AUDIOCORPUS Коми му 1992-08-01

#Коми_му_1992-08-01
ЛОӦНЫ БӦРЙЫСЬӦМЪЯС
Тавося сентябрь 13 лунӧ Сыктывкарын (17 номера Сысольскӧй бӧрйысян округ) да Интаын (66 номера Промышленнӧй бӧрйысян округ) мунӧм важ депутатъяс пыдди кутасны бӧрйыны выльясӧс. Татшӧм решение вынсьӧдіс республикаса центризбирком.
Талун кежлӧ кыкнан округас эмӧсь нин кандидатъяс, кодъяс кутасны тышкасьны Коми Республикаса народнӧй депутатлӧн мандат вӧсна. Сысольскӧй округын кыкӧн: профсоюзнӧй организацияяслӧн республиканскӧй сӧвет федерацияысь А. А. Козлов да «Демократическая Россия» движениелӧн Сыктывкарскӧй организацияса сопредседатель Д. П. Федоров. Промышленнӧйын — Интинскӧй горсӧветса председатель В. В. Горев, республикаса прокуратураысь старшӧй следователь Ю. И. Мартышин. «Интинскӧй» шахтаысь горнорабочӧй В. В. Подлипский, «Капитальнӧй» шахтаса директор А. С. Самсонов.

#Коми_му_1992-08-01
ДОНТӦМ ВЫЙ
Бӧръя кадӧ позьӧ кывны медсясӧ гажтӧм юӧръяс: сувтан выйын сэтшӧмтӧ промышленнӧй предприятие, татшӧмтӧ завод ассьыс уджалысьяссӧ лэдзӧма шойччыны... Тайӧ жӧ выльторйыс ӧткымынлы, тыдалӧ, воас оз сӧмын сьӧлӧм вылӧ...
Коді кӧсйӧ ньӧбны донтӧм, сӧмын на вӧчӧм мӧс вый? Окотитысьяслы сетам адрес — «Коквицкӧй» совхоз. Кыдзи висьталіс овмӧсса директор И. А. Нефедов, вый ньӧбӧм йылысь весиг позьӧ сёрнитчыны телефон пыр. Сэсся сійӧс ас машинаӧн совхоз ваяс веськыда предприятиеӧдз либӧ организацияӧдз.
«Коквицкӧй» совхоз лӧсьӧдіс неыджыд вый вӧчанін, кӧні вӧчӧны бур качествоа да чӧскыд вӧлӧга. Килограммлӧн доныс сӧмын 160 шайт. Ӧнія кад серти абу нин сэтшӧм «курччасяна». Талун вылӧ выль продукциясӧ окотапырысь босьтӧны совхозъяс, промышленнӧй предприятиеяс. Шуам, Жешартса фанернӧй комбинат, Микуньысь да Сыктывкарысь ӧткымын предприятие.
М. УДОРАТИН.

#Коми_му_1992-08-01
АС ВӦЧӦМ БОМБА
Воркутаын Заполярнӧй посёлокса ӧти олан керкаын войнас чӧв-лӧньсӧ торкис ён взрыв. Подъездысь лэбзисны ӧшинь стеклӧяс да лестничнӧй клетка вылысь, кӧні и взорвитчис ас вӧчӧм бомба, став ӧдзӧсыс. Следствие дырйи тыдовтчис, мый бомбасӧ вӧлі пуктӧма «Заполярнӧй» шахтаысь проходчиклӧн патера дорӧ. Бур, мый ставӧн колины ловъяӧсь. Воркутаса правоохранительнӧй органъяс панісны уголовнӧй делӧ.

#Коми_му_1992-08-01
ЗАВОД СУВТАН ВЫЙЫН
Древесноволокнистӧй плитаяс вӧчан Княжпогостскӧй заводлы ӧні зэв сьӧкыд. Уна дась продукция куйлӧ складын, сійӧс некод оз босьт, а завод «пукалӧ» картотека вылын. Заводса директор В. А. Худяев вӧзйис август 1 лунсянь кык тӧлысь кежлӧ дугӧдлыны уджсӧ медвынйӧра коймӧд цехын да сэтчӧс уджалысьясӧс мынтысьтӧг лэдзлыны отпускӧ. Тайӧ лунъясӧ лоӧ тӧдса, кутшӧм решение примитасны заводса коллективлӧн сӧвет вылын.

#Коми_му_1992-08-01
МЫЙ ПАДМӦДӦ ФЕРМЕРӦС?
Неважӧн республикаса госкомстат нуӧдіс крестьянскӧй овмӧсъясын анкетирование. 368 анкетаысь воча кывйыс воис сӧмын 163 мортсянь. «Мый жӧ медъёна падмӧдӧ ас овмӧсъяс водзӧ сӧвмӧдӧмсӧ?» юалӧм вылӧ унджыкӧн ыстысисны техника, строительнӧй материал, кӧйдыс, удобрение тырмытӧм да «курччасьысь» донъяс вылӧ. Майшӧдлӧ найӧс и кредитъяс босьтӧмысь гырысь процентъяс да мукӧдтор.

#Коми_му_1992-08-01
УДЖДОН БАРА СОДАС
Кыдзи лои тӧдса, Россияса правительство матысса кадӧ кӧсйӧ 1,5 пӧв содтыны медся ичӧт удждонсӧ, 1.350 шайтӧдз (ӧні 900 шайт). Такӧд ӧттшӧтш лоӧ лӧсьӧдӧма ӧткодь тарифъяс став бюджетнӧй организациялы. Медводдза арталӧм серти, та могысь вонас ковмас матӧ 550 миллиард шайт. Та вӧсна индӧм мераяссӧ правительство кутас пыртны вочасӧн.

#Коми_му_1992-08-01
УДЖЫС ТАНІ ЛАДМӦ
Тайӧ пӧрйӧ ни ӧти сиктса морт эз паныдась Кӧжмудор сиктса уличаті мунігӧн. Эз тыдав некод и керкаяс гӧгӧр. Гожся страда дырйи, дерт жӧ, олӧма, том войтыр муркӧдчисны видзьяс вылын. 
«Коквицкӧй» совхозса директор И. А. Нефедовкӧд аддзысьлӧм йылысь водзвыв сёрнитчим. Гӧгӧрвоана, веськӧдлысьлы некор пукавны контораын да кузя сёрнитны. Игорь Алексеевич пыр и тӧдчӧдіс, мый видз-му уджалысьяслӧн заводитчис медся «пӧсь» да кыв кутана кад. Ӧд гожся лун тӧвнас выйӧн-йӧлӧн исковтӧ. А таво со поводдя пӧраясӧн «дурӧ». Мича лунъясӧ пӧ каднад ог лыддьысьӧй, зілям унджык вӧчны.
Миян сёрниным бур важ тӧдсаяслӧн моз кокниа гӧрддзасис. Недыр мысти шай-паймуні. Овмӧсса веськӧдлысь, кӧть ми нин минут дас вит варовитім, ни ӧтчыдысь эз казьтыштлы быдсяма сьӧкыдлунсӧ, нелючкисӧ, кодъяс совхозсӧ босьтӧмаӧсь джаггӧрӧдӧ. Мӧдарӧ, директор И. А. Нефедов ошкис совхозсаӧс:
— Миян овмӧслы, ӧткодявны кӧ республикаса мукӧд совхозкӧд, позьӧ шуны, везитіс йӧз вылӧ. Бокысь воысьыс лыда морт. Медсясӧ татчӧс сикт-грездын чужлӧм-быдмылӧм войтыр. Ичӧтсянь найӧ бура тӧдӧны сиктса удж, сяммӧны быдтор вӧчны. Сӧмын, ме ног, веськӧдлысьлы колӧ воӧдчыны йӧзыскӧд ӧти кывйӧ. Ӧд стрӧг приказ, горзӧм-пинясьӧм, кызмырдӧн тшӧктӧм оз отсав. Татшӧм «велӧдӧмыд» омӧля тай ӧддзӧдӧ делӧтӧ.
Овмӧс кытшовтігӧн директорлӧн кывъясыс кутшӧмакӧ збыльмисны. Шуам, Сень йӧрын туруныс вӧлі нин кос да весиг тюкуйтӧма. Буретш самӧй тайӧ тюкъяссӧ уберитісны: ӧти трактор сӧвтіс локтысь машинаясӧ, а найӧс новлісны скӧт карта дорӧ. Тані эз вӧв ни ӧти лишнӧй морт. И сэк жӧ делӧыс муніс.
Нарошнӧ гӧгӧрті Сень йӧрсӧ. Ачыс виддзыс, кажитчӧ, петкӧдліс совхозса войтырлысь киподтуйсӧ: пельӧсъясысь, кыдзи и видз шӧрысь, он аддзы сідз шусяна быдмысь «тош». Он паныдав и кольӧм кос турун чир, быттьӧкӧ ки помысь куртӧма.
Турун пызь вӧчысьяслӧн уджыс тшӧтш «пуис». Юрсӧ лэптывтӧг муркӧдчисны оператор М. К. Бутиков, рабочӧйяс З. А. Козлов да С. Н. Костромин. Куимнанныс, быттьӧ сёрнитчӧмаӧсь, этша кывъяӧсь, кадысь кадӧ сӧмын пӧсьсӧ чышкыштӧны. Но тӧдчис, АВМ часі моз уджаліс. М. К. Бутиков шуис, мый луннас шӧркодя вӧчӧны 4 тоннаӧдз турун пызь. Уджысь пӧ ог дугӧдчылӧй. Ӧнӧдз на став коланаыс вӧлі. Овмӧсса специалистъяс пӧ старайтчӧны.
Бӧрыннас нин совхозса главнӧй агроном И. М. Турбылев курыда нюмъёвтӧмӧн гӧгӧрвоӧдіс: 
— Миян век мыйкӧ абу. Велалім нин. Дзик неважӧн бырисны бумагаысь вӧчӧм мешӧкъяс. Помасис и кӧв, нинӧмӧн лои кӧртавлыны турун пызь тыра мешӧкъяссӧ. Медым уджыс эз сувт, ковмис шыӧдчыны отсӧгла республикаса видз-му овмӧс министрӧс вежысь дорӧ...
Ӧти кывйӧн кӧ, «Коквицкӧй» совхозын талун вылӧ кӧрым заптӧны оз омӧля. Совхозса войтырлӧн висьталӧм серти, таын ыджыд пайыс директорлӧн да главнӧй агрономлӧн. Налӧн юрнуӧдӧм улын колана ногӧн, быдтор тӧд вылӧ босьтмӧн, водзвыв мӧвпыштӧмӧн котыртӧма гожся страда. Сідз, совхозса рабочӧйясысь, сиктса войтырысь, шефъясысь, челядьысь лӧсьӧдӧма бригадаяс. Быд татшӧм бригадалы сетӧма колана мында трактор, ытшкан, куртан машинаяс, пресс-подборщикъяс... Дженьыда кӧ, эм ставыс, медым видз вылын йӧз уджалісны.
Сэсся совхозса администрация зільӧ ышӧдны войтырӧс. И оз сӧмын бур кывйӧн да почётнӧй грамотаӧн. Шуам, быд вӧчӧм тонна турунысь, дерт жӧ, сылысь качествосӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн, содтӧд мынтӧны. Таысь кындзи, бригадаяс костын мунӧ ордйысьӧм. Вермысьясӧс, кодъяс заптасны медуна да медбур кӧрым, бара виччысьӧ нӧшта премия.
Буретш та вӧсна, чайта, «Коквицкӧй» совхозын гожся страдаыс оз «чот». Ог кут мудзтӧдны уна пӧлӧс лыдпасӧн. Сідз, июль 28 лун вылӧ овмӧсын турун кузя урчитӧм планысь нин заптӧма коймӧд юкӧнсӧ. А главнӧйыс, сійӧ бур качествоа. Сідз жӧ вӧчӧма 70 тонна турун пызь. Ещӧ мӧд та мында, и план лоӧ тыртӧма. Совхозса директор И. А. Нефедов эскӧдіс:
— Овмӧс кӧрымсӧ заптас кӧнкӧ 80 процент вылӧ. Гашкӧ, вермам вӧчны на и унджык. Поводдяыс кӧ миянӧс оз конйышт, тӧвйыны кутам ас кӧрымӧн.
Век жӧ «Коквицкӧй» совхозлы ӧнія рыноклань вуджан кадӧ оз кокниа овсьы. Техника, запчасть, ломтас-мавтас, мукӧдтор лунысь-лун донсялӧ. Весиг сьӧм абу тырмымӧн. Но сиктса войтыр абу шӧйӧвошӧмаӧсь. Найӧ, кыдзи и водзті, вӧчӧны ассьыныс быдлунъя удж.
М. ЛАДАНОВ.
Усть-Вымскӧй р. 
В. ЯЧМЕНЕВЛӦН снимокъяс вылын: видз вылын; совхозса директор И. А. Нефедов; овмӧсса главнӧй агроном И. М. Турбылев шефъяскӧд; водитель Роман Галиев.

#Коми_му_1992-08-01
БУРА ДАСЬТЫСЬНЫ ТӦВ КЕЖЛӦ
Кольӧм лунъясӧ бара вӧлі республикаса правительстволӧн заседание, кодӧс нуӧдіс Совминса председатель В. И. Худяев. Медводз сэні ыджыд да ёсь сёрни вӧлі сы йылысь, кыдзи народнӧй овмӧс дасьтысьӧ локтан тӧлын уджалігкежлӧ. Та йылысь неыджыд доклад вӧчис «Комижилкомхоз» объединениеса генеральнӧй директор Е. Н. Борисов. Сёрнитісны «Комиэнерго» объединениеса генеральнӧй директор М. Д. Косолапов, «Печоршахтострой» комбинатса главнӧй инженер О. Н. Смолин, ӧткымын мукӧд хозяйственнӧй веськӧдлысь. А сідзжӧ Воркутаысь, Интаысь, Ухтаысь, Усинскысь, Сыктывкарысь администрацияясса юралысьясӧс вежысьяс. Министръяслӧн Сӧвет нимсянь кыв босьтлісны Совминса председательӧс вежысь В. С. Бибиков, финансъяс кузя министр А. В. Захаров, Коми коммерческо-посредническӧй компанияса президент Г. Г. Набокин.
Гырысь республиканскӧй ведомствоясса веськӧдлысьяс зілисны петкӧдлыны, мый найӧ тыр вынӧн лӧсьӧдчӧны тӧв кежлӧ. Эм пӧ, кӧть и вывті донысь судзӧдам, колана мында стрӧитчан материал и оборудование, заптам тырмымӧн ломтас, сӧмын ӧткымын нелючкияс падмӧдӧны старанньӧсӧ. Ыстысисны республикаын и дзоньнас Россияын омӧль общественно-политическӧй да социально-экономическӧй олӧм вылӧ. Зэв пӧ дзескыд трудӧвӧй коллективъяслы удждон вылӧ деньгаӧн, оз тырмыны рабочӧйяс да специалистъяс. Сы вӧсна мый йӧзыс помся пышйӧны кооперативъясӧ, ичӧт предприятиеясӧ; кӧні налы кызджыка мынтысьӧны. А уджалысьтӧг кольӧм государственнӧй организацияяс да предприятиеяс киссьӧны. Ухтаын со тадзи лоис некымын строительнӧй объединениекӧд да тресткӧд. Асьнысӧ эз вӧйпны и каръясысь администрацияясса юрнуӧдысьяс, кӧть эськӧ и зэв этша освоитісны во джынйӧн таво вылӧ лишӧдӧм сьӧмсӧ. Сідзжӧ корсисны правдайтчан помкаяс, мый омӧля отсалӧны «Воркутауголь», «Коминефть» объединениеяс, строительнӧй организацияяс. А ӧд тӧв кежлӧ дасьтысьӧны республикаын и збыльысь омӧля, сійӧ жӧ Воркутаын, Интаын, мукӧд карын да районын. Совминлӧн заседание вылын вӧлі пасйӧма, мый таво тайӧ уджыс мунӧ российскӧй экономикаын кризис дырйи. Татшӧм условиеясын торйӧн колӧ ас кадӧ да бура лӧсьӧдны тӧв кежлӧ шоныд да энергия сетысь, коммунальнӧй овмӧсса объектъяс. Локтан ар да тӧв кежлӧ мыйсюрӧ вӧчсьӧ, но ӧткымын карса да районса администрацияяс слаба юалӧны предприятиеясса да организацияясса веськӧдлысьяслысь.
Ньӧжйӧ дзоньталӧны шоныд сетысь объектъяс Ухтаын, Вуктылын, Усинскын, Сосногорскын, Сысольскӧй, Койгородскӧй, Усть-Вымскӧй районъясын. Дыр нюжалӧм ломтысян сезон вӧсна сёрӧн заводитісны вайӧдны пӧрадокӧ инженернӧй коммуникацияяс, мыськавны ортсыса да керкаяс пытшкӧсті мунысь теплосетьяс. Ёна кольччӧмӧн дасьтӧны тӧв кежлӧ оланін Вуктылын, Воркутаын, Усинскын, Печораын, Усть-Вымскӧй районын, «Интауглестрой» трест зэв ньӧжйӧ выльмӧдӧ магистральнӧй теплӧвӧй сетьяслысь Полярнӧй радиус, абу дасьӧсь тӧв кежлӧ Интинскӧй ТЭЦ да «Западнӧй» шахталӧн котельнӧй. Интаын нӧшта и шоныдыс оз тырмы сы вӧсна, мый уна олысь ас наукӧн йитӧны теплосетьяс дорӧ гаражъяс, мукӧд стрӧйба. Эновтчытӧг колӧ вайӧдны тыр пӧрадокӧ и Ухтинскӧй ТЭЦ, кодлӧн головнӧй насоснӧй станцияын авария вӧсна июль шӧрын карса олысьяс да предприятиеяс куим лун олісны пӧсь ватӧг.
Ньӧжйӧ заптӧны тӧв кежлӧ из шом Печора карса, Сысольскӧй да Усть-Вымскӧй районъясса предприятиеясын. Уналаын эз чӧжны колана мында ломтас запас сэк кежлӧ, этшаджык кӧ кутасны либӧ дзикӧдз дугӧдасны сетны газ. «Комилеспром» объединение омӧля дасьтӧ тӧв кежлӧ жилищно-коммунальнӧй объектъяс Удорскӧй районса болгарскӧй вӧр лэдзысьяслӧн посёлокъясын. «Коминефть» объединение эз примит став мера, медым бурмӧдны уджсӧ газокомпрессорнӧй станциялысь да весавны Усинскса котельнӧйясын ломтан пӧпутнӧй природнӧй газ. «Комиэнерго» объединениелӧн электросетевӧй овмӧсын воддза моз вывті ыджыд удж усьӧ 220 киловольт напряжениеа ЛЭП-лӧн Ухта — Микунь юкӧн вылӧ. Тайӧ оз лэдз сетны Печорскӧй ГРЭС-ысь да Сосногорскӧй ТЭЦ-ысь энергия республикаса лунвыв районъясӧ, кӧні оз тырмы электричествоыс.
Надзӧн решайтсьӧны вопросъяс, медым содтыны шоныд сетан вынйӧръяс Воркутаын, Интаын, Ухтаын, Сыктывкарын. Сьӧм тырмытӧмла Воркутаын сьӧкыд лӧсьӧдны тӧв кежлӧ ТЭЦ-1 да ТЭЦ-2. Оз вермыны мӧдӧдны энергомонтажникъяслысь бригада, медым видлыны уджын мӧд номера ТЭЦ-лысь ӧкмысӧд котлоагрегат. Республикаын графикысь кольччӧмӧн стрӧитсьӧны коммунальнӧй объектъяс, январь-июньын вочӧжся планыс тырис сӧмын 40,7 процент вылӧ. Медся ёна кольччисны Министръяс Сӧветлӧн, Печора да Сосногорск каръясса администрацияяслӧн УКС-яс, а сідзжӧ Сысольскӧй, Усть-Куломскӧй, Прилузскӧй, Усть-Цилемскӧй районъяс. Сыктывдинскӧй да Ижемскӧй районъяс эз весиг заводитлыны освоитны лишӧдӧм средствояссӧ.
«Сыктывкарстрой» трест, «Печоршахтострой» комбинат, «Комилесстрой» аренднӧй проектно-строительнӧй объединение ӧтдортчисны ассьыныс жилищно-коммунальнӧй овмӧс тӧв кежлӧ дасьтӧмысь, ӧткажитчӧны ньӧбны ломтас. «Комигражданстрой» объединение пыр этшаджык и этшаджык капитальнӧя дзоньталӧ оланін, кольӧм каднас тавося плансӧ тыртіс муртса 33 процент вылӧ.
Тӧв кежлӧ жилищно-коммунальнӧй овмӧс бура дасьтӧм, арнас да тӧвнас народнӧй овмӧсса юкӧнъяслӧн лючки уджалӧм могысь Министръяслӧн Сӧвет тшӧктіс медводз ас кадӧ эштӧдны став тайӧ уджсӧ. Каръясса да районъясса администрацияяслы, министерствояслӧн да ведомствояслӧн предприятиеяслы индӧма бырӧдны казьтыштӧм нелючкияссӧ. Сувтӧдӧма стӧч могъяс Коми коммерческо-посредническӧй компанияса, «Комижилкомхоз», «Комиэнерго», «Коминефть», «Комилестоппром», «Комигражданстрой» объединениеясса веськӧдлысьяслы. Каръясса да районъясса администрацияяслы предприятиеясса да организацияясса веськӧдлысьяскӧд ӧтвылысь август 15 лунӧдз индӧма видлавны, кыдзи народнӧй овмӧс дасьтысьӧ локтан тӧв кежлӧ.

#Коми_му_1992-08-01
КОДІ НӦ «КИСЬМЫТӦМЫС»?
Тавося июнь 27–28 лунъясӧ Эстонияса ичӧтик Отепя карын вӧлі непредставленнӧй народъяс да нацияяс организациялӧн (НННО) региональнӧй совещание. Организацияыс всемирнӧй, котыртсис 1991 вося январын. Сылӧн председательыс Тартускӧй университетса профессор Линнард Мялль. Совещание вылас Гаагаысь воліс и НННО-са генеральнӧй секретарь М. ван Вальт.
Медыджыд сёрниыс совещание вылас вӧлі Россияын олысь народъяслӧн судьба йылысь. Асланыс видзӧдласъясӧн юксисны татарскӧй, коми, эстонскӧй да финскӧй (Россияын олысьяс) народъяслӧн представительяс.
Коми парод нимсянь сёрнитіс коми народӧс сӧвмӧдан комитетса председатель В. П. Марков. Комитетса веськӧдлысьяслысь видзӧдлассӧ подулавны отсаліс комитетса жӧ член юрист Н. В. Жилин. Сыктывкарысь 25 номера школаса велӧдысь В. Д. Сыскина да ме вӧлім наблюдательясӧн, но вермим и юксьыны асланым мӧвпъясӧн. Совещаниеӧн вынсьӧдӧм документӧ пырис и менам ӧти мӧвп.
Медсясӧ, дерт, ми кывзім. Да нӧшта ачым гижи кык лунся удж кузя протокол. Сійӧ зэв бура петкӧдлӧ, коді мый дон сулалӧ, кодарлань синӧ.
Видлалан сёрни кузяыс аслас видзӧдлас вӧлі В. П. Марковлӧн. Совещание вылӧ чукӧртчӧм йӧз донъялісны сылысь кывъяссӧ эз кыдзи коми народлысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ, а кыдзи кутшӧмсюрӧ политическӧй котырлысь нырвизьсӧ, код серти и уджалӧны коми народӧс сӧвмӧдан комитетса юралысьяс. Татшӧм кывкӧртӧдсӧ вӧчны отсаліс ачыс Валерий Петрович. Докладсьыс вель ыджыд юкӧн сійӧ видзис сы вылӧ, медым петкӧдлыны властьяскӧд «тышсӧ». Комитетса председательлысь бӧрйӧм туйвизьсӧ донъялісны кыдзи уступническӧйӧс, соглашательскӧйӧс, сӧветуйтісны коми народлы (комитетса председатель пыр) повтӧгджык да падъявтӧг уджавны ассьыс корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ олӧмӧ пӧртӧм вылын. Национально-освободительнӧй движениеӧн чӧжӧм опытыс (Эстонияын, Татарстанын, Чечняын) петкӧдлӧ, мый сӧмын тадзи позьӧ мыйкӧ шедӧдны.
Жаль, но ме ачым унаысь кывлі Валерий Петровичсянь, мый «Татарскӧй вариант миянлы оз лӧсяв». Тайӧ сылӧн видзӧдлас. Мӧд ногӧн лыддьӧны коми йӧз. Та вылӧ индӧны «Коми му», «Вечерний Сыктывкар» газетъясын налӧн йӧзӧдӧм гижӧдъясыс. Артмӧ, мый совещание вылӧ чукӧртчӧм войтырыс збыль ёнджыка тӧждысьӧны коми народ вӧснаыс, а оз комитетса председатель В. П. Марков.
Бур, мый Валерий Петровичлӧн видзӧдласыс эз мешайт примитны Российскӧй Федерацияын олысь народъяслӧн судьба йылысь заявление. Сійӧ видзӧдӧ ылӧджык документъясысь, кодъясӧс примитіс финно-угорскӧй народъяслӧн Ижевскса съезд. Медыджыд торъялӧмыс сыын, мый Ижевсксаын некыдз оз гаравсьы республикаяслӧн национально-государственнӧй суверенитет йылысь. Тадзи съезднас веськӧдлысьяс ӧвтыштчисны коми, мари, мордва да удмурт народъяслӧн збыль корӧмъясысь, кодъясӧс найӧ висьталісны асланыс съездъяс вылын. А вот НННО-лӧн совещание пыдди пуктіс да гижис аслас заявлениеас: «Уна республика вермас шедӧдны независимость».
Ижевскса съезд ошкис федеративнӧй договор, кодын аддзӧма «финно-угорскӧй народъяслысь сувереннӧй правояс олӧмӧ пӧртӧм вылӧ позянлун». НННО-лӧн совещание лыддьӧ мӧд ног: «Федеративнӧй договор народъяслӧн суверенитет правояс вылӧ некутшӧм юридическӧй гарантия оз сет».
И медбӧрын, ижевскӧй съездӧн веськӧдлысьяс ӧвтыштчисны сыысь, медым шыӧдчыны ООН-ӧ да корны видзӧдлыны, кыдзи торкавсьӧны мортлӧн правояс финно-угорскӧй народъяслӧн муяс вылын, кодъяс пырӧны Российскӧй правительстволӧн юрисдикция улӧ. Непредставленнӧй народъяслӧн да нацияяслӧн совещание «лыддьӧ коланаӧн лӧсьӧдны торъя документ, кӧні висьтавсьӧ Россияын народъяслысь да мортлысь правояс торкалӧм йылысь да тшӧктіс дасьтыны документсӧ Тартуса координационнӧй центрлы». 
Ме кӧсъя висьтавны, кутшӧм ногӧн вӧлі вынсьӧдӧма НННО-лысь заявлениесӧ. Тані зэв ыджыд пайыс Татарстанса делегациялӧн. Сэтчӧ пырисны Татарстанса президентлӧн сӧветник Рафаэль Хаким, том йӧзлӧн прогрессивнӧй национальнӧй организацияясса войтыр Зульфида Сагдеева да Гульсина Мухамедзянова. Заявлениелӧн подувнас лоис Рафаэль Хакимлӧн видзӧдласыс. Ачыс вузса неважӧнся преподаватель. Перестройкалӧн медводдза воясас вӧлі Татарстанын национальнӧй движение котыртысьяс лыдын. Мортсӧ пыдди пуктӧ президент, но совещание вылас, дерт, сёрнитіс эз сы нимсянь, а висьталіс Татарстанса народлысь корӧмъяссӧ да кӧсйӧмъяссӧ.
«Татарскӧй общественнӧй центрлӧн Известия» газет сиис совещаниеыслы ассьыс лист бокъяссӧ, сетіс и Рафаэль Хакимлысь «Империя вальдігӧн» гижӧд, кодӧс «Коми му» дженьдӧдӧмӧн заводитіс йӧзӧдны июль 18 лунся номерсянь. Татарстанын национальнӧй мездлун кузя уджыс мунӧ. А кыдзи миян, Россияын олысь финно-угоръяслӧн? Федеральнӧй да республиканскӧй властьяс, национальнӧй движениеясӧн «зіля юралысьяс» миянлы вӧзйӧны «национальнӧй вопрос решитан» мӧд туй, коді вайӧдӧ народъясӧс вочасӧн бырӧдӧмӧдз. Мӧд ногыс он и вермы донъявны Ижевскса съездӧн примитӧм документъяссӧ. Гашкӧ, съездсӧ котыртысь да нуӧдысь юралысьясыс ӧні мыйкӧ вермӧны вӧзйыны? Ыстысьӧны сы вылӧ, быттьӧ финно-угорскӧй народъясыс «эз на кисьмыны» самоопределениеӧдзыс. Но тайӧ ньӧти оз инмы «юралысьясныслы», мӧд ногӧн кӧ, национальнӧй движениеясса чиновникъяслы. Тайӧ найӧ мырдӧн бӧжалісны Ижевскса съезднас, тайӧ найӧ восьтісны народъяс нимсянь сёрнитан да решайтан правосӧ, дерт, ас йывсьыныс ньӧти вунӧдтӧг. Эм мый вылын мӧвпыштны финно-угоръяслы. Абу-ӧ кад корсьны выль юралысьясӧс? Али правӧсь коми народӧс сӧвмӧдан комитетысь В. П. Марков, П. И. Осипов, В. Ф. Канев, А. А. Попов, А. С. Безносиков, В. С. Осипов, Н. В. Жилин, мукӧдъяс, кодъяс мырдӧн зільӧны эскӧдны, мый коми народыс «эз на кисьмы» самоопределениеӧдзыс?
Налысь мӧвпсӧ кӧ водзӧ нуӧдны, комияс оз вермыны вӧчны историяас ассьыныс кок туйсӧ. Со и эз ло ижевскӧй съездлӧн документъясын народъяслӧн самоопределение вылӧ правоыс. Сэк жӧ асьсӧ национальнӧй бюрократия ньӧти оз дзескӧд. Уна документын пасйӧма, мый буретш сійӧ и сӧмын сійӧ, вермӧ сёрнитны народ нимсянь.
Отепя карын непредставленнӧй народъяслӧн (кодъяс оз пырны ООН-ӧ) совещание вылын вӧчӧм протокол выль пӧв видлалігӧн бара видзӧдлі, эг-ӧ сорсьы В. П. Марковлӧн видзӧдлас йылысь висьталігӧн. Валерий Петрович сёрни панігас нин пасйис, мый кутас висьтасьны кыдзи финно-угорскӧй народъяс ассоциацияса сопредседательясысь ӧти. Вӧліны ратификация, компромисс, Российскӧй Федерацияса Конституция да национальнӧй движение йылысь кывъяс. Кутшӧм могъяс сулалӧны ӧні, мый вӧчны водзӧ вылӧ и кытчӧдз тайӧ ставыс вайӧдас... И со сійӧ «кисьмытӧм» коми народ йылысь мӧвпыс: сэтчӧдз, кор народ вермас талявны историяын ассьыс кок туйсӧ, колӧ на восьлавны и восьлавны. И тайӧ воськовъяссӧ вӧчны велӧдысьнас, кыдзи гӧгӧрвоанныд, аддзӧ асьсӧ, ас кодь национальнӧй бюрократъяссӧ, кодъяс гӧгралӧны власть бердын да сыкӧд орччӧн.
А оз-ӧ ло бурджык, сёрнитны кӧ кутам коми народӧс сӧвмӧдан комитетса юралысьяслӧн «кисьмытӧмлун» йылысь? Ӧд воӧн-джынйӧнӧн найӧ нинӧм эз вӧчны, медым ӧтувтны комияссӧ да збыль ышӧдны народсӧ бур вылӧ уджӧ.
Эска, мый народыс ачыс аддзас сэтшӧм ныв-пиӧс, кодъяс отсаласны сылы лоны збойджыкӧн, повтӧмджыкӧн, ӧтувтасны да петкӧдасны збыль асшӧрлун туй вылӧ.
Н. МИТЮШЕВА, коми народӧс сӧвмӧдан комитетса член, ижевскӧй съезд вылын альтернативнӧй платформавывса делегат, НННО-лӧн совещание вылын участник-наблюдаталь.

#Коми_му_1992-08-01
ЗАКОН ЭМ, НО НИНӦМ ОЗ ВЕЖСЬЫ
Коми Республикаса Верховнӧй Сӧвет вынсьӧдіс государственнӧй кывъяс йылысь закон. Унаӧн кекӧначасисны-радлісны, ӧні пӧ, майбыр, вӧля, коми культуратӧ позьӧ сӧвмӧдны. А збыль вылас нинӧм оз вежсьы.
«Республика» газет йӧзӧдіс «Двуязычие не гарантировано» да «Дорогу осилит идущий» пасйӧдъяс. Кыкнаныскӧд ме сӧглас, но первойыскӧд ёнджыка. Тайӧ законыс нинӧм выльсӧ оз сет, коми кыв ловзьӧдан паськыд туй пӧ сійӧ восьтіс — серам. Шуны кокньыд, а кыдз делӧ вылас коми кывсӧ паськӧдны? Та могысь некутшӧм ышӧдантор абу, и сійӧ вӧлі и лоас роч кывлӧн бӧжас.
Шуам, Татарстанын сетсьӧ 10 во, медым став гражданаыс тӧдісны роч кындзи татарскӧй кыв. Таджикистанын — нёль. А медым лоны Балтия странаясса гражданаӧн, колӧ сдайтны государственнӧй кывъяс кузя экзамен. А коми сӧмын бумага вылын государственнӧй.
Кыдз гижӧ «Молодёжь Севера» газет (июль 24 лун), Сыктывкарскӧй университетса ректор дыркодь абу кывлӧма Сыктывкарын коми сёрнисӧ, но ог тӧд, кысь юргӧ сійӧ «Чушканзіса» главнӧй редакторлы. Тыдалӧ, пӧрысь йӧзсянь, кодъяс 10–15 во мысти вӧльнӧй свет вылас оз нин лоны. А сідз шусяна коми интеллигенция оз ёна пыдди пукты чужан кывтӧ.
Со неважӧн тӧдмӧдісны (тайӧ ӧні презентацияӧн шусьӧ) «Коми гор» радиотелекомпаниякӧд, тшӧтш и телевизор пыр петкӧдлісны. Эськӧ заводитлі видзӧдны, да ӧдйӧ дугӧдчи. Гӧгӧрвои, мый тайӧ абу некутшӧм «коми гор», а «роч гор», гашкӧ, весиг и «английскӧй». Сёрнитісны рочӧн, сьылісны рок английскӧй кыв вылын. Ог гӧгӧрво, мыйла тадз, яндысьтӧг либӧ сералӧм ради сетісны пӧръясяна ним выль радиотелекомпаниялы. Шуисны кӧ нин «Коми гор», медым кӧть джын передачаыс муніс комиӧн, мукӧдыс — роч либӧ республикаын мукӧд сёрниа олысьяслӧн кыв вылын — немецкӧй, татарскӧй, украинскӧй да с. в. Но быть комилы сетны унджык кад. Телевидениеса, радиоса журналистъяслы, кодъяс дасьтӧны-вӧчӧны коми передачаяс, мынтыны содтӧд.
А. Ершов «Коми муын» гижліс нин, мый луннас телевидение комиӧн петкӧдлӧ-сёрнитӧ ӧти час. Тайӧ абу сідз. Овлӧ, дас минут сӧмын лишӧдасны «Выльторъяс» вылӧ, со и ставыс. Сэсся заводитчӧмсяньыс помӧдз рочӧн. Сідзкӧ, колӧ содтыны коми передачаяс, либӧ радиотелекомпаниялы сетны «Роч гор» выль ним. Тадз эськӧ вӧлі честнӧйджык да стӧчджык.
Государственнӧй кывъяс йылысь закон примитӧмыс нинӧм эз веж районъясын, кӧні унджыкыс коми олысь, кык да джын газетысь кындзи («Парма гор», «Звезда» да джынвыйӧ «Выль туйӧд») ставныс петӧны рочӧн. Ачыс кӧ законыс асьсӧ збыльмӧдӧм вылӧ сетӧ дас вит во, сідзкӧ, районъясын колӧ нин заводитны мыйкӧ вӧчны. Медводз, став бумагаа уджсӧ, делопроизводствосӧ вӧчны комиӧн. Индыны районъясса администрацияясӧ чиновникъясӧн коми кыв тӧдысьясӧс, национальность вылӧ видзӧдтӧг. Мед вӧлі позьӧ районын Сӧветлысь сессия нуӧдны комиӧн жӧ. Коді оз тӧд — пыр жӧ сёрнитігас вуджӧдны роч вылӧ, синхроннӧй перевод шусьӧ. Йӧзӧс могмӧдан организация-учреждениеӧ босьтны коми кыв тӧдысь войтырӧс. Предприятиеса веськӧдлысь мед сдайтіс коми кузя экзамен да с. в. Тані некодӧс оз ло дзескӧдӧма. Ӧд вӧвлӧм СССР-са республикаяслӧн законъяс нӧшта на чорыдджыка юалӧны кыв тӧдӧм вӧсна.
Июль 7 лунӧ «Коми му» йӧзӧдіс Р. Ульяновалысь гижӧдтор, кӧні корӧ «Чушканзі» да мукӧд газет-журнал лэдзны тшӧтш и рочӧн. Сы серти артмӧ: роч кыв отсӧгӧн бурджыка доръям чужан мунымӧс. Тадз оз ло. Тадзнад чужан кыв вошас, сорасяс мукӧдкӧд — нинӧм сэсся оз коль. Роч кыв отсӧгӧн дорйысьӧмыд вайӧдас сыӧдз, мый коми войтырыс оз ло. Вочасӧн вошас и республикалӧн тӧдчанлуныс, нимыс. Первой рочмӧдам журнал джынсӧ, сэсся водзӧ и водзӧ. Эг на аддзыв, мед роч издание вуджӧдлісны коми вылӧ, джынвыйӧ петліс комиӧн.
Ӧні больгам коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь, артмӧ — мӧдарӧ. Донъяс содӧм бӧрын Коми книжнӧй издательство эз на лэдз ни ӧти коми небӧг. Со тадзи государственнӧй кывъяс йылысь законтӧ збыльмӧдам.
В. САЖИН. 
Сыктывкар.

#Коми_му_1992-08-01
ВЕСЬКӦДЛЫСЬЯССӦ ӦЛӦДӦМА
Июль помын редакцияӧ Сыктывдін районысь Граддор грездса пенсионеръяс, инвалидъяс да войнаса участникъяс нимсянь шыасьліс В. П. Сивков да юӧртіс, мый налы ни майын, ни июньын эз сетавлыны прӧдуктаяс. Войдӧр пӧ быд тӧлысся 25 лунӧ сетавлісны, а ӧні дугдісны. Василий Петровичлӧн письмӧ кузя редакция корис вочавидзны Сыктывдін районса администрацияӧс. Воча кывсӧ мӧдӧдіс администрацияса юралысьӧс вежысь Н. Ботош. Сійӧ юӧртіс, мый, кӧть и сьӧкыда районас олӧны сёян-юан прӧдуктаяснас, войнаса инвалидъясӧс да участникъясӧс век могмӧдлісны. Сыысь, мый «вунӧдісны» Граддор грездса татшӧм войтырсӧ, мыжаӧсь Шошка сиктса администрацияӧн юралысь В. М. Канев да кооппредприятиеса директор В. П. Гребнев. Кыкнан веськӧдлысьсӧ стрӧга ӧлӧдӧма.
Окота эскыны, мый татшӧм омӧльторйыс водзӧ оз ло. Сӧмын тай мӧд ногӧн лыддьӧны редакцияӧ шыасьысь войтыр. Медсясӧ бара жӧ пенсионеръяс. Найӧ тшӧкыда норасьӧны, шуам, йӧзӧс социальнӧя доръян учреждениеяс вылӧ. Гижӧны, мый либӧ пенсиясӧ абу сідз арталӧмаӧсь, либӧ некымын тӧлысь нин оз вайны. Письмӧясыс воӧны республика пасьталаысь. Тыдалӧ, мый местнӧй властьяслы оз нин эскыны да та вӧсна отсӧгсӧ корӧны газетын уджалысьяссянь.

#Коми_му_1992-08-01
МУДЗӦМАӦСЬ ИНДАЛӦМСЬЫД
Кулӧмдін районса администрацияӧн веськӧдлысь С. П. Каплин чукӧртіс сикт-посёлокъясса юралысьясӧс кызвыннас сы вӧсна, медым найӧ ёнджыка тӧждысисны стрӧитчӧм вӧсна. Вывті этша да ньӧжйӧ кутісны лэптыны производственнӧй стрӧйбаяс да керка. Сідз, кольӧм во джынйӧн эштӧдӧма сӧмын 480 квадратнӧй метр оланін, кор водзті татшӧм жӧ кад чӧжыс сдайтлісны 2,3–3 сюрс квадратнӧй метр. Во заводитчигӧн стрӧитчысьяс ыстысисны сьӧм тырмытӧм вылӧ, а ӧні сьӧмыс эм да оз вермыны сійӧс освоитны. Государственнӧй капвложениеяссӧ, а найӧс районлы торйӧдӧма 70 миллион 403 сюрс шайт, бӧр вермас босьтны республикаса финансъяс министерство да сетны сэтчӧ, кӧні сійӧ оз тырмы.
Ньӧжйӧ стрӧитчӧ оз сӧмын медся вынйӧра организация — «Строитель» кооператив, но асьныс предприятиеяс да организацияяс. Пример вылӧ, таво ни ӧти керка на эз эштӧд Помоздинскӧй леспромхоз, Усть-Куломскӧй кылӧдчан контора, «Керчомскӧй» совхоз да мукӧд предприятие, кӧть уналӧн вӧлі урчитӧма сдайтны 3–5 керкаӧн. Помкаыс — оз тырмыны йӧз. Сідз, «Строительын» кӧ уджаліс водзті шӧркодя 150 морт, ӧні — сӧмын 80. Во заводитчигас, кор эз вӧв сьӧм, вель уна мортӧс «чинтіс» ачыс кооперативса председатель Н. А. Булышев, а бӧрынджык стрӧитчысьяс кутісны пышйыны асьныс: удждон тані вывті ичӧт. 3 сюрс шайт — буретш та мында нажӧвитісны шӧркодя быд тӧлысь «Строительса» уджалысьяс кольӧм во джынйӧн. Вӧлі, кор рабочӧйяс нинӧм эз вӧчны, пукалӧмӧн виччысисны удждон содтӧмсӧ. Тайӧ сідзжӧ тӧдчис удж ӧд вылӧ.
Этша йӧзаӧсь лоины и предприятиеяслӧн стрӧитчан бригадаяс, кодъяс стрӧитчӧны ас вынӧн. Та вӧсна стрӧитӧны зэв дыр. Тайӧ кивыв гусясьысьяслы, кодъяс кыскӧны аслыныс дзик ставсӧ — рубероидсянь ӧдзӧс да ӧшинь куричӧдз, перъялӧны весиг пуктӧм рамаяс.
Коліс чайтны, мый кывкутанатор йылысь сёрнитысьяс корсясны уджсӧ бурмӧдан кутшӧмкӧ туй, но ёнджыкасӧ лыддьӧдлісны омӧль уджлысь помкаяс да элясисны кодкӧ вылӧ. Сідз, Помӧсдінса администрацияӧн веськӧдлысь М. В. Курочкин висьталіс, мый веськодь стрӧитчӧм дінӧ Помоздинскӧй леспромхозса директор Н. С. Печеницын. Оз мыччӧдлы нырсӧ «Серпантин» кооперативса председатель Т. Е. Старцева, кодлӧн уджалысьяс лэптӧны коймӧд во нин культура керка дінӧ содтӧд (сійӧс колӧ вӧлі нин сдайтны Помӧсдінын чужӧм нималана коми гижысь В. Т. Чисталевлӧн (Тима Веньлӧн) чужан лунсянь 100 во тыригкежлӧ, кодӧс пасйисны 1990 воын — В. Л.)
Районнӧй агропромышленнӧй объединениеса главнӧй инженер-строитель И. С. Остапов элясис «Строитель» вылӧ, сійӧ пӧ этша стрӧитӧ сиктын, кызвын стрӧйбасӧ кыпӧдӧ сӧмын райцентрын. Казьтыштӧм нин Н. А. Булышев ыстысис уна комиссия вылӧ, кодъяс пӧ зільӧны быд ног чинтыны удждон. Колӧ шуны, мый сыысь, И. С. Остаповысь да районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс строительство кузя вежысь А. И. Кулясовысь кындзи, кодъяс тӧдӧны стрӧитчан делӧ, сэсся некод эз вӧв. Да и найӧ эз вермыны висьтавны, кыдзи-мый ӧддзӧдны удж, бурмӧдны стрӧитчӧмсӧ. 
— Ми корлім тіянӧс, администрацияясӧн юрнуӧдысьясӧс, сы вӧсна, мед стрӧитчӧмсӧ эн лэдзӧй син увсьыныд, — кыв кӧрталіс совещание вылас С. П. Каплин. — Воанныд гортаныд да видзӧдлӧй, мыйла артмӧ тадзи, лёка. Быд ногыс отсалӧй ас керка стрӧитысьяслы, мед буретш налы, а эз вузасьысьяслӧн рӧдвужлы, веськаліс цемент и шифер, краска и мукӧдтор. Районын властьыс — ми, и колӧ кыв кутны тайӧ удж вӧсна медся ёна. Ог кӧ кутӧй стрӧитчыны — дзикӧдз ставыс эндас.
Совещание бӧрын ме юалі администрацияӧн веськӧдлысьӧс экономика кузя вежысь Н. Н. Кармановлысь, мый тӧлкыс татшӧм чукӧртчылӧмысь?
— Места вылын администрацияясӧн веськӧдлысьяс талун ылынӧсь стрӧитчӧмын сьӧкыдлунъяссьыс, — шуис Николай Николаевич. — А стрӧитчытӧг оз ло водзӧ некутшӧм подув. Властьлы колӧ ӧтув уджавны предприятиеясӧн веськӧдлысьяскӧд. Мӧдар боксянь кӧ, тайӧ совещаниесӧ вӧлі урчитӧма водзвыв, сійӧ — планӧвӧй мероприятие. Водзті исполкомлӧн заседаниеяс вылын ми видлавлім жӧ татшӧм вопросъяссӧ.
Ӧдвакӧ, ме думысь, лоас сыысь ыджыд пӧльза. Эз-ӧ тайӧс гӧгӧрвоӧмӧн «бӧрыньт» мероприятиесӧ местаяс вылын администрацияӧн юралысьяс пӧвстысь пӧшти джынйыс? Дышӧдӧма нин индалӧмтӧ кывзыны.
В. ЛОДЫГИН.

#Коми_му_1992-08-01
СӦМЫН ПРАВДАЙТЧӦНЫ
Воддза моз тшӧкыда йӧзыс норасьӧны пассажирскӧй автотранспортлӧн удж вылӧ. Ӧти неыджыд гижӧд вель важӧн нин воліс и миян газетӧ Сыктывдинскӧй районса Придаш сикт Сӧвет улӧ пырысь Ипать грездысь: «Дона редакция! Корам отсавны миянлы со татшӧм делӧын. Тавоӧдз Сыктывкарса автобус волывліс Ипатьӧдз субӧта асылӧ да вӧскресенньӧ рытӧ. А выль во бӧрын, мыйлакӧ, вежисны расписаниесӧ. Субӧтаӧ асывнас пыдди автобус татчӧ кутіс волывлыны рытнас.
Татшӧм расписаниеыд миянлы оз лӧсяв, и со мыйла. Миян ёна нин йывмылӧм грезд бур туй воссьӧм бӧрын кутіс бӧр ловзьыны. Карын олысь Ипатьса пенсионеръяс ньӧжйӧник заводитісны бӧр овмӧдчыны татчӧ. Пока волывлӧны субӧта да вӧскресенньӧ кежлӧ дзоньтавны важмӧм керкаяснысӧ, лэптыны кутшӧмкӧ выль стрӧйба. Да и «Палевицкӧй» совхозлӧн Слудскӧй отделениеысь Ипатовскӧй бригадаса уджалысьяс частӧ ветлӧны республикалӧн столицаад. А куш вӧскресенньӧыд ӧтиясыслы и мӧдъясыслы этша, нинӧм оз удитны вӧчнысӧ. Со мыйла зэв ёна корам отсавны, медым субӧтаас автобусыс бӧр кутіс волывлыны карсяньыс асывнас».
Письмӧсӧ кырымалӧмаӧсь Е. Рогова, Н. Осипов, В. Полугрудов да мукӧд — ставыс 17 морт.
Тайӧ письмӧ йывсьыс ми важӧнкодь нин юӧртлім телефон пыр пассажирскӧй автотранспортлӧн Сыктывкарскӧй производственнӧй объединениеса (СПОПАТ) эксплуатация отделӧ. Юалім, мыйла найӧ Ипатьӧ автобуссӧ субӧта асылӧ пыдди кутісны мӧдӧдны рытнас. Но отделса нывбаба-инженер вочавидзис, мый та кузя колӧ сёрнитны сӧмын объединениеса директоркӧд либӧ сійӧс вежыськӧд. И со кольӧм лунъясӧ звӧниті СПОПАТ-са директор Ю. М. Юринлы, кори аддзысьлыны сыкӧд пассажирскӧй автотранспортлӧн удж йылысь сёрнитыштӧм могысь. А Юрий Михайлович шуӧ, мӧдӧдӧй пӧ ассьыныд юалӧмъястӧ письмӧӧн, ми тані видлалам найӧс да сетам квалифицируйтӧм (тадзи и шуис — А. Б.) воча кыв. А дзик пыр пӧ ме абу дась бура вочавидзны став тіян юасьӧм вылӧ.
Кутшӧм кывкӧртӧд позьӧ вӧчны республикалӧн столицаысь пассажирскӧй автотранспортса веськӧдлыськӧд татшӧм «сёрни» бӧрад? Бӧръя воясӧ кӧть кымынысь накӧд лои аддзысьлӧма, ассьыныс уджсӧ бурмӧдӧм пыдди пыр корсьӧны правдайтчан помкаяс. Оз пӧ тырмы техника, запаснӧй часть, уна автобус век сулалӧ ремонтын да с. в. Со и тайӧ пӧрйӧ Ю. М. Юрин сідзжӧ юӧртіс телефон пыр, мый дзоньтавтӧм 28 автобус. Ставыс тайӧ, дерт, сідзи и эм, но ӧд, мӧдарсянь кӧ, 1992 вося январь 2 лунсянь автобусӧн ветлан тарифъяссӧ СПОПАТ содтіс 20 пӧв. А кутшӧма на нӧшта найӧ качасны вывлань, кор лоасны нефтепродуктаяс вылӧ вӧльнӧй донъяс. Автотранспортникъяс перйӧны ветлысь-мунысь йӧзлӧн зептысь сы мында деньга, босьтӧны ыджыд удждон. Асьныс жӧ кымын водзӧ, сымын пыр лёкджыка уджалӧны. И артмӧ тадзи медсясӧ сы вӧсна, мый найӧ монополистъяс, объединение нуӧ-вайӧ медуна пассажирсӧ карса и междугороднӧй маршрутъясті. 
А. БЕЛЫХ.

#Коми_му_1992-08-01
АБУ КОКНИ ТАЛУН УДОРАСА ЙӦВ-ЯЙ ПЕРЕРАБОТАЙТЫСЬЯСЛЫ
Удорскӧй мясомолзаводса директор пыдди уджалысь Г. Г. Козаевӧс аддзим йӧв вӧчан цехысь. Вӧлӧмкӧ, зэв дыр кад нин сэні абу вӧлӧма ва. Ваялӧмаӧсь машинаясӧн. Ӧні жӧ ва качайтан насоссӧ дзоньталӧмаӧсь, и санэпидстанцияса уджалысьяс буретш вӧлі прӧверитӧны валысь качествосӧ. Позьӧ кӧ сійӧн пӧльзуйтчыны, дерт жӧ, мӧдасны унджык вӧчны нӧк да рысь. 
— Оз окотапырысь босьтны магазинъяс йӧвтӧ, — висьталӧ Г. Г. Козаев. — Дона пӧ. Но тайӧ, дерт, абу медшӧр помка. Сійӧ жӧ райпотребсоюзса магазинъясын оз кужны вузасьнысӧ. То флягаяс абуӧсь, то мӧдтор падмӧдӧ. Кызвын магазинас холодильник абу, оз уджав. Йӧвсӧ кӧ ичӧтика на торговля босьтӧ, нӧксӧ ньӧти оз.
Мясомолзаводса холодильникъясын куйлӧ 40 тонна вый. Торговля ёнасӧ оз жӧ примит. Сідз, Косланскӧй орс район сайысь ньӧблӧма донтӧмджык вый, и во заводитчӧмсянь абу на и босьтлӧма мясомолзаводысь.
Ставыс тайӧ тӧдчӧ мясомолзаводлӧн финансъяс вылӧ. Во заводитчӧмсянь убыткаыс лоис 1 миллион 200 тысяча шайт гӧгӧр. А ӧд быттьӧ неважӧн на сёрнитісны йӧв-яй переработайтысь предприятиеяслысь рентабельностьсӧ чинтӧм йылысь.
Олӧмыс петкӧдліс, мый совхозъяслӧн да мясомолзаводлӧн уджыс топыда йитчӧма ӧта-мӧдкӧд. Техника, удобрение, комбикорм, стройматериал вылӧ донъяс содӧмыс оз лэдз вӧчны Войвылын донтӧм видз-му овмӧсса продукция. Сідзкӧ, колӧ дотация. Сійӧс эськӧ совхозъяслы ичӧтика сетӧны, но продукциялӧн доныс ёна содіс. Сэсся Войвылад себестоимостьӧ сюйӧны войвывса да районнӧй коэффициентъяс. Ставыс тайӧ вайӧдіс сэтчӧ, мый продукцияыс донсяліс, и сійӧс эз мӧд примитны торговля.
— Бур делӧ эськӧ вӧчисны, — висьталӧ Удорскӧй мясомолзаводса главнӧй бухгалтер Р. М. Митина, — кор Верховнӧй Сӧвет лӧсьӧдіс республикаса агропромышленнӧй комплекс доръян фонд, но ёнджыкасӧ сійӧ лоис бумага вылын. Сідз, тайӧ фондыс миянлы уджйӧза 9 миллион шайт гӧгӧр. Май-июньын ни ӧти кӧпейка эз во. Кысь артмис тайӧ сьӧмыс? Шуам, мясомолзавод примитӧ совхозъяслысь скӧтсӧ 50 шайтӧн килограмм, сэк жӧ торговлялы иналам 32 шайтысь, 18 шайтсӧ мясомолзаводлы колӧ сетны фондсянь. Со и ковмӧ босьтны банкысь ссуда да мынтысьны совхозъяслы. Ссуда кузя уджйӧзыс кайис 4,5 миллион шайтӧдз. Миянлы ӧні висьталӧны, мый фондлӧн эз ло сьӧмыс биржаяс пыр нефть вузалӧмысь, но таысь абу кокньыдджык.
Регыд яй, йӧв вылӧ доныс нӧшта содас. Мыйла? Агропромышленнӧй комплекс доръян фондысь этшаджык сетӧны сьӧмсӧ яй, йӧв вылӧ, со и ковмӧ инавны донӧнджык.
— Кывсьӧ, мый мясомолзаводын босьтӧны ыджыд удждон?
— Колӧ эськӧ мынтыны йӧзыслы, но некытысь. Ӧні шӧркодь удждоныс 5.711 шайт, директорлӧн — 7 тысяча. Тайӧ абу уна.
— Шуанныд, магазинъясын йӧв-яй вылӧ доныс регыд содас? А босьтіс-ӧ торговля донтӧмджык продукциясӧ, ӧд дон содӧм йылысь вузасьысьяс тӧдӧны?
— Ме думысь, таӧдз Удорскӧй райпотребсоюзлы делӧ абу. А вот Косланскӧй орсысь бӧръя кык лунас нуисны вит машина яй. Гӧгӧрвоӧны выгӧдасӧ. Сэсся налӧн холодильникъясныс уджалӧны.
Пыралім калбас вӧчан цехӧ. Условиеясыс омӧльӧсь, став уджсӧ войтыр вӧчӧны ки помысь. Та вӧсна и производительностьыс ичӧт. Суткиӧн вӧчӧны муртса 400–480 килограмм калбас. Кытчӧ нӧ тайӧ районыдлы тырмас? Райцентрын олысьяслы и то оз сюрлы. Кор магазинъясӧ волас, пыр и ньӧбӧны. Г. Г. Козаев эськӧ и висьталіс миянлы, мый быть колӧ ремонт вӧчны, но дзоньтасян удж вылас сьӧм абу.
— Сідзкӧ, районса олысьяслы унджык калбас не виччысьны?
— Регыдъя кадӧ, пӧжалуй, — вочавидзӧ Г. Г. Козаев, — кӧть и холодильникъясын куйлӧ 40 тонна яй. Воліс «Мясомолпром» объединениеса генеральнӧй директор Колунин ёрт, кӧсйысис судзӧдны коймӧд кварталын калбас пуан выль камера. Сійӧс сувтӧдӧм бӧрын куим пӧв унджык калбас позьӧ вӧчны.
— Гожӧмнас электричествосӧ ӧтарӧ кусӧдӧны. Эм-ӧ тіян дизельнӧй электростанция?
— Йӧв вӧчан заводлӧн эм дизельыс, а начкысян пункт абу. Кор донтӧм вӧлі, эг ньӧбӧй, ӧні ковмӧ гырддза курччавны. Но би кусӧдӧм бӧрын холодильникыс дыр оз кӧдзав, кӧдзыдыс кутчысьӧ 5–6 час.
— А кыдзи дасьтысянныд тӧв кежлӧ?
— Ӧти кывйӧн кӧ, некыдзи. Колӧны трубаяс, ва шонтан батареяяс, но абуӧсь. Да и коді воӧ ремонтно-техническӧй предприятиеӧ, зэв дона. Регыд ӧти выльтор уджӧ пыртам. Ньӧбим импортнӧй оборудование, коді вӧчӧ полипак. Мый тайӧ татшӧмыс? Йӧв пакет вылӧ материал. Оборудованиесӧ ваям Сыктывкарысь. 
Мясомолзаводын серпасыс жугыль. Век жӧ долыд лои сьӧлӧм вылын сыысь, мый татчӧс веськӧдлысьяс мӧвпалӧны локтан кад йылысь. Ньӧбӧмаӧсь Троицко-Печорскӧй районысь Илычса зверопромхозысь 20 лов сьӧд ручӧс, кызвыныс энь пемӧс. Лӧсьӧдӧны найӧс видзан овмӧс. Зоотехникӧн уджалӧ Я. П. Шипицын, коді уна вӧ чӧж зоотехникаліс «Косланскӧй» совхозын. Вочасӧн кӧсйӧны видзны и лӧз кыньясӧс. Дерт, медводдза восӧ прибыль он босьт, но вочасӧн сійӧ лоӧ, и оз этша. Ӧд сёяныс, майбыр, тані тырмӧ. Водзті кӧ яй шыблассӧ нуисны республикаса зверопромхозъясӧ, ӧні используйтӧны асьныс.
А. ПАЛКИН.
Удорскӧй р.

#Коми_му_1992-08-01
МИХАИЛ КАЛАШНИКОВ: МОРТ ДА ОРУЖИЕ
Американскӧй историк да Смитсоновскӧй музейын стрелкӧвӧй оружие юкӧнӧн веськӧдлысь Ю. Изеллӧн кывъяс серти, весиг Россияын кӧ кутасны вӧчны ёна бур оружие, век жӧ оз вермыны ӧткажитчыны Калашниковлӧн автоматысь (сійӧ тӧдса став мирын кыдзи АК-47) 2025 воӧдз.
Коді жӧ сійӧ Михаил Калашниковыс?
Великӧй Отечественнӧй войнаын участвуйтысь морт, старшӧй сержант, танкист локтіс Ижевскӧ, коді нималіс аслас обороннӧй предприятиеясӧн. Аскӧдыс вайис ӧні став мирын тӧдса АК сяма автомат, сыкӧд вӧлі и гӧтырыс Катя. Сибирын быдмӧм том старшӧй сержант сӧмын на кутіс нимавны.
Регыд мысти, 1949 воын, Михаиллы сетісны І степеня Сталинскӧй премия, а бӧрынджык и Ленинскӧйӧс. Лоис Социалистическӧй Уджвывса кыкысь Геройӧн.
Калашников лоис нималана мортӧн.
Экспертъяслӧн висьталӧм серти, АК-47 автоматӧн вӧдитчӧны 55 государствоса армияын. Но мый медъёна чуймӧдӧ — автоматлӧн мыгӧрыс лоис герб вылас уна страналӧн, кодъяс тышкасисны асшӧрлун шедӧдӧм вӧсна.
Кор И-16 винтовка вӧчӧны Лунвыв Кореяын, Бельгияын либӧ Соединённӧй Штатъясын, тайӧ уна деньга вайӧ сійӧс лӧсьӧдысь конструктор Юджин Стоунерлы, Тайӧ кык конструкторыс аддзысисны Америкаын, кор сэтчӧ воліс Михаил Калашников. Кыдзи и вӧвлӧм СССР-ын, сідзжӧ и ӧнія Россияын, конструкторъяслы мынтӧны этша гонорар, ог нин сёрнитӧй валюта йылысь. Ставыс, мый найӧ босьтӧны, рытыввывса коллегаясыслӧн серти грӧшъяс.
Но Михаил Калашников оз радейт сёрнитны та йылысь. Сійӧ зэв вежавидзысь морт. Шӧркодь тушаа, ас дінас йӧзӧс кыскыны кужысь конструктор сёрнитӧ неуна гораджыка — тайӧ сы вӧсна, мый частӧ ветлӧ лыйсянінъясӧ. Сійӧ век ачыс видлалӧ ассьыс оружиесӧ. Сэтчӧ жӧ, кыдзи сибиряк, Михаил Тимофеевич радейтӧ вӧравны. Быд пӧрйӧ, кор ме вола сы ордӧ, Калашников чӧсмӧдлӧ менӧ йӧра либӧ кабан яйӧн, кодӧс пуӧ-пражитӧ ачыс. Быд во ачыс солалӧ капуста, кодӧс зэв ёна радейтӧны другъясыс. Аслысногӧн конструктор заваритӧ и чай, та вылӧ кӧть сет патент.
Татшӧм сылӧн ӧбичаыс — быдтор бурмӧдны да выльмӧдны. Комынӧд вояс помын да нелямынӧд вояс заводитчигӧн нин танкса механик водитель Миша Калашников вӧчис кык прибор, кодъяс отсалісны бурмӧдны машиналысь боевӧй дасьлунсӧ. 1941 во помын сійӧ вӧлі танкын экипажса командирӧн. Снаряд взорвитчӧмысь Калашников контузитчис, сійӧс нуисны госпитальӧ. Ранитчӧм морт и тані эз вошты кадсӧ. Сійӧ зілис лӧсьӧдны ассьыс автомат.
Война помасигӧн нин Михаил участвуйтіс стрелкӧвӧй оружиелы конкурсын да вӧчис автомат, кытчӧ лӧсялісны 1943 вося 7,62 миллиметр калибра пуляяс.
70-ӧд воясын Калашников лӧсьӧдіс да выльмӧдіс 5,45 миллиметр калибра автомат. Лыйсян ӧдыс содіс АКМ система серти 50 процент вылӧ, кӧть эськӧ конструкцияыс и вӧлі АК-47 механизм подув вылын.
Ӧні сылӧн нёль ныла-пиа да вит внук. Эмӧсь и правнукъяс. Семьясьыс сӧмын ӧти — Виктор пиыс муніс бать туйӧдыс, лоис оружие вӧчысьӧн.
Ӧтчыд Калашников-батьлысь юалісны, оз-ӧ пов сійӧ уджтӧг кольӧмысь, став мирыс кӧ шуас разоружитчыны?
— Ог, ог пов, — нюмъёвтіс сійӧ. — Ме пыр аддза аслым удж. Радейта вӧр-ва, зверьясӧс да лэбачьясӧс... Оз кӧ кутны вӧчны автоматъяс, кута конструируйтны фоторужье, медым сійӧ «лыйліс» сэтшӧм жӧ бура. А сёрнитны кӧ нин стрелкӧвӧй оружие йылысь, то эм мӧвп, медым сійӧн вӧдитчисны сӧмын кыйсигӧн.
Сӧмын на неважӧн Калашников йылысь позис заводитны гижны восьсӧн, и сійӧ ӧні вермӧ ветлыны рубеж сайӧ. Ветліс США-ӧ, гӧститіс Китайын да Аргентинаын. Неважӧн бара ветліс США-ӧ, Штурм-Рюгер оружейнӧй компаниялӧн корӧм серти.
М. МАЛЫГИН.
«Мы» сӧветско-американскӧй газет.

#Коми_му_1992-08-01
КӦНІ ВЕЖНЫ ДЕНЬГА?..
Барнаул. Ыджыд радлун кыпӧдіс миян «бизнесменъяслысь» выльтор — 5.000 шайта деньга. Вӧлӧмкӧ, босьтчыны кӧ кужӧмӧн, позьӧ чӧжны уна озырлун.
Неважӧн Барнаулӧ воис 2,5 миллиард шайт, медым Алтайскӧй крайын вермисны мынтыны йӧзлы удждон. Но омӧльторйыс сыын, мый став деньгаыс — 5.000 шайта. Удждон босьтӧм бӧрын йӧзыс пыр жӧ паныдасисны сьӧкыдлункӧд: кӧні вежны ыджыд купюраяссӧ, посниджык деньга кӧ абу ни магазинъясын, ни сбербанкъясын. 
Тайӧ проблемасӧ решитны босьтчисны сійӧ жӧ «кавказскӧй национальностя йӧз», кодъяс кутшӧмкӧ ногӧн пыр и воисны татчӧ лунвыв мореясса берегъяс дорысь. Барнаулса выль рынок вылын найӧ восьтісны некӧн пасйытӧм некымын «деньга вежлалан контора». Быд 5.000 шайта деньгаысь сэні сетӧны 4.700–4.800 шайт. А Кавказын озыр соотечественникъясыслы вузалӧны татшӧм купюраяссӧ 5.200–5.300 шайтысь.
(Крим-Пресс).

#Коми_му_1992-08-01
ЮНЫ АЛИ РАДЕЙТЧЫНЫ?
Вина да нывбабаяс, тайӧ «мирас кык медся лёк висьӧмыс», ветлӧдлӧны ки на ки кутчысьӧмӧн, гижис XVІІ нэмын английскӧй священник да литератор Р. Бэртон. Бахус да Амур збыльысь вермӧны бура овны ӧта-мӧдныскӧд, таысь на унджык найӧ озырмӧдӧны ӧта-мӧдсӧ, но сӧмын сэки, кор вина юысьяс оз воштыны юрсӧ, оз вуджны сійӧ визьсӧ, код сайын заводитчӧ пропасть. Ӧд сулалӧ вӧчны нӧшта ӧти воськов, юны нӧшта ӧти румка — и ті усянныд гуӧ, кӧні кынмӧ сьӧлӧмыд да косьмӧны мӧвпъяс. И сэтысь некод кин оз вермы петны.
«Ю думыштӧмӧн. Ю бӧрйысьӧмӧн. Эн ёна ю», — велӧдліс ыджыд персидскӧй философ да математик Омар Хайям. «Кужӧмӧн кӧ юан, — гижис аслас «Радейтчӧмысь лекарствоын» Овидий, — то винаыс кыскӧ Венера дінӧ, а уна вина юӧмысь кулӧ лолыд. Тӧв пӧльтӧ би, и тӧв жӧ сійӧс кусӧдӧ: ичӧт тӧвру ловзьӧдас, ыджыд — кусӧдас бисӧ».
Важ Афиныын плодородиелӧн, гажӧдчӧмлӧн да вина вӧчӧмлӧн ен Дионисий ним кузя праздник дырйи йӧз юлісны вина да коддзӧм бӧрын «ёна заводитлісны радейтчыны». Но важся грекъяс юлісны сӧмын слаб вина (ӧти юкӧн вина вылӧ куим юкӧн ва). Сійӧс, коді юліс ваӧн соравтӧм вина, лыддьылісны пьянникӧн да вӧтлывлісны. 
«Ті кӧ винаӧ содтанныд ва, сійӧ жуглӧ воддзасӧ; он кӧ содтӧй — вина жуглӧ тіянӧс», — гижис XVІ нэмын испанскӧй фольклор чукӧртысь Мельчор-де-Санта Крус.
Платон чайтліс, мый зонъяслы колӧ ӧтдортчыны алкогольысь 18 арӧсӧдз, оз сгӧдитчы, гижліс философ, «биӧ содтыны би». 
Важся Римын мужичӧйяслӧн вӧлі право юны вина сӧмын 30 арӧс тырӧм бӧрын. А румка вина кӧ юліс верӧс сайӧ петӧм нывбаба, то тайӧ, гижӧ француз П. Гримал аслас «Древньӧй Римын радейтчӧм» книгаын, вермис лоны помкаӧн юксьӧмлы. Ӧд римлянкалӧн, коді вӧлі верӧс сайын, вирыс лыддьыссис семьялӧн вирӧн, и, гӧтырыс кӧ юліс вина, то тайӧн сійӧ «торкліс и верӧсыслысь вирсӧ»...
Важысянь йӧз казявлісны, мый этшаник вина оз вай некутшӧм омӧльтор. Таысь на унджык, мортлы лоӧ уна пӧльза. Вина гажӧдӧ олӧмсӧ, индыссьӧ книгаяслӧн книгаын — Библияын, и позьӧ юны сійӧс, но этшаник, «сьӧлӧмтӧ радуйтӧм могысь», а сідзжӧ «тэнад кӧсйӧм дырйи да медым он вись».
А латинскӧй шусьӧг серти, вина отсалӧ йӧзлы корсьны нӧшта и збыльсӧ.
Винаысь да нывбабаясысь уна тӧлк тӧдіс и миян ыджыд поэт — Пушкин. «Пушкинлӧн дон-жуанскӧй список» книгаын П. К. Губер гижӧ, мый Александр Сергеевич медводдзаысь «радейтчӧмсӧ» тӧдмаліс ӧкмыс, в гашкӧ и, квайт арӧсӧн. Кымын арӧссянь «Гавриилиада» гижысь заводитіс корсьны «винаысь збыльторсӧ», Губер оз юӧрт. Но индӧ, мый Венерасӧ Пушкин радейтліс ёнджыка Бахус дорысь.
Таӧ он вермы не эскыны. Ӧд поэт кӧ сідз-тадз видзӧдіс вина юӧм да нывбабаяс вылӧ, сійӧ эськӧ эз ло Державин бӧрын роч поэзиялӧн батьӧн, а лоис эськӧ пьянникӧн, кутшӧмӧн лоисны Россияын уна талантливӧй йӧз.
Кыдзи, шуам, Григорий Распутин. Да, тайӧ сибирскӧй мужикыс вӧлі талантливӧй. Но юис вывті ёна. Аслас книгаын В. Пикуль пасйӧ: Распутин, кор заводитліс юны, вермис юны «быд дас минутӧн сулея». Но та вылӧ видзӧдтӧг, кувтӧдзыс эз дугдыв радейтны нывбабаясӧс. Аслас медбӧръя олан лунӧ Ф. Юсуповлӧн дворецӧ мунігӧн, кӧні сійӧс лӧсьӧдчисны вины, нималана кырсалысь «поп» корис князьӧс петкӧдлыны сылы ассьыс гӧтырсӧ да та дырйи частӧ шуаліс: «Радейта бабаясӧс!..».
Да, вина «кыскӧ» Венера дінӧ. Но ӧд и Пушкин, и торйӧн нин Распутин ичӧтдырсяньыс вӧліны зэв здоровӧсь, и наын творчествокӧд тшӧтш вӧліны и зэв ыджыд радейтана чувствояс, кодъяс вермылісны наын юӧмсӧ.
А мый лоӧ, кор «вина мореяссӧ» помтӧг юӧны прӧстӧй сексуальнӧй позянлунъяса йӧз? Ёна юӧмыс, кыдзи висьталӧны и историческӧй примеръяс, вайӧ ыджыд омӧльтор.
Мера тӧдтӧг вина юӧм виис Александр Македонскийӧс да Марк Антонийӧс. Эдит Пиаф, коді заводитіс юны куим арӧссянь, куліс 47 арӧсӧн мус висьӧмысь. Ветымын арӧсӧн кувсис пьянница да кырсалысь ань Эмма Гамильтон, адмирал Нельсонлӧн вӧвлӧм любовница. Юӧм-кодалӧм, кырсалӧм вӧтлісны мӧдар югыдӧ Иван Грозныйӧс, коді 30 арӧсӧн вӧлі нин пӧль кодь...
Да и ӧні Россияын оз этша талантливӧй йӧз кувны вина-водка помысь. 1962 воын ёна юӧм бӧрын «сутки садяс волытӧг» куліс Сталинлӧн пиыс Василий. Сылы вӧлі сӧмын 41 арӧс. Сылӧн чойыс Светлана Аллилуева «Друглы кызь письмӧын» гижӧ, мый кувтӧдзыс во водзджык Василий Иосифовичлӧн вӧлі «висьӧ мускыс, желудокыс да став организмыс — сійӧ аслас олӧм чӧжӧн нинӧм эз сёйлы, сӧмын пожъяліс ассьыс желудоксӧ водкаӧн». Дзик на томӧн авиакатастрофаын пӧгибнитіс Ю. Гагарин, коді кыпӧдчис сынӧдӧ, кыдзи висьталӧны, код юрӧн. Водка да наркотикъяс «уськӧдісны кок йывсьыс» 42 арӧса В. Высоцкийӧс, коді заводитіс юны 13 арӧссянь да кодӧс эз вермы спаситны весиг нималана артистка Марина Владиӧс радейтӧмыс.
Но алкоголь виӧ оз сӧмын вежӧр да лов. Мератӧг юӧм жуглӧ мортлысь став организмсӧ, виӧ сексуальнӧй кӧсйӧмъяссӧ да асьсӧ радейтчӧмсӧ. «Человеческӧй сексуальностьлӧн подувъяс» книгаын пасйыссьӧ: юны кӧ мератӧг, то алкоголь вӧсна «весиг медся вына мужичӧйлы эрекция дырйи паныдасьӧны сьӧкыдлунъяс».
Некымын во сайын австралийскӧй врач-психолог Б. Монтгомери казяліс, мый мужичӧй кӧ ёна юӧ сур, сійӧ оз вермы узьлыны нывбабакӧд, сылӧн оз ло весиг кага. Монтгомери жӧ индӧ, мый кыз йӧз, кыдзи мужичӧйяс, сідзжӧ и нывбабаяс (а на пиын эмӧсь и найӧ, кодъяс ёна юӧны), олӧны радейтчытӧг нӧшта и сы вӧсна, мый лишнӧй сьӧктаыс, кызта-пасьтаыс мешайтӧны налы вӧчны радейтчана гимнастика...
Гӧгӧрвоана, мый делӧыс абу сӧмын сьӧктаын. Импотентъясӧн либӧ импотентлань сетчысьясӧн вермасны лоны найӧ, кодъяс тшапитчӧны вӧсни кынӧмӧн, пӧв кодь бекйӧн либӧ лясмунӧм морӧсӧн. Гӧгӧрвоана сідзжӧ, мый радейтчыны мешайтӧ оз сӧмын вина. Тайӧ шогыс вермас лоны и мукӧд помкаяс вӧсна.
Эм нӧшта ӧти тӧдчана медицинскӧй помка, мыйла оз вермыны радейтчыны мужичӧй либӧ нывбаба. Частӧ да уна вина юӧм вӧсна найӧ велалӧны сы дінӧ, кыдзи и наркотик дінӧ, и оз кӧ мынтӧдчыны тайӧ лёк модасьыс, налӧн дзикӧдз торксьӧ организмыс. Татысь позьӧ вӧчны кывкӧртӧд: уна вина юӧмыд виӧ секс, радейтчӧм, и медбӧрын сійӧ вермас вины асьсӧ мортсӧ. Хакасияса кӧреннӧй олысьяслӧн вӧлі обычай: коймӧд кага чужтӧдз бать-мамлы оз вӧлі позь юны весиг войт вина. А Полинезияысь дівывса олысьяс, кодъяс медся ёна донъялӧны физическӧя радейтчӧм, ӧнӧдз оз вермыны терпитны вина дуксӧ.
Вина юысьясӧс эз вермы терпитны и XVІІ нэмся французскӧй куртизанка Нинон, кодӧс странаын лыддисны «секс кузя медся ыджыд авторитетӧн». Ӧнія американскӧй писатель романист Ирвинг Уоллес «Нимфо да мукӧд маньякъяс» книгаын гижӧ, мый тайӧ нывбабаыс, коді зэв бура гӧгӧрвоис музыка, литература, сёрнитіс Вольтеркӧд да кардинал Ришельекӧд, аслас 85 арӧсӧдз олігӧн тӧдліс «любовникъяслысь быдса легион», некор эз юлы вина. Сійӧ медся коланаӧн лыддис эз шампанскӧй, а радейтчӧм. Ни алкоголь, ни мӧдтор мед эз мешайт искусствояс пиысь медся бурыслы — радейтчӧмлӧн искусстволы, шуліс Нинон.
Образованнӧй, профессиональнӧй прӧституткалысь мӧвпсӧ сы йылысь, мый радейтчӧм вермас «коддзӧдны» ёнджыка вина дорысь, и уна вина юӧм некыдзи оз лӧсяв нывбабаӧс радейтӧмкӧд, ошкӧны да ошкылісны амурнӧй дело тӧдысьяс, на пиын и мужичӧйяс. Баба Тафир, коді вӧлі персидско-таджикскӧй поэзияса нималана представительӧн, гижліс: «Коддза винатӧг кыз сьӧд кӧсаясысь...».
Но став тайӧ юалӧмъяс вылас медбӧрын морт вермас аддзыны воча кывсӧ сӧмын ачыс. И сӧмын сійӧ ачыс вермас шуны, кыдзи кутас вӧчны — юны али радейтчыны. 
Н. МОЙКИН,
«Независимая газета». 1992 вося июль 21 лун.
(Сетӧма дженьдӧдӧмӧн).

#Коми_му_1992-08-01
«ЗЭРИС»... МЕДАЛЬЯСӦН
Июль 29 лунӧ Барселонаын ӧтувъя команда весьтын быттьӧ «зэрис»... медальясӧн. Сизим зарни, кык эзысь да кык бронза медаль лоисны козинӧн миян атлетъяслӧн сямлунлы да повтӧмлунлы. 
Барселонаса Олимпиада вылын збыльысь геройӧн лоис Волгоградысь 19 арӧса Евгений Садовой. Тайӧ лунас сійӧ босьтіс коймӧд зарни медаль. 400 метр вӧльнӧя варччигӧн сійӧ эз сӧмын панйы мукӧд спортсменӧс, но и шедӧдіс мирӧвӧй рекорд. Евгений финишӧ воис 3 минут 45,16 секунд мысти, 1,5 секунд вылӧ бурмӧдіс австралиец Кирен Перкинслысь мирӧвӧй рекордсӧ. Зарни медаль шедӧдіс сідзжӧ Гомельысь Елена Рудковская брассӧн 100 метр вартчигӧн. Мирӧвӧй рекорд выльмӧдіс и 200 метр брассӧн варччигӧн американец Майкл Бэрроумен — 2.10,16. 4 × 10 метр вӧльнӧя варччигӧн «эзысь» босьтісны Киевысь Павел Хныкин, Самараысь Геннадий Пригода, Кишинёвысь Юрий Башкатов да Волгоградысь Александр Попов.
Греко-римскӧй вермасьӧмын миян мастеръяс босьтісны куим медся ыджыд наградасӧ. Тайӧ — Арменияысь Мнацакан Искандерян, Украинаысь Олег Кучеренко да Россияысь Александр Карелин.
Миян гимнастъяс бара петкӧдлісны асьнысӧ мирса медвына командаӧн. Ассьыныс выступлениеяссӧ медводз помалісны ӧнія пятиборье кузя миян мастеръяс: команда босьтіс эзысь медаль, а Подмосковьеысь Эдуард Зеновка — «бронза». Бронза медаль жӧ босьтіс 3 метр джуджда трамплинсянь ваӧ чеччалігӧн Воронежысь Дмитрий Саутин.
Июль 30 лун кежлӧ командаяс босьтісны та мында медальяс:

#Коми_му_1992-08-01
ТРИАТЛОН
Барселонаын мунысь Олимпиадалы сиӧм триатлон кузя ордйысьӧмъяс вӧліны Сыктывкарын. Ыркыд поводдя вылӧ видзӧдтӧг, первой варччисны. 10 морт пиас воліны Л. Капин да Э. Каспер-Юст. Кыкнанныс ветлывлісны Россияса да международнӧй ордйысьӧмъяс вылӧ. Наысь кындзи, разнӧй арлыда войтыр. Медтомыслы 13, медолӧмаыслы, Н. Назаровлы, 50 сайӧ арӧс. 
Первойсӧ варччыны вӧлі шуӧма ӧти километр, но омӧль поводдя вӧсна судьяяс да врач дженьдӧдісны дистанциясӧ 400 метрӧдз. Тайӧ ӧддзӧдіс ордйысьӧмсӧ. Вермис Л. Капин, мӧдӧн лоис Э. Каспер-Юст, коймӧдӧн К. Попов. Сэсся спортсменъяс пуксисны велосипедъяс вылӧ. Водзын Сыктывкар — Кӧрткерӧс шосселӧн 30 километр, нӧшта котӧрӧн сизим. И тані медся тэрыбӧн вӧлі Л. Капин, сэсся Э. Каспер-Юст да К. Попов. 
Ас кодь арлыдаяс пиас вермисны Л. Капин, В. Власов, Н. Назаров. Стартсяньыс финишӧдзыс медтэрыба мунысьыслы ковмис 1 час 22 минут 10 секунд.
Ордйысьны петалысь став мортсӧ вӧлі пасйӧма грамотаӧн, пӧдарокӧн.
В. СТАРЦЕВ,
судья.

#Коми_му_1992-08-01
ТАЛУНСЯНЬ ПОЗЬӦ ГИЖӦДЧЫНЫ РЕСПУБЛИКАЫН ПЕТЫСЬ ГАЗЕТ-ЖУРНАЛ ВЫЛӦ
Юӧртам нӧшта ӧтчыдысь лыддьысьысьяслы, мый «Коми му» вылӧ во кежлӧ гижӧдчӧмысь ковмас мынтыны 156 шайт, во джын кежлӧ — 78 шайт да с. в. Та ыджда дон кузя лои сёрнитчӧма учредительяскӧд, а сідзжӧ полиграфияса да связьса представительяскӧд. Ӧд бумагаыд пыр донсялӧ. Содӧны и полиграфическӧй рӧскодъяс, связьлӧн услугаясысь донъяс. Но и весиг ыджыд доныс оз мезды газетӧс дотацияысь, кодӧс кӧсйис сетны республикаысь Министръяслӧн Сӧвет. Тшӧтш и мукӧд газет-журналлы.
Сэк жӧ редакция надейтчӧ аслас лыддьысьысьяс вылӧ, мый найӧ оз эновтчыны чужан кыв вылын петысь газетысь.
Во кежлӧ ӧткымын республиканскӧй газетлӧн доныс татшӧм: «Республика» — 234 шайт, «Молодёжь Севера» — 336 шайт, «Красное знамя» — 300 шайт.

#Коми_му_1992-08-01
ПОВОДДЯ
Республикаса гидрометеоцентр юӧртӧ, мый август 2 лунӧ быдлаын, август 3 лунӧ ӧткымын районын, кадысь кадӧ зэрыштас. Кутас пӧльтны рытыв тӧв. Войнас 8–13, луннас 15–20 градус шоныд. Ӧткымынлаын войнас 3–8, луннас 10–15 градус шоныд.

#Коми_му_1992-08-01
НАЛЫ, КОДЪЯС ОЗ НА СУДЗӦДНЫ «КОМИ МУ» ГАЗЕТ
Дона ёртъяс! Медым тіянлы коми кыв вылын петысь республиканскӧй газет кутіс воны сентябрсянь, тэрмасьӧй! Гижсьыны колӧ август 20 лунӧдз. Во помӧдз гижсян доныс 6 шайт 64 кӧпейка.
Газетлӧн ӧти номер пыдди тіянлы быд тӧлысь кутас воны «Тысяча мелочей» приложение.

#Коми_му_1992-08-01
«КОМИ МУ» ГАЗЕТ РЕДАКЦИЯЛӦН ТЕЛЕФОНЪЯС
Редактор — 2-15-19
Приёмнӧй — 2-01-16
Редакторӧс вежысь — 2-15-57
Ответственнӧй секретарь — 2-15-93
Ответственнӧй секретарӧс вежысь — 2-55-12
Общественно-политическӧй проблемаяс отдел — 2-57-19 
Экономическӧй отдел — 2-27-61
Социальнӧй проблемаяс отдел — 2-36-49
Культура да школаяс отдел — 2-50-57
Информация отдел — 2-27-38
Письмӧ отдел — 2-46-36
Выпускающӧй — 2-34-32
Корректорскӧй — 2-23-41
Машинописнӧй бюро — 2-12-22
Фотолаборатория — 2-14-17
Бухгалтерия — 2-65-74, 2-50-32

#Коми_му_1992-08-01
ТАЙӦ ВӦЛІ КОЛЬӦМ ВЕЖОНЫН
Тавося июльын Возейскӧй магистральнӧй нефтепроводса головнӧй сооружениеясын вӧліны гырысь аварияяс. Та дырйи ортсӧ петіс квайт тысяча гӧгӧр тонна нефть. Сійӧ кывтіс Колва, Уса да Печора юяс кузя, няйтӧсьтіс берегъяссӧ, виис чери, тшыкӧдіс васӧ.
☼ ☼ ☼
Княжпогостскӧй да Гавриловскӧй вспомогательнӧй школа-интернатъяслӧн лоины ас автобусъяс. На вылӧ сьӧмсӧ сетісны Княжпогостскӧй да Сыктывдинскӧй администрацияяс.
☼ ☼ ☼
Сыктывкарскӧй государственнӧй университетлӧн стрӧйба вылын сувтӧдӧма ретрансляционнӧй радиолюбительскӧй установка, коді лоӧ медводдзаӧн весиг и Россияын. Став колана аппаратурасӧ вайисны да сувтӧдісны Германияса радиолюбительяс.
☼ ☼ ☼
Москваын российскӧй дегустационнӧй комиссия видлаліс Пензенскӧй, Тульскӧй, Челябинскӧй, Вологодскӧй областьясса да Коми Республикаса предприятиеясын вӧчӧм ликёро-водочнӧй изделиеяслысь да водкалысь уна сорт. Комиссия медвылӧ донъяліс «Клюквеннӧй» нима юмов настойка, кодӧс лэдзӧ Воркутинскӧй ликёро-водочнӧй завод.