіс Москваысь Елена Мирошина. А чемпионкаӧн тані лоис Китайысь Фу Минься. Дзюдоистъяс пиысь зарни медаль босьтіс Кутаисиысь Давид Хахалейшвили. Ӧтувъя команда медводдза лунсяньыс жӧ босьтіс медальяс. Июль 29 лун кежлӧ сылӧн вӧлі 8 зарни, 5 эзысь да 2 бронза медаль. Мӧд местаын КНР-са да коймӧдын — Венгрияса олимпиецъяс. Июль 29 лунӧ Барселонаса Олимпиада вылын спортсменъяс тышкасисны медальяслӧн 17 комплект вӧсна. #Коми_му_1992-07-30 ДӦЗМИС ВЕСИГ АВЪЯ ПРЕЗИДЕНТ «Каре дойчланд» благотворительнӧй организацияса президент Клаус Нельднер, ортсыса мыгӧр да оласног сертиыс аристократ, оз дзеб дӧзмӧмсӧ. Сійӧ нӧшта ӧтчыд казяліс, кыдзи Россияысь служивӧй йӧз бара кӧсйисны сӧрвитны «озыр пирӧг» коньӧр йӧзлысь, кодъяслы отсалӧ тайӧ германскӧй благотворительнӧй организацияыс. Таво тӧлын «Каре дойчланд» сідзжӧ ваяліс Москваӧ сёян-юан европейскӧй сообществолӧн складъясысь. Ньӧбліс найӧс и ачыс. Став сёян-юансӧ российскӧй столицаӧ вайӧм бӧрын меститлісны складъясӧ. Июнь помын организацияса представительяс чуймисны — склад ӧдзӧсын, кӧні вӧлі кольӧма на 40 тонна кос йӧв да 18 тонна макарон, ӧшалісны томан да печать. Складса кӧзяева корисны грузсӧ видзӧмысь США-са 5 тысяча доллар. Ковмис мынтыны, шуӧ К. Нельднер, медым босьтны сёян-юансӧ арест улысь да юклыны налы, кодъяслы сійӧ зэв ёна колӧ. Ме ог кӧсйы пырӧдчыны пыдӧ, но тӧда ӧтитор, мый московскӧй властьяслы, кодъяс кывлісны та йылысь, колӧ вӧлі ёнджыка тӧждысьны сёян-юансӧ видзӧм вӧсна да ӧдйӧджык юклыны сійӧс. Чорыда шуа, мый лоас кӧ тадзи водзӧ, «Каре дойчланд» ни ӧти килограмм прӧдукта оз мӧдӧд сэсся Москваӧ, тӧдчӧдӧ сійӧ. Либӧ со мӧдтор. Россияса некымын дас карын челядьлы онкологическӧй клиникаяс выльмӧдӧмкӧд тшӧтш благотворительнӧй организация кӧсйӧ стрӧитны Москва дорса Деденево посёлокын реабилитационнӧй центр. 1992 во помын нин сэні вӧлі колӧ бурдӧдны челядьӧс, кодъяслысь вундӧма ки-коксӧ. Найӧс татчӧ кутас мӧдӧдны Шумскӧй нима Московскӧй ортопедо-хирургическӧй детскӧй клиника. Тайӧ больничаыслы, шуӧ К. Нельднер, «Каре дойчланд» сетіс дон босьттӧг став хирургическӧй оборудованиесӧ, но ӧнӧдз на эз волы аттьӧалана кыв. Германскӧй организация шуис стрӧитны 60 места вылӧ кык судта вит стрӧйба, спортивнӧй да терапевтическӧй залъяс, рентген кабинет, лаборатория, аптека, протезнӧй мастерскӧйяс да велӧдчан комнатаяс, пусянін, врачьяслы олан керка да мукӧдтор. Проектлӧн доныс 22,8 миллион марка. Российскӧй предприятиеяс кӧсйисны вӧчны стрӧйбалысь став «нулевӧй циклсӧ». Нёль тӧлысь мысти ми казялім, водзӧ висьталӧ организацияса президент, мый стрӧитчыны эз на заводитлыны. Сэки «Каре дойчланд» шуис босьтны ас вылас тайӧ рӧскодъяссӧ, содтіс 3,2 миллион марка да корис вӧчны уджсӧ немецкӧй пӧдрадчикъяслы. Выль договорсӧ вӧлі кырымалӧма тавося март 18 лунӧ, сы улӧ кырымпас пуктісны милосердие фондӧн веськӧдлысь Владимир Меньшиков да К. Нельднер. Соглашение улын эм кырымпасыс и Московскӧй областьса администрацияӧн веськӧдлысь А. С. Тяжловлӧн, Москваса правительствоын премьерӧс первой вежысь В. И. Ресинлӧн, а сідзжӧ Москапстройса веськӧдлысьясысь ӧти Ю. А. Гурецкийлӧн. Эм нӧшта ӧти документ, кодӧс кырымалӧма тавося июнь 29 лунӧ. Сэні Москваса правительство кӧсйысис сетны 25 миллион шайт, медым дасьтыны местасӧ стрӧйба улӧ. Июль шӧрын воис юӧр Москваысь «Штрайф АГ» фирмасянь, коді лоӧ генеральнӧй пӧдрадчикӧн. Тайӧ уджъяссӧ нуӧдӧм могысь сылысь корӧны 300 тысяча марка, сы пиысь джынсӧ пыр жӧ. Российскӧй строительясӧс позьӧ гӧгӧрвоны. Мартын кырымалӧм соглашениеын индӧма, мый найӧ тшӧтш пуктасны пай стрӧйбаас, а сыысь кындзи Россияысь лоӧ ньӧбӧма ӧткымын оборудование, а тайӧ, кыв шутӧг, донтӧммӧдас проектсӧ. Но ӧд став тайӧ уджъяссӧ колӧ финансируйтны Москваса правительстволы. Шайтъясӧн мынтысигӧн ӧдвакӧ бурджыка уджаласны строительяс. Тайӧн, тыдалӧ, и висьтавсьӧ 300 тысяча марка дзайгӧмыс. Ми дӧзмим нин помся деньга корӧмысь, шуис К. Нельднер ИТАР-ТАСС-са корреспондентлы. Ӧд строительство вылӧ деньгасӧ чукӧртісны Германияса граждана да сетісны сійӧс Россиялы отсалан фондӧ. Миян асланым деньга абу. «Каре дойчландса» быд сотрудник уджалӧ общественнӧй подув вылын. Тайӧ мортсӧ зэв ёна дӧзмӧдіс культуралысь, шойччӧмлысь, спортлысь да здравоохранениелысь объектъяс проектируйтан Московскӧй НИИ-са сотрудникъяслӧн взятка корӧмыс. Таво заводитчигӧн найӧ корисны 90 тысяча доллар, медым вынсьӧдны проектсӧ, кодӧс лӧсьӧдісны немецкӧй специалистъяс. Интереснӧ, мый соглашениелӧн проектын тайӧ деньгасьыс 50 тысяча долларсӧ вӧлі колӧ видзны сы вылӧ, медым «сёрнитчыны» проект кузяыс ФРГ-ын. «Каре дойчландлы» колӧ вӧлі видзны немецкӧй гостиницаын московскӧй институтса нёль специалистӧс, вердны найӧс, гажӧдны да быд лун сетны 150 доллар. Дыр-ӧ кутасны найӧ овны ФРГ-ын, эз вӧв индӧма. «Партнёръяс» сӧмын клянитчисны, мый найӧ оз видзны унджык 50 тысяча долларсьыс. Гӧгӧрвоана, тӧдчӧдӧ К. Нельднер, ми пыр жӧ ӧткажитчим тадзи грабитӧмсьыс, грӧзитчим норасьны российскӧй правительствоӧ либӧ весиг президентлы. Та бӧрын проектсӧ вӧлі вынсьӧдӧма некымын лунӧн. «Ме ог сет взяткаяс челядь-инвалидъяслӧн тшӧт весьтӧ. Миянсянь нинӧм оз вичмы и бӧръя корӧм вылас, ӧд сетам кӧ ми взятка, ковмас ӧткажитчыны проектлӧн юкӧнысь. Центрыс оз нин ло сэтшӧмӧн, кутшӧмӧн вӧлі думыштӧма», — шуис «Каре дойчландса» веськӧдлысь. Мӧд ног мӧвпалӧны, донъявны кӧ письмӧ серти, «Штрайф АГ» фирмаса веськӧдлысьяс. Найӧ кӧсйӧны дзикӧдз помавны бетоннӧй уджъяссӧ кӧдзыдъяс заводитчытӧдз сы могысь, медым объектыс вӧлі дась локтан воын. Фирма кӧсйӧ сетчыны, но... «Каре дойчландлӧн» тшӧт весьтӧ. Кӧть кыдзи эз вӧв, а медбӧръя кывсӧ век жӧ колӧ шуны российскӧй властьяслы. Н. КАЛИНЦЕВ. (ИТАР-ТАСС). #Коми_му_1992-07-30 МЫЙЛА ТРУМЭН ЭЗ СУ СТАЛИНӦС ВИДЗЧЫСЬТӦГ Ловъя йӧз да архивнӧй документъяс висьталӧны: сӧветскӧй веськӧдлысьяслы ас кадӧ волісны американскӧй атомнӧй бомба вӧчӧм йылысь стӧч юӧръяс. — Анатолий Антонович, «Правда» лыддьысьяс тӧдӧны тіянӧс сӧмын ов сертиыд — Яцков — кыдзи газетӧ «Лэдзӧй спокойнӧя овны Сахаровлы» письмӧ гижысьӧс. Та вӧсна медводз неуна ас йывсьыныд. — Ставыс заводитчис кыдзи и мукӧдлӧн. Шӧр школа помалӧм бӧрын ми другкӧд мунім Москваӧ — асьнымӧс петкӧдлыны да йӧзсӧ видзӧдлыны. Петкӧдлім. Ковмис стрӧйба вылын сьӧд удж вӧчысьӧн, киын тачкаӧн ноксьыны. Ӧнӧдз тайӧ чӧжӧм опытыс шогмӧ дачаын. Сэсся помалі полиграфическӧй институт да куті уджавны Дунаев нима картографическӧй фабрикаын. Помнита, сэки шензьылі — мыйла печатайтам Воронежскӧй, Тамбовскӧй да странапытшкӧсса мукӧд областьлысь военно-топографическӧй картаяс? Ӧд воюйтны кӧ ковмас, то йӧзлӧн муын да этша вирӧн. Но вочасӧн олӧмыс кежӧдіс челядь руысь. — Сідзкӧ, со татшӧм томӧн и веськалінныд ті разведкаас? — Артмӧ, сідзи. 1939 воын парткомса секретарь (ме вӧлі нин партияын) шуис меным: «Менӧ корисны вӧзйыны сюсь том мортӧс специальнӧй удж вылӧ, ме шуи тэнӧ. Аски ветлы ЦК-ӧ». Локті. Ыджыд залын пызан гӧгӧрыс пукалӧны йӧз, а кыкӧн — бокынджык стендорса улӧсъяс вылын. На пиысь ме некодӧс эг тӧд и бӧрынджык эг аддзыв. А кыкыскӧд мойвиис тӧдмасьны. Ӧтиыс Павел Михайлович Фитин, разведкаса начальник. Буретш сійӧ Фитиныс, кодӧс война заводитчӧм водзвылын корис Сталин да юаліс, кутшӧм юӧръяс эмӧсь немецъяслӧн уськӧдчӧм йылысь? Фитин висьталіс весиг лунсӧ, эскӧдіс, мый юӧрыслы позьӧ эскыны. Но сэки Сталин такӧдліс асьсӧ сійӧн, мый Гитлер водзджык уськӧдчас Англия вылӧ и Фитинлӧн доклад вылӧ пасйис некымын кыв: «Немецъяс пиысь позьӧ эскыны сӧмын Вильгельм Пиклы». Но тайӧ сідзи, дум вылӧ усис... Но, а сэки муніс прӧстӧй сёрни сы йылысь, кӧні чужи да быдми. Сӧмын ӧти юалӧм менӧ повзьӧдыштіс — кыдзи велала иностраннӧй кывйӧ. «Мыйла тайӧ?» — думайта. — Бӧрынджык гӧгӧрвоинныд? — Эг пыр жӧ. Ӧд кыдзи сэки вӧлі? Рубеж сайысь миянӧ ыстӧны шпионъясӧс, а ми найӧс куталам. Со ме и чайтлі, мый менӧ кутасны велӧдны эрдӧдавны шпионъясӧс. Школаын велӧдчигӧн ставыс лои гӧгӧрвоана: миян эм жӧ разведка, и зэв активнӧй. Школа бӧрын менӧ шуисны мӧдӧдны США-ӧ, Нью-Йоркын миян консульствоӧ. — Сійӧ кад кежлас вӧлі нин стӧч индӧд? — Кӧсйи эськӧ казьтыштны ӧтиӧс. Но первой неуна научно-техническӧй разведка йылысь. Сійӧ уджалӧ приказ либӧ заказ серти. Но 40-ӧд воын научно-техническӧй разведкалӧн подразделениеса том начальник Леонид Романович Квасников, вӧвлӧм аспирант-химик, аслас водзмӧстчӧм серти мӧдӧдіс ӧткымын резидентлы индӧд — тӧдмавны, вӧчсьӧ-ӧ мыйкӧ атомнӧй оружие лӧсьӧдӧм могысь. — Лыддьӧны, мый разведкалысь тайӧ уджсӧ курируйтіс веськыда Берия... — Сійӧ первойсӧ чайтіс, мый разведкаысь воӧм юӧръясыс ылӧдчӧны. Лыддис, мый прӧтивник зільӧ, медым ми уна рӧскод видзим нинӧм абу вылас. Тадзи жӧ сылы висьталісны консультация дырйи физикъяс, кодъяс уджалісны пӧдса объектъясын. Найӧ кыв кӧрталісны, мый атомнӧй оружие кӧ позяс вӧчны, сӧмын дыр мысти. Дзик мӧд ногӧн ставсӧ тайӧс донъяліс И. В. Курчатов, кор тӧдмасис миян медводдза материалъясӧн. США-ын медводдза атомнӧй бомба бура испытайтӧм да Хиросима да Нагасаки бомбитӧм бӧрын Берия кутіс эскыны атомнӧй программалы да босьтіс сійӧс ас вылас. — Колӧ чайтны, кутіс тэрмасьны и разведка... — Ми кутім корсьны физикъяскӧд йитӧдъяс. И со 1941 вося сентябрын миян ӧти морт юӧртіс: сылысь ёртсӧ, физик-атомщикӧс, корисны нуӧдны гуся уджъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь ядернӧй энергиякӧд. Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны, мый сійӧ нарошнӧ юксис гуся, сылӧн олӧмлы грӧзитана юӧръясӧн морткӧд, коді, кыдзи сійӧ тӧдіс, кутіс миянкӧд йитӧд. — Тешкодь, мыйла сійӧ вӧчис тадзисӧ — деньга вӧсна али вӧліны кутшӧмкӧ мукӧд помкаяс? — Пыр жӧ шуа: быдӧн, коді корсис атомнӧй гусяторъяс, уджаліс сӧмын идея подув вылын. Найӧ чайтісны, мый сэтшӧм страшнӧй оружие, кыдзи атомнӧй бомба, сійӧ кӧ лоӧ ӧти киын, бырӧдас налысь бур олӧм вылӧ надеясӧ, кодӧс найӧ йитлісны социализмкӧд. Да, пансис кӧ нин та йылысь сёрни, содта, мый и ӧні Рытыввылын абу этша йӧз, кодъяс эскӧны социализмлы, аддзӧны сыын аскиа лунсӧ. Да и ӧткымын капиталистическӧй странаын Октябрь бӧрын босьтісны социалистическӧй идеяяссӧ. — Тіянлы ӧдйӧ удайтчис аддзыны гуся юӧр сетысьӧс... — Абу ставыс зэв кокни. Сигнал сетӧм бӧрын сійӧ мортыс дугдіс кутны миянкӧд йитӧд. Но 1941 вося сентябрын на Англияын миян резидентуралы удайтчис судзӧдны «Уранӧвӧй Комитетлысь» гуся доклад. Зэв нимкодь миянлы вӧлі, кор США-ӧ воис Клаус Фукс, кодӧс бура тӧдісны Рытыввылын сылӧн процесс кузя. Англияын нин сійӧ вӧзйис миянлы ассьыс услугаяссӧ, и Штатъясын ми пароль серти лӧсьӧдім сыкӧд йитӧд. Но кокни шуны — йитӧд, Лос-Аламос пустыняын вӧлі позьӧ бура контролируйтны сэні олысьясӧс, ог нин сёрнитӧй сэтчӧ воысьяс йылысь. Сідзкӧ, колӧ вӧлі корсьны бур связнӧйясӧс. — Кыдзи жӧ тайӧ вӧчсис? — Ассьыным ӧти связнӧйӧс ми мӧдӧдім автобусӧн. Артыштім: сійӧ локтас водз асылын, контрольыс сэки омӧльджык. Но эз ло тадзи! Сы бӧрся пыр жӧ кутісны видзӧдны безопасность кузя агентъяс. Но помкаыс сэтчӧ волӧм вылӧ связнӧйлӧн вӧлі бур — сійӧс корис местнӧй университет. Сэк жӧ судзӧдӧм гуся материалсӧ восьсӧн вайны эз лысьт. Пӧльзуйтчис гуся гижӧдӧн. А сэні вӧліны зэв сьӧкыд схемаяс. Ставсӧ гижаліс газетӧ, гартыштіс сыӧ индейскӧй серпасъяса лампа и тадзи сетіс миянлы. Ёна ковмис мучитчыны миянлы, медым тӧдмавны гуся гижӧдсӧ. — Но ӧд тайӧс вӧчны абу сьӧкыд... — Ми тӧдім, мый миянлысь уджсӧ вылӧ донъялӧны сійӧ индӧдъяс сертиыс, кодъяс волісны Москваысь. Сэні, колӧ шуны, кужисны видзны гусяторъяссӧ. Разведкаӧ аслас быд гижӧдын Курчатов быть пасйыліс: «Дзик ӧти экземпляр. Чернӧвиксӧ сетӧма Васинлы». 1945 вося мартын нин ми юӧртім Москваӧ, кутшӧмӧн лоас американскӧй бомба. А июньын кык морт ӧта-мӧдсьыс торйӧн юӧртісны миянлы, мый испытаниеясыс лоасны июль 10 лунӧ. Кыдзи тӧдса, американецъяс вуджӧдісны испытаниеяссӧ июль 16 лун кежлӧ. А тайӧ кад кежлас воссис нин Потсдамскӧй конференция. Трумэнлы воис телеграмма: «Чужис бура. Кагаыс ён да здоров». Кыдзи казьтылӧны сылӧн матысса йӧз, сійӧ сэки зэв ёна радліс. «Меным сюрис бур дубинка рочьяслы паныд», — шуліс президент сійӧ лунъясас. Американецъяс радейтӧны да кужӧны нуӧдны сёрнитчӧмъяс вын отсӧгӧн. Со и шуӧма вӧлі юӧртны выль, вӧвлытӧм на оружие йылысь Сталинлы. Быттьӧ пӧ союзникъяслысь обязательствояс олӧмӧ пӧртӧм могысь, а збыльысьсӧ тӧдмавны СССР-лысь чорыд туйвизьсӧ. Тӧдса, кыдзи жугыльмисны Трумэн да Черчилль, кор аддзисны, мый Сталинлы тайӧ веськодь. Збыль вылас миян странаса веськӧдлысьяс бура нин тӧдісны американскӧй бомба йылысь да и сӧветскӧй бомба лӧсьӧдӧм йылысь. Сӧветскӧй разведка тӧдмаліс, мый сэки американецъяс и думыштлыны эз кужны, мый налысь вӧлі эрдӧдӧма медся гуся проектсӧ. — Разведчикъяслысь уджсӧ ёна пыдди пуктӧмӧн оз-ӧ ло сідзи, мый найӧ вӧчисны главнӧйсӧ, а миян учёнӧйяс босьтісны «славасӧ»... — Ме казьтылі нин «Правдаӧ» письмӧын, кодӧс йӧзӧдӧма июль 9 лунӧ, наука да разведка костын йитӧдъяс йылысь. Ог кӧсйы, да и оз ков, медым миян гижӧдъясын вӧлі омӧльтӧма сӧветскӧй учёнӧйясӧс, чинтӧма налысь пайсӧ странаын атомнӧй щит лӧсьӧдӧмын. Бомбасӧ вӧчӧны учёнӧйяс да специалистъяс, а оз разведка — натӧг разведывательнӧй юӧръясыс нинӧм оз сулавны. А. ПОКРОВСКИЙ. «Правда» газет. 1992 вося июль 16 лун. **************************************** ЛЫДДЬЫНЫ #Коми_му_1992-07-30 ОТСӦГ ЛОАС И ВОДЗӦ Кольӧм лунъясӧ республикаӧ воліс Войвыв социально-экономическӧя сӧвмӧдӧм кузя Российскӧй Федерацияысь государственнӧй комитетса председатель, Российскӧй Федерацияса министр В. П. Курамин. Сыктывкарысь кындзи ыджыд гӧсть ветліс Ухтаӧ. Сыкӧд тшӧтш вӧлі Комиысь Министръяс Сӧветса председатель В. И. Худяев. Печатьын уджалысьяскӧд сёрниын сійӧ, торйӧн кӧ, тӧдчӧдіс, мый Российскӧй Федерацияса Верховнӧй Сӧвет да правительство зэв бура гӧгӧрвоӧны Войвывлысь вывті ыджыд тӧдчанлунсӧ. Сӧмын таво петіс президентлӧн некымын указ да правительстволӧн некымын постановление, кодъясӧс сиӧма Коми мулы. Унатор тані вӧчсьӧ Госкомсевер отсӧгӧн. Торйӧн кӧ, комитет вичмӧдіс торъя стрӧйбаяс кыпӧдӧм могысь 100 миллион шайт. Тайӧ отсӧгыс, кыдзи пасйис министр, и водзӧ лоас. Б. ИЛЬИН. #Коми_му_1992-07-30 МЫРПОМЛА Водз тулыс да бур гожӧм важысянь гажӧдлывлісны сьӧлӧмсӧ коми войтырлысь. Миян пӧльяс шулӧмаӧсь: ваӧн-йиӧн кӧ пальӧдас ойбыр дзормӧм Эжвалысь Егорей лун, турун козьналас Микӧла лун. Тайӧ воас дзик сідзи и лоис. Егорейӧдз Эжва воссис. Тулыс мичаа пасьтӧдіс видзьяс, расъяс, ставнас парма. Сувтіс гожӧм. Петыр лунӧдз сиктса уджач йӧз петісны пуктыны турун ректасъяс вылысь. Шань да мелі бур гожӧмӧ ӧдйӧ сӧвмӧ-воӧ вотӧс. Петыр лунӧдз воис мырпом. А мырпомыд, ок и чӧскыд вотӧс, чӧсмасянтор гырысьяслӧн и челядьлӧн. Но оз быд во ӧтмоза артмы тайӧ чӧскыд вотӧсыс. Ӧти гожӧмӧ — вӧраджык нюръясын, мӧд воӧ — эрд вылынджык. Нывбабаяс норасисны: — Ыджыд нюрын таво мырпом тусь абу. Кысь нин бара сюрыштас-а. — Ме тӧда, кӧні артмӧма таво чӧскыд вотӧсыд, — ошйысис Матрос Ӧлик. — Но верма нуӧдлыны сӧмын Петыр лунӧ. Дерт, праздник лунад грек уджавны, а нӧшта грек вотӧстӧ чукӧртны, шуалісны аньяс. — Но мый, видзьяс вылӧ ог мунӧй жӧ-а, ветламӧй мырпомла, — корис Ӧликлӧн суседыс — Ном Маш. Грездысь чукӧрмис дас-кызь нывбаба, ставныслӧн ӧти дум: чӧсмасьны войвывса чӧскыд да юмов вотӧсӧн. Вит час асылын Ӧликлӧн бригада петіс туйӧ. Вуджисны нин Расаёль, Небъёль. Асылыс лӧнь. Весиг расъяс оз варовитны, а чӧла виччысьӧны гожся лун сувтӧм. Ёна дӧзмӧдчӧны номъяс. Номъясысь оз кольччыны и лӧдзьяс, вирӧдз сӧрвитлӧны аньяслысь восьсаинъяссӧ. Бригада муніс верст дас кымын, а туйыслӧн оз на тыдав помыс. — Регыд, регыд нин воам, шаньяс, — вочавидзліс вожак. Недыр мысти бригадир петкӧдіс вотӧсла мунысьясӧс вӧвлӧм делянка вылӧ. Гӧгӧр гырысь мыръяс. — Но вот и воим, сьӧлӧм нормӧдысьяс, гырысь мырпома местаӧ, ӧктысьӧй, — сералігтыр шуис мужик. А ачыс лыйыштіс расӧ да быттьӧ му пырыс муніс. Ёна и скӧралісны бабаяс, мисьтӧм кывъясӧн видісны Матрос Ӧликӧс. — Ме жӧ шулі, грек Петыр лунад вотӧстӧ ӧктыны, бурджык вӧлі, Петыр праведнӧйыслы кӧ пернапасъяс чӧвтім вичкоын, — висьталіс олӧмакодь нин нывбаба. Александр НЕКРАСОВ. (Гамса). Гам сикт. Усть-Вымскӧй р. #Коми_му_1992-07-30 ВАЙӦ «ГУЛЯЙТЧАМӦЙ» Июль 7 лунӧ пошта кудйысь кыски «Би кинь» журналлысь июньса номерсӧ. Ачым медводз видзӧдлі: мый, мися, татысь бурсӧ босьтасны менам внукъясӧй. И мый жӧ? Лыддянторйыс пӧшти нинӧм абу, куш рисунок — унджыкыс омӧлик да гӧгӧрвотӧм. Да и «Чушканзіса» серпасъясысь нинӧмӧн оз торъявны. Ни ӧти прамӧй чужӧм абу. Челядь вылас смекайтчӧм кодь лоӧма. Бӧръя лист бокас эськӧ и статя серпасъяс, но мый нӧ сэсь гӧгӧрвоасны посни челядьыс? Ӧд мед найӧс гӧгӧрвоны, колӧ водзджык лыддьыны Смоленцевлысь «Печорские дали» да «Родные гнездовья» романъяссӧ. На серти художникыс вӧчӧма серпасъяссӧ. Садикӧ котралысьясыс да 1–3 классӧ ветлысьясыс нӧ кыдз лыддясны татшӧм кыз книгаяссӧ? Буретш ӧд посни арлыдаяслы индӧма журналсӧ. Но медся нин шензьӧдӧ со мый. А. Мошевлӧн тайӧ жӧ серпасъясысь куимыс петісны нин «Войвыв кодзув» журналын апрельын. Мый нӧ кутам лыддьыны да видзӧдны, кык коми журнал кӧ кутасны йӧзӧдавны ӧти и сійӧ жӧ материалъяс? Абу ёна колантор татшӧм «Би киньыд» ни челядьлы, ни верстьӧлы. Журнал шӧрас кык лист бок вылас шлапкӧмаӧсь серпасалӧм ворсантор. Нимыс сылӧн — «Гуляйтчӧм». Вель уна во нин ола свет вылас, но татшӧм мисьтӧм дивӧ-кывсӧ коминад первойысь кылі. Вайӧ, ёртъяс, энӧ тешитчӧй коми челядь вылас. Мича коми кывйӧн колӧ гижнытӧ, «гуляйтчӧмъястӧг». Сёрнитны кӧ нин гижӧдъяс йылысь, найӧ нинӧмӧ оз велӧдны, оз висьтавны некутшӧм выльтор. Мӧдарӧ на, журнал пӧрйӧдлӧ челядьӧс. Коми-пермякъяслысь оланінсӧ шуӧма национальнӧй округӧн. А ӧд сійӧ важӧн нин автономнӧй округ! «Бужӧдъяс» висьтын учительницаыс коминас лоӧма велӧдчысьӧн. Абу кужӧмаӧсь комиӧдны и Сыктыв район. «Заводитчӧмыс 5-ӧд номерын» пыдди журнал кыдъя рочалӧ: «Заводитчӧмыс № 5». Юалан предложение бӧрад юалан пас и пуктылӧны, а «Би кинь» весиг статьяыслӧн юргижӧдас татшӧм пассӧ оз пукты. Первой лист бокас, обложка вылас, июнь тӧлысьсӧ важ коми ног тшӧтш шуӧмаӧсь. Мед эськӧ, но и сэні бара ӧшыбка вӧчӧмаӧсь. «Лӧддза-номъя» пыдди мунӧ «Лӧдза-номъя». Сідзи и кӧсйыссьӧ юавны: Коми муас ӧмӧй бырисны коми кыв тӧдысь журналистъясыс, кодъяслы позьӧ дӧверитны журналсӧ? Ном ныр кызта «Би киньӧс» кырымавны сатшкысьӧмаӧсь ӧкмыс морт, овъяснысӧ со сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн тэчӧма 11-ӧд лист бокас (нырщикыс Н. Белых), а этатшӧм коньӧр журнал лэдзӧны. Некод ӧмӧй абу найӧс ӧлӧдысьыс? Кытчӧ нӧ видзӧдӧны народнӧй образование министерствоыс, коми гижысьяслӧн котырыс, кодъясӧс шуӧма журналсӧ лэдзысьясӧн. Сэсся и печать да массӧвӧй информация министерство на эм. Со ӧд, дас кык видзысьлӧн каганыс синтӧм и коктӧм! «Коми му» гижліс, кыдзи Верхсӧветса вель уна депутат ӧти сессия вылын корӧмаӧсь дугӧдны сетны сьӧм коми газет-журналъяслы. Татшӧм ыршасьӧмыс нин тшӧктӧ вӧчны коми изданиеяссӧ кыдз позьӧ бурджыкӧн. Но кыдзи нӧ лоӧ бурыс, кор весиг «Коми му» — республикаын медся важ да опытнӧй газет — чӧв олӧ коми изданиеяс йылысь, некор оз овлыны сэні найӧс видыштана либӧ ошкыштана статьяяс. А ӧд позьӧ и колӧ паськыдджыка сёрнитны и «Войвыв кодзув», и «Би кинь», и «Чушканзі», и «Йӧлӧга» йылысь. Сэк эськӧ этшаджык шӧйтісны «гуляйтчӧм» сяма кывъясыд. Этшаджык эськӧ петіс сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдны вермытӧм газет-журналыд. Гашкӧ, чӧв олӧм вӧснаыс и ичӧт коми изданиеяслӧн тиражыс? Абу гусятор, мый найӧс кутӧны миян удждонысь босьтӧм налогъяс тшӧт весьтӧ. Асьнысӧ вердны-юктавны найӧ оз вермыны. Сідзкӧ, лыддьысьысьяслӧн эм тыр право корны тыр вир-яя газет-журнал. В. ПОПВАСЕВ. #Коми_му_1992-07-30 Век жӧ том йӧз сайын МИЯН АСКИА ЛУНЫС. И ёнджыкасӧ налы ковмас бырӧдны олӧмас ӧнія ӧшыбкаяссӧ Неважӧн Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс том йӧзлӧн делӧяс кузя государственнӧй комитетса председательӧн ВЛАДИМИР ЛЕБЕДЕВӦС. Тайӧ уджыс сылы тӧдса — вель дыр секретараліс Сыктывкарса да Сыктывдін районса комсомольскӧй организацияясын, ныв-зонлысь талунъя олӧм-вылӧмсӧ, тӧждъяссӧ бура гӧгӧрвоӧ. Неважӧн сыкӧд аддзысьліс миян корреспондент. — Водзті, кыдз тӧдса, том йӧзӧс «петкӧдліс» комсомол — быдлаын да быдторйын. Талун сійӧ вежсис, коркӧ зумыд, юксис-разаліс уна пельӧ. Вылісянь индӧдтӧг ас туйӧ петіс. Ӧні чужӧ том йӧзлӧн выль союз. Сійӧ ӧтувтӧ разнӧй видзӧдласа ныв-зонмӧс. Но кӧть кыдз эз вӧв, кутшӧм олӧм эз пуксьы, томъяс сайын миян аскиа луныс, шуда олӧмыс, кыдзи важӧн гораа шулывлім. Тыдалӧ, налы, ӧні быдмысь, кок йылӧ сувтысь войтырлы, ковмас «веськӧдны» миянлысь ӧтарӧ-мӧдарӧ шыбласьӧмсӧ, бырӧдны ӧшыбкаяссӧ. Сідз кӧть этадз, на вӧсна колӧ тӧждысьны, медводз — государстволы. Та вӧсна вӧлі лӧсьӧдӧма том йӧзкӧд уджын политика нуӧдан Коми Республикаса госкомитет. Ми тані абу медводдзаяс. Российскӧй Федерацияса унджык областяс татшӧмыс эм нин. Но медвылісасӧ, коді эськӧ вӧлі став Россияса, лӧсьӧдны эз на удайтчы. Кӧть эськӧ сэтчӧс правительствоын уджалӧ том йӧзлӧн делӧяс кузя морт, сылӧн эмӧсь экспертъяс, мукӧд специалист. — Вайӧй век жӧ косалам бӧр асланым республикаӧ. Тіян комитет вӧчӧ олӧмыслӧн зэв тӧдчана юкӧнын оз кутшӧмкӧ, а государственнӧй политика. Мый, таӧдз некодлы делӧ эз вӧв том йӧзӧдз? — Ме эськӧ тадз эг шу. Найӧс эз вунӧдлыны водзті, и ӧні ас визув вылас уджсӧ абу лэдзӧма. Вӧлі Верховнӧй Сӧветлӧн торъя комиссия. Сійӧ ӧні абу нин, но шуны, мый парламент том йӧзлӧн делӧясысь ӧвтыштчис, оз позь. Комиссияса членъяс, депутатъяс вуджисны мукӧдъясӧ, шуам, мамӧс, кагаӧс, челядьдыр видзан да доръян комиссияӧ, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Дмитриевна Дубова. Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, татшӧм комиссияясыс дасьтӧны, видлалӧны, вынсьӧдӧны том йӧз кузя парламентӧн примитӧм документъяссӧ. Бара жӧ, видзӧдлыны кӧ, ми тані абу ордымсӧ первойӧн талялысь-восьтысьяс. Мый инмӧ комитетлы, инмӧ уналы: народнӧй образование, культура, здравоохранение министерствояслы, право видзысь органъяслы. Да и ставнас обществолы. Кыдз торйӧдан томъясӧс быдтан-велӧдан делӧсӧ кутшӧмкӧ стӧча мурталӧм юкӧнъяс вылӧ, со пӧ тайӧ — тэнад, тайӧ — менам? Сӧмын ставнас уджсӧ ӧтувтысь торъя орган ӧнӧдз эз вӧв, сійӧн лоас буретш комитетыс, кодӧн веськӧдла. — Оз-ӧ позь стӧчджыка висьтавны могъяс йывсьыд, кутшӧмджык туйӧд мӧдӧдчӧ выль комитет? — Казьтышті нин тай — кутам збыльмӧдны парламентӧн примитӧм документъяс. Но налы подувсӧ ковмас дасьтыны аслыным жӧ. Лӧсьӧдам программа, чайта, арӧдзыс, кодӧс вынсьӧдас Верховнӧй Сӧветлӧн сессия. Но таӧдз колӧ на видзӧдлыны да донъявны, мый ӧні вӧчсьӧ том йӧзыскӧд, кутшӧм мӧвпъясӧн олӧны, шуам, сійӧ жӧ школа помалысьыс, либӧ коммерцияӧ пырӧдчысьыс, армияысь воӧм морт. Да, гашкӧ, артыштны-донъявны татшӧм ныв-зонмыслысь олӧмас водзӧ вылӧ воськовсӧ, кӧсйӧмъяссӧ. Дженьыда кӧ, тайӧ социологическӧй корсьысьӧм. Кӧть эськӧ, олӧмыс сэтшӧм, он тӧд, мый лоас аски. — Тыдалӧ, он жӧ кутӧй куш донъявны да видзӧдны... — Законъяслы, правительственнӧй решениеяслы подув дасьтӧм, дерт, сӧмын уджыслӧн кутшӧмкӧ юкӧн. Чайта, главнӧй могыс сыын, медым кыдзкӧ делӧ вылын отсавны томъяслы пыр сьӧктаммысь олӧмас. Уджтӧмалӧм, а сійӧ кучкас и найӧс, пырис-вужъясис миян олӧмӧ. Помнитанныд, кутшӧм сьӧкыда таво велӧдчӧмсӧ помалысьяс аддзисны уджсӧ. Аски кокниджык оз ло. Ӧнія сьӧкыдлунъясыс пӧрысьӧс да томӧс, асшӧр олӧмӧ петысьӧс медъёна дойдӧны. — Кыв вылад, шулӧмаӧсь, отсавны кокни, а кыдзи тіян комитет мӧвпалӧ збыльысь збыльмӧдны тайӧ зэв колана могсӧ... — Кутам корсьны ныв-зонлы содтӧд уджалан местаяс, мед лоис позянлун велӧдчыны налы и шӧр школаясын кындзи сідз шусяна гимназияын, лицейын, бизнесменӧс, предпринимательӧс, менеджерӧс дасьтан центръясын, школаясын. Кӧнсюрӧ татшӧмыс эм. Но велӧдчӧны сэні томъяс пиысь зэв на этшаӧн, а унаӧн прӧста оз вермыны — дона. Діӧн-діӧн татшӧм выльторйыс вужъясьӧ. Ми сюркнялам опытсӧ, тшӧтш и мукӧд республика-регионысь да кутам паськӧдны бурсӧ тані, гортын. — Но ӧні кӧть кутшӧм делӧӧ эн босьтчы, колӧ медводз сьӧм. — Закон оз лэдз сідз шусяна государственнӧй управление структураяслы босьтчыны хозрасчётнӧй уджӧ. Госкомитетлы сьӧм сетӧны госбюджетысь, а сійӧ, кыдзи век, оз тырмы. Эз кӧ вӧв тайӧ законыс, позис, дерт, восьтны том йӧзлысь предприятиеяс, кодъяс эськӧ нажӧвитісны сьӧм, медым ми вермим збыльмӧдны ассьыным программаяс. Но петан туй колӧ корсьны. Думайта, комитет бердын коркӧ кутшӧмкӧ хозрасчётнӧй делӧ лоас. Сы вӧсна, мый том йӧзӧс доръян асланым фондтӧг некыдз. Гарышті тай: томъяс пиысь оз ставӧн вермыны пырны сійӧ жӧ бизнес-школаӧ. Коркӧ комсомоллӧн вӧліны коммерческӧй предприятиеяс, ӧні найӧ ас кежысь уджалӧны-нажӧвитчӧны. Гежӧдика лишӧдлӧны сьӧм кутшӧмсюрӧ мероприятие вылӧ. Сідз шусяна спонсорскӧй отсӧг вылӧ надейтчыны сьӧкыд жӧ — экономика ӧдва дзуртӧ, предприятиеяс картотека вылынӧсь. И найӧс колӧ гӧгӧрвоны. — Кымын морт тіян комитетын? — Колӧ дас кык, но татчӧ локтысьыс этша. Кысь корсян, шуам, юристӧс, кор сійӧ кӧнкӧ мӧдлаын босьтӧ миянын серти некымын пӧв унджык. Колӧны и социологъяс, куим отделӧ йӧз. Но ми корсьысям, вочасӧн сувтам кок йылӧ. Неважӧн республикаса правительство шыӧдчис районъясса да каръясса администрацияясӧ, корис мӧвпыштлыны, оз-ӧ позь лӧсьӧдны сэні, места вылын, том йӧзлӧн делӧяс кузя отделъяс. Ӧткымынлаын, шуам, Кӧрткерӧсскӧй, Сысольскӧй районъясын, Сыктывкарын татшӧмъясыс эмӧсь нин. Шусьӧны оз ӧти ногӧн, но, главнӧйыс, локтісны сэтчӧ йӧз, кодъяс вермӧны уджавны ныв-зонкӧд, налӧн тӧждъясӧн висьӧны, эм опыт. Татшӧм отделъястӧгыс, йӧзтӧгыс выль госкомитет этша мый вермас вӧчны. Кӧть век кабалаястӧ республикалӧн быд пельӧсӧ ыстав. — А оз-ӧ комитетыд веж том йӧз союзлӧн Коми рескомӧс? — Оз. Сійӧ, каръясын да районъясын ичӧтик аппарат, вӧчӧ том йӧз пӧвстын быд лунъя удж. Сійӧ, дерт, торъялӧ сыысь, кутшӧм вӧлі комсомол дырйи. Ныв-зонлӧн вежӧрыс вежсис. Но ӧд эз на ставсӧ пӧдты коммерция, преступность, ас вӧсна куш тӧжд. Томъяс, лёка ли бура ли, век жӧ кыдзкӧ коллялӧны прӧст кад, эз на дзикӧдз кус культура, спорт, физкультура. А сэні нелючкияссӧ бырӧдны кодӧс чуйдан, он кӧ ныв-зонмӧс? А миян комитет, кыдзи пасйи вылынджык, нуӧдӧ томъясӧс быдтан-велӧдан, найӧс доръян государственнӧй политика. Мӧд ногӧн, государство асладорсяньыс кыдз вермӧ отсалӧ налы, кодъяс воасны миян пыдди. Позьӧ-ӧ тайӧ зэв кыв кутана делӧсӧ лэдзны ас визув вылас? Ӧні томъяслы сьӧкыд, кокни олӧм налы некод оз мыччы. Миян комитет мый вермас вӧчас, мед найӧ сэні, олӧмас, эз лоны бокӧвӧйӧн, ковтӧмӧн. Сёрнитіс А. ИГНАТОВ. #Коми_му_1992-07-30 СЭТШӦМ БУР СОРАС Сыктывкарса Човьюын «Эжваагропромхимия» предприятиеын заводитіс уджавны «Прогресс» установка. Сійӧ вӧчӧ натрий хлоридлысь электрохимическӧй способӧн «ловзьӧдӧм» (активизируйтӧм) ва сорас (ЭАР). Овлӧ кык сикас — кислотнӧй да щелочнӧй, используйтсьӧ силосуйтігӧн консервант пыдди да кыдзи дезинфицируйтчан средство. Абу омӧльджык медбур отечественнӧй и рубеж сайын лэдзӧм консервантъясысь. ЭАР вӧчигӧн оз няйтӧссьы вӧр-ва, некутшӧм лёк вещество сэтысь оз вудж видз-му овмӧсса бӧръя продукцияӧ. Оз веськав некутшӧм лёктор йӧзлы ни гортса пемӧсъяслы, миянӧс кытшалысь сынӧдӧ. Артыштӧма, мый татшӧм ва сорасыс сувтас овмӧсъяслы воддза консервантъясысь 4 пӧв донтӧмджык. ЭАР-ӧн позьӧ вӧчны бур силос химическӧй консервантъястӧг, дезинфицируйтны скӧт картаяс, чипан видзан жыръяс, мыськавны фермаясын да переработайтысь предприятиеясын йӧв проводъяс да мукӧд технологическӧй оборудование. А сідзжӧ обработайтны вредительясысь теплицаын мусӧ, картупель да град выв пуктас, быдмӧгъяс, фруктӧвӧй пуяс. Татшӧм ва сорассӧ используйтӧны ветеринаръяс и зоотехникъяс, медым видзны скӧтӧс кынӧм пытшкӧсса висьӧмъясысь, содтыны налысь продуктивность. ЭАР-ӧн позьӧ вӧдитчыны вӧчӧмсяньыс 7 лунысь оз дырджык, та бӧрын сійӧ сэсся бӧр лоӧ прӧстӧй ва сорас. Воис тыр ӧдӧн силосуйтчан, скӧт картаяс дезинфицируйтан кад. Матыс районъясысь овмӧсъясса веськӧдлысьяслы колӧ лӧсьӧдны тырмымӧн полиэтиленӧвӧй либӧ пластмассӧвӧй дозмук, сёрнитчыны «Эжваагропромхимияса» веськӧдлысьяскӧд, мед вайны аслыныс колана мында тайӧ ва сорассӧ, тыр вынӧн уджӧдны Човьюын «Прогресс» установка. С. ДЁМИН. #Коми_му_1992-07-30 ОЗ УДЖАВНЫ, КӦТЬ ВЕРДӦНЫ НАЙӦС ЛУННАС КУИМЫСЬ Сыктывкар бердса Вылыс Човйын стрӧг режима кык колония, кӧні кык тысяча гӧгӧр морт, унакодь и Коми Республикаысь. Дзескыдінын пукалысьяс вӧчӧны мебель, пиломатериал, дачникъяслы керка да пуысь мукӧд эмбур. Мыйтакӧ лэдзӧны и кӧрта кӧлуй. А ӧні джынсьыс унджык пукалысьыс лун-лун ворсӧны футболӧн, видзӧдӧны телевизор. Но вердӧны найӧс луннас куимысь. Рынокӧ пыригӧн колонияяс оз вермыны «ордйысьны» мукӧд предприятиекӧд. Чинӧ заказ, а вӧчӧмторсӧ сьӧкыд инавны ыджыд донъяс вӧсна. Шуам, дачнӧй керка сулалӧ 130 тысяча гӧгӧр шайт. Нажӧвитӧны, дерт, этша жӧ. Судитӧм войтыр пиысь кодсюрӧлӧн тшӧт вылас абу весиг кӧпейка. Оз кӧ примитны мераяс, вермас лоны, колонияясын пукалысьяс бастуйтны жӧ заводитасны. СНИМОКЪЯС ВЫЛЫН: Вылыс Човса колонияын пукалысьяс оз тӧдны, кытчӧ воштыны кадсӧ; столӧвӧйын; тайӧ мужичӧйыс пукалӧма 17 во нин. Ыджыд опыта токарь, та вӧсна сылӧн пыр эм уджыд. Гижис да снимайтіс Д. НАПАЛКОВ. #Коми_му_1992-07-30 БӦРД КӦТЬ СЕРАВ Гожӧмнас да арнас волывла поездӧн Сыктывкарӧдз — чери кыйны. Вагонын вина дукнас ӧвтӧ, няйт. Петан да кокыд гартласьӧ, быттьӧ ачыд курыдторсӧ «исыштін». Радио оз кыв, сы пыдди кывзан гажмӧм войтырлысь больгӧмсӧ. А общӧй вагонын Сосногорсксянь Сыктывкарӧдз билетлӧн доныс содіс вит шайтсянь 42-ӧдз. Бӧръяысьсӧ сэтчӧ муні 655 номера поездын. Войбыд шляйтчисны-кодалісны устӧм-тоштӧм на зонъяс. Кысь водкасӧ судзӧдӧны? Сюрӧ тай небось, а пӧсь ва босьтны некысь. Бӧрсӧ локті 656 номера поездлӧн первой номера вагонын. Ва шонтан пачсӧ эськӧ ломзьӧдны босьтчылісны да нинӧм эз артмы. Кыткӧ пӧ торксьӧма. Ен отсаліс, кӧть код йӧзыс тайӧ пӧрйӧ эз вӧвны. Дона редакция, отсыштӧй кыдзкӧ ветлысь-мунысьлы татшӧм нелючкияссӧ бырӧдны колӧ. Мераяс кӧ оз примитны, пассажиръяс асьныс кутасны тодмышкавны вагонысь гажмыштӧм да матькысь войтырсӧ. Став сикас транспорт вылын пӧрадок лӧсьӧдӧм йылысь гижӧны газетъяс му пуксьӧмсяньыс. Во-мӧд сайын кӧть неуна бурджык вӧлі, ӧні нинӧм некод оз тӧд, ставлы веськодь, проводниксянь министрӧдз. Ме, чайта, видзчысьыштӧны сӧмын сыысь, мед поездыс эз путкыльтчы, да и сэк на пӧрлӧны корсюрӧ. Регыд мысти, тыдалӧ, расписание вылад оз и кутны видзӧдны, коді кыдз кӧсъяс, сідз и ветлас. Тадзнад кутшӧм нин делӧ вагонын шляйтчысь код йӧзӧдзыд. А Сыктывкарса кӧрт туй вокзал йылысь и сёрнитны нинӧм — сэн виччысигӧн тшыгла верман кувны. Муртса юмов, гӧрдӧдыштӧм ваыд, коді шусьӧ морс, сулалӧ вит шайт. Смекайтчӧны али мый йӧз вылас. Ме эськӧ сьӧрысь ватӧ да няньтӧ век босьта, а мукӧдыс? Мыйӧдз вайӧдӧмаӧсь сыктывкарсаӧс столицаса юралысьяс! Коньӧр пенсионерлысь йӧзыс милӧстыня корӧны. Бӧрд кӧть серав сэсся татшӧм олӧмтӧ аддзигӧн. Г. МАКСИМОВ. Сосногорск кар. #Коми_му_1992-07-30 ВЕСЬКӦДАМ АРТМӦМ ӦШЫБКАСӦ... Кольӧм вося декабрь 10 лунӧ газетлӧн 147 номерын петавліс С. Пыстинлӧн «Гашкӧ, пушка сетны...» фельетон сяма гижӧд. Авторсӧ бура тӧдӧны республикаса быд сиктын и грездын комын воысь дырджык нин. Серафим Филимонович мудзлытӧг петкӧдліс сиктса йӧзлысь уджсӧ да олӧмсӧ сӧмын республиканскӧй коми газетын 25 во. А таӧдз вель дыр уджаліс и Печорскӧй районса газетын. Ёсь перӧа, принципиальнӧй журналист. Сійӧ эрдӧдліс лыдтӧм-тшӧттӧм нелючки, повтӧг чирыштліс наысь мыжа радӧвӧй уджалысьӧс кӧть ыджыд чина мортӧс. Вылынджык казьтыштӧм гижӧдын автор став сьӧлӧмсяньыс кӧсйӧма видзны республикаын заводитчӧм фермерскӧй движениелысь сӧстӧмлунсӧ. Казьтыштны кӧ дженьыдика гижӧдыслысь сюрӧссӧ, сійӧ заводитчӧ со кыдзи: «Миян кыдъя демократия аслас гыӧн ӧтпырйӧ кыпӧдіс тшӧтш став нюйтсӧ, лӧп-ёгсӧ. Самӧй му пуксьӧмсяньыс коньӧр Россия эз на аддзыв ӧнія мында шпанасӧ... Жулик сяма ӧткымын морт весиг фермеръяс дінӧ мӧдіс сирасьны... Неважӧн на республикаын котыртчис налӧн союз, муртса кыксё гӧгӧр мортӧс на ӧтувтӧ... Но кодсюрӧ союзсӧ пежалӧны нин, нюжӧдчӧны государственнӧй шаньга дорӧ». И водзӧ С. Пыстин казьтыштӧ Косланса олысь В. С. Ванеевӧс, коді пӧ первойсӧ весиг фермеръяслӧн союз правлениеӧ сюйсьылӧма. Быдӧн пӧ тӧдӧ, кутшӧм сьӧкыда талун чуктӧ налы тракторыд, видз-му овмӧсса мукӧд техникаыд. «Аттьӧавны колӧ Б. Ельцинӧс: кыдзи кӧсйысис, республикаса фермеръяслы 45 трактор сетіс. Во помӧдзыс содтӧд дас трактор воас. Владимир Степанович майбыр, эз дыр виччысь, медводдзаяс лыдын трактортӧ «нетшыштіс». Чайтанныд, пыр жӧ гӧрны-кӧдзны петіс? Лун-вой мырсьӧ, пӧсьсӧ чышкыштны некор весиг? Виччысь! Кослансаяс, кывсьӧ, ӧнӧдз на садяс абу воӧмаӧсь тайӧ мортыслӧн мудеритӧмысь. Во гӧгӧр дзайгӧма: ӧтилысь му пычкӧма, мӧдлысь — техника. Райцентрас некодлы туйсӧ абу сетлӧма. Но ньӧбис техника («фермер» ӧд) и... вайигмозыс вузаліс лесхозлы. Висьталӧны, ӧні лесхозлы кукань видзны босьтчӧма. Сӧмын бара дзизгӧ-элясьӧ. Этша пӧ, лешакъясыд, турунсӧ вузалӧны. Крестьянинӧн шусьӧ... Ванеевӧс фермеръяслӧн союзсьыс тодмышкалісны. Но ӧд техникатӧ он бергӧд». Водзӧ фельетонас Серафим Филимонович петкӧдлӧ нӧшта кык мортӧс, ӧтисӧ ошкӧ, мӧдсӧ бара пинялӧ. Но талун ми бергӧдчим тайӧ гижӧд дорас сӧмын В. С. Ванеев вӧсна, кодӧс, вӧлӧмкӧ, весьшӧрӧ вӧйпӧма миян серти ёна ыджыд журналистскӧй стажа ёртным. Сӧмын, дерт, ассяньыс нинӧм абу лӧсьӧдлӧма, а тадзисӧ гижӧма республикаысь крестьянскӧй (фермерскӧй) овмӧсъяслӧн ассоциацияын (союзын) сёрнитӧм бӧрын. Косланӧ С. Пыстин кольӧм вося арын эз ветлы да Владимир Степановичлысь фермерскӧй (крестьянскӧй) овмӧссӧ эз аддзыв. А мый В. С. Ванеев збыль вылас некутшӧм абу «жулик», лои тӧдса декабрь шӧрын «Куратовскӧй» совхозса кукань видзысь А. Д. Куратовлӧн редакцияӧ воӧм письмӧысь. Со мый вӧлі Александр Дмитриевичлӧн тайӧ гижӧдас, кодӧс ми сідзжӧ дженьыдика вайӧдам: «Пыдди пуктана «Коми му» газетса журналист Пыстин ёрт! Шыӧдча ме Тіян дорӧ со кутшӧм вопросӧн. Лыдди ме декабрь 10 лунся номерысь Тіянлысь фельетонтӧ да нинӧм эг гӧгӧрво. Гашкӧ, и случайнӧя, но лун кыкӧн водзджык лыдди бара жӧ фермер Ванеев йылысь «Крестьянка» журналысь дзик мӧд гижӧд. Вот сэсся и думайта ӧні, кодлы эскыны. Ог тӧд Ванеевӧс да ог кӧсйы мыжавны Тіянӧс ни «Крестьянкаса» журналистӧс. Но мед эг ло нинӧм абусӧ сёрнитысьӧн, мӧдӧда Тіянлы кыкнан гижӧдсӧ да виччыся воча кыв». Редакцияын тӧдмасисны А. Д. Куратовлӧн письмӧӧн, «Крестьянка» журналын В. С. Ванеев йылысь очеркӧн. Кывсис и, мый Владимир Степанович дӧзмӧма миян газетын сы йылысь гижӧдсьыс. Быть колӧ вӧлі редакциялы пыдісянь тӧдмасьны коді прав тайӧ пӧрйӧ. Та могысь меным тшӧктісны аддзысьлыны В. С. Ванеевкӧд. * * * Волі ме сы ордӧ июнь 23 лунӧ. Олӧ сійӧ райцентр кывтыдладорын, дзик помас, сылы торйӧдӧм Тыйыв нима хутор кодьын. Владимир Степановичлы 43 арӧс, лэдзӧма кузь сьӧд тош, вежавидзысь, варов морт, ачыс Косланысь. 1961–1964 воясӧ, армияӧдзыс, уджавлӧма Удорскӧй леспромхозса Косланскӧй лесопунктын слесарӧн, трактористӧн. Велӧдчӧма связистӧ Сыктывкарса 6 номера ГПТУ-ын, помалӧма райцентраныс рытъя школа. Служба бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧсскӧй районысь Мордін сиктса радиоузелын, АТС-ын. Бӧрынджык — Удораын уджалысь болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн Междуреченск посёлокын. Сэсся видзлӧма «Косланскӧй» совхозлысь куканьяс райцентрсянь 24 километр бокын, Разгорт грездын... Гӧтырыс, Галина Владимировна, Мордінысь, том дырйиыс велӧдчылӧма Ижмаса видз-му овмӧс техникумын осеменаторӧ. Но быдтысигад специальность сертиыс абу и удайтчылӧма уджавны, вӧлӧма уборщицаӧн, больничаын санитаркаӧн. Ӧні гортса кӧзяйка, верӧсыслы отсасьӧ, ыджыд крестьянскӧй овмӧсад уджыд бара тырмӧ. Гозъялӧн куим ныла-пиа. Ольга помаліс нин шӧр школа 1990 воын да эз мун пока некытчӧ бокӧ. Игорь таво вуджис дасӧд классӧ. Лена — квайтӧдӧ, куимнан чоя-вока мый вермӧны отсасьӧны бать-мамыслы. Со тадзи В. С. Ванеевлӧн семьякӧд дженьыдика тӧдмасьӧм бӧрын видзӧдлам сылӧн талунъя удж да олӧм вылас. Некымын во сайын Владимир Степанович уволитчис совхозысь, пырис больничаӧ слесарӧн. Окотитіс лоны фермерӧн, кӧсйис быдтыны да тшӧгӧдны ачыс уна ӧшпи да порсь. Дыр корис районнӧй и республиканскӧй властьяслысь видз-му угоддьӧ, мед отсалісны ссудаӧн. Во куим сайын Тыйыв хуторын паніс синмӧсь бетон блокысь 21 метр кузьта да 10 метр пасьта стрӧйба. Ӧти вевт улын олан керка и скӧт видзан гид, мед кӧдзыд дырйи кӧть зэригӧн ывлаӧ эз ковмы петавны. Некодӧс эз медавлы, ӧтнас воӧн-джынйӧнӧн и эштӧдіс эта ыджда короминатӧ, ӧти тӧв сэні тӧвйисны нин. Но скӧт дорын да видз-му вылын сы мында удж лоӧ бергӧдны, мый некор вӧчны кильчӧсӧ, олан жыръясын отделка. — 1990 вося августын Удорскӧй мехлесхозкӧд сёрнитчӧмӧн босьтчим быдтыны медводдза сизим ӧшпи, — висьталӧны Ванеев гозъя. — Сдайтім яйсӧ да та бӧрын быдтім налы нӧшта вит бычӧпи, тшӧгӧдім кызь сайӧ порсьӧс. Сизим ӧшпи да кукань быдтім Удорскӧй леспромхозлы, та дырйи кыкнан предприятиеыс судзӧдісны миянлы сэки донтӧм на комбикорм, сдайтігас колисны миянлы витӧд пай яй. Кольӧм во районнӧй администрация лишӧдӧма Ванеевлы 17,1 гектар видз-му угоддьӧ. Эм тавося май 5 лунсянь сетӧм свидетельство, мый участоксӧ Владимир Степановичлы вичмӧдӧма нэм кежлас рӧдвужлы колян правоӧн. Бумагасӧ кырымалӧма му реформа да му ресурсъяс кузя районнӧй комитетса председатель П. Ф. Демченков. Кӧні ӧні сулалӧ керкаыс да пуктӧма картупель, коркӧ вӧлӧма вӧр пилитан цех, мукӧд стрӧйба, важ оборудование коляс. Став семья лун и вой зырйӧн, лӧмӧн и тракторӧн весалісны да перъялісны, новлісны бокӧ лӧп-ёгсӧ. В. С. Ванеев ачыс нюжӧдіс хуторӧ электричество, сувтӧдіс юысь ва качайтан электронасос, лӧсьӧдіс керка да гид пытшкӧс шонтан автономнӧй система. А ӧні сы йылысь, кыдзи вӧлӧма збыль делӧыс государствосянь фермерлы лишӧдӧм тракторӧн, кодӧс Владимир Степанович быттьӧкӧ вузалӧма лесхозлы. Т-40 трактор, сы дорӧ 4 тонна груз новлӧдлан прицеп да куртан машина, ӧтлаынсӧ 14,8 тысяча шайт дон, воисны 1991 вося июньын «Косланремтехпредснабхимия» предприятиеӧ В. С. Ванеев ним вылӧ. Но мортыдлы сэки дзик нинӧмӧн вӧлі мынтысьны техникасьыс да вӧчис договор Удорскӧй мехлесхозса директор М. А. Белянинкӧд. Сы серти тракторсьыс да оборудованиесьыс «Ремтехпредснабхимиялы» вештысис лесхоз да сетіс сійӧс накладнӧй серти уджавны «арендаторлы» (тадзи гижӧма документас. — A. Б.). А Владимир Степанович мед сдайтіс мехлесхозлы аслас фермерскӧй овмӧсысь яй сёрнитчӧм донӧн. Таысь ӧтдор, мукӧдлаӧ вузалан продукцияысь босьтӧм сьӧмӧн вочасӧн мед мынтіс предприятиелы бӧр 14,8 тысяча шайтсӧ. В. С. Ванеевлы воштысьны вӧлі некытчӧ, ковмис сӧгласитчыны тайӧ кабальнӧй условие вылас, но техникаыд лоис сы киын. А мед ӧдйӧджык мынтӧдчыны джаггӧрӧдсьыс, фермер шыӧдчис финансӧвӧй отсӧгла районнӧй администрацияса юралысь А. И. Елисеев дорӧ. Алексей Иванович, зэв ыджыд аттьӧ сылы Ванеев гозъясянь, лишӧдіс налы 20 тысяча шайт ссуда. Декабрь заводитчигӧн лесхозлӧн расчётнӧй счёт вылӧ вуджӧдісны 14,3 тысяча шайт, 21 шайт 91 кӧпейка Владимир Степанович мынтіс кассаас. Лоины тракторыс да оборудованиеыс сы киын, ставыс тайӧ бура тыдалӧ мехлесхозкӧд кырымалӧм договорысь да сэсянь сетӧм справкаысь. Техникаыс B. С. Ванеевлӧн ӧшинь улас, уна удж нин во чӧжнад бергӧдіс крестьянскӧй овмӧсас, райцентрын тӧдӧны та йылысь. Воддза мостыс тшӧтш ведущӧй да со мыйла тракторыс вель вынйӧра, тэрыб, некыті зэв оз буксуйт. Му вылын кӧть видз вылын бур уджавны, груз кыскавны, кытчӧкӧ ылӧджык кутшӧмкӧ могӧн ветлыны вермӧ. Владимир Степановичлӧн эм нин и бензопилалӧн кодь мотора ытшкан машина, лунтырӧн пӧ гектар дас позьӧ вольсовтны. Кольӧм во семьяыскӧд чукӧртіс 10 тонна кымын турун, таво думайтӧны унджык кӧрым заптыны. Видзӧдлім некымын гектар ыджда картупель мусӧ, нуӧдліс тракторнас турун пуктан да скӧт йирӧдан участокъясӧ. Сэтысь колӧ на керавны да сотны бадьсӧ, шактарсӧ, абу этша на лӧп-ёгыс керкадорса участокас. Окотапырысь петкӧдліс В. С. Ванеев ыджыд гидсӧ, кытӧн налӧн ӧні лысьтан мӧсъяс да арӧса нин квайт кукань. Таысь ӧтдор, тӧлысь кыкся кукань да ӧшпи, ар джынъя кымын дас сайӧ порсь. А таӧдз сизимӧс сдайтлісны. Воддза воас лесхоз вайліс фермерлы быдтынысӧ зэв жебиник да висьлӧс ӧшпиянӧс. Гозъя войяссӧ прамӧя узьлытӧг дӧзьӧритісны томулов пемӧсъяссӧ. Ни ӧти эз кув, ставныс зумыда сувтісны кок йылӧ да ӧдйӧ кутісны ёнмыны, яйсявны. Ӧні гиданыс баксысь-руксысь став скӧтыс жӧ зэв вердаса, но водзӧ вылӧ порсь тшӧгӧдӧмысь думайтӧны эновтчыны. — 1991 воын на комбикорм килограммыс вӧлі 40 кӧпейка, а ӧні содіс 12–13 шайтӧдз, — шуӧ Владимир Степанович. Мед тшӧгӧдны порсьӧс 150 гӧгӧр килограммӧдз, колӧ быдса во видзны, вердны 1.000 килограмм озырмӧдӧм кӧрым. А порсь яйсӧ «Мясомолпром» объединениелӧн татчӧс заводӧ босьтӧны донтӧг да мед кӧть эг рӧзӧритчӧй, вузалім нин асьным Усогорскын начкӧмӧн и коптитӧмӧн 4–5 порсь. Быдтыны ӧшпиянӧс, куканьясӧс выгӧднӧджык, сы вӧсна мый найӧс позьӧ вердны турунӧн, картупельӧн. Таво сійӧс пуктісны кольӧм вося дорысь куим пӧв унджык да тырмас аслыныс сёйны и скӧтӧс вердны. А мехлесхозлы обязательствоысь таво мынісны нин да ӧні кытчӧ кӧсйӧны, сэтчӧ иналӧны яйсӧ. Йӧв бокӧ оз вузавлыны, сы вӧсна мый аслыныс вит мортыдлы сёйны и том пемӧсъяслы юктавны колӧ. Ставыс ӧні донасьыс-дона, солярка килограмм сулалӧ 8 шайт, ог нин сёрнитӧй запаснӧй часть да мукӧд эмбур йылысь. Кытысь мый чуктыштас деньгаыс, кызвыннас видзӧны овмӧс водзӧ сӧвмӧдӧм вылӧ, а сёян-юансьыд ас йӧв-яйнад, нянь да чай-сакар сӧмын и ньӧбыштлӧны. Эскӧны Ванеев гозъя, мый асьныс ӧні каттьысясны-петасны судзсьытӧм олӧмсьыс, мый правдаыс на сайын. Галина Владимировналӧн арталӧм серти, талун кежлӧ вузалісны нин фермеравны босьтчӧмсянь этша пыдди 10 тонна яй. А ёна ӧд и майшасьны ковмыліс, кор техникатӧ судзӧдӧм могысь «сиравлісны юрнысӧ» мехлесхозӧ. Сэсся со кольӧм во помланьыс нин «Коми муад» этадзи славитісны. Райцентрас кӧ быттьӧ йӧзыс найӧс эз тӧдны эськӧ, яндзимысла кӧть му пырыс вӧлі мун. И сӧмын сы вӧсна медсясӧ, кыдзи лыддьӧ Владимир Степанович, мый сійӧ ёсьджыка сёрнитіс фермерскӧй союзлӧн учредительнӧй съезд дырйи Сыктывкарын. Шуӧма, мый бӧр петас татшӧм ассоциациясьыд, кӧні сьӧм да техника юклӧны кодлы кӧсйӧны. Мый тайӧ союзыс лоас нӧшта ӧти бюрократическӧй организацияӧн, коді некодлы оз вай прамӧй пӧльзасӧ. Абу кажитчӧма татшӧм сёрниыд ассоциацияса веськӧдлысьяслы, да на отсӧгӧн декабрь 10 лунӧ петіс «Коми муын» чорыд кывъясӧн печласян гижӧдыс. Шемӧсмӧдліс сійӧ сэки районнӧй газетса журналистъясӧс да йӧзӧдлісны «Выль туйӧдын» опровержение кодьӧс. Збыль вылас кутшӧм морт Косланса фермер В. С. Ванеев, бура петкӧдліс «Крестьянкаса» корреспондент Татьяна Лучкова. Владимир Степанович оз лӧгав С. Пыстин вылӧ гижӧдын сійӧс весьшӧрӧ вӧйпӧмсьыс. Олӧмад мыйыс оз овлы. Но редакциялы колӧ вӧлі веськӧдны артмӧм ӧшыбкасӧ. Гижи, мый аддзылі фермерлӧн овмӧсысь ас синмӧн... А. БЕЛЫХ. Удорскӧй р. #Коми_му_1992-07-30 ВЕСИГ ОЗ ЭСКЫССЬЫ, МЫЙ ОЛА КОМИ МУЫН Неважӧн Коми муса парламент примитіс «Коми Республикаын государственнӧй кывъяс йылысь» закон. Нимкодь лоис сьӧлӧм вылын. Тайӧ документ сертиыс ыджыдджык тӧдчанлун шуӧма сетны коми войтырлӧн чужан кывлы. Сідзкӧ, и государственнӧй учреждениеын, тшӧтш и медся вылісаас, тшӧкыдджыка кутас кывны коми сёрниыд. Ӧд ӧні, шуам, сэтчӧ пыралігӧн он кывлы сійӧс. Кӧть дзик коми морт уджалӧ тайӧ учреждениеас, но быттьӧ нарошнӧ рочалас. Тадзи пӧ колӧ. А ӧні, тыдалӧ, пыддиджык кутасны пуктыны коми кывтӧ. Со татшӧм мӧвпъяс бергалісны юрын. Чайті, мый и коми газет лыддьысьясыд ӧні чиновникъяс пӧвстад лоасны унджыкӧн да оз нин кутны корны миянӧс вуджӧдны «Коми муысь» сійӧ либӧ мӧд гижӧд. Но абу на тай сідз вӧлӧма. Вежон кык сайын кымын звӧнитлісны республикаысь Министръяс Сӧветсянь. Корисны гижны рочӧн неыджыд справка, кыдзи миян газет петкӧдлӧ видз-му овмӧслысь тӧждъяссӧ, могъяссӧ, майшасьӧмъяссӧ. Донъялам пӧ тшӧтш и тіян редакциялысь тайӧ кыв кутана тема кузя уджсӧ. Мый вӧчан. Босьтчи листавны газетсӧ выль восянь. Быдтор ӧд юрад он кут. Сэсся и гижи справкатӧ... Регыд мысти бара звӧнитлісны, тайӧ пӧрйӧ Верховнӧй Сӧветсянь нин. Корисны роч кыв вылӧ вуджӧдны «Воча кыв пыдди» гижӧд, коді петаліс «Коми муын» тавося июль 7 лунӧ. Колӧ пӧ бурджыка тӧдмасьны, кыдзи олӧ коми национальнӧй печать (та йылысь муніс сёрниыс гижӧдас). Бара жӧ вуджӧді материалсӧ роч вылӧ да мӧдӧді Верховнӧй Сӧветын пукалысь войтырлы. Но сэк жӧ яндзим лои Коми Республикаса Верховнӧй Сӧветын да Министръяс Сӧветын пукалысь войтыр вӧсна. Збыльысь ӧмӧй сэні коми кывсӧ некод оз тӧд? И законыд налы пӧсь ни кӧдзыд? Кыдзи нӧ кутасны донъявны «Коми мулысь» да ставнас национальнӧй печатьлысь тӧждъяссӧ, оз кӧ кӧть нин кутшӧмакӧ гӧгӧрвоны коми кывсӧ? Тадзитӧ ӧдвакӧ кутас пӧртсьыны олӧмӧ кывъяс йылысь закон. Весиг аслым оз эскыссьы ӧні, мый ола Коми муын, а ог кӧнкӧ мӧдлаын. И. БЕЛЫХ. #Коми_му_1992-07-30 «ЮКНЫТӦ», ВӦЛӦМКӦ, СЬӦКЫД Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум бӧръяысьсӧ чукӧртчылігӧн кузь лунтыр «юкліс» республикаса эмбур. Федеративнӧй договор да «Коми Республикаса эмбур йылысь» закон вылӧ мыджсьӧмӧн, Российскӧй Федерацияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм постановление серти (кодӧс заседание дырйи прамӧя пинялісны) Президиумлы колӧ вӧлі видзӧдлыны да стӧча шуны, кутшӧм государственнӧй эмбур лоӧ Россиялӧн, асланым республикалӧн да мый вуджӧ сідз шусяна муниципалитетъяслы — каръяслы да районъяслы, мӧд ногӧн, кутшӧм предприятие, организация, учреждение босьтас борд улас местнӧй власть. Президиумса членъяс медся дыр вензисны, колӧ али оз сетны кутшӧмкӧ пай Российскӧй Федерациялы. Республикаысь государственнӧй эмбур фондса председатель пыдди А. Шихвердиев пасйис, мый Верхсӧвет кольӧм во примитіс постановление, кӧні шуӧма: ставыс, мый эм Комиын, миян. Кодкӧдкӧ юксьыны пӧ нинӧмла. Россия важ моз нуӧдӧ «имперскӧй политика». Помаліс сійӧн, мый Россияса парламентӧн кольӧм вося декабрын примитӧм зэв кузь нима постановлениесӧ колӧ киритны — сійӧ оз лӧсяв Россиякӧд кырымалӧм федеративнӧй договорлы. Либӧ пӧ оз ков водзӧ пыдди пуктыны асланым жӧ медвылысса властьӧн вынсьӧдӧм документ, кӧні шуӧма, мый став эмбурыс сӧмын миян. Верхсӧветысь комиссияса председатель Н. Боброва, мӧдарӧ, тӧдчӧдіс, мый оз ков паныд мунны Россиялы, быть артыштны сылысь и миянлысь корӧмъяснымӧс. А вуджас кӧ республикаса эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн «ыджыд батьлы», сідзкӧ, тадз и колӧ — Коми пырӧ Россияӧ. Сёрнитіс и мукӧд депутат. Налӧн мӧвпъясыс эз сэтшӧма торъявны вылынджык казьтыштӧм кык мортыслӧн моз. Сӧмын, тыдалӧ, нӧшта петкӧдлісны, кутшӧм уна на тайӧ «юксьӧмас» гӧгӧрвотӧмторйыс. Вель дыр нин тайӧ делӧсӧ тӧлк выйӧдз вайӧдӧ государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан комитет, кӧні председательыс В. Кузнецов. Нюжӧдчӧмсьыс мыждыны сійӧс и мукӧдӧс оз позь — вывті уна министерство, ведомство ыджыдаліс республикаын. Помсӧ корсьны збыльысь сьӧкыд. Сёрнитам государстволысь завод, фабрика, магазин, быт керка, мукӧдтор ньӧбӧм йылысь, а босьтчасны акционернӧй общество лӧсьӧдны либо предприятие приватизируйтны да, овлӧ, пыр и джӧмдасны — кысянь заводитны. Ӧд ӧнӧдз абу стӧча шуӧма, кодлӧн сійӧ либӧ мӧд собственностьыс, кодлы сійӧ вичмас. Татшӧм мытшӧдыс падмӧдӧ экономикаын выльторъяссӧ, «дзуртӧмӧн» мунӧ республикаын приватизация. Век жӧ, медбӧрын, Президиум воис ӧти кывйӧ: государственнӧй эмбурлӧн кутшӧмкӧ юкӧн (а ставнас кӧ артыштны, сійӧ абу нин и сэтшӧм ыджыд) лоӧ федеральнӧйӧн. Со син водзын вель кыз журнал, кӧні лыддьӧдлӧма, каръясын да районъясын кутшӧм государственнӧй предприятие, организация, учреждение, кооператив, акционерное общество, товарищество (кодъяслӧн эм государственнӧй эмбур) лоӧ республикалӧн. Заседание кежлӧ нин сэтчӧ вӧчисны содтӧдъяс, лоисны вежсьӧмъяс. И, кыдз пырджык овлӧ, найӧс видлалігӧн эз ставыс мун гылыда. Шуам, мыйла Коми пединститут — республикалӧн, а Сыктывкарса госуниверситет — Россиялӧн. Сӧмын сы вӧсна, мый найӧ разнӧй министерство борд улын? Позьӧ вӧлі гӧгӧрвоны Верхсӧветса председательӧс вежысь В. Потолицынлысь майшасьӧмсӧ. Ӧд кольӧм во нин Москвасянь тшӧктылісны 30 процент вылӧ чинтыны университетӧ пырысьяссӧ. А водзӧ, гашкӧ, индасны этшаджык примитны йӧзӧс отделениеясӧ да факультетъясӧ, кӧні дасьтӧны сӧмын республикалы специалистъясӧс, а оз Россияса Рытыв-Войвывлы. Российскӧй Федерациялы жӧ «вичмис» и Коми научнӧй центр. Вермас лоны, сылӧн ӧткымын институт либӧ сектор Москвалы оз жӧ кут ковны? Дерт, университетлы, наукалы, Россия бордувса мукӧд учреждениелы да заведениелы республика кутас отсавны и водзӧ, сӧмын оз-ӧ кык мамлӧн кага тшыгла бӧрдны кут? Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, «юкны», мед кӧть и государственнӧй эмбур, колӧ кужны да вӧчны тайӧс думайтӧмӧн. Да, газ мӧдӧдан трубаыд Коми мутӧ вомӧналӧ помсянь помӧдз. Кывйыд оз жӧ бергӧдчы шуны, сійӧ пӧ миян куш — и ставыс. Мӧд область либӧ республика сэсся тадз жӧ крапкас. Дыр кадӧн лӧсьӧдӧм-ладитӧм ӧтувъя энергетическӧй комплекстӧ разі-пели, сӧмын асланьӧ нетшкӧмыс бурӧдз оз вайӧд. Тадз асныралӧмыд бара кучкас сідз нин ӧдва ловъя экономикасӧ. Та вӧсна ставнас «Севергазпром» объединение шуӧма федеральнӧй (Российскӧй Федерациялӧн) собственностьӧн, сідз жӧ, кыдзи «Интауголь» концерн да «Воркутауголь» объединение. Тан колӧ стӧчмӧдны — буретш сӧмын эмбурсӧ, став сикас стрӧйбасӧ да с. в. А мупытшса озырлуныс — асланым, республикалӧн, став войтырыслӧн, Воркутасянь Луза бокӧдз олысьясӧс босьтӧмӧн, пасйис Верховнӧй Сӧветса председатель Ю. Спиридонов. Налӧн могыс — видзӧдны, медым эмбурсӧ кутысьыс, озырлунсӧ, вӧр-васӧ видзӧмӧн перйис, сетіс республикаса бюджетӧ законодательствоӧн урчитӧм мында налог да с. в. Верховнӧй Сӧветлӧн Президиум примитіс Коми Республикаса государственнӧй эмбур торйӧдӧм йылысь постановление. Предприятиеяслысь, организацияяслысь, учреждениеяслысь сы дорӧ лӧсьӧдӧм списоксӧ мӧдӧдасны государственнӧй эмбурӧн веськӧдлан Россияса комитетлы. Сы бӧрын ассьыс кыв шуас Российскӧй Федерацияса правительство. Верхсӧветлӧн Президиум вынсьӧдіс сідзжӧ мӧд постановление, код серти республикалӧн государственнӧй эмбурысь ыджыдджык юкӧн лоӧ сетӧма Сыктывкарлы, Воркуталы, Инталы, Вуктыллы, Сосногорсклы, Печоралы, Койгородскӧй, Усть-Вымскӧй, Удорскӧй, Троицко-Печорскӧй районъяслы — тайӧ предприятие и организация, учреждение и стрӧйба, буретш сідз шусяна муниципальнӧй эмбур. Сӧмын Сыктывкарын татшӧмыс витсё гӧгӧр. Президиум сідзжӧ стӧчмӧдіс, мый оз веськав муниципальнӧй эмбур лыдӧ. Шуам, историческӧй памятникъяс, важ моз на вӧсна кутас тӧждысьны государство. Дерт, эз став юалӧм вылас сюр воча кыв заседание вылын. Збыльысь, эмбуртӧ «юкны», вӧлӧмкӧ, сьӧкыд, та вӧсна Президиумлы та дорӧ ковмас бергӧдчывны оз на ӧтчыд. А. ИГНАТОВ. #Коми_му_1992-07-30 ДОНЫС ТӦДСА «Коми му» юӧртліс нин воддза номерас, мый август 1 лунсянь позяс гижӧдчыны республиканскӧй, тшӧтш и каръясса да районъясса, газет-журналъяс вылӧ. Юӧртам, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт. Тайӧ доныс таво серти ыджыдджык. Но артыштны кӧ ӧнія инфляциясӧ да ӧткымын тӧвар вылӧ донсӧ (нянь тупӧсь, шуам, сулалӧ 15 шайт, а водка сулея — 170–180 шайт), содтӧдыс быттьӧ абу нин сэтшӧм ёна ыджыд. Дерт, не кӧ босьтны тӧд вылӧ гӧльджыка олысьясӧс, кодъяс лыдӧ ӧні пырӧны пыр унджыкӧн. Ӧткымын мукӧд республиканскӧй газетъяслӧн во кежлӧ гижӧдчан донъясыс татшӧмӧсь: «Республика» — 234 шайт, «Молодежь Севера» — 336 шайт, «Красное знамя» — 390 шайт. #Коми_му_1992-07-30 ВЫВТІ НЬӦЖЙӦ Республикаса госкомстатлӧн юӧртӧм серти тавося июль 27 лунӧдз совхозъясын да колхозъясын заптӧма 309.545 центнер турун. Тайӧ план дінӧ сӧмын на 17 процент мында. Кольӧм во тайӧ жӧ кадын вӧлі нин зорӧдалӧма 1 миллион сайӧ центнер кӧрым. Бӧръя кадӧ тӧдчымӧн ӧддзӧдісны уджсӧ «Ыбскӧй», «Палевицкӧй», «Сторожевскӧй», «Пригороднӧй» совхозъяс. А Сыктывкарса сельхозтехникумлӧн учебнӧй овмӧсын чукӧрмис нин джынсьыс унджык кӧрымыс. Вывті ньӧжйӧ гожся страда мунӧ войвыв районъясын. Республикаса совхозъясын да колхозъясын абу бурджыкӧсь делӧясыс и сенаж да силос вӧчӧм кузя. #Коми_му_1992-07-30 РУБЕЖСАЙСА ОБОРУДОВАНИЕ Сыктывкарса ЛПК-ын вочасӧн вежӧны важмӧм оборудование. Сідз, ӧні бумага вӧчысьяс сувтӧдӧны «Камюр» котёл, кодӧс Швецияысь вайис «Альстрем» фирма. Тайӧ котёлыс луннас кутас «нуны» 700 тонна целлюлоза. Сідзкӧ, лоӧ унджык вӧчӧма быдӧнлы зэв колана бумага. Сэсся и экология боксянь рубежсайса выль оборудование ёна сӧстӧмджык. М. ЛИПИН. Сыктывкар. #Коми_му_1992-07-30 ЛӦСЬӦДӦМА КОМИССИЯ Сосногорскын карса администрация бердын лӧсьӧдӧма районнӧй комиссия. Сійӧн кутас веськӧдлыны «Мемориал» районнӧй обществоса председатель Г. И. Устиловский. Тайӧ комиссияыс мӧдас отсавны реабилитируйтӧм войтырлы, кодъяс странаын мунысь репрессияяс дырйи некутшӧм мыжтӧг веськавлісны НКВД-лӧн «ёсь» гыжъясӧ. М. ВАЛИН. Сосногорск. #Коми_му_1992-07-30 КЫПТӦНЫ ВЫЛЬ КЕРКАЯС Вуктылын бӧръя кадӧ уна стрӧитчӧны. Сідз, ёна старайтчӧ «Универсал» аренднӧй предприятие. Дзик на неважӧн сійӧ кыпӧдіс 48 квартираа куим судта керка. Сэні муртса на овмӧдчисны карса войтыр. Ӧні со бара нин лэптӧ 18 квартираа выль оланін. А сыкӧд орччӧн строительяс бара нин дасьтӧны подув нӧшта ӧти стрӧйбалы. М. ЛИСИН.
